ศาสนาฯ ม.2 หน่วยที่ 1 พระพุทธ

๕.๑ การผจญมาร แม่พระธรณีบบี มวยผม

หลังจากน้ันให้พระสิทธัตถะหาพยานมายืนยัน
บ้าง พระองค์จึงทรงเหยียดน้ิวช้ีลงท่ีแผ่นดิน
เพราะในการให้ทานทุกคร้ังพระองค์ทรงหล่ัง
ทักษิ โณทก (น้าท่ีหลั่งในเวลาทาทาน) ลงบน
แผ่นดิน ฉะนั้นแม่พระธรณีจึงเป็นพยานใน
การทรงบรจิ าคทาน แมพ่ ระธรณีจงึ บบี มวยผม
ซ่ึ ง ชุ่ ม ด้ ว ย น้ า ห ลั่ ง อ อ ก ม า ม า ก ม า ย ก ล า ย เป็ น
ทะเลท่วมพญามารและเสนามารท้ังหลายจน
แตกพา่ ยไป

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๕.๒ การตรัสรู้

หลังจากพญามารพ่ายแพ้ไปแล้ว พระสิทธัตถะก็ทรงบาเพ็ญเพียรต่อไปจนบรรลุ
ญาณท้ัง ๓ ตามลาดับ ดังนี้

ปฐมยาม ทรงบรรลุ ปุพเพนิวาสานุสติญาณ คือ ความหย่ังรู้ ในชาติภพก่อน ๆ คือ
ทรงระลึกชาติได้ มัชฌิมยาม ทรงบรรลุ จุตูปปาตญาณ คือ ทรงรู้การจุติและการเกิด
ของสรรพสัตว์ท้ังหลายคือ มีตาทิพย์ หูทิพย์ ปัจฉิ มยาม ทรงบรรลุ อาสวักขยญาณ
คือ ตรสั รูอ้ รยิ สัจ ๔ (ความจรงิ อันประเสรฐิ ) ๔ ประการ ได้แก่ ทกุ ข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๕.๓ การส่ังสอน

พระสิทธัตถะ ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า เมื่อย่ารุ่งของคืนวันเพ็ญ เดือน ๖ ก่อน
พุทธศักราช ๔๕ ปี ขณะที่พระองค์มีพระชนมายุ ๓๕ พรรษา หลังจากตรัสรู้แล้ว
พระพุทธเจ้าทรงพักผ่อนเป็นเวลา ๗ สัปดาห์แล้วเสด็จออกเผยแผ่พระพุทธศาสนา
ทรงนึกถึงพระอาจารย์ทั้งสอง คืออาฬารดาบส และอทุ ทกดาบส แต่ท่านท้ังสองได้ส้ินชพี
แล้วจึงเสด็จไปโปรดปัญจวคั คีย์ ณ อิสิปตนมฤคทายวัน พระธรรมเทศนาท่ีพระองค์ทรง
แสดงครง้ั แรกเรยี กวา่ ปฐมเทศนา พระธรรมที่ทรงแสดงเรยี กวา่ ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร
หลังจากฟังพระธรรมเทศนา โกณฑัญญะ ได้ดวงตาเห็นธรรมจึงทูลขอบวช นับเป็น
พระสงฆ์องค์แรกในพระพุทธศาสนา ต่อจากนั้นทรงแสดงธรรมเทศนาโปรดอีก ๔ ท่าน
จนเกิดความเข้าใจธรรมและทลู ขอบวช และสาเรจ็ เปน็ พระอรหันต์

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๖. หลักธรรมและการปฏิบตั ิตนในวันสาคัญ
ทางพระพุทธศาสนา

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๖.๑ วันสาคัญทางพระพุทธศาสนา

วันที่เกิดเหตุการณ์สาคัญเกี่ยวกับพระรัตนตรัย การกาหนดให้มีวันสาคัญทาง
พระพุทธศาสนาก็เพอื่ ให้พุทธศาสนิกชนประกอบศาสนกิจ เปน็ การบูชาคณุ พระรตั นตรยั
และต้ังใจประพฤติปฏิบตั ิตนตามหลักธรรมที่เกิดข้ึนในวนั สาคัญนั้น ๆ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

วนั สาคัญทางพระพุทธศาสนา มดี ังนี้

๑) วันมาฆบูชา

วนั มาฆบูชา หรอื วนั เพญ็ เดือน ๓
เรยี กอีกอย่างหน่ึงวา่ “วนั จาตรุ งคสันนิบาต”
เป็นวนั ท่ีพระพุทธเจา้ ทรงแสดงหลักธรรม
โอ วา ทปา ติ โม กข์ แ ก่ พ ระ ภิ ก ษุ ที่ ไ ด้ รับ ก า รบ ว ช แบ บ เอหิ ภิ ก ขุ อุ ป สั มป ทา ซ่ึง เป็ น
พระอรหันต์รวมทั้งสิ้น ๑,๒๕๐ องค์ ที่มาประชุมพรอ้ มกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระวิหาร
เวฬุวัน หลักธรรมโอวาทปาติโมกข์ เป็นคาสอนที่เป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ซ่ึงกล่าว
รวมไว้ ๓ ประการ คือละเวน้ ความชั่ว ทาแต่ความดี ทาจติ ใจให้ผอ่ งใส

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๒) วนั วสิ าขบูชา

วันวิสาขบูชา หรือวันเพ็ญเดือน ๖ เป็นวันที่พระพุทธเจ้าประสูติ ตรัสรู้ และ
ปรนิ ิพพาน หลักธรรมท่ีเก่ียวเน่ืองกับเหตกุ ารณ์ ในวนั ดังกล่าว มดี ังนี้

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๒) วันวิสาขบูชา

ประสูติ ในวันท่ีพระพุทธเจ้าประสูติ ได้ทรงเปล่งพระอาสภิวาจา (วาจาอย่าง
องอาจ) ว่า “เราคือผู้เลิศแห่งโลก เราคือผู้เจริญท่ีสุดของโลก เราคือผู้ประเสริฐท่ีสุดของ
โลก ชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายบดั นี้ภพใหมไ่ มม่ อี กี ”

ตรัสรู้ ก่อนที่จะถือกาเนิดในพระชาติสุดท้ายเป็นพระพุทธเจา้ น้ัน พระพุทธเจ้าได้
ทรงบาเพ็ญบารมี ๑๐ ประการต่อเน่ืองยาวนานมาหลายชาติ ได้แก่ ทาน ศีล เนกขัมมะ
(การออกบวช) ปัญญา วิรยิ ะ ขันติ สัจจะ อธษิ ฐาน (ต้ังใจม่ัน) เมตตา และอุเบกขา (วางใจ
เป็นกลาง ไมย่ ินดียนิ รา้ ยจากส่ิงเย้ายวนใด ๆ)

ปรินิพพาน ก่อนจะปรินิพพาน พระพุทธเจ้าได้ตรัสพระวาจาคร้ังสุดท้ายว่า
“ส่ิงทั้งหลายที่เกิดจากปจั จยั ปรุงประกอบข้ึนล้วนมอี นั จะต้องเสื่อมสลายไป เธอทั้งหลาย
จงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม” เพ่ือเป็นการเตือนใจให้พุทธศาสนิกชนดาเนินชีวิต
ด้วยความดีงาม ไมป่ ระมาท

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ ๒

๓) วันอัฐมบี ูชา

วันอัฐมีบูชา คือ การบูชาในวันแรม ๘ ค่า เดือน ๖ เป็นวันถวายพระเพลิง
พระพุทธสรีระ ซ่ึงถัดจากวันวิสาขบูชา ๘ วันและเพ่ือเป็นการราลึกถึงพระคุณของ
พระพุทธเจ้า ๓ ประการ คือ พระปัญญาในการตรัสรู้ของพระองค์ (พระปัญญา-
ธิคุณ) ความบริสุทธิ์ ปราศจากกิเลสของพระองค์ (พระวิสุทธิคุณ) และการแสดง
พระธรรมคาสอนแก่ชาวโลก (พระมหากรุณาคณุ )

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๒

๔) วนั อาสาฬหบูชา

วันอาสาฬหบูชา หรือวันเพ็ญเดือน ๘

เป็นวันที่พระพุ ทธเจ้าทรงแสดงปฐม เทศนา

คือ ธมั มจกั กัปปวตั ตนสูตรเน้นทาให้เกิดพระสงฆ์

ข้ึนเป็นคร้ังแรกในโลก คือ พระอัญญาโกณ-

ฑั ญ ญ ะ เป็ น วั น ท่ี มี พ ร ะ รั ต น ต รั ย ค ร บ อ ง ค์ ส า ม

คือ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์

พระพุทธเจ้าทรงแสดง

ธมั มจักกัปปวัตตนสูตรแก่ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕

จนบรรลุอรหัตผลเป็นพระอรหันต์

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๕) วนั ธรรมสวนะ

วันธรรมสวนะ คือ วันกาหนดประชุมฟังธรรม หรือที่เรียกว่า “วันพระ” เดือน
หน่ึง ๆ มีวันพระ ๔ วัน คือ วันข้ึน ๘ ค่า วันแรม ๘ ค่า วันข้ึน ๑๕ ค่า และวันแรม ๑๕ ค่า
หรอื ๑๔ ค่า ในเดือนขาด ในวนั ธรรมสวนะพุทธศาสนิกชนมี โอกาสได้ฟังเทศน์ ฟังธรรม
เพอื่ ชาระจติ ใจให้บรสิ ุทธิ์

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๖.๒ ระเบียบพธิ ีและการปฏิบตั ิตนในวันสาคัญทาง
พระพุทธศาสนา

๑) วนั เข้าพรรษา เปน็ วนั ที่พระภิกษุต้องอยูป่ ระจา ณ วดั ใดวดั หน่ึงระหวา่ งฤดฝู น
ตลอดระยะเวลา ๓ เดือน คือ เริ่มต้ังแต่วันแรม ๑ ค่า เดือน ๘ ถ้าปีใดมีเดือน ๘ สองครั้ง
ก็เล่ือนมาเปน็ วนั แรม ๑ ค่า เดือน ๘ หลัง จนถึงวนั ข้นึ ๑๕ ค่า เดือน ๑๑

การถวายเทียนพรรษา นิยมทากันในเทศกาลเข้าพรรษาเพอ่ื เป็นพุทธบูชา
สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๖.๒ ระเบียบพิธีและการปฏิบตั ิตนในวนั สาคัญทาง
พระพุทธศาสนา

๒) วันออกพรรษา เป็นวันที่พระภิกษุ ได้รับพระบรมพุทธานุญาต ให้ จาริก
ค้างแรมท่ีอ่ืนได้เพื่อนาความรู้และหลักธรรมคาสอนท่ีได้รบั ระหว่างเข้าพรรษาไปเผยแผ่
แก่ประชาชน นอกจากนั้นยังเปิดโอกาสให้พระภิกษุว่ากล่าวตักเตือนเรอื่ งความประพฤติ
ระหวา่ งพระภิกษุด้วยกัน เพอื่ ให้เกิดความบรสิ ุทธิ์

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ ๒

๖.๒ ระเบียบพิธีและการปฏิบัติตนในวนั สาคัญทาง
พระพุทธศาสนา

๓) วนั เทโวโรหณะ ระเบยี บพธิ ปี ฏิบตั ิในวนั เทโวโรหณะ จะมกี ารจดั เตรยี มขบวน
แห่พระพุทธรู ป ซ่ึงมีการ ตกแต่งอย่างสวยงาม เพ่ือให้พุทธศาสนิกชนได้มาทาบุญใส่
บาตร โดยอาหารที่นิยมนามาทาบุญในวันนี้ คือ ข้าวต้มลูกโยน บางท้องถ่ินอาจจาลอง
ส ถ า น ก า ร ณ์ วัน ที่ พ ร ะ พุ ท ธ เจ้ า เ ส ด็ จ ล ง ม า จ า ก ส ว ร ร ค์ ชั้ น ด า ว ดึ ง ส์ จ า ก นั้ น จ ะ มี
การอาราธนาศีล สมาทานศีล รกั ษาศีล ฟงั ธรรม แผ่เมตตา และกรวดนา้ อุทิศส่วนกศุ ล ให้
ผู้ท่ีล่วงลับไปแล้ว

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๒

๖.๒ ระเบียบพธิ ีและการปฏิบตั ิตนในวนั สาคัญทาง
พระพุทธศาสนา

ประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะ
ของพุทธศาสนิกชน จงั หวดั อทุ ัยธานี

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๒