ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการร่วมค้าและการบันทึกบัญชี

วชิ า การบญั ชรี ว่ มคา้ และฝากขาย (20201-2104)

โดย ครูชนดิ าภา กัลยานี แผนกวชิ าการบญั ชี

หนว่ ยท่ี 1 ความร้ทู ั่วไปเก่ยี วกบั กิจการร่วมคา้

สาระการเรียนรู้

1. ความหมายของการรว่ มค้า
2. ลกั ษณะของการร่วมคา้
3. ประเภทของธุรกจิ รว่ มค้า
4. สาเหตุท่มี ีการทาธุรกิจรว่ มค้า
5. วิธีการบญั ชขี องกจิ การรว่ มคา้

ความหมายของการร่วมคา้

ความหมายของกจิ การรว่ มค้า ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 39
1. กิจการร่วมค้าตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร ได้แก่ กิจการท่ีดาเนินการร่วมกันเป็นทางค้าหรือ

หากาไร ระหว่างบริษัทกับบริษัท บริษัทกับห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลกับห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล
หรือระหว่างบริษัทและหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลกับบุคคลธรรมดา คณะบุคคลท่ีมิใช่นิติบุคคล ห้างหุ้นส่วนสามัญ
หรือนติ ิบคุ คลอน่ื ซึ่งกจิ การท่ีจะเข้าลกั ษณะเป็นกจิ การร่วมคา้ จะตอ้ งมลี กั ษณะ ดงั นี้

1.1 ได้ตกลงเข้าร่วมทุนกันไม่ว่าจะเป็นเงิน ทรัพย์สิน แรงงาน หรือเทคโนโลยี หรือ ร่วมกันใน
ผลกาไรหรอื ขาดทุนอนั จะพงึ ได้ตามสญั ญาท่ีกระทารว่ มกันกับบคุ คลภายนอก หรือ

1.2 ได้รว่ มกนั ทาสัญญากบั บุคคลภายนอก โดยระบไุ วใ้ นสญั ญาวา่ เปน็ กิจการรว่ มคา้ หรือ
1.3 ไดร้ ว่ มกันทาสัญญากับบุคคลภายนอก โดยสญั ญากาหนดใหต้ ้องรบั ผิดรว่ มกนั ในงานท่ีทาไม่
ว่าท้ังหมดหรือบางส่วน และต้องรับค่าตอบแทนตามสัญญาร่วมกัน โดยสัญญาไม่ได้แบ่งแยกงานและค่าตอบแทน
ระหวา่ งกนั ไว้อย่างชัดเจน

2. กรณีกิจการร่วมค้าฯ ได้มีการจัดทาสัญญาจัดตั้งกิจการร่วมค้า และดาเนินการเข้าลักษณะใดลักษณะ
หน่งึ ตาม 1 พร้อมกบั ดาเนินการจดทะเบียนจัดตั้งกิจการร่วมค้าต่อสานักงานสรรพากรพ้ืนที่ ก ของกรมสรรพากร
แล้ว กิจการร่วมค้าฯ จะเข้าลักษณะเป็น "บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล" ตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร
และมีหน้าที่ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลตามมาตรา 66 แห่งประมวลรัษฎากร ในทางปฏิบัติกรมสรรพากรได้วาง
บรรทัดฐานในการพิจารณาเพ่ิมเติม โดยกาหนดว่ากิจการร่วมค้า จะต้องมีคุณสมบัติเข้าลักษณะใดลักษณะหน่ึง
ดังตอ่ ไปนี้ด้วย

1) มีการร่วมทุนกัน ไม่ว่าจะเป็นเงิน ทรัพย์สิน แรงงาน หรือเทคโนโลยี หรือร่วมกันในผลกาไร
หรือขาดทนุ อันจะพึงไดต้ ามสัญญาที่ร่วมกนั ทากบั บุคคลภายนอกหรอื

2) ได้รว่ มกันทาสัญญากับบุคคลภายนอก โดยระบใุ นสญั ญาวา่ เป็น " กจิ การร่วมคา้ " หรอื
3) ไดร้ ่วมกันทาสญั ญากบั บคุ คลภายนอกโดยสญั ญานน้ั กาหนดให้ต้องรับผิดร่วมกัน ในงานท่ีทา
ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วนและต้องรับค่าตอบแทนตามสัญญาร่วมกัน โดยสัญญานั้นไม่ได้แบ่งแยกงานและ
ค่าตอบแทนระหวา่ งกันไวอ้ ยา่ งชัดเจน

3. ความหมายของกิจการร่วมค้า ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบับที่ 28 (ปรับปรุง 2561) เร่ือง เงนิ ลงทนุ
ในบริษทั รว่ มและการร่วมค้า ของสภาวิชาชพี บัญชี ในพระบรมราชปู ถมั ภ์

นอกจากน้ี มาตรฐานการบญั ชฉี บบั ดงั กล่าวยงั ไดใ้ ห้คานยิ ามของศพั ท์ท่เี กี่ยวกบั การรว่ มคา้ ดังน้ี

4. จากมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 11 (ปรับปรุง 2561) เรื่อง การร่วมการงาน ของสภา
วิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชปู ถมั ภ์ ได้ใหค้ วามหมายเกี่ยวกับ “การรว่ มการงาน” ไวด้ ังน้ี
การรว่ มการงาน
การร่วมการงาน หมายถงึ การงานซ่งึ บุคคลหรอื กจิ การตัง้ แตส่ องหรอื มากกว่าสองรายมีการควบคุมรว่ มกนั

การร่วมการงาน มลี ักษณะดังตอ่ ไปน้ี
1) ผูเ้ ขา้ ร่วมการงานมภี าระผูกพันตามขอ้ ตกลงตามสญั ญา (ดยู ่อหน้า ข2 ถึง ข4)
2) ขอ้ ตกลงตามสญั ญาดังกล่าว กาหนดให้ผู้เข้าร่วมการงานตั้งแต่สองหรือมากกว่า สองรายมีการควบคุม
รว่ มกนั (ดู ย่อหนา้ 7 ถงึ 13)
การรว่ มการงานเปน็ ไดท้ ้งั การดาเนนิ งานร่วมกันหรือการร่วมคา้

การควบคมุ ร่วม
การควบคมุ ร่วม หมายถึง การร่วมกันควบคุมการงานซ่ึงได้ตกลงกันไว้ในสัญญา ซ่ึงการควบคุมร่วมจะมี

ได้ต่อเมอ่ื การตัดสินใจใดๆ เก่ยี วกบั กจิ กรรมท่ีเกี่ยวข้องจะต้องได้รับความเห็นชอบอย่างเป็นเอกฉันท์จากผู้ร่วมกัน
ควบคุมการงานแลว้ เทา่ นน้ั
ที่มา : http://www.tfac.or.th/Article/Detail/78326

ลกั ษณะของการร่วมคา้

จากที่กล่าวมา การร่วมค้าจะเป็นการท่ีบุคคลหรือกิจการตั้งแต่สองคนหรือ
สองกจิ การขนึ้ ไปทาการประกอบกิจการรว่ มกนั เฉพาะกาลใดกาลหนึ่ง เมื่อการประกอบ
กิจการร่วมกันดังกล่าวนั้นเสร็จส้ิน ถือว่าการร่วมค้ายุติลง และผู้ร่วมค้าทุกคนจะต้องมี
สิทธ์ใิ นการควบคมุ การร่วมค้าด้วยกัน การดาเนินงานลักษณะนี้จะเป็นการดาเนินงานที่
ต่างจากกิจการห้างหุ้นส่วน การจัดต้ังกิจการร่วมค้าอาจต้ังข้ึนเป็นนิติบุคคลตาม
กฎหมาย เช่น จดั ตัง้ ในลกั ษณะหา้ งหุ้นสว่ น บริษัท หรอื อาจไม่ไดม้ ีการจัดต้ังขึ้นเป็น นิติ
บุคคลตามกฎหมายกไ็ ด้

ในปัจจุบันการร่วมค้าในประเทศไทยจะพบในการดาเนินธุรกิจบางประเภท
เช่น การจัดซื้อที่ดินเพ่ือทาการจัดสรรขาย การจัดซ้ือท่ีดินปลูกสร้างอาคารเพื่อจัดสรร
ขาย เป็นต้น หรืออาจจะพบได้ในการดาเนินงานของบริษัทข้ามชาติที่แสวงหางานใน
ต่างประเทศร่วมกับบริษัทในท้องถ่ินเพื่อทางานในแต่ละโครงการ เช่น โครงการสารวจ
ขุดเจาะน้ามนั และก๊าซ การสรา้ งเขอ่ื น ฯลฯ

ขอ้ ตกลงร่วมค้าตามสัญญา

ข้อตกลงตามสัญญาอาจปรากฏหลักฐานหลายลักษณะ เช่น ลักษณะของสัญญา
ระหว่างผู้ร่วมค้า หรือในลักษณะบันทึกรายงานข้อตกลงระหว่างผู้ร่วมค้า ในบางกรณีข้อตกลง
รวมอย่ใู นข้อบงั คับบริษทั หรอื ข้อกาหนดอื่นตามกฎหมายว่าดว้ ยการร่วมค้า ข้อตกลงตามสัญญา
ไม่ว่าจะอยู่ในลักษณะใดโดยปกติต้องกระทาเป็นลายลักษณ์อักษรและเก่ียวข้องกับเร่ือง
ดังต่อไปน้ี

1. กจิ กรรม ระยะเวลา และภาระในการจัดทารายงานของการร่วมค้า
2. การแต่งตั้งคณะกรรมการหรือคณะผู้บริหารอ่ืน ซึ่งมีอานาจควบคุมเทียบเท่า
คณะกรรมการของการรว่ มค้า รวมถึงสิทธ์ิในการออกเสียงของผู้ร่วมคา้
3. การลงทุนของผู้รว่ มคา้
4. ส่วนแบ่งของผู้ร่วมค้าในผลผลิต รายได้ ค่าใช้จ่าย หรือผลการดาเนินงานของการ
ร่วมคา้
ขอ้ ตกลงตามสัญญากาหนดให้มีการควบคุมร่วมกันในการร่วมค้า ท้ังน้ีเพื่อให้ม่ันใจว่า
ไมม่ ี ผูร้ ว่ มค้ารายใดอยู่ในฐานะท่จี ะควบคุมการดาเนินงานของการรว่ มค้าไดแ้ ตเ่ พียงผเู้ ดียว

ประเภทของธุรกจิ ร่วมค้า

ธรุ กิจร่วมค้ามลี ักษณะคลา้ ยกบั หา้ งห้นุ สว่ น สามารถประกอบธุรกจิ ซอ้ื ขายสนิ ค้าหรอื ธุรกิจให้บริการได้ เช่น
1. ธรุ กจิ ซือ้ ขายสนิ ค้า ธรุ กจิ แบบนจ้ี ะมผี ู้รว่ มค้าตงั้ แต่ 2 คนข้ึนไป ฝา่ ยหนึง่ อาจทาหนา้ ที่จดั การหา

สินค้าเพื่อขาย ส่วนผ้รู ว่ มค้าอกี ฝ่ายจะทาหนา้ ทเ่ี ป็นผู้จดั การขายหรือหาตลาด
2. ธรุ กิจการจัดสรรที่ดิน/บา้ นพรอ้ มที่ดิน ธรุ กิจแบบนีจ้ ะมีผูร้ ่วมคา้ ต้ังแต่ 2 คนขนึ้ ไป คนหน่ึงหรือ

หลายคนจะมีกรรมสทิ ธ์ิในทด่ี นิ และนาท่ดี ินมารว่ มลงทุนในกิจการ สว่ นผูร้ ว่ มคา้ คนอื่นๆ จะนาเงินสด
สินทรัพย์และแรงงานมาลงทุน

3. ธุรกิจการสรา้ งภาพยนตร์/การจัดละคร ธุรกิจแบบนจ้ี ะตอ้ งมผี ู้ร่วมงานจานวนมากดงั นน้ั จงึ มผี ู้
ร่วมคา้ หลายคน ชว่ ยกันทาหน้าทีต่ ่าง ๆ โดยแบ่งหน้าทกี่ ันตามความสามารถและความถนัดของผู้รว่ มค้าแต่
ละคน ประกอบไปดว้ ยผทู้ ่ีดาเนนิ การเกีย่ วกับการติดตอ่ นกั ประพันธท์ ้งั เนอ้ื เร่อื ง เพลงประกอบ การทาบท
การจดั หานกั แสดง ผู้กากับการแสดง ผูอ้ านวยการสรา้ ง รวมถึงผอู้ อกเงินทนุ

สาเหตุทมี่ กี ารทาธรุ กิจร่วมค้า

การดาเนนิ ธุรกิจมีรปู แบบหลายรปู แบบใหน้ กั ลงทุนเลือก เชน่ ธรุ กจิ เจา้ ของคนเดียว ห้างหนุ้ สว่ น บริษทั จากัด
บริษัทมหาชนจากัด แต่นกั ลงทนุ บางส่วนเลอื กทาธุรกิจแบบร่วมคา้ ท้ังน้ีมสี าเหตมุ าจาก
1. เพอื่ ระดมเงนิ ทนุ ช่วยให้ธรุ กิจทีจ่ าเปน็ ตอ้ งใช้เงินลงทุนหรอื ทรัพยากรจานวนมาก สามารถดาเนนิ ธรุ กจิ ตอ่ ไปได้
2. เพือ่ ระดมบคุ ลากรทีม่ ีความรู้ ความสามารถ ช่วยใหธ้ รุ กจิ ทตี่ อ้ งการบุคลากรที่มคี วามรคู้ วามสามารถโดยเฉพาะทางดา้ น
เทคโนโลยสี มยั ใหม่ ชว่ ยใหธ้ รุ กิจดาเนินไปดว้ ยดีมีประสทิ ธิภาพ
3. เพือ่ ลดความเสย่ี งภยั อนั เกิดจากการประกอบกิจการในภาวะขาดทุนหรือดาเนนิ กิจการล้มเหลว
4. เพื่อเปน็ การประหยัดคา่ ใช้จา่ ยในการดาเนินงาน เน่ืองจากสามารถใช้เครื่องมือ เครอื่ งจักรและอุปกรณ์ต่างๆ ร่วมกันได้
5. ช่วยประหยัดภาษี ตามคาส่ังกรมสรรพากร ท่ี ป.119/2545 เรอ่ื ง การเครดติ ภาษเี งนิ ปันผลหรอื เงินสว่ นแบ่งของกาไร
ตามมาตรา 47 ทวิ แห่งประมวลรัษฎากร ลงวันที่ 5 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2545



วิธกี ารบัญชีของกจิ การรว่ มคา้

การบันทึกบญั ชีของกิจการร่วมค้าโดยทว่ั ไปมี 2 วิธี ขึ้นอยูก่ บั ความเหมาะสมของกจิ การทจ่ี ะ
นาไปใช้ การบันทึกรายการใชห้ ลักการบัญชที รี่ ับรองทว่ั ไป ดงั นน้ั วธิ ีการบญั ชีสาหรับกิจการรว่ มค้าสามารถ
แบ่งได้ 2 วิธี ดังนี้

วธิ ที ่ี 1 วธิ ผี ูร้ ว่ มคา้ แตล่ ะฝ่ายจดบนั ทกึ รายการทง้ั ส้นิ ในสมุดบญั ชีของตน
วธิ ีท่ี 2 วิธใี ช้สมดุ บญั ชีชดุ หนึ่งตา่ งหาก

หนว่ ยท่ี 2 วิธกี ารบันทกึ บญั ชี
ของกิจการร่วมค้าโดยวิธผี รู้ ่วม
คา้ แตล่ ะฝ่ายจดบันทกึ รายการ

ทง้ั สิน้ ในสมดุ บัญชีของตน

สาระการเรยี นรู้

1. หลกั การบันทึกบญั ชีของกจิ การร่วมคา้ โดยวธิ ีผู้ร่วมคา้ แต่ละฝ่ายจดบนั ทึกรายการทัง้ ส้นิ ในสมดุ บญั ชขี อง
ตน

2. การบนั ทึกบญั ชีของกิจการร่วมค้าโดยวธิ ผี รู้ ว่ มคา้ แตล่ ะฝ่ายจดบนั ทึกรายการทั้งสิน้ ในสมดุ บัญชีของตน
กรณกี ารรว่ มค้าส้นิ สดุ

3. การบนั ทกึ บญั ชขี องกิจการร่วมคา้ โดยวธิ ผี รู้ ่วมค้าแตล่ ะฝา่ ยจดบันทกึ รายการทงั้ สน้ิ ในสมดุ บัญชีของตน
กรณกี อ่ นการรว่ มคา้ ส้นิ สุด

4. การแสดงรายการเกยี่ วกบั การร่วมค้าในงบแสดงฐานะการเงิน

2 บัญชผี ู้ร่วมค้า ผ้รู ว่ มค้าแตล่ ะคนจะเปิดบัญชีผู้ร่วมค้าคนอ่ืนๆ ท่ีทาการร่วมค้าด้วยกัน ซ่ึง บัญชีผู้
รว่ มค้าจะมลี กั ษณะเหมอื นบัญชีทุนของผรู้ ว่ มค้าแต่ละคน เพ่ือใชบ้ ันทึกส่วนได้เสยี ของผู้ร่วมค้า แต่ละคน

การบันทึกบัญชีของกิจการร่วมค้าโดยวิธีผู้ร่วมค้าแต่ละฝ่ายจดบันทึกรายการทั้งส้ินในสมุดบัญชี
ของตน สามารถบันทึกบญั ชไี ด้ 2 กรณี คอื
กรณีที่ 1 การรว่ มคา้ สิน้ สดุ
กรณีที่ 2 กอ่ นการร่วมคา้ สน้ิ สุด

หลกั การบนั ทึกบญั ชีของกจิ การรว่ มคา้ โดยวธิ ผี ู้รว่ มค้าแตล่ ะฝา่ ยจดบนั ทกึ รายการท้งั สิ้นในสมุดบญั ชีของตน

หลกั การบนั ทึกบญั ชีของกจิ การรว่ มคา้ โดยวธิ ผี ู้รว่ มค้าแตล่ ะฝา่ ยจดบนั ทกึ รายการท้งั สิ้นในสมุดบญั ชีของตน

หลกั การบนั ทึกบญั ชีของกจิ การรว่ มคา้ โดยวธิ ผี ู้รว่ มค้าแตล่ ะฝา่ ยจดบนั ทกึ รายการท้งั สิ้นในสมุดบญั ชีของตน

หลกั การบนั ทึกบญั ชีของกจิ การรว่ มคา้ โดยวธิ ผี ู้รว่ มค้าแตล่ ะฝา่ ยจดบนั ทกึ รายการท้งั สิ้นในสมุดบญั ชีของตน

หลกั การบนั ทึกบญั ชีของกจิ การรว่ มคา้ โดยวธิ ผี ู้รว่ มค้าแตล่ ะฝา่ ยจดบนั ทกึ รายการท้งั สิ้นในสมุดบญั ชีของตน

การบนั ทึกบญั ชขี องกจิ การรว่ มคา้ โดยวิธีผู้ร่วมค้าแต่ละฝ่ายจด
บันทกึ รายการทงั้ ส้นิ ในสมดุ บญั ชีของตน กรณีการรว่ มคา้ ส้ินสดุ

ตัวอยา่ งที่ 1
นาย ก นาย ข และนาย ค ตกลงทจี่ ะดาเนินกิจการขายสินคา้ ที่ระลกึ สาหรับนกั ทอ่ งเทีย่ ว โดยท้งั สามคน

มีขอ้ ตกลงดงั ต่อไปนี้
1. ให้นาย ค เป็นผู้จดั การเกย่ี วกบั การรว่ มคา้
2. คดิ คา่ นายหน้าใหผ้ รู้ ่วมค้าท่ขี ายสนิ ค้าในอตั รา 10% ของยอดขาย
3. คิดดอกเบยี้ 15% ตอ่ ปี สาหรบั ผ้รู ว่ มค้าท่นี าเงนิ สดหรือสินคา้ มาลงทนุ ครง้ั แรก
4. แบ่งกาไรขาดทุนในอตั ราส่วนเท่าๆ กนั
รายการร่วมคา้ ระหวา่ งเดือนพฤษภาคม 25XX มดี งั นี้

25XX
พ.ค. 1 นาย ก และนาย ข ส่งเงนิ สดไปใหน้ าย ค เพ่อื ไว้ใช้จ่ายในกิจการรว่ มคา้ คนละ 120,000 บาท ถอื เปน็

การลงทุน สว่ นนาย ค นาสินคา้ ของตนเองมาลงทุนจานวน 180,000 บาท
7 นาย ค จ่ายค่าโฆษณาสนิ คา้ เป็นเงนิ สดจานวน 3,000 บาท
9 นาย ค จา่ ยคา่ รับรองลกู คา้ เปน็ เงินสด จานวน 360 บาท
12 นาย ค ขายสนิ ค้าเป็นเงนิ สด จานวน 105,000 บาท และจ่ายค่าขนส่งสนิ คา้ ให้ลกู ค้าจานวน 600 บาท
15 นาย ก ขายสนิ คา้ เปน็ เงินสด จานวน 30,000 บาท และได้ส่งเงินคา่ ขายสินค้าให้นาย ค ท้ังหมด
17 นาย ข ถอนเงนิ จากกจิ การร่วมคา้ จานวน 9,000 บาท
18 นาย ค ซอ้ื สินค้าเป็นเงินเช่อื จานวน 60,000 บาท
19 นาย ค ขายสินค้าเปน็ เงินเชือ่ จานวน 120,000 บาท
21 นาย ข ขายสินคา้ เป็นเงนิ สด จานวน 96,000 บาท และได้สง่ เงินค่าขายสินคา้ ใหน้ าย ค ท้งั หมด

25XX นาย ค ขายสนิ คา้ ท่ีเหลอื ทัง้ ส้นิ เปน็ เงนิ สด จานวน 150,000 บาท และจ่ายคา่ ขนสง่ สนิ ค้าให้ลกู ค้า
พ.ค. 27 จานวน 1,500 บาท
นาย ค ไดร้ บั ชาระเงินสดจากลกู หนท้ี ีข่ ายสินคา้ เป็นเงนิ เชอื่ เม่อื วนั ที่ 19 พฤษภาคม จานวน 117,000
29 บาท ที่เหลอื จานวน 3,000 บาท เก็บเงนิ ไม่ได้ให้ตดั บญั ชลี ูกหน้ีเป็นหนสี้ ญู
นาย ค จา่ ยชาระหนีค้ า่ สินคา้ ท่ซี ื้อเป็นเงินเชอ่ื เม่อื วันท่ี 18 พฤษภาคม ทงั้ หมด
30 การร่วมคา้ สน้ิ สดุ ลง คิดคา่ นายหน้า คดิ ดอกเบย้ี แบง่ กาไรขาดทนุ ตามข้อตกลง และผู้ร่วมคา้ ชาระเงิน
31 ระหวา่ งกัน
สมมติวา่ กิจการร่วมค้าใชร้ ะบบบนั ทึกสนิ ค้าคงเหลอื เมื่อส้ินงวด (Periodic Inventory System)

การบนั ทกึ รายการในสมุดรายวันท่วั ไปของผ้รู ่วมคา้ แตล่ ะคน

การบนั ทกึ รายการในสมุดรายวันท่วั ไปของผ้รู ่วมคา้ แตล่ ะคน

การบนั ทกึ รายการในสมุดรายวันท่วั ไปของผ้รู ่วมคา้ แตล่ ะคน

การผา่ นรายการบญั ชรี ่วมคา้ จากสมุดรายวันท่วั ไปไปบัญชแี ยกประเภทท่ัวไปของผรู้ ว่ มคา้ แต่ละคนจะมี
รายการเหมือนกนั ดงั นี้

บัญชี นาย ก ในสมุดบัญชีของนาย ข และนาย ค จะเป็นดังน้ี
บัญชี นาย ข ในสมุดบญั ชขี องนาย ก และนาย ค จะเป็นดงั น้ี

บญั ชี นาย ค ในสมดุ บัญชขี องนาย ก และนาย ข จะเปน็ ดังน้ี

การบนั ทึกบญั ชขี องกจิ การร่วมค้าโดยวธิ ีผ้รู ว่ มค้าแต่ละฝ่ายจดบันทกึ
รายการทงั้ ส้นิ ในสมดุ บญั ชขี องตน กรณีก่อนการร่วมคา้ สิน้ สุด

การดาเนินกิจการร่วมค้าโดยท่ัวไปจะคานวณผลกาไรหรือผลขาดทุนเม่ือการร่วมค้าสิ้นสุด แต่บางคร้ัง
การร่วมค้าใช้เวลานานในการดาเนินงาน และผู้ร่วมค้าอาจต้องการที่จะทราบผลกาไรหรือ ผลขาดทุนจากการ
ประกอบกิจการร่วมค้าก่อนการร่วมค้าส้ินสุด จึงจาเป็นต้องมีการปิดบัญชีร่วมค้า สาหรับบัญชีร่วมค้าจะมียอด
คงเหลือทางเดบิตหรอื เครดติ ได้ในกรณตี ่อไปนี้
1 บัญชรี ่วมคา้ จะมยี อดคงเหลอื ทางด้านเดบติ เน่อื งจากจานวนเงินลงทนุ และคา่ ใช้จา่ ยมากกว่ารายได้
2 บญั ชรี ว่ มค้าจะมยี อดคงเหลือทางด้านเครดิต เนอื่ งจากรายได้มากกว่าจานวนเงินลงทุนและค่าใช้จา่ ย

ในกรณีที่การร่วมค้ายังไม่สิ้นสุดและบัญชีร่วมค้ามีรายการทั้งด้านเดบิตและด้านเครดิต ถ้าจะทางบ
การเงินจะต้องปรับปรุงบัญชีร่วมค้าก่อน โดยการแสดงรายการสินค้าคงเหลือที่ยังขายไม่หมดด้วยราคาทุนรวม
คา่ ใช้จา่ ยเกย่ี วกบั ตน้ ทุนสนิ ค้า และทาการแบง่ กาไรจากการร่วมค้าทีย่ งั ดาเนินกิจการ ไมส่ ้ินสุดคร้ังหนงึ่ ก่อน



ตัวอย่างที่ 2
จากตวั อยา่ งที่ 1 กรณีท่ี 1 นาย ก นาย ข และนาย ค ตกลงที่จะดาเนินกจิ การขายสินค้า ที่ระลึกสาหรับ

นักท่องเท่ียว สมมติว่า วันที่ 31 พฤษภาคม 25XX การร่วมค้ายังไม่สิ้นสุด มีสินค้าคงเหลือคานวณต้นทุนได้
45,000 บาท ผูร้ ว่ มคา้ คาดว่ารายได้คา่ ขายสินค้าที่เหลอื จะสงู กวา่ ค่าใช้จ่ายท่ีคาดว่าจะเกิดข้ึน ผู้ร่วมค้าตกลงแบ่ง
กาไรกอ่ นการร่วมค้าส้ินสดุ แต่ยงั ไม่ชาระเงินระหว่างกัน การบนั ทกึ บญั ชี ณ วันท่ี 31 พฤษภาคม 25XX มดี งั นี้

บญั ชรี ว่ มคา้ ในสมุดบญั ชขี องผ้รู ว่ มคา้ แตล่ ะคนมรี ายการเหมอื นกันดงั น้ี

การปิดบญั ชรี ่วมคา้ จะทาโดยแสดงสนิ คา้ คงเหลือในราคาทุนรวมกับค่าใชจ้ า่ ยเกี่ยวกบั ต้นทนุ ของสินคา้
บนั ทกึ บญั ชรี ว่ มคา้ ทางด้านเครดติ เป็นยอดสินคา้ คงเหลอื ยกไป (วันที่ 31 พฤษภาคม 25XX) และด้านเดบติ จะเปน็
ยอดสินคา้ คงเหลือยกมาในเดอื นถดั ไป (วนั ที่ 1 มถิ นุ ายน 25XX) โดยไม่ตอ้ งบันทึกรายการใน สมดุ รายวนั ทวั่ ไป
บญั ชี นาย ก ในสมดุ บญั ชีของนาย ข และนาย ค จะเปน็ ดงั นี้

บญั ชี นาย ก ในสมดุ บัญชขี องนาย ข และนาย ค จะเปน็ ดังน้ี

บญั ชี นาย ค ในสมดุ บัญชขี องนาย ก และนาย ข จะเปน็ ดังน้ี

การรว่ มคา้ สน้ิ สดุ จึงไมม่ ีการชาระเงินระหวา่ งกัน บญั ชีผู้รว่ มคา้ แต่ละคนยังไมป่ ดิ บัญชี ยอดคงเหลือของ
บญั ชตี ่างๆ ทีเ่ กี่ยวกับกจิ การร่วมค้าในสมุดบัญชีของผรู้ ว่ มคา้ แต่ละคน ณ วันที่ 31 พฤษภาคม 25XX จะเป็นดังน้ี

การแสดงรายการเก่ียวกับการร่วมคา้ ในงบแสดงฐานะการเงนิ

การแสดงรายการเกี่ยวกับการรว่ มคา้ ในงบแสดงฐานะการเงนิ ซงึ่ ปรากฏในสมดุ บัญชขี องผูร้ ว่ มค้าแตล่ ะ
รายน้ัน ถ้ายอดคงเหลอื เดบติ จะแสดงเปน็ รายการเงนิ ลงทุนในกจิ การร่วมคา้ โดยแสดงภายใต้หวั ข้อสินทรัพย์
หมุนเวียน ถ้ายอดคงเหลอื เครดติ จะแสดงเป็นรายการหนี้สินทม่ี ีต่อกิจการรว่ มคา้ โดยแสดงภายใตห้ วั ข้อหน้ีสิน
หมุนเวยี น



ตัวอย่างที่ 3 ใหแ้ สดงรายการเกี่ยวกับการร่วมคา้ ในงบแสดงฐานะการเงินโดยนาข้อมลู มาจากตวั อย่างท่ี 2
งบแสดงฐานะการเงิน ณ วันที่ 31 พฤษภาคม 25XX จะแสดงรายการเงินลงทุนในกิจการรว่ มคา้ หรอื รายการ

หนี้สินที่มตี ่อกจิ การรว่ มคา้ ของผู้ร่วมคา้ แต่ละคนดังนี้





หนว่ ยท่ี 3 วิธีการบันทกึ บัญชีของกิจการร่วมค้า
โดยวธิ ีใชส้ มุดบัญชชี ุดหนง่ึ ตา่ งหาก

สาระการเรียนรู้

1. หลักการบันทึกบัญชีของกิจการร่วมค้าโดยวิธีใช้สมุดบัญชีชุดหน่ึง
ตา่ งหาก
2. การบันทึกบัญชีของกิจการร่วมค้าโดยวิธีใช้สมุดบัญชีชุดหน่ึง
ต่างหาก กรณีการร่วมคา้ ส้ินสดุ
3. การบันทึกบัญชีของกิจการร่วมค้าโดยวิธีใช้สมุดบัญชีชุดหน่ึง
ตา่ งหาก กรณกี ่อนการร่วมคา้ สิ้นสดุ

หลกั การบนั ทกึ บัญชีของกิจการร่วมค้าโดยวิธใี ช้สมุดบญั ชี
ชุดหนงึ่ ต่างหาก

การบันทึกบัญชีตามวิธีน้ีเหมาะสาหรับกิจการร่วมค้าท่ีมีรายการค้าจานวนมาก และมีระยะเวลา การดาเนินงาน
ค่อนข้างยาว โดยจะมีการเปิดสมุดบัญชีของกิจการร่วมค้าข้ึนชุดหน่ึงโดยเฉพาะเพ่ือทาการบันทึกรายการค้าของ
กิจการร่วมค้า ซึ่งการจัดทาบัญชีของกิจการร่วมค้าจะปฏิบัติตามมาตรฐานการบัญชีเช่นเดียวกับกิจการท่ัวไป มี
ผทู้ าหนา้ ทีใ่ นการจดบันทึกรายการบัญชีสาหรับการร่วมค้า จะมีการแต่งตั้งให้ผู้ร่วมค้าคนใดคนหนึ่งทาหน้าท่ีเป็น
ผู้จดั การและทาหน้าที่จดบนั ทึกรายการบญั ชีของกจิ การร่วมค้า ส่วนผู้ร่วมค้าคนอ่ืนๆ รวมท้ังผู้จัดการจะจดบันทึก
รายการบญั ชใี นสมุดบัญชีของตนเองเฉพาะรายการ ทีเ่ กย่ี วขอ้ งกบั ตนเองเทา่ น้นั

วธิ ีปฏบิ ตั ใิ นการบันทกึ บัญชีโดยวิธที ่ีใช้สมดุ บญั ชีชุดหนง่ึ ตา่ งหากสามารถสรปุ ได้ดงั น้ี

1. มีการเปดิ สมดุ บัญชีชดุ ใหมเ่ พอ่ื จดบนั ทกึ รายการคา้ ของกิจการร่วมคา้ เชน่ เดียวกบั กจิ การท่วั ไป ซ่งึ
กจิ การร่วมคา้ ทมี่ ีการเปิดสมดุ บญั ชกี จิ การรว่ มค้าแยกต่างหากจะมีการจดั ตัง้ กิจการร่วมค้า เป็นนิตบิ คุ คลตาม
กฎหมาย ดงั นนั้ กจิ การร่วมค้าสามารถมสี นิ ทรพั ย์ หน้ีสนิ รายได้ ค่าใช้จา่ ย ฯลฯ เปน็ ของกิจการรว่ มค้าได้เอง
และเมื่อกิจการรว่ มค้าส้ินสดุ ลงจะมกี ารปิดบญั ชีรายไดแ้ ละค่าใช้จ่ายต่างๆ เข้าบญั ชกี าไรขาดทุนเหมือนกบั กจิ การ
คา้ ทว่ั ไปเพ่อื คานวณกาไรสทุ ธหิ รือขาดทนุ สทุ ธิจากการร่วมคา้ เพือ่ จัดสรรให้แกผ่ ู้รว่ มคา้ ตามข้อตกลง หลงั จากนั้น
จะมีการจ่ายเงนิ คืนใหแ้ ก่ผูร้ ่วมคา้

2 ผรู้ ว่ มค้าแต่ละคนจะเปดิ บญั ชรี ว่ มคา้ หรอื บญั ชีเงนิ ลงทุนในกิจการรว่ มค้าในสมุดบญั ชี ของตนเองเพือ่
บันทกึ สทิ ธท์ิ ่ตี นเองมีสว่ นไดห้ รอื สว่ นเสียในกิจการร่วมคา้ โดยบญั ชีร่วมค้าหรือบญั ชีเงนิ ลงทนุ ในกจิ การร่วมค้าจะ
บันทึกสทิ ธ์ิสว่ นได้เสยี ในกจิ การร่วมค้าดงั น้ี

รายการทบี่ นั ทกึ ทางด้านเดบติ
- เงินสดหรือสนิ ทรพั ย์ทสี่ ง่ ใหแ้ กก่ จิ การร่วมค้า
- ส่วนแบง่ ผลกาไรจากกจิ การรว่ มคา้
รายการท่ีบันทกึ ทางด้านเครดติ
- เงินสดหรอื สนิ ทรัพย์ทีไ่ ด้รบั จากกิจการรว่ มคา้
- สว่ นแบ่งผลขาดทนุ จากกิจการรว่ มคา้
การบนั ทกึ บัญชขี องกจิ การร่วมค้าโดยวิธใี ชส้ มดุ บัญชชี ดุ หน่งึ ตา่ งหาก สามารถบนั ทกึ บัญชีได้ 2 กรณี
คือ
กรณีที่ 1 การดาเนินการรว่ มค้าสิ้นสดุ
กรณีท่ี 2 การดาเนินการร่วมค้าไม่สิน้ สุด