วิเคราะห์เนื้อหาของนิราศภูเขาทอง

เน้ือเรื่องนิราศภูเขาทอง

ไอล้ าหนง่ึ ครงึ่ ท่อนกลอนมนั มาก ชา่ งยาวลากเลื้อยเจ้ือยจนเหน่ือยหู
ไม่จบบทลดเล้ียวเหมอื นเงย้ี วงู จนลูกค่ขู อทุเลาว่าหาวนอนฯ

มีเรือลาหนง่ึ กลอนมนั มาก ร้องกลอนยากลากเลื้อยฟังแล้วเหนื่อยหู
กลอนลดเลย้ี วเหมอื นทางงู จนลกู ค่บู อกว่าง่วงนอน

เนื้อเรื่องนริ าศภเู ขาทอง

ได้ฟังเล่นตา่ งตา่ งท่ขี ้างวดั จนสงัดเงยี บหลบั ลงกับหมอน

ประมาณสามยามคล้าในอมั พร อา้ ยโจรจรจจู่ ้วงเข้าล้วงเรอื

ได้การละเลน่ ตา่ ง ๆ ท่ขี ้างวดั พอดกึ กน็ อน
ประมาณสามยาม (หลังเทย่ี งคนื จนถึงตีสาม) ก็มีโจรขึ้นเรือ

เน้ือเรอ่ื งนิราศภูเขาทอง

นาวาเอยี งเสยี งกุกลกุ ข้ึนร้อง มันดาลอ่ งนา้ ไปชา่ งไวเหลอื
ไมเ่ หน็ หน้าสานุศษิ ย์ทช่ี ิดเช้ือ เหมอื นเน้ือเบื้อบา้ เลอะดเู ซอะซะ

พอมีเสียงกุกกักสุนทรภู่ก็ลุกขึ้นโวยวาย โจรก็รีบดาน้าไป
อย่างว่องไว มองไปไม่เห็นหน้าลูกศิษย์ก็รู้สึกทาอะไรไม่ถูก
ดว้ ยความกลัว

เนอื้ เรอื่ งนริ าศภูเขาทอง

แตห่ นพู ดั จัดแจงจดุ เทยี นส่อง ไม่เสยี ของขาวเหลืองเคร่อื งอฏั ฐะ
ด้วยเดชะตบะบญุ กับคณุ พระ ชยั ชนะมารไดด้ ังใจปองฯ

หนูพัดจุดเทียนส่องดูว่ามีอะไรหายไปบ้าง แต่ไม่มีเลยแม้แต่
เครื่องอัฐบริขาร ทั้งนี้ด้วยเดชะตบะบุญและพระพุทธ ทาให้
ชนะมารได้

เน้อื เรอื่ งนิราศภูเขาทอง

ครน้ั ร่งุ เช้าเข้าเป็นวันอโุ บสถ เจรญิ รสธรรมาบชู าฉลอง
ไปเจดยี ท์ ช่ี ือ่ ภูเขาทอง ดูสงู ลอ่ งลอยฟ้านภาลยั

วันรุ่งขึ้นจะเป็นวันพระซึ่งจะได้บูชาพระธรรม ได้ไปเจดีย์ภูเขา
ทองซง่ึ ดสู งู เสียดฟ้า

เน้อื เรื่องนริ าศภูเขาทอง

เจดียภ์ ูเขาทอง

เน้อื เรื่องนิราศภเู ขาทอง

อยกู่ ลางทงุ่ รุ่งโรจนส์ นั โดษเด่น เป็นทีเ่ ลน่ นาวาคงคาใส
ทพ่ี นื้ ลานฐานบทั มถ์ ัดบนั ได คงคงลยั ล้อมรอบเป็นขอบคนั

อยกู่ ลางทุ่งดโู ดดเดน่ มนี ้าใสอยูร่ อบ ๆ ที่ฐานพ้ืนที่เป็นรูปกลีบ
บวั ถดั จากบนั ไดมนี ้าไหลล้อมรอบเป็นขอบ

เน้ือเร่อื งนิราศภเู ขาทอง

มเี จดยี ว์ หิ ารเป็นลานวดั ในจังหวดั วงแขวงกาแพงก้นั
ทอ่ี งคก์ อ่ ย่อเหลี่ยมสลับกนั เป็นสามช้นั เชงิ ชานตระหง่านงาม

มีเจดีย์มีวิหารมีลานวัด มีกาแพงกั้นอยู่ การย่อเหลี่ยมไม้
๑๒ มมุ อย่างสวยงาม มเี ป็นสามช้นั อย่างงดงาม

เน้อื เรื่องนริ าศภเู ขาทอง

บนั ไดมีสดี่ ้านสาราญรื่น ตา่ งชมชนื่ ชวนกันขึ้นชัน้ สาม
ประทกั ษณิ จนิ ตนาพยายาม ไดเ้ สรจ็ สามรอบคานับอภิวนั ท์

บันไดมี ๔ ด้าน คณะของสุนทรภู่ชวนกันขึ้นไปชั้น ๓ ตั้งใจ
เดนิ วนขวา ๓ รอบจนครบก็กราบเจดีย์

เนือ้ เรอ่ื งนริ าศภเู ขาทอง

มีหอ้ งถ้าสาหรบั จดุ เทยี นถวาย ด้วยพระพายพัดเวียนอยเู่ หียนหนั
เปน็ ลมทกั ษณิ าวรรตน่าอศั จรรย์ แต่ทุกวันนีช้ ราหนกั หนานกั

มีห้องที่เป็นถ้าสาหรบั จดุ เทียนเพราะลมจะพดั แรงพาธูป
เทยี นดบั ตอนนั้นบังเกิดสิ่งอัศจรรย์มลี มพดั เวยี นขวาราวกับจะ
เวียนเทียนด้วยทุกวันนพ้ี ระเจดยี ์เก่าและทรดุ โทรมมาก

เนอื้ เรื่องนิราศภูเขาทอง

ทั้งองค์ฐานราญร้าวถงึ เกา้ แฉก เผยอแยกยอดทรุดก็หลุดหัก

โอ้เจดีย์ทส่ี ร้างยงั รา้ งรัก เสยี ดายนักนึกน่าน้าตากระเดน็

ทฐี่ านร้าวถงึ เกา้ แฉก ท่ียอดก็หัก องคพ์ ระเจดียก์ ็ทรดุ
เป็นเพราะเจดียไ์ มม่ คี นคอยดแู ล นึกแลว้ เสียดายจนนา่ รอ้ งไห้

เนื้อเร่ืองนิราศภูเขาทอง

กระนี้หรือชื่อเสยี งเกียรติยศ จะมิหมดลว่ งหน้าทันตาเหน็
เป็นผดู้ ีมีมากแลว้ ยากเยน็ คดิ กเ็ ป็นอนจิ จงั เสยี ทงั้ นน้ั ฯ

แลว้ วจะเทียบอะไรกบั ชือ่ เสียงเกยี รติยศของมนษุ ย์
ก็คงหมดไปในไม่นาน เหมือนกับเป็นผู้ดีแล้วลาบาก เป็นคน
ม่งั มแี ลว้ ยากจน คิดแล้วทกุ อยา่ งไมแ่ ทเ้ ทยี่ ง

เนอ้ื เรอ่ื งนริ าศภเู ขาทอง

ขอเดชะพระเจดีย์คีรีมาศ บรรจธุ าตุที่ตง้ั นรังสรรค์
ข้าอุตส่าห์มาเคารพอภวิ ันท์ เป็นอนนั ต์อานสิ งสด์ ารงกาย

ขอเดชะแหง่ เจดีย์ภเู ขาทองซง่ึ บรรจพุ ระบรมสาริกธาตุ สนุ ทรภู่
ขอให้ที่ได้มากราบในครั้งนี้ให้เป็นบุญเพื่อเป็นอานิสงส์ให้พ้น
ภยั ตา่ ง ๆ

เนอ้ื เร่ืองนิราศภูเขาทอง

จะเกิดชาตใิ ดใดในมนุษย์ ใหบ้ ริสทุ ธส์ิ มจติ ที่คิดหมาย

ทัง้ ทกุ ข์โศกโรคภยั อยา่ ใกลก้ ราย แสนสบายบริบรู ณ์ประยรู วงศ์

ถ้าจะเกิดชาตไิ หน ๆ ก็ขอใหต้ นบริสทุ ธทิ์ ัง้ กายและใจ
ท้งั ความทุกขค์ วามโศกอยา่ ได้มาใกล้ สบายไปตลอดกาล

เนอื้ เรือ่ งนิราศภเู ขาทอง

ทั้งโลโภโทโสแลโมหะ ใหช้ นะใจได้อยา่ ใหลหลง

ขอฟงุ้ เฟ่ืองเรอื งวชิ าปญั ญายง ทง้ั ให้ทรงศลี ขนั ธใ์ นสนั ดาน

ทั้งความโลภ โกรธ หลง ขอให้ตนชนะได้ ขอให้มีสติปัญญา
หลกั แหลม ใหม้ ีศลี ธรรมอยูใ่ นใจ

เนอื้ เรอ่ื งนิราศภเู ขาทอง

อีกสองสิ่งหญิงร้ายแลชายชว่ั อยา่ เมามัวหมายรกั สมคั รสมาน
ขอสมหวังตั้งประโยชน์โพธญิ าณ ตราบนิพพานชาติหนา้ ให้ถาวรฯ

ทั้งผ้หู ญิงผ้ชู ายทีไ่ มด่ ี อย่าไปใกล้ชิด ขอให้สิ่งที่หวังเป็นจริงใน
ภพหน้า

เนอ้ื เร่ืองนริ าศภูเขาทอง

พอกราบพระปะดอกปทุมชาติ พบพระธาตุสถิตในเกสร
สมถวลิ ยนิ ดีชลุ กี ร ประคองซอ้ นเชญิ องคล์ งนาวา

พอก้มลงกราบพระพุทธรูปเงยขึ้นมาก็เห็นดอกบัว และก็เห็น
พระบรมสารีริกธาตุอยู่ในเกสรก็ดีใจมาก และช้อนประคอง
ลงเรือ

เน้ือเรอ่ื งนิราศภเู ขาทอง

กบั หนูพดั มสั การสาเรจ็ แล้ว ใสข่ วดแก้ววางไวใ้ กล้เกศา
มานอนกรุงรุง่ ขน้ึ จะบชู า ไมป่ ะตาตันอกยิ่งตกใจ

พอหนูพัดกราบไว้เสร็จแล้วก็ใส่พระบรมสารีริกธาตุไว้ในขวดแก้วแล้วก็วาง ไว้ใกล้
ศีรษะเมื่อนอน ตั้งใจว่าจะไปนอนที่กรุงศรีอยุธยาและรุ่งเช้าจะบูชาพระบรม
สารรี ิกธาตแุ ต่พอตื่นมามองไม่เห็นพระบรมสารรี ิกธาตุก็ตกใจอย่างมากทั้งที่วางไว้
ใกลศ้ รี ษะ

เน้ือเร่อื งนริ าศภเู ขาทอง

แสนเสยี ดายหมายจะชมบรมธาตุ ใจจะขาดคดิ มาน้าตาไหล
โอ้บุญน้อยลอยลับครรไลไกล เสยี นา้ ใจเจยี นจะด้ินสนิ้ ชีวนั

สุนทรภ่วู ่าเปน็ เพราะบญุ ตนนอ้ ยทาให้พระธาตลุ อยนา้ ไปไกล

เน้อื เรื่องนิราศภเู ขาทอง

สดุ จะอยู่ดอู น่ื ไม่ฝืนโศก กาเริบโรครอ้ นฤทยั เฝา้ ใฝ่ฝนั

พอตรู่ตรสู่ รุ ยิ ์ฉายข้ึนพรายพรรณ ให้ล่องวันหน่ึงมาถงึ ธานีฯ

สุนทรภู่คิดว่าไม่สามารถอยู่ที่เจดีย์ภูเขาทองต่อได้เพราะจะยิ่งเศร้า
โศกและร้อนใจยิ่งขึ้น พอเช้าตรู่พระอาทิตย์ขึ้นส่องฉาย ก็ล่องเรือ
ถงึ กรงุ เทพฯโดยใช้เวลาเดินทาง ๑ วนั

เนอ้ื เร่อื งนิราศภูเขาทอง

ประทับท่าหน้าอรุณอารามหลวง คอ่ ยสรา่ งทรวงทรงศีลพระชนิ สีห์
นริ าศเรอ่ื งเมอื งเก่าของเรานี้ ไว้เป็นที่โสมนัสทัศนา

ถงึ หน้าวดั อรณุ ก็คอ่ ยสรา่ งจากความเศร้าเพราะได้กราบพระพุทธรูป
นิราศภูเขาทองของสุนทรภู่เรื่องนี้ไว้เป็นที่อ่านเมื่อเศร้ าจะได้มี
ความสุข

เน้ือเร่อื งนิราศภูเขาทอง

ดว้ ยไดไ้ ปเคารพพระพุทธรูป ทงั้ สถูปบรมธาตพุ ระศาสนา
เป็นนิสัยไว้เหมอื นเตือนศรทั ธา ตามภาษาไมส่ บายพอคลายใจ

เพราะได้ไปกราบไว้พระพุทธรูป ทั้งกราบไว้พระบรมสารีริกธาตุ
เพราะคนที่นับถือศาสนาพุทธเมื่อไม่สบายใจก็จะกราบไหว้
พระพุทธรูปเพื่อใหส้ บายใจ

เนอ้ื เร่ืองนริ าศภเู ขาทอง

ใชจ่ ะมีที่รกั สมคั รมาด แรมนริ าศรา้ งมิตรพสิ มยั

ซึง่ ครวญครา่ ทาทพี ิรี้พิไร ตามนสิ ัยกาพย์กลอนแต่ก่อนมา

ตอนนี้สุนทรภู่ใช่ว่าจะมีคนรักหรือพึ่งจะจากรักมา แต่ที่กล่าวถึง
ผู้หญิงก็เพราะเปน็ ธรรมเนียมการแต่งนิราศแต่โบราณ

เนือ้ เรอ่ื งนริ าศภูเขาทอง

เหมอื นแมค่ รัวค่วั แกงพะแนงผดั สารพดั เพยี ญชนังเครื่องมงั สา
อันพรกิ ไทยใบผักชีเหมือนสีกา ต้องโรยหนา้ เสยี สักหนอ่ ยอรอ่ ยใจ

เหมือนแม่ครัวจะปรุงอาหารประเภทพะแนงนอกจากจะใส่เครื่องปรุงและ
เนื้อสัตว์แล้วยังต้องใส่พริกไทยใบผักชีเพื่อเพิ่มความน่ารับปร ะทานแก่
อาหาร และผ้หู ญงิ กเ็ หมอื นพริกไทยใบผักชเี พ่อื นให้นิราศน้นี ่าอ่าน

เน้อื เรื่องนิราศภูเขาทอง

จงทราบความตามจรงิ ทุกสง่ิ สิ้น อยา่ นกึ นินทาแถลงแหนงไฉน
นักเลงกลอนนอนเปลา่ กเ็ ศรา้ ใจ จึงร่าไรเร่ืองร้างเลน่ บา้ งเอยฯ

ขอให้ทราบความจริงทุก ๆ อย่างว่าสุนทรภู่ไม่ได้มีผู้หญิงเลย
ขออย่าได้นินทาให้เสียหาย เพราะคนที่มีความสามรถในเชิงกลอนจะ
น่ัง ๆ นอน ๆ ก็จะน่าเบื่อและเศร้าใจ จึงจะต้องแต่งกลอนเพื่อคลายเหงา
และคลายความเศร้าใจ และให้ไดผ้ ลงานเป็นทีป่ ระจักษ์