ศาสนาฯ ม.2 หน่วยที่ 1 พระพุทธ

สังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี ๒

๑. การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาสู่ประเทศเพอื่ นบ้าน
และการนับถือพระพุทธศาสนาของประเทศเพ่ือนบ้าน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๑ ประเทศเมยี นมา

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศเมียนมา

พระพุทธศาสนาท่ีเผยแผ่เข้าสู่ประเทศเมียนมาในระยะแรกเป็นแบบเถรวาท
โดยเข้ามาทางเมืองสะเทิม หรือเมืองสุธรรมวดี ซ่ึงเป็นเมืองหลวงของมอญมาก่อน
หลั งจากนั้ นค่ อย ๆ แผ่ขยาย ข้ึนไปทา งตอนกลา งและตอนเหนื อของประเทศ
ใน พ.ศ. ๑๕๘๗ พระเจ้าอนุรุ ทธมหาราช (อโนรธามังช่อ) ทรงรวบรวมดินแดนพม่า
ให้เป็นปึกแผ่นได้สาเรจ็ และสถาปนาเมอื งพุกามเป็นราชธานี ในช่วงนี้พระพุทธศาสนา
นิ ก า ย ม ห า ย า น ไ ด้ แ ผ่ ข ย า ย จ า ก แ ค ว้ น เบ ง ก อ ล ข อ ง อิ น เ ดี ย เ ข้ า สู่ เ มื อ ง พุ ก า ม
แต่พระเจา้ อนุรุทธมหาราชไมท่ รงศรทั ธานิกายมหายาน กลับทรงเล่ือมใสนิกายเถรวาท

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๑ ประเทศเมียนมา

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศเมียนมา

ค ร้ัน เ ม่ื อ พ ร ะ อ ง ค์ ท ร ง ท ร า บ ว่ า พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า นิ ก า ย เ ถ ร ว า ท มี ค ว า ม
เจริญรุ ่งเรืองมากในอาณาจักรของมอญจึงทรงส่ งพระราชสาส์ นไปถึงพระเจ้ามนู หะ
ผู้ครองเมืองสุธรรมวดี เพ่ือทูลขอพระไตรปิฎกจานวนหน่ึ งข้ึนไปยังเมืองพุกาม
แต่พระเจ้ามนูหะไม่ยินยอมจึงเป็นชนวนทาให้เกิดการสู้รบกันข้ึน ปรากฏว่าพม่าเป็น
ฝ่ายชนะ จึงสั่งให้ทาลายเมืองสุธรรมวดีและได้นาพระภิกษุและพระไตรปิฎกข้ึนไปยัง
เมืองพุกาม ส่งผลให้พระพุทธศาสนานิกายเถรวาทได้แผ่ขยายไปท่ัวอาณาจักรพม่า
ตั้งแต่นั้นเปน็ ต้นมา

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๑.๑ ประเทศเมียนมา

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศเมยี นมา

หลังจากพมา่ เปน็ อิสระจากการครอบครอง พระมหาเจดีย์ชเวดากอง ในประเทศเมียนมา
ของประเทศอังกฤษ รัฐบาลได้พยายามฟ้ ืนฟู สัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา
พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า ใ ห้ เ จ ริญ รุ่ง เรือ ง ม า จ น ถึ ง ท่ีสาคัญของประเทศ
ปัจจุบัน โดยมีการสังคายนาพระไตรปิฎกข้ึน
เ ม่ื อ พ . ศ . ๒ ๔ ๙ ๗ มี ก า ร นิ ม น ต์ พ ร ะ เ ถ ร ะ
ผู้เชี่ยวชาญพระไตรปิฎกจากประเทศไทย ศรี
ลังกา ลาว และกัมพูชาให้เดินทางมาร่วมงาน
และได้จัดพิมพ์พระไตรปิฎก พร้อมคัมภีร์อรรถ
กถาและปกรณ์พเิ ศษเป็นจานวนมาก

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๒ ประเทศลาว

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศลาว

พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า เ ผ ย แ ผ่ เ ข้ า สู่ ป ร ะ เท ศ ล า ว ใ น รั ช ส มั ย ข อ ง พ ร ะ เ จ้ า ฟ้ า งุ้ ม แห่ ง
อาณาจักรล้านช้าง เนื่องจากมเหสีของพระองค์ คือ พระนางแก้วกัลยาซ่ึงเป็น
พ ร ะ ธิ ด า ข อ ง พ ร ะ เ จ้ า ศ รี จุ ล ร า ช แห่ ง เ มื อ ง อิ น ท ปั ต ย์ ใ น อ า ณ า จั ก ร กั ม พู ช า
ทรงเคารพนับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทมาก่อน เม่ือพระนางเสด็จมาประทับ
ที่อาณาจักรล้านช้าง ทรงรู้สึกไม่สบายพระทัยจากการพบเห็นชาวเมืองเคารพผีสาง
เท ว ด า จึ ง ก ร า บ ทู ล ใ ห้ พ ร ะ เ จ้ า ฟ้ า งุ้ ม แ ต่ ง ค ณ ะ ร า ช ทู ต ไ ป ทู ล ข อ พ ร ะ ส ง ฆ์
จากพระเจ้าศรีจุลราชเพ่ือมาช่วยเผยแผ่พระพุทธศาสนา นับตั้งแต่น้ันเป็นต้นมา
พระพุทธศาสนานิกายเถรวาทก็เจริญรุ่งเรืองในประเทศลาว และได้กลายเป็นศาสนา
ประจาชาติไปในท่ีสุด

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ ๒

๑.๒ ประเทศลาว

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศลาว

พระพุทธศาสนาในประเทศลาวเป็นนิกายเถรวาท แต่หลังจากที่ถูกครอบงา
ด้วยการปกครองระบอบคอมมิวนิสต์ พระพุทธศาสนาในประเทศลาวก็เส่ือมลง
เมื่อสถานการณ์ทางการเมืองคลี่คลาย ประเทศลาวได้มีความพยายามที่จะฟ้ ืนฟู
พระพุทธศาสนาข้ึนมาอีก โดยการส่งพระสงฆ์ลาว และคฤหัสถ์มาประเทศไทยเพ่ือ
ศึกษาแนวทางฟ้ ืนฟูพระพุทธศาสนาจากสมเด็จพระสังฆราชและพระเถระชั้นผู้ใหญ่
ของประเทศไทย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๓ ประเทศกัมพูชา

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศกัมพูชา

พระพุทธศาสนาเผยแผ่เข้าสู่ประเทศกัมพูชาราวพุทธศตวรรษท่ี ๘ ซ่ึงเป็น
ช่วงที่อาณาจักรฟูนั นเจริญรุ่งเรืองอยู่ทางทิศใต้ของดินแดนที่เป็นประเทศ
กัมพูชา ในปัจจุบนั อาณาจักรฟูนันเป็นอาณาจักรใหญ่ซ่ึงมีสัมพันธไมตรอี ันดีกับ
ป ร ะ เท ศ จี น แ ล ะ อิ น เ ดี ย จึ ง ไ ด้ รับ อิ ท ธิ พ ล พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า นิ ก า ย ม ห า ย า น จ า ก
ประเทศทั้งสอง แต่พระพุทธศาสนาก็ ต้องเส่ื อมลงเม่ืออาณาจักรกัมพูชา
ย้ายเมืองหลวงมาอยู่ท่ีกรุ งพนมเปญ และต้องทาสงครามกับประเทศเพื่อนบ้าน
ตลอดเวลา รวมถึงปัญหาการต่อสู้แย่งชิงราชสมบตั ิภายในราชวงศ์กัมพูชาด้วย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๓ ประเทศกัมพูชา

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศกัมพูชา

ด้วยเหตุที่สภาพทางการเมืองของกัมพูชาขาดความมั่นคง โดยเฉพาะการ
สู้รบทาสงครามกลางเมืองระหว่างชาวเขมรด้วยกัน ทาให้พระพุทธศาสนา
ไม่เจริญถึงข้ันสูงสุด ภายหลังสงครามกลางเมืองเริ่มสงบลงใน พ.ศ. ๒๕๔๓
รัฐ บ า ล เ ข ม ร ร ว ม ทั้ ง พุ ท ธ ศ า ส นิ ก ช น ช า ว เ ข ม ร มี ค ว า ม พ ย า ย า ม ท่ี จ ะ ฟ้ ื น ฟู
พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า ใ น ป ร ะ เท ศ กั ม พู ช า ข้ึ น ม า ใ ห ม่ พ ร้ อ ม ๆ กั บ ก า ร บู ร ณ ะ
ฟ้ นื ฟูประเทศ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๑.๔ ประเทศเวยี ดนาม

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศเวยี ดนาม

ประเทศเวยี ดนามเป็นประเทศที่มคี วามสัมพนั ธก์ ับประเทศจนี มาแต่สมยั โบราณ
โ ด ย จี น เ ข้ า ม า ยึ ด เวี ย ด น า ม เป็ น เ มื อ ง ข้ึ น แ ล ะ ป ก ค ร อ ง เวี ย ด น า ม อ ยู่ ห ล า ย ร้ อ ย ปี
จนเวียดนามเกือบกลายเป็นรัฐหน่ึงของจีน ดังน้ัน เม่ือจีนนับถือศาสนาใดศาสนาน้ัน
ก็จะเผยแผ่เขา้ มาในเวยี ดนามด้วยเรม่ิ แรกอิทธิพลของลัทธเิ ต๋าและลัทธขิ งจ๊ือได้เผยแผ่
เข้ามาสู่ประเทศเวียดนาม จนถึง พ.ศ. ๗๓๒ คณะธรรมทตู จากจีนหลายคณะจึงได้เข้า
มาเผยแผ่พระพุทธศาสนานิกายมหายานในเวยี ดนาม

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๔ ประเทศเวียดนาม

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศเวียดนาม

พ ร ะ พุท ธ ศ า ส น า ใ น ส มัย เริ่ม แร ก ยัง ไ ม่เป็น ที่นิย ม นับ ถือ กัน ม า ก นัก
จนกระท่ัง พ.ศ. ๑๕๑๒ เมื่อราชวงศ์ ดินห์ได้ข้ึนมามีอานาจปกครองเวียดนาม
พระพุทธศาสนานิกายมหายานจึงได้รับการฟ้ ืนฟูและนับถือกันอย่าง แพร่หลาย
มากข้ึน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๔ ประเทศเวยี ดนาม

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศเวียดนาม

ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๓๐ เป็นต้นมา เมื่อสงครามในคาบสมุทรอินโดจีนสงบลง
แ ล ะ ม ีส ัน ต ิภ า พ ม า ก ขึ ้น ช า ว พ ุท ธ บ า ง ก ลุ ่ม จ ึง ม ีค ว า ม พ ย า ย า ม ฟื้ น ฟู
พ ร ะ พุท ธ ศ า ส น า ใ น เวีย ด น า ม ขึ้น ม า ใ ห ม ่ แ ต่ไ ม ่ป ร ะ ส บ ผ ล ส า เร ็จ ม า ก นัก
ทั้ง นี้เพ ร า ะ มีพ ร ะ ส ง ฆ์นิก า ย ม ห า ย า น เห ลือ เพีย ง ไ ม่กี่รู ป แ ล ะ ช า ว เวีย ด น า ม
รุ ่น ใ ห ม่ส่ ว น ใ ห ญ่ ก็ นิ ย ม เ ข้ า รีต เพ่ือ นั บ ถื อ ศ า ส น า ค ริส ต์

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๑.๕ ประเทศมาเลเซยี

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศมาเลเซยี

ดินแดนประเทศมาเลเซียแบง่ ออกเป็น ๒ ส่วน ส่วนหน่ึงอยู่บนแหลมมลายูและ
อีกส่วนหน่ึงอยู่บนเกาะบอร์เนียว นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่าพระพุทธศาสนา
เผยแผ่เข้าสู่ประเทศมาเลเซียเมื่อประมาณพุทธศตวรรษท่ี ๓ โดยระยะแรกเป็น
แบบเถรวาท แต่มีผู้นับถือไม่มากนัก จนกระทั่งพุทธศตวรรษที่ ๑๒ เมื่อแหลมมลายู
ตกอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจกั รศรวี ชิ ัย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๕ ประเทศมาเลเซยี

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศมาเลเซยี

พระพุทธศาสนานิกายมหายานจึงได้เผยแผ่เข้ามาสู่บริเวณน้ี แต่ก็ต้องได้รับ
ผลกระทบอย่างหนักในรัชสมัยของพระเจ้าปรเมศวรแห่งอาณาจักรมะละกา เมื่อ
พระ อง ค์ เปลี่ ยน ไปนั บถื อศ าส นา อิส ลาม แ ม้ป ระ ชา ชน ส่ วน ให ญ่ยั งค งนั บถื อ
พระพุทธศาสนานิกายมหายานอยู่เช่นเดิม จนถึงสมัยของสุลต่านมัลโมชาห์ พระองค์
ทรงเลื่อมใสในศาสนาอสิ ลามมากจนศาสนาอิสลามได้กลายเป็นศาสนาประจาชาติของ
ประเทศมาเลเซยี ไป ในท่ีสุด

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๕ ประเทศมาเลเซยี

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศมาเลเซยี

ประชาชนส่วนใหญ่ในประเทศมาเลเซียนับถือศาสนาอิสลามแต่มีประชาชน
จานวนหน่ึงซ่ึงเป็นชาวจนี นับถือพระพุทธศาสนาทั้งนิกายมหายานและนิกายเถรวาท
ปัจจุบัน มีองค์กรทางพระพุทธศาสนามากมาย เช่น สมาคมผู้สอนพระพุทธศาสนา
ที่วัดพระพุทธศาสนาในกัวลาลัมเปอร์ ยุวพุทธิกสมาคมแห่งมาเลเซีย สมาคมชาวพุทธ
แห่งมาเลเซีย ศู นย์สมาธิวิปัสสนาแห่ งชาวพุ ทธมาเลเซีย และพุ ทธสมาคมใน
มหาวทิ ยาลัยต่าง ๆ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๑.๖ ประเทศสิงคโปร์

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศสิงคโปร์

สิงคโปร์เป็นเกาะเล็ก ๆ อยู่ทางทิศใต้ของประเทศมาเลเซีย ซ่ึงในอดีตเคยอยู่
รวมกันเป็นสมาพันธรัฐมลายูเช่นเดียวกับประเทศมาเลเซียมาก่อน แต่ได้แยกตัว
ออ ก ม า เป็ น อิ ส ร ะ เ มื่ อ พ . ศ . ๒ ๕ ๐ ๘ ดั ง น้ั น ก า ร เ ผ ย แ ผ่ พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า เ ข้ า สู่
ประเทศสิงคโปร์จึงมีลักษณะเดียวกับประเทศมาเลเซีย โดยพลเมืองส่วนใหญ่ของ
สิงคโปรเ์ ปน็ ชาวจนี นิกายท่ีได้รบั การนับถือมาก คือ นิกายมหายาน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑.๖ ประเทศสิงคโปร์

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศสิงคโปร์

ชาวพุทธในสิงคโปรอ์ าศัยวัดเป็นท่ีสวดมนต์ ทาสมาธิวิปัสสนา สนทนาธรรม
ตลอดจนจดั กิจกรรมสังคมสงเคราะห์ การปฏิบตั ิตนของชาวพุทธในสิงคโปรส์ ่วนใหญ่
สะท้อนออกมาในรู ปของการสังคมสงเคราะห์ การช่วยเหลือเกื้อกูลเพ่ือนมนุษย์
ไม่เฉพาะในหมู่ชาวพุทธเท่าน้ันหากแต่เผื่อแผ่ไปยังศาสนิกชนที่นับถือศาสนาอ่ืนด้วย
ท้ังนี้แสดงให้เห็นว่าชาวสิงคโปรไ์ มไ่ ด้นับถือพระพุทธศาสนาตามธรรมเนียมประเพณี
เท่านั้น แต่ยังได้นาหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาปฏิบตั ิในชีวติ ประจาวนั ด้วย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๑.๗ ประเทศอินโดนีเซยี

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศอินโดนีเซยี

พระพุทธศาสนาเผยแผ่เข้าสู่ประเทศอินโดนีเซียในช่วงพุทธศตวรรษท่ี ๓
คร า ว ท่ี พ ร ะ เ จ้า อ โ ศ ก ม ห า ร า ช ท ร ง ส่ ง พ ร ะโ ส ณ ะ แ ล ะ พ ร ะ อุ ต ต ร ะ เ ดิ น ท า ง ม า เ ผ ย แ ผ่
พระพุทธศาสนาในแถบน้ี เรื่องราวของประเทศอินโดนี เซียปรากฏหลักฐาน
อย่างชัดเจนข้ึนในช่วงพุทธศตวรรษท่ี ๑๒ เพราะได้เกิดอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ข้ึน
อาณาจักรหน่ึ งชื่อว่า “อาณาจักรศรีวิชัย” ซ่ึงมีอิทธิพลครอบคลุมต้ังแต่ภาคใต้
ของประเทศไทย ประเทศมาเลเซีย และประเทศอินโดนีเซียทั้งหมด อาณาจักรศรีวิชัย
นับถือพระพุทธศาสนานิกายมหายาน อินโดนีเซียจึงรับอิทธิพลของพระพุทธศาสนา
มาด้วย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๑.๗ ประเทศอินโดนีเซยี

๑) การเผยแผพ่ ระพุทธศาสนาเขา้ สู่ประเทศอินโดนีเซยี

แต่พระพุทธศาสนาในอินโดนีเซียถึงจุดเสื่อมในสมัยพุทธศตวรรษที่ ๑๙
เม่ืออาณาจักรมัชปาหิตข้ึนมามีอานาจแทนและมีกษั ตริย์พระนามว่าระเด่นปาทา
ทรงมีศรัทธาในศาสนาอิสลามมากทรงประกาศห้ามการเผยแผ่พระพุทธศาสนา
ใ น อ า ณ า จั ก ร นี้ แ ล ะ ท ร ง ย ก ย่ อ ง ใ ห้ ศ า ส น า อิ ส ล า ม เป็ น ศ า ส น า ป ร ะ จ า ช า ติ
นับต้ังแต่น้ันมาศาสนาอิสลามจึงกลายเป็นศาสนาท่ีชาวอินโดนีเซียส่วนใหญ่นับถือ
ส่ ว น ช าว อิน โด นี เซี ย ที่ ยั ง มีค วา ม ศรัทธ าเ ล่ื อ ม ใ ส ใน พร ะ พุ ทธ ศา ส น า นิ ก าย ม ห าย า น
ก็ยงั คงมอี ยู่ประปรายในเกาะชวา สุมาตรา และบาหลี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๑.๗ ประเทศอินโดนีเซยี

๒) การนับถือพระพุทธศาสนาในประเทศอินโดนีเซยี

พระพุทธศาสนานิ กายมหายานเจริญรุ ่งเรืองในประเทศอินโดนี เซียมาต้ังแต่
พุทธศตวรรษที่ ๑๒-๑๓ หลักฐานท่ีแสดงให้เห็นว่าพระพุทธศาสนานิกายมหายาน
เคยเจริญรุ่งเรืองในประเทศอินโดนี เซีย คือศาสนสถานหลายแห่งในประเทศ
อินโดนีเซีย เชน่ มหาสถปู บุโรพุทโธ ถูกค้นพบที่เกาะชวาปัจจบุ นั น้ีมชี าวบา้ นประมาณ
ร้อยละ ๑ ท่ียังนับถือพระพุทธศาสนา เช่น ชาวอินโดนีเซียส่วนใหญ่บนเกาะบาหลี
นับถือพระพุทธศาสนานิ กายมหายานควบคู่ไปกับศาสนาพราหมณ์ -ฮิ นดูและชาวจีน
จานวนหน่ึงบนเกาะชวาที่ประกาศตนเปน็ พุทธศาสนิกชน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

มหาสถปู บุโรพุทโธ ในประเทศอินโดนีเซยี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๒. ความสาคัญของพระพุทธศาสนาที่ชว่ ยเสริมสร้าง
ความเข้าใจอันดีกับประเทศเพือ่ นบา้ น

พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า เป็ น ศ า ส น า ที่ มุ่ ง เน้ น ใ ห้ ม นุ ษ ย์ อ ยู่ ร่ ว ม กั น อ ย่ า ง สั น ติ สุ ข
ดังจะเห็นได้จากหลักธรรมคาสอนต่าง ๆ เช่น สาราณียธรรม ๖ และสังคหวัตถุ ๔ ซ่ึงเป็น
หลักธรรมท่ีสามารถนามาเปน็ แนวทางในการปฏิบตั ิตนเพอื่ การอยูร่ ว่ มกันอย่างสันติ

หลักธรรมของพระพุทธศาสนาท่ีช่วยเสริมสร้างความเข้าใจอันดีกับประเทศ-
เพอื่ นบา้ น ได้แก่

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๒.๑ สาราณียธรรม ๖

สาราณียธรรม ๖ คือ ความปรารถนาดีต่อกัน เอ้ือเฟ้ ือเกื้อกูลกันสามารถประยุกต์
ให้เปน็ แนวทางสรา้ งสัมพนั ธไมตรรี ะหวา่ งประเทศ ได้ดังน้ี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๒.๑ สาราณียธรรม ๖

๑. เมตตากายกรรม

คื อ ก า ร แ ส ด ง อ อ ก ซ่ึ ง ค ว า ม เป็ น มิ ต ร ท า ง ก า ย ต่ อ ป ร ะ เท ศ เพื่ อ น บ้ า น
เ ช่ น ก า ร ส่ ง ส่ิ ง ข อ ง ไ ป ช่ ว ย เห ลื อ แ ก่ ป ร ะ เท ศ ที่ ป ร ะ ส บ ภั ย พิ บั ติ ห รื อ บ ริ จ า ค เ งิ น
ตามกาลังความสามารถ

๒. เมตตาวจีกรรม

คือ มีการกระทาทางวาจาที่แสดงออกถึงความปรารถนาดี ต่อมิตรประเทศ
เช่น ไม่กล่าวติเตียน ให้ร้ายต่อมิตรประเทศ ถ้ามีปัญหาข้อพิพาทเกิดข้ึน ก็ควรหาทางยุติ
ด้วยการเจรจาทางการทตู

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๒.๑ สาราณียธรรม ๖

๓. เมตตามโนกรรม

คื อ การ มีจิตใจป รา ร ถน า ดี กั บมิตร ปร ะ เทศ โดย ปร า ศจา ก อกุศ ล จิต คื อ
ไมห่ วาดระแวงต่อกัน

๔. สาธารณโภคี

คือ แบ่งปันผลประโยชน์ท่ีเกิดข้ึน หรือได้มาโดยชอบธรรมแก่ มิตรประเทศ เช่น
ประเทศท่ีมีทรัพยากรมากควรแบ่งปันทรัพยากรแก่ประเทศท่ีขาดแคลน ประเทศท่ีมี
แห ล่ ง ก า เนิ ด ข อ ง ต้ น น้ า ที่ ไ ห ล ผ่ า น ป ร ะ เท ศ อ่ื น ด้ ว ย ค ว ร ดู แ ล รั ก ษ า แห ล่ ง ต้ น น้ า
และแบง่ ปันน้าให้แก่ประเทศอืน่ ๆ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๒.๑ สาราณียธรรม ๖

๕. สีลสามัญญตา

คือ มีหลักความประพฤติ (ศีล) เสมอกับมิตรประเทศ ดาเนินนโยบายต่างประเทศ
ให้สอดคล้องกับมติสากล หรือสอดคล้องกับหลักการของสหประชาชาติ เช่น การแก้ไข
ปญั หาระหวา่ งประเทศด้วยวิธที างการทตู ช่วยผดุงสันติภาพของโลก เคารพอธิปไตยของ
ประเทศอ่นื ๆ

๖. ทิฏฐิสามัญญตา

คือ มีความเห็นชอบร่วมกัน การอยู่ร่วมกันกับประเทศอื่น ๆ นั้น เราต้องยอมรับ
กฎเกณฑ์ หรือกติกาท่ีนานาชาติกาหนดไว้ รับฟังความคิดเห็นที่แตกต่าง และเคารพผล
การลงมติของเสียงส่วนใหญ่

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๒.๒ สังคหวัตถุ ๔

หลักธรรมอันเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวน้าใจของผู้อื่น เป็นการผูกไมตรี เอื้อเฟ้ ือเก้ือกูล
กัน รวมทั้งเป็นการสร้างความรัก ความเป็นมิตรต่อประเทศเพ่ือนบ้าน หลักสังคหวัตถุ ๔
ได้แก่

๑) ทาน แปลวา่ การให้ หมายถึง การช่วยเหลือเก้ือกูลกัน เช่น มติ รประเทศประสบ
ภัยพิบัติต่าง ๆ ประเทศอ่ืน ๆ ก็ควรจัดส่ งอาหารเวชภัณฑ์ เคร่ืองอุปโภคบริโภคไป
ช่วยเหลือตามกาลังความสามารถ

๒) ปิยวาจา แปลว่า มีวาจาอันเป็นท่ีรัก ได้แก่ การเจรจาด้วยถ้อยคาไพเราะ
อ่อนหวานนอบน้อม สุภาพ เหมาะสมกับกาลเทศะ เป็นประโยชน์ไม่เพ้อเจ้อเหลวไหล
ไมห่ ยาบคาย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๒.๒ สังคหวัตถุ ๔

๓) อัตถจริยา แปลว่า การประพฤติตนให้เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น หมายถึง การไม่
สร้างความเดือดร้อนให้แก่ประเทศต่าง ๆ และหากมิตรประเทศได้รับความทุกข์ หรือ
ประสบภัยก็ควรให้ความชว่ ยเหลือไมน่ ่ิงดดู าย

๔) สมานั ตตตา แปลว่า การวางตัวให้ เหมาะสมกับภาวะของตน หมายถึง
ให้ความนับถือประเทศต่าง ๆ วา่ มฐี านะศักดิ์ศรเี ท่าเทียมกับประเทศของเรา ไม่ดถู ูกดูหมิน่
วา่ ประเทศนั้นเล็กกวา่ หรอื ด้อยความเจรญิ กวา่

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๒.๒ สังคหวัตถุ ๔

นักดาน้าในถ้าและผู้เชยี่ วชาญจากประเทศต่าง ๆ ท่ัวโลก
วางแผนชว่ ยเหลือ ๑๓ เยาวชนท่ีติดอยูใ่ นถ้าหลวง จังหวดั เชยี งราย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๒.๒ สังคหวัตถุ ๔

จากหลักธรรมดังกล่าวจึงเห็นได้ว่า พระพุทธศาสนามีส่ วนสาคัญอย่างย่ิง
ท่ีจะช่วยเสริมสร้างความเข้าใจอันดีให้เกิดข้ึนระหว่างประเทศ และหากทุกประเทศได้
น า ห ลั ก ธ ร ร ม เห ล่ า นี้ ไ ป ใ ช้ ก็ จ ะ ทา ใ ห้ โ ล ก เ กิ ด ค ว า ม ส ง บ สุ ข

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๓. ความสาคัญของพระพุทธศาสนาต่อสั งคมไทย
ในฐานะที่เป็นรากฐานของวัฒนธรรม เอกลักษณ์
และมรดกของชาติ

วัฒนธรรมไทย คือ ระเบียบแบบแผนอันดีงามท่ีชนชาวไทยประพฤติปฏิบัติ
สืบต่อกันมาจนกลายเป็นส่วนหน่ึ งของการดาเนินชีวิตของคนไทย เช่น วัฒนธรรม
การแต่งกาย วัฒนธรรมในการบาเพ็ญกุศลซ่ึงส่ วนใหญ่เป็นวัฒนธรรมท่ีสื บทอด
มาจากบรรพบุรุษ วฒั นธรรมที่มที ่ีมาจากพระพุทธศาสนาน้ัน ได้แก่

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๓.๑ ภาษา

วั ฒ น ธ ร ร ม ท า ง ด้ า น ภ า ษ า ท่ี มี บ่ อ เ กิ ด ม า จ า ก พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า เ กิ ด ข้ึ น ตั้ ง แ ต่
ช่วงท่ีมีการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเข้าสู่ประเทศไทย ท้ังพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท
หรือหีนยาน ท่ีได้นาภาษาบาลีเข้ามาและพระพุทธศาสนาฝ่ายอาจริยวาทหรือมหายาน
ท่ีนาภาษาสันสกฤตเข้ามา พรอ้ มกับคัมภีร์ บทสวดและคาสอนต่าง ๆ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ ๒

๓.๒ ศิลปะ

อิ ท ธิ พ ล ข อ ง พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า พระปรางค์วดั อรุณราชวรารามราชวรมหาวหิ าร
ท่ีมีต่อศิลปะ เช่น จิตรกรรม การเขียน เป็นสถาปัตยกรรมไทยที่มคี วามสวยงาม
ภาพลวดลายไทย ประติมากรรม การป้ ัน
ก า ร แ ก ะ ส ลั ก ส ถ า ปั ต ย ก ร ร ม ศิ ล ป ะ
เ ห ล่ า นี้ เ กิ ด จ า ก ค ว า ม เ ชื่ อ
ทางพระพุทธศาสนาท่ีเรียกว่า พุทธศิลป์
เช่น การเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังใน
โ บ ส ถ์ วิ ห า ร ก า ร ห ล่ อ พ ร ะ พุ ท ธ รู ป
ลักษณะรูปทรงเจดีย์ต่าง ๆ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๓.๓ ประเพณี

ประเพณี คือ แบบแผนที่ปฏิบตั สิ ืบต่อกันมาเปน็ เวลานานจนเปน็ เอกลกั ษณ์ของชาติ
ป ร ะ เพ ณี ท่ี ส า คั ญ ๆ ข อ ง ไ ท ย ส่ ว น ใ ห ญ่ สื บ เน่ื อ ง ม า จ า ก พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า เ ช่ น
ป ร ะ เพ ณี ใ น วั น ส า คั ญ ท า ง พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า ไ ด้ แ ก่ วั น ม า ฆ บู ช า วั น วิ ส า ข บู ช า
แ ล ะ วั น อ า ส า ฬ ห บู ช า ห รือ ป ร ะ เพ ณี อื่ น ๆ เ ช่ น ก า ร บ ว ช ก า ร ท า บุ ญ ใ น ง า น ม ง ค ล
เชน่ งานแต่งงาน งานข้ึนบา้ นใหม่ และงานอวมงคล เช่น งานฌาปนกิจ (การเผาศพ)

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๓.๔ จติ ใจ

พระพุทธศาสนามีอิทธิพลในการหล่อหลอมและขัดเกลา บุคลิกลักษณะ
หรอื อปุ นิสัยของคนไทยให้มลี ักษณะเฉพาะ ดังนี้

๑) ค วา ม โอ บอ้ อ มอ ารี ค น ไทยมัก มีนิ สั ย เอื้ อเฟ้ ื อเผ่ื อแ ผ่ เม ตตา กรุ ณ า
ช่ว ยเหลื อผู้ ได้ รับ คว าม เดื อดร้อน ไม่นิ่ ง ดูดาย รู้จัก ให้ อภั ยแ ก่ ผู้ อ่ืน ซ่ึ ง บุ คลิ ก
ห รื อ ลั ก ษ ณ ะ นิ สั ย เห ล่ า นี้ ล้ ว น ไ ด้ รั บ ก า ร ป ลู ก ฝั ง ม า จ า ก ห ลั ก ธ ร ร ม ค า ส อ น
ทางพระพุทธศาสนาท้ังส้ิน เช่น หลักพรหมวหิ าร ๔ (เมตตา กรุณา มุทิตา อเุ บกขา)

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๓.๔ จติ ใจ

๒) ความเคารพอ่อนน้ อม เป็นนิ สั ยของคนไทยท่ีได้รับการอบรมมาจาก
ครอบครัว เช่น บุตรเคารพอ่อนน้อมต่อบิดามารดา ศิษย์เคารพอ่อนน้อมต่อครู
อ า จ า ร ย์ ผู้ น้ อ ย เ ค า ร พ อ่ อ น น้ อ ม ต่ อ ผู้ ใ ห ญ่ ต า ม ห ลั ก ค า ส อ น เรื่ อ ง ทิ ศ ๖ ใ น
พระพุทธศาสนา

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๓.๔ จิตใจ

๓) ความอดทน เป็นนิสัยท่ีช่วยให้มีความม่ันคงและเจริญรุ่งเรือง ไม่ว่าจะเป็น
การอดทนต่อความยากลาบากทางการศึ กษา หรืออดทนต่อความยากลาบาก
ใน ก า ร ท า ง า น ช า ติ ไ ท ย ด า ร ง อ ยู่ จน ถึ ง ทุก วั น นี้ เพ ร า ะ อา ศั ย ค ว า ม อ ดท น ข อ ง
บ ร ร พ บุ รุ ษ ไ ท ย ดั ง นั้ น พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า จึ ง ส อ น ใ ห้ เร า อ ด ท น จ น เป็ น นิ สั ย
ตามหลักคาสอนในฆราวาสธรรม ๔ (ธรรมสาหรับการครองเรือน) ว่าด้วยเร่ือง ขันติ
หรอื ความอดทน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๓.๔ จติ ใจ

๔) รักความเป็นอิสระ พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาท่ีส่งเสริมสิทธิมนุษยชน
โดยสอนให้เลิกระบบทาส ไม่นามนุ ษย์มาเป็นสิ นค้าสาหรับซื้อขาย ดังปรากฏ
เป็นข้อห้ามมิให้ภิกษุ มีทาสไว้รับใช้ ท้ังนี้ก็เพ่ือต้องการให้มนุษย์มีอิสระ และยังถือว่า
การค้าทาสหรอื ค้ามนุษยเ์ ปน็ มจิ ฉาวณิชชา คือ เป็นการค้าท่ีผดิ ศีลธรรม

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๔. ความสาคัญของพระพุทธศาสนากับการพฒั นา
ชุมชนและการจัดระเบียบสั งคม

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๔.๑ การพฒั นาชุมชน

การพัฒนาชุมชน หมายถึง การปรับปรุ งและเปล่ียนแปลงชุมชนให้มีความ
เจริญก้าวหน้าเป็นชุมชนท่ีดี มีความเป็นระเบียบเรียบร้อย มีความสงบสุข ร่มเย็น
พระพุทธศาสนาเข้ามามีบทบาททางสั งคมในแง่ของการเป็นที่พ่ึงทางใจแก่คน
ในชุมชน และการนาหลักธรรมคาสอนมาใชเ้ พอื่ การพฒั นาชุมชน ดังต่อไปน้ี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๑) นาถกรณธรรม ๑๐

คุณธรรมท่ีทาให้ตนเป็นท่ีพ่ึงแห่งตน เพราะเม่ือคนในชุมชนสามารถพ่ึงตนเองได้
ชุมชนก็จะเกิดความเข้มแขง็ ข้นึ ได้แก่
(๑) ศีล เป็นผู้มีความประพฤติดีงามโดยสุจริต รักษาระเบียบวินัย และประกอบอาชีพ

สุจรติ
(๒) พาหุสัจจะ เมอื่ ได้ศึกษาในเรอ่ื งที่สนใจ รูจ้ ักศึกษาและฟังให้มาก ทาให้เกิดการค้นควา้ ที่

เขา้ ใจลึกซ้งึ มากยง่ิ ข้ึน
(๓) กัลยาณมิตตตา รู้จักเลือกคบคนท่ีดีเป็นมิตร หาผู้ท่ีปรึกษาหรือผู้แนะนาสั่งสอนที่ดี

ทา ใ ห้ รู้ จั ก รั บ ป ร ะ โ ย ช น์ ใ น สิ่ ง ท่ี ดี แ ล ะ ไ ด้ รั บ ส่ิ ง แว ด ล้ อ ม ท า ง สั ง ค ม ที่ ดี
(๔) โสวจสั สตา เปน็ ผูว้ า่ นอนสอนง่าย รูจ้ กั รบั ฟังเหตผุ ลและหาข้อเท็จจรงิ เพอ่ื ปรบั ปรุแก้ไข

ตนเองให้ดียิ่งข้ึน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๑) นาถกรณธรรม ๑๐

(๕) กิงกรณี เยสุ ทักขตา รู้จักขวนขวายกิจธุระของส่ วนรวม รู้จักพิจารณาไตร่ตรอง
สามารถจดั การกิจธุระให้สาเรจ็ เรยี บรอ้ ย

(๖) ธัมมกามตา เป็นผู้รักธรรม ใฝ่ความรู้ ความจริง รู้จักพูดและรับฟัง ทาให้ ผู้อื่น
อยากเข้ามาปรกึ ษาและรว่ มสนทนาด้วย

(๗) วิริยารัมภะ มีความขยันหม่ันเพียร ละเว้นความชั่ว ประกอบคุณงามความดี ไม่ย่อท้อ
ต่ออปุ สรรค และไมล่ ะเลยในการปฏิบตั ิหน้าที่ของตนเอง

(๘) สันตฏุ ฐี มคี วามพอใจในส่ิงที่ตนเองมี และส่ิงท่ีหามาได้ด้วยความเพยี ร
(๙) สติ มสี ติที่กาหนดจดจาไมป่ ระมาท มคี วามรอบคอบ รูจ้ กั ยับย้งั ช่งั ใจ
(๑๐) ปัญญา มปี ญั ญาหยง่ั รูเ้ หตผุ ล รูด้ ีและรูช้ ่ัว มวี จิ ารณญาณ ไมใ่ ชอ้ ารมณ์อยู่เหนือเหตผุ ล

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๒) อปริหานิยธรรม ๗

ข้อปฏิบตั ิที่นาความสุขความเจรญิ มาสู่ชุมชน ด้วยหลักของการมสี ่วนรว่ มรบั ผดิ ชอบ
ความสามคั คี การยอมรบั นับถือ และการให้ความค้มุ ครอง ๗ ประการ ดังน้ี
(๑) หมนั่ ประชุมเนืองนิตย์
(๒) เขา้ ประชุม เลิกประชุม และช่วยกันทากิจที่ควรทาอยา่ งพรอ้ มเพรยี งกัน
(๓) ไมบ่ ญั ญตั ิสิ่งที่ขัดต่อหลักการ แต่ปฏิบตั ิตามหลักการท่ีได้บญั ญตั ิไวแ้ ล้ว
(๔) เคารพนับถือและรบั ฟังความคิดเห็นของผูใ้ หญ่
(๕) ไมข่ ่มเหงรงั แก หรอื ล่วงเกินผู้หญิง
(๖) เคารพปูชนียสถานและปูชนียวตั ถุ
(๗) ให้ความอารกั ขาคุ้มครองและปอ้ งกันพระสงฆ์ผูท้ รงศีล ให้อยู่ ในถ่ินนั้นอย่างเป็นสุข

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

พุทธศาสนิกชนร่วมกันปฏิบัติธรรมที่วัด

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๔.๒ การจัดระเบียบสังคม

ในทางพระพุทธศาสนา สังคมจะมคี วามเป็นระเบยี บเรยี บรอ้ ยดีงาม และสามารถ
อยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุข คนในสังคมจาเป็นต้องประพฤติตามหลักเบญจศีล (ศีล ๕)
เบญจธรรม (ธรรม ๕) ดังน้ี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

เบญจศีล

๑. งดเวน้ จากการฆ่าสัตว์ คู่กับเบญจธรรม คือ มคี วามเมตตากรุณา
๒. งดเวน้ จากการลักขโมย ค่กู ับเบญจธรรม คือ ประกอบอาชีพสุจรติ
๓. งดเวน้ จากการประพฤติผิดในกาม คู่กับเบญจธรรม คือ มคี วามสารวมในกาม
๔. งดเวน้ จากการพูดเท็จ คู่กับเบญจธรรม คือ มสี ัจจะ
๕. งดเวน้ จากการดื่มสุราและเมรยั ค่กู ับเบญจธรรม คือ มสี ติสัมปชญั ญะ

เมอ่ื คนในสังคมสามารถปฏิบตั ิตามหลกั ธรรมของพระพุทธศาสนาดังกล่าวแลว้
สมาชกิ ในสังคมกจ็ ะอยู่รว่ มกันอยา่ งมคี วามสุข

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ ๒

๕. สรุปและวิเคราะห์พุทธประวัติ

ป ร ะ วั ติ ข อ ง พ ร ะ พุ ท ธ เ จ้ า ตั้ ง แ ต่ ป ร ะ สู ติ ต รัส รู้ เ ผ ย แ ผ่ พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า
ตลอดจนเสด็จดับขันธปรินิพพาน ล้วนมีความสาคัญแก่การศึกษา และสามารถนามา
วิเคราะห์ข้อคิดที่ได้เพ่ือใช้เป็นแนวทางในการดาเนินชีวิต พุทธประวัติท่ีนามาวิเคราะห์
มดี ังน้ี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๕.๑ การผจญมาร

ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะตรัสรู้นั้นพระองค์ได้ประทับบนบัลลังก์หญ้าคาท่ี โสตถิยะ
พราหมณ์นามาถวายบริเวณใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ พร้อมกับทรงต้ังปณิธานแน่วแน่ว่า
“แม้เลือดและเนื้อในสรีระนี้จะเหือดแห้งไป เหลืออยู่แต่หนัง เอ็น กระดูกก็ตามทีเถิด
ตราบใดท่ียังไม่บรรลุพระอนุ ตรสั มมาสั มโพธิ ญาณ เราจะไม่ยอมลุกจากบัลลังก์ นี้
เป็นอันขาด” เม่ือพญาวสวัตตีมารทราบพระปณิธานอันแน่วแน่นั้นก็ระดมพลเสนามาร
ทั้งหลายมาขัดขวางการบาเพ็ญเพียรของพระองค์ เช่นบันดาลให้เกิดพายุพัดรุ นแรง
แต่ว่าพระองค์ได้ ทรงระลึกถึงความดีท่ีทรงบาเพ็ญมา คือ พระบารมี ๑๐ ประการ
จงึ ทรงมีพระทัยมั่นคงไมห่ วาดกลัวต่ออานาจมาร พญามารจึงกล่าวอ้างว่า บัลลังก์ที่ประทับ
นั้ น เป็ น ข อ ง ต น เพ ร า ะ ต น ไ ด้ บ า เพ็ ญ บ า ร มี ต่ า ง ๆ ม า ม า ก ม า ย แ ล ะ อ้ า ง เ ส น า ม า ร
ทั้งหลายเปน็ พยาน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒