ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ระบบหายใจ ตำ แ ห น่ ง ค รู วิ ท ย ฐ า น ะ ชำ น า ญ ก พิ เ ศ ษ โ ร ง เ รี ย น น ค ร ไ ต ร ต รึ ง ษ์ สำ นั ก ง า น เ ข ต พื้ น ที่ ก า ร ศึ ก ษ า มั ธ ย ม ศึ ก ษ า กำ แ พ ง เ พ ช ร น ค ร ไ ต ร ต รึ ง ษ์ รายวิชาวิ ท ยาศาสตร์ ร หั สวิชา ว 22101 ชั้ น มั ธย ม ศึก ษ า ปี ที่ 2 กลุ่ ม สาระการเรีย น รู้วิ ท ยาศาสตร์และเ ท คโ น โลยี น า ง ส า ว กิ ต ติ ม า ฤ ก ษ์ ห ร่ า ย
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ รายวิชาวิทยาศาสตร รหัสวิชา ว 22101 ชั้นมัธยมศึกษาปที่ 2 กลุมสาระการเรียนรูวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี จัดทำขึ้นเพื่อประกอบ กิจกรรมการเรียนการสอน เพื่อชวยใหครูผูสอนไดมีสื่อที่ใชในการจัดการเรียนการสอนอันเปน แนวทางในการแกปญหา ดานผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยมุงหวังใหนักเรียนเขาใจหนวยพื้นฐานของ สิ่งมีชีวิต ความสัมพันธของโครงสราง และหนาที่ของระบบหายใจของมนุษย มีกระบวนการสืบเสาะหา ความรู สื่อสารสิ่งที่เรียนรูและนำความรูไปใชในการดำรงชีวิตของตนเองและดูแลสิ่งมีชีวิตเพื่อการดำรงชีวิต อยางดุลยภาพตามแนวพระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติ พุทธศักราช 2542 เนนใหครูจัดกิจกรรม การเรียนการสอนโดยเนนผูเรียนเปนสำคัญ ผูจัดทำหวังเปนอยางยิ่งวาชุดกิจกรรมการเรียนรูนี้จะเปนประโยชนในการประกอบกิจกรรม การเรียนการสอน ดวยการเนนใหนักเรียนศึกษาคนควาดวยตนเอง และลงมือปฏิบัติกิจกรรมโดย เปดโอกาสใหนักเรียนมีสวนรวมในการเรียนรูมากที่สุดอยางมีประสิทธิภาพ นางสาวกิตติมา ฤกษหราย ตำแหนง ครู วิทยฐานะ ครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนนครไตรตรึงษ คำนำ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ เรื่อง หนา คำนำ สารบัญ สารบัญภาพ แผนผังแสดงขั้นตอนการศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตร 1 คำแนะนำสำหรับครู 2 คำแนะนำสำหรับนักเรียน 3 สาระและมาตรฐานการเรียนรู 4 แบบบันทึกคะแนน 5 กิจกรรมที่ 1 ภูมิความรู 6 - บัตรคำสั่งที่ 1 6 - บัตรแบบทดสอบกอนเรียน 7 - บัตรบันทึกแบบทดสอบกอนเรียน 10 กิจกรรมที่ 2 กระตุนความสนใจ 11 - บัตรคำสั่งที่ 2 11 กิจกรรมที่ 3 สืบคนความรู 13 - บัตรคำสั่งที่ 3 13 - บัตรความรูที่ 1 เรื่อง โครงสรางของระบบหายใจ 14 - บัตรคำถามที่ 1 เรื่อง โครงสรางของระบบหายใจ 19 - บัตรคำสั่งที่ 4 20 - บัตรความรูที่ 2 เรื่อง กลไกการหายใจ 21 - บัตรคำถามที่ 2 เรื่อง กลไกการหายใจ 25 สารบัญ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ เรื่อง หนา - บัตรคำสั่งที่ 5 27 - บัตรความรูที่ 3 เรื่อง PM2.5 28 - บัตรคำถามที่ 3 เรื่อง PM2.5 31 กิจกรรมที่ 4 ปฏิบัติการทดลอง 32 - บัตรคำสั่งที่ 6 32 - บัตรกิจกรรมปฏิบัติการทดลอง 33 - บัตรบันทึกผลกิจกรรมปฏิบัติการทดลอง 34 กิจกรรมที่ 5 องคความรู 36 - บัตรคำสั่งที่ 7 36 - บัตรคำถามที่ 4 เรื่ององคความรู 37 กิจกรรมที่ 6 มุงพบความสำเร็จ 38 - บัตรคำสั่งที่ 8 38 - บัตรแบบทดสอบหลังเรียน 39 - บัตรบันทึกแบบทดสอบหลังเรียน 42 บรรณานุกรม 43 ภาคผนวก 45 - บัตรเฉลยแบบทดสอบกอนเรียน 46 - บัตรเฉลยคำถามที่ 1 เรื่อง โครงสรางของระบบหายใจ 47 - บัตรเฉลยคำถามที่ 2 เรื่อง กลไกการหายใจ 48 - บัตรเฉลยคำถามที่ 3 เรื่อง PM2.5 50 - บัตรเฉลยบันทึกผลกิจกรรมปฏิบัติการทดลอง 51 - บัตรเฉลยคำถามที่ 4 เรื่อง องคความรู 53 - บัตรเฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 54 สารบัญ (ตอ)
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ ภาพที่ หนา 1 โครงสรางของจมูก 14 2 คอหอย 15 3 ชนิดของหลอดลม 16 4 โครงสรางของปอด 17 5 ลักษณะถุงลม 18 6 กลไกการหายใจเขา 22 7 กลไกการหายใจออก 22 8 แสดงการแลกเปลี่ยนแกสออกซิเจนและแกสคารบอนไดออกไซดในถุงลมปอด 23 9 PM2.5 มีขนาด 1 ใน 25 ของขนาดเสนผมมนุษย 28 10 แสดงคุณภาพอากาศ คา AQI และ PM2.5 31 11 เศรษฐีเรือนในชวยดูดสารพิษในอากาศไดดี 32 สารบัญภาพ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 1 แผนผังขั้นตอนการเรียน โดยใชชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตร เรื่อง ระบบหายใจ อานและทำความเขาใจสวนประกอบ คำแนะนำ บทบาทของนักเรียนในการใชชุดกิจกรรม การเรียนรูวิทยาศาสตร เรื่อง ระบบหายใจ สาระการเรียนรูและมาตรฐานการเรียนรู (5 นาที) ทำกิจกรรมที่ 1 ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 1 (10 นาที) ทำกิจกรรมที่ 6 ทำบัตรแบบทดสอบหลังเรียน (10 นาที) ทำกิจกรรมที่ 2 ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 2 ทำตามคำชี้แจงบัตรกิจกรรมที่ 2 (15 นาที) ทำกิจกรรมที่ 3 ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 3 และศึกษาบัตรความรูที่ 1 (30 นาที) ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 4 และศึกษาบัตรความรูที่ 2 (35 นาที) ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 5 และศึกษาบัตรความรูที่ 3 (25 นาที) ทำกิจกรรมที่ 4 ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 6 และปฏิบัติตามคำชี้แจง (60 นาที) ทำกิจกรรมที่ 5 ศึกษาบัตรคำสั่งที่ 8 ทำตามคำชี้แจง (30 นาที) ครูและนักเรียนรวมกันอภิปรายสรุปองคความรู (20 นาที) ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรูชุดตอไป ผานเกณฑ/ไมผานเกณฑ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 2 ● อานคำแนะนำสำหรับนักเรียนและบทบาทของนักเรียนใหเขาใจกอนลงมือศึกษา ชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตร ● ใหนักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน จำนวน 10 ขอ ใชเวลา 10 นาที เพื่อวัดความรูพื้นฐานของนักเรียน ● ศึกษาตามขั้นตอนการเรียนรูดวยชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตร ● ศึกษาบัตรความรูดวยความตั้งใจ รวมแสดงความคิดเห็น อธิบาย ซักถาม กันภายในกลุมหากไมเขาใจใหถามครูผูสอน ● ขณะประกอบกิจกรรมกับเพื่อนรวมกลุมตองทำดวยความตั้งใจ และฝกปฏิบัติ เต็มกำลังความสามารถของตนเอง ● เนื่องจากการเรียนรูดวยชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตรมีเวลาจำกัด นักเรียนตองวางแผนการทำงานเพื่อใหสำเร็จภายในเวลาที่กำหนด ● หลังจากเรียนดวยชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตร เรื่อง ระบบหายใจจบให ทำแบบทดสอบหลังเรียน จำนวน 10 ขอ ● เมื่อนักเรียนศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรูวิทยาศาสตร เรื่อง ระบบหายใจ เรียบรอยแลว ใหเก็บชุดกิจกรรมการเรียนรูสงคืนครู ● ขณะทำแบบทดสอบกอนเรียน แบบทดสอบหลังเรียน นักเรียนตองทำดวย ความซื่อสัตย ไมทุจริตในการสอบ ● เมื่อนักเรียนทุกคนทำแบบทดสอบกอนเรียนและแบบทดสอบหลังเรียน ใบงานเรียบรอยแลว ใหจับคูภายในกลุมตรวจเฉลยจากภาคผนวก รวมคะแนนแลวบันทึกลง ในแบบบันทึกคะแนน นำคะแนนที่ไดเทียบกับเกณฑการผาน 75% และประเมินวาตนเอง ผานเกณฑหรือไมดวย ● หากนักเรียนเรียนไมทันหรือเรียนยังไมเขาใจ ใหรับชุดกิจกรรมการเรียนรู วิทยาศาสตร เรื่อง ระบบหายใจไปศึกษา นอกเวลาเรียน เพื่อใหเขาใจมากขึ้น ฉ คำแนะนำสำหรับนักเรียน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 3 ตัวชี้วัด มาตรฐาน ว 1.2 เขาใจสมบัติของสิ่งมีชีวิต หนวยพื้นฐานของสิ่งมีชีวิต การลำเลียงสารเขาและออกจากเซลล ความสัมพันธของโครงสรางและหนาที่ของระบบตางๆ ของสัตวและมนุษยที่ทำงานสัมพันธกัน ความสัมพันธของโครงสรางและหนาที่ของอวัยวะตางๆ ของพืชที่ทำงานสัมพันธกัน รวมทั้ง นำความรูไปใชประโยชน ม.2/1 ระบุอวัยวะและบรรยายหนาที่ของอวัยวะที่เกี่ยวของในระบบหายใจ ม. 2/2 อธิบายกลไกการหายใจเขาและออก โดยใชแบบจำลอง รวมทั้งอธิบาย กระบวนการแลกเปลี่ยนแกส ม. 2/3 ตระหนักถึงความสำคัญของระบบหายใจ โดยการบอกแนวทางในการดูแล รักษาอวัยวะในระบบหายใจใหทำงานเปนปกติ สาระที่ 1 สิ่งมีชีวิตกับกระบวนการดำรงชีวิต
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 4 จุดประสงคการเรียนรู 1. อวัยวะที่เปนสวนประกอบของระบบหายใจ 2. การแลกเปลี่ยนแกสภายในปอด 3. กลไก กระบวนการการหายใจเขาและออกของมนุษย 4. PM2.5 สาระการเรียนรู้ จำนวน 4 ชั่วโมง เวลาที่ใชในการจัด 1. อธิบายโครงสราง หนาที่ของระบบหายใจของมนุษยได 2. อธิบายเกี่ยวกับการแลกเปลี่ยนแกสภายในปอดได 3. อธิบายกลไกของการหายใจเขาและออกของมนุษยได 4. ทดลองการเคลื่อนที่ของอากาศเขาและออกจากปอดได 5. ตระหนักถึงความสำคัญของอวัยวะในระบบหายใจของมนุษย ตลอดจนการดูแลรักษา 6. อธิบายอันตรายของ PM 2.5 และบอกวิธีการปองกัน และนำไปใชในชีวิตประจำวันได
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 5 ลำดับ ชื่อ – สกุล เลขที่ ชั้น หนาที่ในกลุม 1 หัวหนากลุม 2 รองหัวหนากลุม 3 สมาชิก 4 สมาชิก 5 เลขานุการกลุม แบบทดสอบ คะแนนเต็ม คะแนนที่ได หมายเหตุ แบบทดสอบกอนเรียน 10 แบบทดสอบหลังเรียน 10 กิจกรรม คะแนนเต็ม คะแนนที่ได หมายเหตุ บัตรคำถามที่ 1 10 บัตรคำถามที่ 2 10 บัตรคำถามที่ 3 10 บัตรกิจกรรมปฏิบัติการทดลอง 10 บัตรคำถามที่ 4 10 รวม 50 แบบบันทึกคะแนน ชื่อกลุม ...............................................................................
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 6 กิจกรรมที่ 1 ภูมิความรู คะคุณครู พวกเราจะตั้งใจ ทำแบบทดสอบกอนเรียน ขอลงมือทำแบบทดสอบกอนเรียน นะคะ บัตรคำสั่งที่ 1 เพื่อเปนการทดสอบพื้นฐานความรู ของนักเรียนดวยการทดสอบกอนเรียน ใหนักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน จากบัตรแบบทดสอบกอนเรียน จำนวน 10 ขอ ในเวลา 10 นาที
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 7 เรื่อง ระบบหายใจ คำชี้แจง 1. แบบทดสอบชุดนี้มีจำนวน 10 ขอ คะแนนเต็ม 10 คะแนน 2. นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียวโดยทำเครื่องหมาย () ลงในกระดาษคำตอบ 1. ขอใดเปนหนาที่ของระบบหายใจ ก. การถายเทแกสคารบอนไดออกไซดและแกสออกซิเจน ข. การนำแกสออกซิเจนจากอากาศภายนอกเขาสูรางกายและถายเทแกส คารบอนไดออกไซดออกมา ค. การหายใจผานหลอดลม ง. การขยายชองอก เพื่อใหปอดพองโต 2. การแพรของแกสออกซิเจนในรางกายมีทิศทางเปนอยางไร ก. แพรจากเม็ดเลือดเขาสูปอด ข. แพรจากเซลลเขาสูถุงลมปอด ค. แพรจากหลอดเลือดเขาสูถุงลม ง. แพรจากถุงลมปอดเขาสูเสนเลือดฝอย ใชขอความตอไปนี้ ตอบคำถามขอ 3. a. กะบังลมเลื่อนต่ำลง b. กระดูกซี่โครงเลื่อนต่ำลง c. ปอดแฟบ d. ปริมาตรในอกเพิ่มขึ้น e. ความดันในชองอกลดลง f. ความดันในชองอกเพิ่มขึ้น 3. การหายใจเขา เกิดขึ้นตามผลขอใด ก. a, b, c ข. c, d, e ค. a, d, e ง. b, c, f 4. อวัยวะที่ทำหนาที่แลกเปลี่ยนแกสไดจะตองมีสมบัติตามใด ก. สามารถขยายตัวไดมาก ข. มีความชุมชื้นตลอดเวลา ค. มีพื้นที่มากพอใหแลกเปลี่ยนแกสได ง. มีอวัยวะอื่นหอหุมอยู บัตรแบบทดสอบกอนเรียน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 8 5. ขอใดเปนวิธีการปองกันตนเองจาก PM 2.5 ไดดีที่สุด ก. ใส Mask N95 ข. อยูแตในบาน ค. ลางมือบอย ๆ ง. เปดพัดลมระบายอากาศ 6. จากการศึกษากลไกการหายใจเขา -� ออกของคนตามภาพ ขอใดกลาวถึงความเปลี่ยนแปลงของ ความดันที่บริเวณ X, Y และ Z ไมถูกตอง 7. ลมหายใจเขากับลมหายใจออกตางกันอยางไร ก. ลมหายใจออกมีปริมาณแกสคารบอนไดออกไซด นอยกวาลมหายใจเขา ข. ลมหายใจออกมีปริมาณแกสคารบอนไดออกไซด มากกวาลมหายใจเขา ค. ลมหายใจเขามีปริมาณแกสออกซิเจน นอยกวาลมหายใจออก ง. ลมหายใจเขาและลมหายใจออกมีปริมาณแกสตางๆ เทากัน 8. หากจะกลั้นใจตาย จะตายไดหรือไม เพราะเหตุใด ก. ไมได เพราะแกสคารบอนไดออกไซดที่เพิ่มขึ้นจะไปกระตุนสมอง ข. ไมได เพราะแกสคารบอนไดออกไซดที่ลดลงจะไปกระตุนสมอง ค. ได เพราะแกสออกซิเจนในบรรยากาศไมสามารถผานเขาสูปอดได ง. ได เพราะแกสคารบอนไดออกไซดเพิ่มสูงขึ้นจนเปนพิษ 9. ขอใดเปนการปฏิบัติเพื่อเสริมสราง และสงเสริมใหระบบหายใจทำงานไดอยางมีประสิทธิภาพ ก. งดสูบบุหรี่ ข. อยูในที่ที่อากาศบริสุทธิ์ ค. ออกกำลังกายอยางสม่ำเสมอ ง. ทุกขอที่กลาวมา ก. X < Y เสมอ ข. X > Z ทันทีที่ดึงแผนยางลงต่ำ ค. Y < Z ทันทีที่ดึงแผนยางลงต่ำ ง. Y = Z เมื่อดึงแผนยางลงต่ำแลวคางไว
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 9 10. การแลกเปลี่ยนแกสเกิดขึ้นที่อวัยวะใด ก. จมูก ข. ปอด ค. หลอดลม ง. ถุงลมในปอด
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 10 ระบบหายใจ ชื่อ...................................................................................เลขที่................ชั้น............... วันที่....................เดือน.............................................พ.ศ. ........................................... คำชี้แจง ใหนักเรียนทำเครื่องหมาย ลงในชองที่ถูกตองตรงกับคำตอบ ขอที่ ก. ข. ค. ง. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ผลการประเมิน ตอบถูกจำนวน.....................ขอ บัตรบันทึกแบบทดสอบกอนเรียน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 11 กิจกรรมที่ 2 กระตุนความสนใจ บัตรคำสั่งที่ 2 1. ใหนักเรียนศึกษาภาพเกี่ยวกับ อวัยวะที่ใชในการหายใจของ มนุษยและสัตวบางชนิด และ รวมกันอภิปรายรูปภาพ อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 12 สิ่งมีชีวิตเหลานี้ หายใจอยางไร? พารามีเซียม ไฮดรา พลานาเรีย ปลา นก กุง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 13 อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ กิจกรรมที่ 3 สืบคนความรู บัตรคำสั่งที่ 3 1. ศึกษาความรูจากบัตรความรูที่ 1 เรื่อง โครงสรางของระบบหายใจ 2. ตอบคำถามในบัตรคำถามที่ 1 3. ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลย แลวรวมกันอภิปราย
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 14 บัตรความรูที่ โครงสรางของระบบหายใจ 1 ระบบการหายใจ (Respiratory system) ระบบการหายใจ คือ ระบบที่ประกอบดวยอวัยวะเกี่ยวของกับการหายใจ เปนการนำ อากาศเขาและออกจากรางกายสงผลใหแกสออกซิเจนทำปฏิกิริยากับสารอาหาร ไดพลังงาน น้ำ และ แกสคารบอนไดออกไซด กระบวนการหายใจเกิดขึ้นกับทุกเซลลตลอดเวลา 1.จมูก (Nose) เปนอวัยวะแรกที่รับอากาศเขาสูรางกาย ตัวจมูกประกอบดวยกระดูกแข็งและ กระดูกออน ภายในโพรงจมูกมีขนเล็กๆ และเมือก ทำหนาที่ดักจับฝุนละอองและชวยใหอากาศที่ หายใจเขาไปมีความชุมชื้น นอกจากนี้ยังมีเซลลรับกลิ่น คอยรับกลิ่นตางๆ ที่เขามาในจมูก และมี หลอดเลือดมาเลี้ยงมากมาย คนที่แคะจมูกแรงๆ หรือถูกกระแทกที่จมูก อาจทำใหมีเลือดออกจาก จมูก หรือที่เรียกวา เลือดกำเดาไหล ภาพที่ 1 โครงสรางจมูก ที่มาของภาพ : http://vet.kku.ac.th/physio/rs/image/picrs/strsupper.jpg [28 มีนาคม, 2566] โครงสรางของระบบหายใจ โพรงจมูก รูจมูก ฝาปดกลองเสียง กลองเสียง หลอมลม ชองจมูก คอหอย
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 15 2. คอหอย (Pharynx) เปนสวนที่อยูตอจากจมูกและปาก เปนหลอดตั้งตรงยาวประมาณยาวประมาณ 5 นิ้ว มีลักษณะคลายกรวย หลอดคอ แบงออกเปน 3 สวน คือ 1) คอหอยสวนที่อยูติดตอกับจมูก (Naso-pharynx) เปนทางผานของ อากาศอยางเดียว ที่สวนนี้จะมีชองไปติดตอกับหูสวนกลาง เรียกชองนี้วา หลอดยูสเตเชียน 2) คอหอยสวนที่อยูติดกับปาก (Oro-pharynx) เปนทางผานของ อาหารและอากาศ 3) คอหอยสวนที่อยูติดกับกลองเสียง (Laryngo-pharynx) เปนทางผาน ของอากาศอยางเดียว ภาพที่ 2 คอหอย ที่มาของภาพ : http://www.siamca.com/UserFiles/Image/anotomy%20of%20larynx(1).jpg [28 มีนาคม, 2566] 3. หลอดเสียง (Larynx) หรือ กลองเสียง (Larynx) เปนอวัยวะพิเศษ ลักษณะเปนหลอดยาวประมาณ 4.5 cm ในผูชาย และ 3.5 cm ในผูหญิง หลอดเสียงเจริญเติบโตขึ้นมาเรื่อยๆ ตามอายุ ในวัยเริ่มเปนหนุมสาวหลอดเสียงเจริญขึ้น อยางรวดเร็ว โดยเฉพาะในผูชายเนื่องจากสายเสียง (Vocal cord) ซึ่งอยูภายในหลอดเสียงนี้ยาว และหนาขึ้นอยางรวดเร็วเกินไป จึงทำใหเสียงแตกพรา 4. หลอดลม (Trachea) มีหนาที่หลัก คือ การนำสงอากาศจากภายนอกรางกายเขาสูปอดเพื่อทำหนาที่ใน การแลกเปลี่ยนแกสออกซิเจนเขาสูเลือด และนำแกสคารบอนไดออกไซดออกจากรางกาย หลอดลม ของมนุษยเริ่มตั้งแตสวนที่ตอจากกลองเสียง (Larynx) ลงไปสิ้นสุดที่ถุงลม คอหอยสวนที่อยูกับจมูก คอหอยสวนที่อยูกับปาก คอหอยสวนที่อยูกับกลองเสียง ฝาปดกลองเสียง สายเสียง กลองเสียง หลอดลม หลอดอาหาร
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 16 หลอดลม มีชื่อเรียกแตกตางกันตามขนาดและตำแหนง ไดแก ภาพที่ 3 ชนิดของหลอดลม ที่มาของภาพ : http://upload.wikimedia.org/wikipedia/ commons/thumb/4/4c/Blausen_0865_ TracheaAnatomy.png/640px-Blausen_ 0865_TracheaAnatomy.png [30 มีนาคม, 2566] 5. ปอด (Lung) ปอดมีอยูสองขาง วางอยูในทรวงอก มีรูปรางคลายกรวย มีปลายหรือยอดชี้ขึ้นไป ขางบนและไปสวมพอดีกับชองเปดแคบๆ ของทรวงอก ซึ่งชองเปดแคบๆนี้ประกอบขึ้นดวยซี่โครงบน ของกระดูกสันอกและกระดูกสันหลัง ฐานของปอดแตละขางจะใหญและวางแนบสนิทกับกะบังลม ระหวางปอด 2 ขาง จะพบวามีหัวใจอยู ปอดขางขวาจะโตกวาปอดขางซายเล็กนอย และมี อยู 3 กอน สวนขางซายมี2 กอน หลอดลมใหญ (Trachea) เปนสวนที่อยู ตอจากกลองเสียงยาวลงไปจนถึงจุดที่แยก เขาสูปอดดานซายและดานขวา หลอดลมของปอดขางซาย (Bronchus) เริ่มตนตอจากหลอดลมใหญลึกเขาไปใน เนื้อปอด หลอดลมของปอดขางขวา หลอดลมฝอย (Bronchiole) เปนแขนงยอยของหลอดลมของปอด
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 17 ภาพที่ 4 โครงสรางปอด ที่มาของภาพ : http://kanchanapisek.or.th/kp6/pictures8/s8-64.jpg [29 มีนาคม, 2566] ลักษณะภายในของปอดประกอบดวยหลอดลมเล็กๆ หลอดเลือด และสวนที่ ทำหนาที่หายใจจริงๆ คือ ถุงลม ซึ่งทำหนาที่แลกเปลี่ยนแกสคารบอนไดออกไซดในเลือด กับ ออกซิเจนในอากาศ ที่ผิวนอกของปอดหุมดวยเยื่อหุมปอดบางๆ 6. เยื่อหุมปอด (Pleura) เปนเยื่อที่บางและละเอียดออน เปยกชื้น และเปนมันลื่น หุมผิวภายนอกของปอด เยื่อหุมนี้ ไมเพียงคลุมปอดเทานั้น ยังไปบุผิวหนังดานในของทรวงอกอีก หรือกลาวไดอีกอยางหนึ่งวา เยื่อหุมปอดซึ่งมี2 ชั้น ระหวาง 2 ชั้นนี้มี ของเหลวอยูนิดหนอย เพื่อลดแรงเสียดสี ระหวางเยื่อหุมมี โพรงวาง เรียกวาชองระหวางเยื่อหุมปอด 7. ถุงลม (Alveolus) ในปอดมีถุงลมอยูประมาณ 300 - 700 ลานถุง ถุงลมมีผนังบางมากและมี หลอดเลือดฝอยหุมอยูมากมาย เพราะเปนบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนแกสระหวางอากาศที่หายใจเขา มาในปอดกับเลือด โดยเลือดดำที่มีคารบอนไดออกไซดมากในหลอดเลือดฝอยจะปลอย คารบอนไดออกไซดเขาถุงลม แลวรับออกซิเจนจากถุงลม กลายเปนเลือดแดงที่มีออกซิเจนมาก จากนั้นจึงไหลเขาสูหัวใจ เพื่อสูบฉีดไปเลี้ยงทั่วรางกาย หลอดลมใหญ หลอดลมยอยขวา กลีบบน กลีบบน ปอดขวา กลีบกลาง กลีบลาง หลอดลมยอยซาย ปอดซาย สวนยื่นของปอดซาย กลีบลาง รอยเวาสำหรับหัวใจ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 18 ภาพที่ 5 ลักษณะถุงลม ที่มาของภาพ : https://tinyurl.com/yc5xc6nm [30 มีนาคม, 2566]
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 19 บัตรคำถามที่ โครงสรางของระบบหายใจ 1 จุดประสงค - อธิบายโครงสราง หนาที่ของระบบหายใจของมนุษยได คำชี้แจง จากการศึกษาบัตรความรูแลวใหนักเรียนบอกชื่อและหนาที่ของอวัยวะในระบบหายใจ โดยเติมขอความลงในชองวาง (10 คะแนน) 1 2 3 4 5 หมายเลข 1 คือ .................................. หนาที่ .................................................. ............................................................ หมายเลข 2 คือ .................................. หนาที่ .................................................. ............................................................ หมายเลข 3 คือ .................................. หนาที่ .................................................. ............................................................ หมายเลข 4 คือ .................................. หนาที่ .................................................. ............................................................ หมายเลข 5 คือ .................................. หนาที่ .................................................. ............................................................คะแนนเต็ม คะแนนที่ได 10
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 20 อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ บัตรคำสั่งที่ 4 1. ศึกษาความรูจากบัตรความรูที่ 2 เรื่อง กลไกการหายใจ 2. ตอบคำถามในบัตรคำถามที่ 2 3. ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลย แลวรวมกันอภิปราย
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 21 ลำดับอวัยวะในการหายใจ บัตรความรูที่ กลไกการหายใจ 2 การหายใจเปนการรับเอาอากาศจากภายนอกผานจมูกลงสูปอด เปนการทำงานรวมกันของ กระดูกซี่โครงและกะบังลม จมูก โพรงจมูก คอหอย แขนงขั้ วปอด ขั้วปอด หลอดลม ถุงลม หลอดเลือดฝอย ซึ่งจะไปเชื่อมกับระบบหมุนเวียนเลือด
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 22 กลไกการหายใจของมนุษยแบงเปน 2 ขั้นตอน คือ 1. การหายใจเขา (Inspiration) ขณะที่เราสูดหายใจเขา กลามเนื้อกะบังลมจะเลื่อน ต่ำลง กลามเนื้อยึดกระดูกซี่โครงจะดึงใหกระดูกซี่โครงยกตัวขึ้น ทำใหปริมาตรของชองอกเพิ่มขึ้น ความดันอากาศในบริเวณรอบๆ ปอดด่ำลงกวาภายนอกอากาศจะเคลื่อนที่เขาสูจมูก หลอดลม ปอด ภาพที่ 6 การหายใจเขา ภาพที่ 6 : แสดงกลไกการหายใจเขา ที่มาของภาพ : http://www.pw.ac.th/bodysystem/res/page/p1.html [29 มีนาคม, 2556] การหายใจออก (Expiration) ขณะที่เราปลอยลมหายใจออก กะบังลมจะเลื่อนสูงขึ้น กระดูกซี่โครงเลื่อนต่ำลง ทำใหปริมาตรของชองอกลดนอยลง ความดันอากาศภายในปอดสูงขึ้นกวา ภายนอก อากาศจะถูกดันออกจากปอด หลอดลม จมูก ภาพที่ 7 การหายใจออก ภาพที่ 7 : แสดงกลไกการหายใจออก ที่มาของภาพ : http://www.pw.ac.th/bodysystem/res/page/p1.html [ 29 มีนาคม, 2566] กลไกการทำงานของระบบหายใจ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 23 เมื่ออากาศเขาสูปอด ที่ปอดจะมีถุงลมเล็กๆ อยูเปนจำนวนมาก โดยปอดแตละขางจะมี ถุงลมอยูขางละ 150 ลานถุง แตละถุงจะมีขนาดเสนผานศูนยกลางนอยกวา 0.1 มิลลิเมตร ถุงลม แตละถุงจะมีหลอดเลือดฝอยหอมลอมอยู เมื่ออากาศมาถึงบริเวณถุงลม อากาศที่มีความเขมขนของ ออกซิเจนมากกวาจะแพรผานผนังถุงลมเขาสูหลอดเลือดฝอย ออกซิเจนจะเขาไปรวมกับเฮโมโกลบิน ในเซลลเม็ดเลือดแดงแลวไหลไปตามหลอดเลือดกลับเขาสูหัวใจ เพื่อไปยังสวนตางๆ ของรางกาย ภาพที่ 8 การแลกเปลี่ยนแกสออกซิเจนและแกสคารบอนไดออกไซดในถุงลมปอด ที่มาของภาพ : http://www.mwit.ac.th/~jat/contents/30102/Waste%20disposal%20system_files/ image014.jpg [30 มีนาคม, 2566] ขณะที่เลือดถูกลำเลียงไปตามหลอดเลือด แกสออกซิเจนและสารอาหารในเลือดจะแพร ออกจากเซลลเม็ดเลือดแดงเขาสูสวนตางๆ ของรางกาย เกิดปฏิกิริยาการเผาผลาญอาหารดวย แกสออกซิเจน ไดพลังงานและแกสคารบอนไดออกไซดออกมา กระบวนการที่เกิดขึ้นเรียกวา กระบวนการหายใจ โดยแกสคารบอนไดออกไซดที่เกิดขึ้นจะแพรผานผนังเสนเลือดฝอย สูหลอดเลือด และลำเลียงไปกับน้ำเลือดเขาสูหัวใจบนขวา ผานหัวใจหองลางขวาเพื่อไปยัง ปอด แกสคารบอนไดออกไซดในเลือดจะแพรเขาสูถุงลมในปอด และลำเลียงผานทางเดินหายใจ ออกนอกรางกายทางลมหายใจออก กระบวนการหายใจ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 24 - ถาในเลือดมีปริมาณแกสคารบอนไดออกไซดมากจะกระตุนศูนยควบคุมการหายใจใน สมอง ทำใหอัตราการหายใจเพิ่มสูงขึ้น เพื่อกำจัดแกสคารบอนไดออกไซดออกนอกรางกาย - ถาปริมาณแกสออกซิเจนในอากาศ จะมีผลตอการกระตุนการหายใจเชนเดียวกับ แกสคารบอนไดออกไซดแตนอยกวา การดูแลและเสริมสรางระบบหายใจ 1. อยูในสถานที่ที่อากาศบริสุทธิ์ เพราะมีออกซิเจนมาก 2. ไมสูบบุหรี่หรืออยูในที่มีผูสูบบุหรี่เพราะเปนสาเหตุของโรคระบบทางเดินหายใจ 3. ออกกำลังกาย เพื่อใหรางกายแข็งแรงอยูเสมอ 4. ควรรักษาความอบอุนของรางกายอยูเสมอ โดยเฉพาะเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงของอากาศ 5. ถาตองอยูในที่ที่มีควันหรือฝุนละออง ควรใชผาปดปากและจมูก 6. เมื่อเกิดความผิดปกติตอระบบทางเดินหายใจ ควรรีบพบแพทยทันที 7. ระวังการกระแทกอยางแรงกับอวัยวะการหายใจ ไดแกหนาอก และปอด ปจจัยที่มีผลตออัตราการหายใจ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 25 บัตรคำถามที่ กลไกการหายใจ 2 จุดประสงค - อธิบายเกี่ยวกับการแลกเปลี่ยนแกสภายในปอดได - ตระหนักถึงความสำคัญของอวัยวะในระบบหายใจของมนุษย ตลอดจน การดูแลรักษา คำชี้แจง ใหนักเรียนศึกษาบัตรความรูแลวตอบคำถามตอไปนี้ 1. กำหนดให 1 = หลอดเลือดฝอย 2 = หลอดลม 3 = ถุงลม 4 = จมูก 5 = คอหอย 6 = แขนงขั้วปอด 7 = ขั้วปอด จงเรียงลำดับการลำเลียงแกสออกซิเจนในทางเดินหายใจของคน ( 2 คะแนน) ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 2. อธิบายการแลกเปลี่ยนแกสออกซิเจนและคารบอนไดออกไซดที่เกิดขึ้นที่ถุงลมในปอด ( 3 คะแนน) ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 3. ปริมาณออกซิเจนของอากาศในถุงลมจะลดลงต่ำมาก เพราะสงใหเม็ดเลือดแดงไปเกือบหมด ใชหรือไม (1 คะแนน) ..................................................................................................................................................... 4. เม็ดเลือดแดงจับกับออกซิเจนไดอยางไร (1 คะแนน) ....................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 26 5. นักเรียนจะมีวิธีปฏิบัติตนอยางไรเพื่อปองกันและดูแลรักษาอวัยวะในระบบหายใจใหทำงานได อยางเปนปกติ และมีสุขภาพที่ดี (3 คะแนน) ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... คะแนนเต็ม คะแนนที่ได 10
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 27 อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ บัตรคำสั่งที่ 5 1. ศึกษาความรูจากบัตรความรูที่ 3 เรื่อง สารเจือปนในอากาศ 2. ตอบคำถามในบัตรคำถามที่ 3 3. ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลย แลวรวมกันอภิปราย
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 28 บัตรความรูที่ PM2.5 3 PM ยอมาจาก Particulate Matter PM2.5 คือ ฝุนละอองขนาดเล็กขนาดไมเกิน 2.5 ไมครอน ใชเปนตัววัดมาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศ เพื่อน ๆ อาจจะยังนึกภาพไมออกวา 2.5 ไมครอนมันเล็กขนาดไหน ซึ่งมันมีขนาดเล็กกวาเสนผมกวา 25 เทา (10 ไมครอน) และสามารถ ผานการกรองของขนจมูกเขาสูปอดโดยตรง ความอันตรายจาก PM2.5 คือมันสามารถนำพาสาร อันตรายอื่น ๆ เชน ตะกั่ว สารกอมะเร็ง มาเคลือบบนผิวและพาเขาสูปอดของเรา ภาพที่ 9 PM2.5 มีขนาด 1 ใน 25 ของขนาดเสนผมมนุษย ที่มาของภาพ : https://shorturl.asia/UYqr6 [30 มีนาคม, 2566] ทำความรูจัก PM2.5 คืออะไร
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 29 สาเหตุหลัก ๆ ที่ทำใหเกิด PM2.5 ในบานเราก็คือ ไอเสียจากรถยนตสภาพเมืองใหญที่มี การจราจรติดขัดในชวงเวลาเรงดวนและ การเผาไหมนํ้ามันดีเซล ลวนสงผลทําให PM2.5 ในพื้นที่นั้น ๆ มีปริมาณมากขึ้น อากาศพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมและ โรงไฟฟา โรงงานที่อยูใกลแหลงชุมชนที่มีการเผา ไหมเชื้อเพลงฟอสซิลหรือเชื้อเพลิงถานหิน ลวน สงผลอยางมากตอการเพิ่มขึ้นของ PM2.5 ในพื้นที่ นั้น ๆ การเผา พบมากในพื้นที่ภาคเหนือ การเผาเศษ วัสดุเหลือใช การเผาพื้นที่การเกษตรเพื่อ เตรียมการเพาะปลูก การเผาปา การเผาขยะ ลวนสงผลตอปริมาณ PM2.5 สภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะชวงที่อากาศสงบนิ่ง ไมเคลื่อนไหว ทําใหเกิดการสะสมมลพิษในชั้น บรรยากาศเปนปริมาณมากรวมถึง PM2.5 ดวย และเมื่อลมรอนเขามาจะชวยพัดพาทําใหลมเย็น ลอยสูงขึ้น มลพิษตาง ๆ ก็จะคอย ๆ จางลง และ เริ่มสะสมใหมเมื่อลมสงบ เปนอยางนี้เปนวงจรไป เรื่อย ๆ PM2.5 เกิดจากอะไร
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 30 รางกายของผูที่แข็งแรงเมื่อไดรับฝุน PM2.5 อาจจะไมสงผลกระทบใหเห็นในชวงแรกๆ แตหากไดรับติดตอกันเปนเวลานาน หรือสะสมในรางกาย สุดทายก็จะกอใหเกิดอาการผิดปกติของ รางกายในภายหลัง โดยแบงไดเปนผลกระทบทางรางกาย และผลกระทบทางผิวหนัง ผลกระทบทางสุขภาพ เกิดอาการไอ จาม หรือภูมิแพ ผูที่เปนภูมิแพฝุนอยูแลว จะยิ่งถูกกระตุนใหเกิด อาการมากขึ้น เกิดโรคทางเดินหายใจเรื้อรัง เกิดโรคหลอดเลือดและหัวใจเรื้อรัง เกิดโรคปอดเรื้อรัง หรือมะเร็งปอด ผลกระทบทางผิวหนัง มีผื่นคันตามตัว ปวดแสบปวดรอน มีอาการระคายเคือง เปนลมพิษ ถาเปนหนักมากอาจเกิดลมพิษ บริเวณใบหนา ขอพับ ขาหนีบ ทํารายเซลลผิวหนัง ทําใหผิวออนแอ เหี่ยวยน งาย PM 2.5 ผลกระทบตอรางกายคืออะไรบาง?
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 31 คา AQI และคาฝุน PM2.5 แตกตางกันอยางไร ? ภาพที่ 10 แสดงคุณภาพอากาศ คา AQI และ PM2.5 ที่มาของภาพ : https://f.lnwfile.com/_/f/_raw/12/9i/x2.png [30 มีนาคม, 2566] AQI ไมไดวัดตรวจวัดเฉพาะแคฝุน PM 2.5 เทานั้น ยังรวมปริมาณ PM10 และแกสที่เปน มลพิษในอากาศอยาง โอโซน (O3) คารบอนไดออกไซด (CO2) ไนโตรเจนไดออกไซด (NO2) และซัลเฟอรไดออกไซด (SO2) รวมดวย จึงทำใหปริมาณคา AQI กับ PM2.5 ในอากาศที่เปนอันตราย ตอมนุษยมีความแตกตางกันคอนขางมาก สามารถตรวจเช็คไดจากเว็บไซต hip://aqicn.org/here/ หรือเช็คผานแอปพลิเคชันตางๆ ได 1. สวมหนากากปองกันฝุน โดยหนากากที่สามารถปองกันฝุน PM2.5 ไดดีและมีประสิทธิภาพ คือ หนากาก N95 ซึ่งมีราคาสูงกวาหนากากอนามัย และบางคนอาจสวมแลวอาจให ความรูสึกอึดอัด เพราะหายใจไดลำบากกวาปกติ 2. หากไมใชหนากาก N95 อาจใชหนากากอนามัยที่มีฟลเตอร3 ชั้น ซึ่งมักมีเขียนระบุบน ผลิตภัณฑวาสามารถปองกัน PM2.5 ได หรือถาหากหาไมไดจริงๆ อาจใชหนากากอนามัย ธรรมดาแตสวมทับ 2 ชั้น หรือซอนผาเช็ดหนาหรือทิชชูไวดานในก็ได 3. พยายามหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจงทุกชนิดเมื่อคุณภาพอากาศอยูในระดับที่เปนอันตราย ตอสุขภาพ หากจำเปนตองใสหนากากปองกันฝุนละอองเมื่ออยูขางนอกอาคาร 4. ปรับปรุงคุณภาพอากาศในที่พักอาศัย ทำความสะอาดสม่ำเสมอ โดยเฉพาะบริเวณที่มีฝุน เยอะ กองผา หองเก็บของ ขอบหนาตาง ใหปดกวาดฝุนอยูเปนประจำ และปรับปรุงบานใหมี การถายเทของอากาศ แนวทางการปองกันฝุน PM2.5
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 32 5. ติดตั้งอุปกรณกรองฝุน อุปกรณกรองฝุนที่ดีควรจะใชที่กรองเปน HEPA-grade และสามารถ ทำใหดัชนีคุณภาพอากาศอยูในระดับไมเกิน 12 ไมโครกรัมตอลูกบาศกเมตร และสูงสุดไม เกิน 35 ไมโครกรัมตอลูกบาศกเมตร ปดประตูและหนาตางตลอดหากวันไหนที่มีการรายงาน คาดัชนีคุณภาพอากาศมากกวา 51 ไมโครกรัมตอลูกบาศกเมตร 6. ปลูกตนไมชวยกรองอากาศ ถาไมใชสายปลูกตนไมอาจเริ่มจากตนไมประดับตนเล็ก ๆ ดูกอน เชน พลูดาง เศรษฐีเรือนใน สวนตนไมยืนตนที่ชวยดูดซับฝุนละอองไดดีก็สามารถ นำไปปลูกภายนอกบานตกแตงสวนได เชน ขนุน มะขาม มะมวง กระถิน มะกอกน้ำ เปนตน ภาพที่ 11 เศรษฐีเรือนในชวยดูดสารพิษในอากาศไดดี ที่มาของภาพ : https://www.gowabi.com/blog/wp-content/uploads/2023/02/spider- plant.png [30 มีนาคม, 2566]
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 33 บัตรคำถามที่ PM 2.5 3 จุดประสงค - อธิบายอันตรายของPM 2.5 และบอกวิธีการปองกัน และนำไปใชในชีวิตประจำวันได คำชี้แจง ใหนักเรียนศึกษาบัตรความรูแลวตอบคำถามตอไปนี้ (10 คะแนน) นักเรียนโยงเสนจับคูระหวางขอความทางซายและขวามือ (10 คะแนน) 1. ขนาดเสนผมของคนเราปกติ อุณหภูมิสูงขึ้น 2.สามารถนำพาสารอันตรายอื่น ๆ สวมหนากาก N95 หรือหนากากอนามัยที่มี เชน ตะกั่ว สารกอมะเร็ง ฟลเตอร3 ชั้น มาเคลือบบนผิวและพาเขาสูปอด 3. การปองกันตนเองจาก PM 2.5 คารบอนไดออกไซด 4. สาเหตุการรวมตัวของฝุนละออง ยานพาหนะ ในอากาศ 5. มลพิษทางอากาศ ชวยดูดซับฝุน 6. แหลงการเกิดฝุน PM 2.5 หลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจง 7. คา AQI PM2.5 8. คา PM2.5 91 ขึ้นไป 10-20 ไมครอน 9. เศรษฐีเรือนใน ดัชนีคุณภาพอากาศ 10. ไอ จาม หรือเกิดภูมิแพ ผลกระทบตอสุขภาพ คะแนนเต็ม คะแนนที่ได 10
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 34 กิจกรรมที่ 4 ปฏิบัติการทดลอง บัตรคำสั่งที่ 6 1. ใหนักเรียนแตละกลุมทำการทดลอง เรื่อง การเคลื่อนที่ของอากาศเขา และออกจากปอด แลวบันทึกผล การทดลอง 2. ใหนักเรียนบันทึกผลการทดลองลงใน บัตรบันทึกผลการทดลอง 3. ใหนักเรียนแตละกลุมรวมกันอภิปราย และสรุปผลการทดลองรวมกัน แลว นำเสนอหนาชั้นเรียน 4. ตรวจคำตอบจากบัตรเฉลย อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 35 ปฏิบัติการทดลอง เรื่อง การเคลื่อนที่ของอากาศเขาและออกจากปอด บัตรกิจกรรม จุดประสงคของกิจกรรม 1. เพื่อทดลองการเคลื่อนที่ของอากาศเขาและออกจากปอด 2. อธิบายกลไกการหายใจเขาและออกจากปอดได อุปกรณ วิธีการทดลอง 1. จัดวางอุปกรณบนโตะเรียน ดังภาพ พรอมกับสังเกตลูกโปงในกลองพลาสติก 2. ยกลองพลาสติกขึ้น แลวใชนิ้วดึงแผนยางขึ้นลง สังเกตการณเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับลูกโปง และบันทึกผล 3. ปลอยแผนยางเขาสูสภาพเดิม 4. ใชนิ้วดันแผนยางเขาไปดานใน สังเกตการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นและบันทึกผล 5. ใชนิ้วอุดปากหลอดแลวดึงแผนยางลงชาๆ สังเกตการณเปลี่ยนแปลงและ บันทึกผล แสดงสวนประกอบของแบบจำลองการทำงานของปอด แบบจำลองการทํางานของปอด หลอดพลาสติกรูปตัว Y ลูกโปง แผนยาง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 36 ปฏิบัติการทดลอง เรื่อง การเคลื่อนที่ของอากาศเขาและออกจากปอด บัตรบันทึกผลกิจกรรม ชื่อ....................................................................................ชั้น.....................เลขที่................ สมาชิกในกลุมไดแก 1. ................................................................................................................เลขที่.............. 2. ................................................................................................................เลขที่.............. 3. ................................................................................................................เลขที่.............. 4. ................................................................................................................เลขที่.............. 5. ................................................................................................................เลขที่.............. ผลการปฏิบัติการทดลอง กิจกรรมที่ทำ ผลการสังเกต ดึงแผนยางลง ปลอยแผนยางปกติ ดึงแผนยางเขาไปขางใน ใชนิ้วอุดปากหลอดแกว แลวดึงแผนยางลง สรุปและอภิปรายผลปฏิบัติการทดลอง ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………....................
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 37 คำถามทายกิจกรรม 1. เมื่อดึงแผนยางลง ลูกโปงมีการเปลี่ยนแปลงอยางไร ……………………………………………………………………………………………...................................... 2. เมื่อดันแผนยางขึ้น ลูกโปงมีการเปลี่ยนแปลงอยางไร …………………………………………………………………………….......................................……………… 3. การที่ลูกโปงมีการเปลี่ยนแปลงนั้น เกี่ยวของกับปริมาตรและความดันของอากาศอยางไร ………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………….................................................................................. ………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………….................................................................................. 4. จากการทดลองจะอธิบายการทำงานของปอดและอวัยวะที่เกี่ยวของไดอยางไร ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………................................................................................... ………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………….................................................................................... 5. การที่ใชนิ้วอุดปากหลอดแกว แลวดันแผนยางขึ้น ลูกโปงมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม เพราะเหตุใด ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………................................................................................... 6. นักเรียนสามารถนำการทดลองในขอ 5 ไปเปรียบเทียบกับเหตุการณที่เกิดขึ้นในชีวิต ประจำวันกรณีใดบาง ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………................................................................................... คะแนนเต็ม คะแนนที่ได 10
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 38 กิจกรรมที่ 5 องคความรู บัตรคำสั่งที่ 7 1. เมื่อนักเรียนปฏิบัติกิจกรรม การทดลองและศึกษาเนื้อหาใน บัตรความรูแลว ใหนักเรียน ตอบคำถามในบัตรคำถามที่ 4 อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 39 บัตรคำถามที่ แผนผังความคิด 4 คำชี้แจง : ใหนักเรียนเขียนแผนผังความคิด (Mind Mapping) เรื่อง ระบบหายใจ คะแนนเต็ม คะแนนที่ได 10 ระบบย่อยอาหาร ระบบหายใจ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 40 กิจกรรมที่ 6 มุงพบความสำเร็จ บัตรคำสั่งที่ 8 1. ใหนักเรียนทำแบบทดสอบ หลังเรียนจากบัตรแบบทดสอบ หลังเรียนจำนวน 10 ขอ ในเวลา 10 นาที อานบัตรคำสั่ง ใหเขาใจแลวทำตามนะ เพื่อนๆ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 41 ชุดที่ 3 เรื่อง ระบบหายใจ คำชี้แจง 1. แบบทดสอบชุดนี้มีจำนวน 10 ขอ คะแนนเต็ม 10 คะแนน 2. นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียวโดยทำเครื่องหมาย () ลงในกระดาษคำตอบ 1. การแพรของแกสออกซิเจนในรางกายมีทิศทางเปนอยางไร ก. แพรจากเม็ดเลือดเขาสูปอด ข. แพรจากเซลลเขาสูถุงลมปอด ค. แพรจากหลอดเลือดเขาสูถุงลม ง. แพรจากถุงลมปอดเขาสูเสนเลือดฝอย 2. การแลกเปลี่ยนแกสเกิดขึ้นที่อวัยวะใด ก. จมูก ข. ปอด ค. หลอดลม ง. ถุงลมในปอด 3. อวัยวะที่ทำหนาที่แลกเปลี่ยนแกสไดจะตองมีสมบัติตามใด ก. สามารถขยายตัวไดมาก ข. มีความชุมชื้นตลอดเวลา ค. มีพื้นที่มากพอใหแลกเปลี่ยนแกสได ง. มีอวัยวะอื่นหอหุมอยู 4. หากจะกลั้นใจตาย จะตายไดหรือไม เพราะเหตุใด ก. ไมได เพราะแกสคารบอนไดออกไซดที่เพิ่มขึ้นจะไปกระตุนสมอง ข. ไมได เพราะแกสคารบอนไดออกไซดที่ลดลงจะไปกระตุนสมอง ค. ได เพราะแกสออกซิเจนในบรรยากาศไมสามารถผานเขาสูปอดได ง. ได เพราะแกสคารบอนไดออกไซดเพิ่มสูงขึ้นจนเปนพิษ บัตรแบบทดสอบหลังเรียน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 42 5. ขอใดเปนหนาที่ของระบบหายใจ ก. การถายเทแกสคารบอนไดออกไซดและแกสออกซิเจน ข. การนำแกสออกซิเจนจากอากาศภายนอกเขาสูรางกายและถายเทแกส คารบอนไดออกไซดออกมา ค. การหายใจผานหลอดลม ง. การขยายชองอก เพื่อใหปอดพองโต ใชขอความตอไปนี้ ตอบคำถามขอ 6. a. กะบังลมเลื่อนต่ำลง b. กระดูกซี่โครงเลื่อนต่ำลง c. ปอดแฟบ d. ปริมาตรในอกเพิ่มขึ้น e. ความดันในชองอกลดลง f. ความดันในชองอกเพิ่มขึ้น 6. การหายใจเขา เกิดขึ้นตามผลขอใด ก. a, b, c ข. c, d, e ค. a, d, e ง. b, c, f 7. จากการศึกษากลไกการหายใจเขา -� ออกของคนตามภาพ ขอใดกลาวถึงความเปลี่ยนแปลงของ ความดันที่บริเวณ X, Y และ Z ไมถูกตอง 8. ขอใดเปนการปฏิบัติเพื่อเสริมสราง และสงเสริมใหระบบหายใจทำงานไดอยางมีประสิทธิภาพ ก. งดสูบบุหรี่ ข. อยูในที่ที่อากาศบริสุทธิ์ ค. ออกกำลังกายอยางสม่ำเสมอ ง. ทุกขอที่กลาวมา ก. X < Y เสมอ ข. X > Z ทันทีที่ดึงแผ่นยางลงตํ่า ค. Y < Z ทันทีที่ดึงแผ่นยางลงตํ่า ง. Y = Z เมื่อดึงแผ่นยางลงตํ่าแล้วค้างไว้
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 43 9. ลมหายใจเขากับลมหายใจออกตางกันอยางไร ก. ลมหายใจออกมีปริมาณแกสคารบอนไดออกไซด นอยกวาลมหายใจเขา ข. ลมหายใจออกมีปริมาณแกสคารบอนไดออกไซด มากกวาลมหายใจเขา ค. ลมหายใจเขามีปริมาณแกสออกซิเจน นอยกวาลมหายใจออก ง. ลมหายใจเขาและลมหายใจออกมีปริมาณแกสตางๆ เทากัน 10. ขอใดเปนวิธีการปองกันตนเองจาก PM 2.5 ไดดีที่สุด ก. ลางมือบอย ๆ ข. เปดพัดลมระบายอากาศ ค. ใส Mask N95 ง. อยูแตในบาน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 44 ระบบหายใจ ชื่อ...................................................................................เลขที่................ชั้น............... วันที่....................เดือน.............................................พ.ศ. ........................................... คำชี้แจง ใหนักเรียนทำเครื่องหมาย ลงในชองที่ถูกตองตรงกับคำตอบ ขอที่ ก. ข. ค. ง. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ผลการประเมิน ตอบถูกจำนวน.....................ขอ บัตรบันทึกแบบทดสอบหลังเรียน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู เรื่องระบบหายใจ หนา 45 บรรณานุกรม โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดยพระราชประสงคในพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว. สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เลม 8. กรุงเทพฯ : โครงการสารานุกรมไทยฯ, 2539. ฝายวิชาการ พีบีซี. คูมือ เตรียมสอบ วิทยาศาสตร ม.2. กรุงเทพฯ : เยลโล การพิมพ, 2554. ยุพา วรยศ และคณะ. หนังสือเรียนพื้นฐานวิทยาศาสตร ชั้นมัธยมศึกษาปที่ 2 เลม 1. กรุงเทพมหานคร : บริษัทอักษรเจริญทัศนอจท. จำกัด, 2554. วอลกเกอร ริชาดรด. สารานุกรมพื้นฐานของรางกายมนุษย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ ที เจ เจ จำกัด, 2545. สถาบันกวดวิชาติวเตอรพอยท. สรุปวิทยาศาสตร ม.ตน. กรุงเทพฯ : บริษัท กรีนไลฟพริ้นติ้งเฮาส จำกัด, 2555. สถาบันสงเสริมการสอนวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ. ครูมือครู รายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร วิทยาศาสตร 4 ชั้นมัธยมศึกษาปที่ 2 เลม 2. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ สกสค. ลาดพราว. 2554. สำนักงานวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรูแกนกลาง กลุมสาระ การเรียนรูวิทยาศาสตร ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : ชุมนุมสหกรณการเกษตรแหงประเทศไทย, 2554. อรกัญญ ภูมิโคกรักษ. ระบบรางกายมนุษย. กรุงเทพฯ : บริษัทซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด (มหาชน), 2553. http://www.aquatoyou.com https://www.gistda.or.th/news_view.php?n_id=5746&lang=TH http://www.ipecp.ac.th/ipecp/cgi-binn/Circulatory/program/unit1/p3_1.html