Manual co-creation

51

52 Je hebt een idee en….

… je houdt het in omdat

bang dat anderen het niet goed vinden
het idee niet past binnen de opdracht
beter even wachten tot iemand ernaar vraagt
het is nog vaag
het is spannend om te laten zien
het is nog niet af
anders: ……..

In een co-creatieproces zijn alle ideeën nodig en welkom, ook al zijn ze nog
niet af. Dus deel ze met elkaar. Dat dit spannend kan zijn, is logisch, je laat
tenslotte iets van jezelf zien. Niet ieder idee haalt de eindstreep, soms is het

‘slechts’ een opmaat naar een volgende stap.

• Geef je idee vleugels en laat het vrij!
• Omarm ieder idee als een stap in het proces
• Zeg eerlijk wat je vindt

Hart • Geniet van de opluchting dat in co-creatie je idee niet jouw eigendom is,
maar uit het geheel voortkomt
• Verzamel de ideeën in het midden
• Kies samen het meest geschikte idee of ontwikkel dat samen door
• Vraag door wat iemand precies bedoelt

onder

de

… je wilt het doordrammen omdat

het geweldig is
zo doen wij het altijd. Zo hoort het!
er weinig tijd is, het moet af!
het praktisch is
je honger hebt

riem jemoebent

men niet luistert
anders: ….

Als je merkt dat je iets aan het doordrammen bent, dan ben je waarschijnlijk
niet helemaal aangesloten bij het proces en bij de anderen.

Geeft niets. Tijd om even gas terug te nemen en te vertrouwen dat jouw
inbreng op zijn eigen tijd op zijn plek zal vallen. Ontspan en geniet!

In co-creatie ontstaat de flow vanuit aandacht voor de inbreng van een ander.
Soms is er nog meer tijd en informatie nodig voordat je samen bij de
oplossing uitkomt.

Extra hartjes onder de riem:
• Geef jezelf en anderen de ruimte en neem de tijd!
• Vertrouw op de dynamiek van het co-creatieproces
• Co-creatie werkt toe naar een flow: dan gaat het ineens snel en heb je meer tijd dan

je in eerste instantie dacht

53

Impulsen volgen;

Plotseling krijg je zin om iets te tekenen, op te staan en even te bewegen, in een boek te bladeren, iets
op te zoeken op het internet. In een klas of vergadering moet je je impulsen vaak onderdrukken maar in
co-creatie werk je er juist mee. Volg ze vol vertrouwen; het is vaak verrassend, ook voor jezelf, wat er

tevoorschijn komt.

Verschil impuls en idee;

Een idee komt op in je hoofd en bewerk je met elkaar in co-creatie, en dan krijgt het pas vorm. Een
impuls zet je aan tot direct handelen; er wil iets uit je handen komen wat alleen jij kan
bijdragen.

Impuls 54

Shtaeretkoienmdearnddeereinem!

Ti P :Knip deze hartjes uit en geef ze aan iemand anders

55

56

Wanneer gebaande paden worden verlaten en impulsen worden gevolgd,
ontstaat er ergens in het co-creatieproces een moment van chaos.

Dat kan er nogal zinloos of onproductief uitzien. Dus wordt chaos vaak
niet toegestaan. In co-creatie laat je de chaos juist toe en laat je je
verrassen door het zelforganiserende vermogen wat ontstaat.

Er komt vanzelf een moment dat het proces gaat bewegen naar een

haosnieuwe structuur en doelgerichtheid – maar nu nog niet!
57

58

Experiment

59

HOEERZBIITJ?JE

60

61

62 Er ligt een voorstel in het midden en....

… je vindt iets niet werken en je zegt het niet omdat:

je jouw mening er niet door wil drukken
je de ander niet wil kwetsen
je aardig wil zijn
je denkt dat je de enige bent die het niet goed vindt
je niet negatief wil zijn
de positieve stemming niet wil doen omslaan
anders: .................

Als je in de co-creatie in de fase komt dat er vorm wordt gegeven aan de
ideeën, dan is het belangrijk om eerlijk te zijn. Als iedereen in de groep eerlijk

zegt wat hij vindt, dan wordt vanzelf duidelijk of de vorm klopt. Het gaat
daarbij niet om persoonlijke voorkeur, maar om wat past bij het product, bij de

Hartmensen voor wie je iets maakt.

onder

de

… je vond iets mooi wat je had gemaakt en nu het afgewezen wordt voel je je:

kwetsbaar
mislukt
gefrustreerd
niet serieus genomen
niet op waarde geschat
boos

riem lichtteleurgesteld

neutraal en vredig (you’re a zen master)
anders: ….

Co-creatie vraagt moed. De kunst is om tevreden te zijn met wat je maakt,
maar het ook meteen weer los te laten. Kill your darlings en blijf in de

co-creatie stand… Het is mooi wat je inbrengt en het is weer een stap verder
naar wat het uiteindelijk kan worden. Het is een tussenproduct, en nog geen
eindproduct. Dat het soms onzeker voelt, is normaal. Als iedereen zich volledig
inzet en kwetsbaar durft op te stellen, dan weet je zeker dat je toewerkt naar

iets moois waar anderen iets aan hebben.

• Gooi het mislukking/succes syndroom overboord
• Bekijk het in de context van het onderwerp

• Hoor behalve de kritiek op je werk, ook de complimenten!
• Samen iets mogen vinden van jouw werk, maakt het eindproduct sterker
• Zet de expertise van de ander in om jullie werk samen sterker te maken.
• • Deel wat je van binnen meemaakt met de anderen

63

64

65Try and share

Crisis

Je loopt helemaal vast omdat:

je overvallen wordt door een emotie Help, ik heb een crisis…
je ergens wanhopig van wordt
je er even niets meer mee kan
je niet meer kan volgen waar de groep mee bezig is
er kritisch gereageerd wordt op je gedrag
anders: .................

Misschien ervaar je iets wat je een ‘crisis’ zou kunnen noemen.
Iets waar je tegenaan loopt waardoor je het lastig vindt om mee te bewegen in
het proces. Een emotie die je overvalt en die de anderen waarschijnlijk kunnen
zien, ook al probeer je het te verbergen. Geen nood! Bij co-creatie hoort ook

een crisis op zijn tijd. Het hoort bij de ontwikkeling van iets nieuws,
en waarschijnlijk is dat waar je tegenaan loopt, belangrijke informatie voor

jullie onderwerp.

66

• Weerstand is een onmisbaar onderdeel van creativiteit
• Het Chinese woord voor crisis wordt gevormd door de karakters “gevaar” en “mogelijkheid”:

don’t be afraid to change!
• In werksituaties is het vaak “not done” om emoties te betrekken in het werkproces,

maar in co-creatie biedt het juist een doorgang
• Benoem emoties zonder oordeel! Het brengt de openheid terug zodat de co-creatie verder kan.
• Jouw crisis is informatie voor het proces: wat is er nodig om met elkaar een stap verder te komen?

67

HOE Waar staan jullie met de co-creatie? Wat zijn de volgende stappen?

Wie gaat wat doen?

ZITTEN Wat zijn jullie conclusies tot nu toe?
JEURLLBIIEJ? Wat gaan jullie anders doen?

68

69

Het wordt niets / ik voel me een beetje .............

Een co-creatief proces komt altijd op een punt dat je het even niet weet.
Er is even niets. De houvast verdwijnt en dat is niet altijd fijn.

EmptyDe realiteit komt om de hoek kijken: het moet nu wel ergens toe gaan leiden, en gaat dat wel lukken?
Wat je aan het maken bent is nieuw.
Dus roepen de oude patronen ook nog even heel hard dat ze er zijn!
Je staat aan een grens.
Jouw eigenheid tegenover het onbekende; het is een nauwe doorgang
en je weet niet zeker hoe je er aan de andere kant weer uit komt.

70

y Als je dit niet-weten durft toe te laten, dan maak je ruimte voor iets wat écht nieuw is.

Hoe herken je dat je bent aangekomen op het punt van niet-weten?

Heel simpel: mensen gaan herhalen wat al is
gezegd of gaan oude verhalen vertellen.

Kortom de “remembering-self” gaat het woord voeren.
Terwijl de “experiencing-self” juist in het hier
en nu wil blijven, om het niet-weten te ervaren
en er doorheen te gaan.

TiP :Zie de Ted talk van Daniel Kahneman: TiP:Zie pag. 92

“The riddle of experience vs. memory” 71

TAKE
A BREAK

72

Focus heeft aandacht nodig!
Neem de ruimte om een pauze in te lassen.

Laat alles even los.
Rust creëren komt het proces ten goede.

Zet even een punt achter je werk.

Laat het bezinken.

Neem een andere houding aan.

Kom van je plek en ga bewegen!

73

HOEERZBIITJ?JE

74

75

Knopen doorhakken

76

77

Meters De co-creatie krijgt vorm:
creativiteit en wakkerheid

maken In deze fase voer je als deelnemer vaak
deeltaken uit om de co-creatie vorm te

geven. Er wordt van alles gemaakt,
aangescherpt, ingebracht. De valkuil in dit
onderdeel van co-creatie is dat je teveel op
elkaar blijft wachten. Je doet veel samen,

maar ook doe je dingen alleen, je eigen
creativiteit en inzet worden aangesproken.

78

Het moment is gekomen om doelgericht te worden, meters te maken en de co-creatie concreet te maken.

79

Hart

… je bent aan het uitstellen omdat:

het eng is om concreet te maken
je wacht op inspiratie
je eerst nog even wat andere dingen moet doen

onder je de spanning voelt dat het af moet
creatief worden een drempel is in jezelf
je liever luiert
anders: ……

deJe bent er bijna!

Uitstelgedrag komt voor in deze fase.
Oordeel niet over je uitstelgedrag; het is gewoon hard werken.

• Zet een kop thee en ga aan de slag
• Dit is het werk

• Geniet! Jouw eigen bijdrage komt in zicht.
• Jullie unieke product is bijna klaar
• Blijf communiceren met elkaar

riem

80

81

CHOPlanning:

TiP :Zie co-creatie als een doorgaande ontwikkeling!

Ook het eindproduct is weer een tussenproduct voor de wereld waar andere mensen op door kunnen bouwen…

82

OIC EIkneemdeverantwoordelijkheidvoorditonderdeel:
Realiteitscheck:
Wat krijgen we nu voor elkaar, en wat is voor de toekomst?

83

HOEERZBIITJ?JE

84

85

Feedback is niet;

• Zeggen wat niet deugt aan de ander
• Zeggen wat een ander moet doen
• Oordelen over de ander
• Je ongenoegen spuien

Feedb•Autoritairofonvriendelijkeworden
Waarom feedback geven?
86
Omdat in co-creatie iedereen meegroeit met het product, maak je echt iets met elkaar mee.
Je leert elkaars sterke kanten kennen, maar ook elkaars neigingen en hang-ups.
Je kan elkaar dus veel geven, door te benoemen wat je van elkaar hebt gezien!
Met de volgende oefening geef je elkaar feedback;

Stap 1:
Neem eerst 10 minuten waarin ieder voor zichzelf opschrijft, wat hij van de anderen heeft gezien.
Wat je is opgevallen? Waar is de ander goed in, wat zijn zijn valkuilen, welke woorden komen bij je op

die bij de ander passen?

Stap 2:
Neem vervolgens 5 minuten per persoon. Degene die feedback ontvangt, staat bij een groot vel met
een + en een -. De anderen noemen woorden of korte zinnen die bij de persoon passen. De ontvanger
mag niets zeggen, schrijft de woorden op, en mag zelf kiezen of hij het bij “positief” (+) opschrijft,

of bij “negatief” (-).

Stap 3:
De ontvanger mag hierna kort vragen stellen: wat bedoel je met?

Stap 4:

backNeem daarna 10 minuten voor dezelfde persoon, waarin je samen het formulier op de volgende pagina
invult. Je mag met elkaar overleggen om samen de goede zinnen te vinden, maar de ontvanger mag
zelf niets zeggen! Als ontvanger kijk je toe en luister je, verder niets. Je neemt de feedback in
ontvangst en kan een reactie geven hoe het voor je was.
De feedback duurt 20 minuten per persoon.
TiP :Maak een kopie van het formulier, als je het vaker wil gebruiken!
TiP :Hou het tempo er in!
87

Feedback Feedback voor:
Je sterkste kwaliteiten en invloed in het co-creëren zijn:

Je zwakke punten in het co-creëren zijn:

Tips waar je over na zou kunnen denken:

Van: Datum:

88

Wat neem je zeker mee naar een volgende keer? Conclusion
Zijn er dingen die je een volgende keer anders wil doen?

89

Vergelijk de antwoorden met elkaar!
Jullie conclusies over co-creatie:
Wat nemen jullie zeker mee naar een volgende keer?
Zijn er dingen die jullie een volgende keer anders willen doen?

Conclusion
90

91

92

93

Terugblik Je kijkt terug op het co-creatie proces
vanuit de Datum:
toekomst
Ik ben / voel me:

Want:

94

YOUR OWN NOTES

95

96

Nawoord

We hebben dit handboek in co-creatie gemaakt.
We hadden het geluk met een ‘ervaren procesbegeleider’ (Carla), een ‘alerte regisseur’ (Floris),
een ‘impulsieve illustrator’ (Xandra), een ‘enthousiaste vormgeefster’ (Caroline), een ‘bevlogen

tekenjuf’ (Annemiek) en een ‘relaxte doorbijter’ (Iris) te kunnen samenwerken.
We hebben genoten van de wisselwerking en gelijkwaardigheid tussen de verschillende rollen en leeftijden.
We zijn er van overtuigd dat iedere co-creatie weer nieuwe mogelijkheden en kwaliteiten aan het licht zal

brengen. Deel ze vooral met ons via www.handboekcocreatie.nl

Met een hartelijke groet van de makers:
Iris, Carla, Annemiek, Floris, Caroline en Xandra

Deze uitgave is mogelijk gemaakt door Innovatienetwerk ROC West-Brabant en Madhouse Design,
Pauline van Bezooijen en Pieter van Knippenberg. We hebben kunnen onderzoeken en

experimenteren met docenten, leerlingen en studenten van Zoomvliet College en Effent en de rest van de
inspirerende wereld om ons heen.

97

ISBN 9789492394019 / NUR 810
Uitgeverij: 202Publishers
Makers:
Floris Clemens
Xandra Schipperheijn
Iris van Strien
Carla Frayman
Caroline Antens
Annemiek Tekstra-Berendsen
Verschijningsdatum: maart 2016
1ste druk 1000 stuks
i.s.m. Madhouse Design en het Innovatienetwerk ROC West-Brabant
Druk en bindwerk: NPN Drukkers, Breda
Creative Commons: Je bent vrij om dit werk te delen
Je bent vrij om:
• het werk te delen — te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
• het werk te bewerken — te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken

• De licentiegever kan deze toestemming niet intrekken zolang aan de licentievoorwaarden voldaan wordt.
Onder de volgende voorwaarden:
• Naamsvermelding — De gebruiker dient de maker van het werk te vermelden, een link naar de licentie te plaatsen en aan te geven of het
werk veranderd is. Je mag dat op redelijke wijze doen, maar niet zodanig dat de indruk gewekt wordt dat de licentiegever instemt met je werk

of je gebruik van het werk.

• Niet Commercieel — Je mag het werk niet gebruiken voor commerciële doeleinden.
• Gelijk Delen — Als je het werk hebt geremixt, veranderd, of op het werk hebt voortgebouwd, moet je het veranderde materiaal verspreiden
onder dezelfde licentie als het originele werk.

Geen aanvullende restricties — Je mag geen juridische voorwaarden of technologische voorzieningen toepassen die anderen er juridisch in beperken om
iets te doen wat de licentie toestaat.

www.handboekcocreatie.nl 98



9 789492 394019