พันธะไอออนิก 1

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 1

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 2ก

ค�ำนำ�

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขัน้ รายวิชาเคมี 1 เรื่อง พันธะเคมี ส�ำหรับ
นักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 4 ผู้สร้างได้ออกแบบการเรียนอิงมาตรฐานตามหลักสูตรแกนกลาง
การศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551 โดยใช้กระบวนการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning)
ตามแนวคิดวิธีการจัดการเรียนการสอนแบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้นของสถาบันส่งเสริม
การสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) มาเป็นแนวทางในการน�ำเสนอเพื่อพัฒนาผู้เรียน
ด้านความรู้ ตามสาระการเรียนรู้ ทักษะกระบวนการ คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และทักษะ
ในศตวรรษท่ี 21 โดยยดึ หลกั ท่ีว่าผู้เรยี นสามารถเรยี นรู้และพัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรยี นส�ำคัญ
ท่สี ุด ตามแนวการจดั การศกึ ษาของพระราชบัญญัตกิ ารศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐานพุทธศกั ราช 2542 และมี
ครูเปน็ ผู้ช่วยหรอื ผู้อ�ำนวยความสะดวก
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้ ประกอบด้วยชุดการเรียนรู้ท้ังหมด 9 ชุด ชุดการเรียนรู้นี้เป็น
ชดุ ท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 มีเนือ้ หาเก่ียวกบั การเกดิ ไอออน การเกดิ พนั ธะไอออนกิ การเขียนสูตรและ
เรียกช่ือสารประกอบไอออนิก การค�ำนวณพลังงานท่ีเก่ียวข้องกับปฏิกิริยาการเกิดสารประกอบ
ไอออนกิ ใช้เวลาในการจดั การเรยี นรู้ 4 ชัว่ โมง
หวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้จะช่วยให้การเรียนรู้วิชาเคมี 1 หน่วยพันธะเคมี
เป็นเร่ืองสนุก น่าสนใจ ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะกระบวนการคิดวิเคราะห์ เกิดทักษะกระบวนการ
แสวงหาและสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเองที่สามารถน�ำไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจ�ำวันและบรรลุ
เป้าหมายตามทห่ี ลักสูตรได้กำ� หนดไว้
คณุ คา่ และประโยชนท์ ง้ั ปวงของชดุ กจิ กรรมการเรยี นรนู้ ้ี ผสู้ รา้ งหวงั ไดร้ บั การชแี้ นะและปรบั ปรงุ
ในส่วนทย่ี ังไม่สมบรู ณ์เพอื่ ให้เ กดิ ประโยชน์สงู สดุ กับผู้เรยี น และขอมอบคณุ ค่าของชดุ กจิ กรรมนี้ให้
กบั การพฒั นาการศกึ ษาต่อไป
สุขใจ สงิ สาโร

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 3ข

สารบัญ

เรื่อง หนา้
คำ� นำ� ก
สารบญั ข
ค�ำช้ีแจง 1
ขั้นตอนการจัดกจิ กรรมชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั 2
แผนผังแสดงขน้ั ตอนการเรยี นโดยใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ 3
แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้ 4
ค�ำแนะนำ� การใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ 6
ส�ำหรบั คร ู 8
ค�ำแนะน�ำการใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั 9
สำ� หรับนกั เรยี น
ผลการเรยี นรู้และสาระการเรยี นรู้ 12
แบบทดสอบก่อนเรยี น 14
กิจกรรมการเรยี นรู้ 18
- E1 สงสัยใคร่รู้ 20
บตั รกจิ กรรม E1 สงสัยใคร่รู้ 23
- E2 ค้นดเู ร่งเสาะหา 24
บตั รเน้อื หา E2 ค้นดูเร่งเสาะหา 26
บัตรกจิ กรรม E2 ค้นดเู ร่งเสาะหา
แบบบนั ทกึ ผลกจิ กรรม E2
- E3 ตกผลกึ ความรู้ มุ่งสู่ข้อสรปุ
บัตรกจิ กรรม E3 ตกผลกึ ความรู้ มุ่งสู่ข้อสรุป
- E4 เปิดกรอบความคดิ เพิ่มพนู ความรู้
บัตรกจิ กรรม E4 เปิดกรอบความคดิ เพมิ่ พูนความรู้
- E5 ประเมนิ ความรู้
บตั รกจิ กรรม E5 ประเมนิ ความรู้

ชุดกจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 4ค

สารบญั (ตอ่ )

เรอ่ื ง หนา้
แนวคำ� ตอบบตั รกจิ กรรม E1 23
แนวค�ำตอบบตั รกจิ กรรม E2 24
แนวคำ� ตอบบัตรกจิ กรรม E3 27
แนวค�ำตอบบัตรกจิ กรรม E4 28
แนวคำ� ตอบบัตรกจิ กรรม E5 30
เกณฑ์การให้คะแนน เร่อื ง พันธะไอออนกิ 1 31
บรรณานุกรม 32

ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขัน้ รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 1

ค�ำช้แี จง

1. ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขัน้ เร่อื งพนั ธะเคมี ชุดน้เี ป็นชดุ ท่ี 6
จากทงั้ หมด 9 ชุด ดงั น้ี
ชุดที่ 1 บทนำ� : พนั ธะเคมี
ชดุ ท่ี 2 พนั ธะโคเวเลนต์ 1
ชุดที่ 3 พนั ธะโคเวเลนต์ 2
ชุดที่ 4 พนั ธะโคเวเลนต์ 3
ชุดท่ี 5 พนั ธะโคเวเลนต์ 4
ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1
ชุดท่ี 7 พนั ธะไอออนกิ 2
ชุดท่ี 8 พันธะโลหะ
ชดุ ท่ี 9 การใช้ประโยชน์ของสารโคเวเลนต์ สารประกอบไอออนกิ และโลหะ
2. ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั มเี นอ้ื หาตรงตามหลกั สตู รสถาบันส่งเสรมิ
การสอนวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.)
3. ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้ น้สี ร้างขน้ึ เพอื่ ให้ผู้เรยี นได้เรียนรู้
ด้วยตนเองตามความแตกต่างระหว่างบุคคล
4. ส่วนประกอบของชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั ชุดน้ี ประกอบด้วย
4.1 ค�ำชีแ้ จง
4.2 ขัน้ ตอนการจัดกจิ กรรมการเรยี นรู้
4.3 แผนผงั แสดงขน้ั ตอนการใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้
4.4 ค�ำแนะน�ำการใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้สำ� หรับครู
4.5 คำ� แนะนำ� การใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ส�ำหรับนักเรยี น
4.6 ข้อควรปฏบิ ตั ิ
4.7 ผลการเรยี นรู้และสาระการเรยี นรู้
4.8 แบบทดสอบก่อนเรยี น
4.9 กจิ กรรมการเรยี นรู้ ประกอบด้วย
E1 สงสัยใคร่รู้
E2 ค้นดูเร่งเสาะหา
E3 ตกผลกึ ความรู้ มุ่งสู่ข้อสรุป
E4 เปิดกรอบความคดิ เพ่ิมพูนความรู้
E5 ประเมินความรู้
4.10 แบบทดสอบหลังเรยี น
4.11 บรรณานุกรม
5. ผู้ใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้นค้ี วรศึกษาคำ� แนะนำ� ก่อนใช้

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขัน้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 2

ขนั้ ตอนการจัดกจิ กรรม

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้
แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขัน้

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้น รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 3

แผนผังแสดงขนั้ ตอนการเรยี นโดยใชช้ ุดกจิ กรรม
การเรียนรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 4

คำ� แนะนำ� การใชช้ ดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้
แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน สำ� หรับครู

การจดั กจิ กรรมการเรยี นรู้โดยใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขัน้ รายวชิ า
เคมี 1 เรื่อง พันธะเคมี ของนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนมหาวชิราวุธ จังหวัดสงขลา
หน่วยการเรียนรู้ท่ี 2 พันธะเคมี ชุดที่ 6 พันธะไอออนิก 1 มีจุดมุ่งหมายเพื่อใช้ในการจัดกิจกรรม
การเรียนรู้ โดยนักเรยี นและมคี รเู ป็นผู้ช่วย ตาม พ.ร.บ. การศกึ ษาข้ันพน้ื ฐานพุทธศักราช 2542 เน้น
ให้ผู้เรยี นเรยี นรู้ด้วยตนเอง ผู้สอนควรเตรยี มความพร้อม และปฏบิ ัตติ ามคำ� แนะน�ำดงั ต่อไปน้ี
1. ศกึ ษารายละเอยี ดของแผนจดั การเรยี นรู้ เนอ้ื หา เอกสารชดุ กจิ กรรมการเรยี นรแู้ บบสบื เสาะ
หาความรู้ 5 ขนั้ และค�ำชีแ้ จงต่าง ๆ ให้เข้าใจก่อนด�ำเนนิ กิจกรรมการเรยี นรู้
2. เตรยี มสือ่ อปุ กรณ์ในการจดั กจิ กรรมการเรียนรู้ให้พร้อมตามจ�ำนวนผู้เรยี นหรอื กลุ่ม
3. เมอื่ มีกิจกรรมกลุ่มให้แบ่งนักเรยี นเป็นกลุ่ม ๆ ละ 4-5 คน จำ� นวนกลุ่มข้นึ อยู่กับนักเรยี น
ในช้ันเรียน โดยคละนักเรียน เก่ง ปานกลางและอ่อน ให้สมาชิกจับสลากเพื่อท�ำหน้าท่ีภายในกลุ่ม
ประกอบด้วย
ประธานกลุ่ม ทำ� หน้าท่ี ประสานงานกับครูและสมาชกิ ในกลุ่มเพ่อื ทำ� กิจกรรมต่าง ๆ
เลขานุการกลุ่ม ท�ำหน้าท่ี จดบนั ทกึ ข้อมลู
ผู้อ่าน ท�ำหน้าท่ี อ่านคำ� สงั่ จากชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ในขน้ั ต่าง ๆ
ผู้น�ำเสนอ ท�ำหน้าท่ี นำ� เสนอผลงานของกลุ่มในขน้ั E3
ผู้อำ� นวยความสะดวก ทำ� หน้าท่ี อำ� นวยความสะดวกในกลุ่ม
4. กอ่ นจดั กจิ กรรมการเรยี นรู้ ครคู วรชแี้ จงใหน้ กั เรยี นเขา้ ใจบทบาทของตนเอง แนะนำ� ขน้ั ตอน
การใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้ แนวปฏบิ ัตใิ นระหว่างการด�ำเนนิ กจิ กรรม
การเรยี นรู้
5. จดั กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ ซ่งึ ประกอบด้วย
ข้ันท่ี 1 ข้ันสร้างความสนใจ (Engagement) ประกอบด้วย กิจกรรมสงสัยใคร่รู้
ครูท�ำหน้าที่ต้ังค�ำถาม เพ่ือกระตุ้น ยั่วยุ ให้นักเรียนอยากรู้อยากเห็นและก�ำหนดประเด็นปัญหาให้
นกั เรียนได้สามารถเชอ่ื มโยงความรู้เดมิ กบั ความรู้ใหม่เพอื่ นำ� ไปสู่การส�ำรวจตรวจสอบ
ขั้นที่ 2 ขั้นการส�ำรวจค้นหา (Exploration) ประกอบด้วย กิจกรรมค้นดูเร่งเสาะหา
ครูกระตุ้นให้นักเรียนได้ตรวจสอบปัญหาโดยการส�ำรวจ ตรวจสอบ ทดลอง และจัดกระท�ำข้อมูล
ด้วยตนเอง
ข้ันท่ี 3 ขั้นการอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation) ประกอบด้วย กิจกรรมตกผลึก
ความรู้ ม่งุ ส่ขู ้อสรปุ โดยครสู ่งเสรมิ ให้นกั เรยี นได้นำ� ข้อมลู มาวเิ คราะห์ แปลผล สรปุ ผล และนำ� เสนอ
ผลที่ได้ในรูปแบบของแผนทค่ี วามคดิ เพ่อื ให้ได้ข้อสรปุ และเกดิ การเรยี นรู้ด้วยตนเอง

ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 5

ขน้ั ที่ 5 ขัน้ ประเมนิ ความรู้ (Evaluation) ประกอบด้วย กจิ กรรมประเมนิ ความรู้ เป็นการ
ประเมนิ ผลการเรยี นรู้ด้วยกระบวนการต่าง ๆ เพอ่ื ช่วยให้นกั เรยี นสามารถนำ� ความรู้ทไี่ ด้มาประมวล
เชือ่ มโยงกับความรู้เดมิ และสร้างองค์ความรู้ใหม่ ปรบั ประยกุ ต์ใช้ในเรอ่ื งอืน่ ๆ ได้ ครูควรส่งเสรมิ ให้
นกั เรยี นน�ำความรู้ใหม่ท่ไี ด้ไปปรับประยกุ ต์ใช้ในเร่อื งอ่นื ๆ ต่อไป
6. การวัดและประเมนิ ผล ประเมนิ จาก
6.1 ผลสมั ฤทธ์ทิ างการเรยี นของชุดกจิ กรรม (แบบทดสอบก่อนเรยี น-หลงั เรยี น)
10 คะแนน
6.2 ประเมินคะแนนกระบวนการรายชุดกจิ กรรม ประกอบด้วย
1) ทักษะกระบวนการ (9 คะแนน)
(1) สืบค้นข้อมลู 3 คะแนน
(2) อภปิ ราย/ อธบิ าย 3 คะแนน
(3) จัดกระท�ำและส่อื ความหมายข้อมลู 3 คะแนน
2) คณุ ลกั ษณะพงึ ประสงค์ (9 คะแนน)
(1) ซอื่ สัตย์สจุ รติ 3 คะแนน
(2) ใฝ่เรยี นรู้ 3 คะแนน
(3) มุ่งม่ันในการทำ� งาน 3 คะแนน
3) สมรรถนะส�ำคญั (6 คะแนน)
(1) ความสามารถในการส่อื สาร 3 คะแนน
(2) ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ติ 3 คะแนน
(การทำ� งานทเ่ี น้นกระบวนการกลุ่ม)
4) ความรู้ ความเข้าใจ (จากบตั รกจิ กรรม E5) 10 คะแนน
7. เม่ือส้ินสุดการปฏิบัติกิจกรรม ให้นักเรียนเก็บชุดกิจกรรม วัสดุ ส่ิงของและอุปกรณ์ให้
เรยี บร้อย เพ่อื สะดวกในการใช้ครงั้ ต่อไป

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรูแ้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 6

ค�ำแนะน�ำการใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้
แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั
ส�ำหรบั นกั เรยี น

การจดั กจิ กรรมการเรยี นรู้โดยใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้
รายวชิ าเคมี 1 เรอ่ื ง พันธะเคมี ของนักเรยี นชนั้ มัธยมศกึ ษาปีท่ี 4 โรงเรยี นมหาวชริ าวุธ
จังหวดั สงขลา หน่วยการเรยี นรู้ที่ 2 พันธะเคมี ชุดที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 ให้นกั เรยี นปฏบิ ตั ิตาม
ขัน้ ตอน และให้ความซอ่ื สัตย์ต่อตนเอง ดังน้ ี
1. ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้นั ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 ใช้เวลา
ในการเรยี นรู้ 4 ชวั่ โมง
2. แบ่งกลุ่มนักเรยี นกลุ่มละ 4-5 คน โดยคละความสามารถ ประกอบด้วย นักเรียนกลุ่มเก่ง
ปานกลาง และอ่อน ให้สมาชกิ จบั สลากเพ่อื ทำ� หน้าที่ภายในกลุ่ม ประกอบด้วย
ประธานกลุ่ม ท�ำหน้าท่ี ประสานงานกับครู
เลขานกุ ารกลุ่ม ท�ำหน้าท่ี จดบนั ทกึ ข้อมูล
ผู้อ่าน ท�ำหน้าท่ี อ่านคำ� ส่ังจากชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ในขน้ั ต่าง ๆ
ผู้นำ� เสนอ ทำ� หน้าท่ี นำ� เสนอผลงานของกลุ่มในขน้ั E3
ผู้อ�ำนวยความสะดวก ทำ� หน้าท่ี อ�ำนวยความสะดวกในกลุ่ม
3. อ่านค�ำชี้แจง ค�ำแนะนำ� การใช้ชดุ กจิ กรรม ข้ันตอนการใช้ชุดกจิ กรรม ให้เข้าใจก่อนลงมอื
ศึกษา โดยใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้
4. ศกึ ษาผลการเรยี นรู้และสาระการเรยี นรู้
5. ปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ ตามขั้นตอนในชุดกิจกรรมการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้
5 ข้นั ซง่ึ มที ั้งหมด 5 กจิ กรรม ดังน้ี
E1 สงสยั ใคร่รู้
E2 ค้นดเู ร่งเสาะหา
E3 ตกผลึกความรู้ มุ่งสู่ข้อสรุป
E4 เปิดกรอบความคดิ เพมิ่ พนู ความรู้
E5 ประเมนิ ความรู้
6. เม่ือปฏิบัติกิจกรรมเสร็จในแต่ละขั้นตอนของกิจกรรม E1-E5 ให้นักเรียนตรวจสอบ
คำ� ตอบได้จากแนวคำ� ตอบกจิ กรรมการเรยี นรู้แต่ละกจิ กรรม
7. เม่ือนักเรียนท�ำกิจกรรมครบทุกขั้นตอนแล้วครูแจ้งผลการเรียน ถ้าผ่านเกณฑ์ให้ศึกษา
ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ ชุดท่ี 7 ต่อไป
8. หากไม่ผ่านเกณฑ์ ให้นักเรยี นศกึ ษาตามขนั้ ตอนใหม่ โดยนัดเวลาครูผู้สอน เพื่อท�ำกจิ กรรม
จนกว่าจะผ่านเกณฑ์

ชุดกจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 7

ข้อควรปฏิบัติ

1. หากมขี ้อสงสัยให้รบี ถามครู เพ่อื ร่วมกันแก้ปัญหาและคล่คี ลายข้อสงสยั นน้ั ๆ
2. เพื่อให้เกดิ ประโยชน์สงู สุด ให้นักเรยี นปฏิบตั ิตามขน้ั ตอน มคี วามซ่ือสตั ย์ต่อตนเอง
ไม่เปิดดแู นวค�ำตอบจนกว่านกั เรยี นจะท�ำกิจกรรมเสรจ็ แต่ละขนั้
3. ให้นักเรยี นมีส่วนร่วมในทุกกจิ กรรม และทำ� งานอย่างตงั้ ใจ

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 8

ผลการเรยี นรู้และสาระการเรยี นรู้

ผลการเรยี นรู้
อธบิ าย อภปิ รายการเกดิ ไอออน การเกดิ พนั ธะไอออนกิ การเขยี นสตู รพรอ้ มทง้ั เรยี ก
ชอื่ สารประกอบไอออนกิ และคำ� นวณพลงั งานทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั ปฏกิ ริ ยิ าการเกดิ สารประกอบ
ไอออนกิ จากวัฏจกั รบอร์น-ฮาเบอร์ได้
สาระการเรียนรู้
1. การเกดิ ไอออน
2. การเกดิ พันธะไอออนกิ
3. เขียนสูตรและเรยี กชอ่ื สารประกอบไอออนกิ
4. คำ� นวณพลังงานทเ่ี กีย่ วข้องกับปฏกิ ิริยาการเกิดสารประกอบไอออนกิ
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ
1. สบื ค้นข้อมลู
2. อภปิ ราย/อธบิ าย
3. จดั กระทำ� และส่อื ความหมายข้อมลู
ดา้ นคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
1. ซ่ือสตั ย์สุจริต
2. ใฝ่เรยี นรู้
3. มุ่งมัน่ ในการท�ำงาน
ด้านสมรรถนะสำ� คญั

1. ความสามารถในการสอ่ื สาร
2. ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ติ
(การทำ� งานท่เี น้นกระบวนการกลุ่ม)

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 9

แบบทดสอบก่อนเรยี น
ชุดกิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน

ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1

คำ� ช้แี จง
1. แบบทดสอบแบบปรนัยทงั้ หมด 10 ข้อ 4 ตวั เลอื ก คือ ก ข ค และ ง ใช้เวลาทำ�
10 นาที คะแนนเต็ม 10 คะแนน
2. ให้นกั เรยี นเลอื กค�ำตอบท่ถี ูกท่สี ุดเพียงค�ำตอบเดียว แล้วทำ� เคร่อื งหมายกากบาท (X)
ทบั ตัวอักษร ก ข ค และ ง ลงในกระดาษค�ำตอบ

1. ข้อใดเป็นลกั ษณะของการเกดิ ไอออนบวก
ก. อะตอมของอโลหะท่สี ญู เสียอเิ ล็กตรอน ท�ำให้มจี ำ� นวนอิเล็กตรอนมากกว่าโปรตอน
ข. อะตอมของอโลหะทไ่ี ด้รบั อเิ ลก็ ตรอน ทำ� ให้มจี ำ� นวนโปรตอนน้อยกว่าอเิ ล็กตรอน
ค. อะตอมของโลหะทไ่ี ด้รับอเิ ลก็ ตรอน ทำ� ให้มจี �ำนวนอเิ ล็กตรอนน้อยกว่าโปรตอน
ง. อะตอมของโลหะทส่ี ญู เสียอเิ ล็กตรอน ทำ� ให้มจี �ำนวนโปรตอนมากกว่าอเิ ล็กตรอน

2. ธาตทุ ่มี ีเลขอะตอมเท่าใดท่เี กิดพนั ธะไอออนกิ กบั ลเิ ทียม (3Li) ได้ดที ส่ี ดุ
ก. 9
ข. 12
ค. 19
ง. 20

3. ข้อใดอ่านช่อื สารประกอบไออนกิ ได้ถกู ต้อง
ก. BCNKaa2aSFC22C l 2 O 3 ออออ่า่า่า่านนนนวววว่า่า่า่า แโโแซพคบเแลดเทรเยีซยีสมยีมเคซมฟาียไลดรมไู์บคซรอลตลั เอ์เนฟไตรอดร์ ์
ข.
ค.
ง.

4. สารประกอบโพแทสเซยี มเปอร์คลอเรต แมกนเี ซียมซัลเฟตและอะลูมเี นียมออกไซด์มสี ตู รว่า
อย่างไร
งขกค....KKKKCCCClllOlOOO3344 MMMMgggg(SS(SSOOOO444 4) )2 2 AAAAlllOl22OOO33

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขั้น รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 10

5. ข้อใดมสี ารประกอบไอออนกิ เพียงสารเดยี วเท่านน้ั
ก. NCCCHSC2H24l4C 2 l BNLCeia2FCHC l4l2 PCHKFoCC3CNN l 2 L i P2BPOCaClO5l3
ข.
ค.
ง.

6. X และ Y มเี ลขอะตอมตามข้อใด ทใ่ี ห้สารประกอบมสี ตู รเคมี XY
ก. 3 และ 8
ข. 5 และ 10
ค. 11 และ 17
ง. 19 และ 16

7. ข้อใดเป็นสมการแสดงการเกดิ สารประกอบ NaF
ก. Na(s) + F1F2/(2(gl)) F 2 ( g ) NNNaaaFFF(((ssg)))
ข. Na(s) +
ค. Na(g) +
ง. Na(g) + 1/2F2(g) NaF(g)

8. ถ้า A, B, C และ D เปน็ ธาตทุ ่มี ีเลขอะตอม 8, 12, 19 และ 35 ตามล�ำดับ สูตรของไอออนและ
สารประกอบไอออนกิ ในข้อใดถูกต้อง
ก. C A3+ 2- CDA2DBA23
ข. A2+ D-
ค. C+ B-
ง. B A3+ 2- B2A3
9. พลงั งานใดไม่เกี่ยวข้องกับกระบวนการต่อไปน ้ี
Na(s)+1/2Br2(g)
NaBr(s) NaBr(aq)

ก. พลงั งานแลตทชิ
ข. พลังงานไฮเดรชนั
ค. พลังงานการสลายพันธะของโบรมนี
ง. พลงั งานสมั พรรคภาพอเิ ล็กตรอน

ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 11

10. ก�ำหนดให้
พลงั งานแลตทชิ NaCl = 787 kJ/mol
พลังงานไอออไนเซชนั Na(g) = 494 kJ/mol
พพลลงังั งงาานนกสามั รพสรลราคยภ า Cพl2อ(gเิ ล) ก็ ตรอ น = 242 kJ/mol
Cl(g) = 347 kJ/mol
พลังงานการระเหดิ Na(s) = 109 kJ/mol

ปฏิกริ ยิ า Na(s) +kJ1//m2Coll 2(g) NaCl(s) ท่ี 25oC คายพลังงานความร้อนจ�ำนวนเท่าใด
ก. 1134
ข. 724 kJ/mol
ค. 410 kJ/mol
ง. 289 kJ/mol

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรูแ้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 12

บัตรกิจกรรม E1 สงสยั ใคร่รู้

ค�ำสัง่ ให้นกั เรยี นอ่านหนงั สอื พิมพ์เคมนี ิวส์ แล้วตอบคำ� ถามในบตั รกจิ กรรม E1 สงสัยใคร่รู้

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรูแ้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 13

บตั รกิจกรรม E1 สงสยั ใครร่ ู้

พนั ธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ
การเขียนสูตรและเรยี กช่ือสารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

คำ� ส่ัง ให้นักเรยี นตอบคำ� ถามต่อไปน้ี
1. ไอออนในร่างกายมนษุ ย์ทพ่ี บคือไอออนใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. ไอออนท่เี กิดขึ้นจะมีการเปล่ยี นแปลงอย่างไร และมผี ลต่อร่างกายมนุษย์อย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. พันธะไอออนกิ เกิดข้นึ ได้อย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
4. จากหนงั สอื พมิ พ์เคมนี วิ ส์หากว่าไอออนบวกและไอออนลบไม่สมดลุ จะเกดิ ผลอย่างไรกบั ร่างกาย
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 14

บัตรเน้ือหา E2 ค้นดูเรง่ เสาะหา

พันธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ
การเขียนสตู รและเรยี กชอ่ื สารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

1. การเกดิ ไอออน

ธาตุโลหะมคี ่าพลังงานไอออไนเซชนั ต�ำ่ ทำ� ให้อเิ ลก็ ตรอนหลดุ ออกจากอะตอมได้ง่าย เกดิ เปน็
ไอออนบวก ดังภาพท่ี 1 และธาตอุ โลหะมคี ่าพลังงานไอออไนเซชนั สงู มคี วามสามารถในการรับ
อเิ ล็กตรอน เกิดเป็นไอออนลบ ดงั ภาพท่ี 2

การเกิดไอออนบวก

ธาตโุ ซเดยี มให้ e-กลายเปน็ ประจุบวก เรยี กว่า ไอออนบวก
Na (2,8,1) เมอ่ื ปลดเวเลนซ์อเิ ลก็ ตรอน 1 e- จะเหลอื Na+ (2, 8)

ภาพที่ 1 การเกดิ ไอออนบวก
(ทีม่ า : สุขใจ สงิ สาโร, 2558)
การเกดิ ไอออนลบ

ธาตุอโลหะรบั e- กลายเป็นประจลุ บ เรยี กว่า ไอออนลบ
Cl (2, 8, 7) เมอ่ื รบั เวเลนซ์อเิ ล็กตรอนมา 1 e- จะเป็น Cl- (2, 8, 8)

ภาพท่ี 2 การเกดิ ไอออนลบ
(ทีม่ า : สขุ ใจ สงิ สาโร, 2558)

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขั้น รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 15


2. การเกิดพันธะไอออนกิ

พันธะทเ่ี กดิ จากไอออนบวกของธาตุโลหะ ดงั ภาพท่ี 1 และไอออนลบของธาตอุ โลหะ ดงั ภาพท่ี 2
เกดิ ประจุต่างกนั ยดึ เหนี่ยวกันด้วยแรงดงึ ดดู ระหว่างประจุไฟฟ้า เกดิ เปน็ พนั ธะไอออนกิ
ดงั ภาพที่ 3

แรงยดึ เหน่ยี วพนั ธะเกิดจากแรงดงึ ดูดระหวา่ งประจไุ ฟฟา้ “พนั ธะไอออนกิ ”

ภาพที่ 3 การเกดิ แรงดงึ ดดู ระหว่างไอออนบวกและไอออนลบ
(ทีม่ า : สุขใจ สงิ สาโร, 2558)

ความรู้เพิ่มเตมิ

ธาตโุ ลหะกับธาตุอโลหะบางชนดิ อาจไมไ่ ด้เกดิ เปน็ พนั ธะไอออนกิ เช่น AICI3 BeCI2
สารประกอบไอออนิกในสถานะของแข็งอยู่ในรูปของผลึก ที่มีไอออนบวกและไอออนลบ

ยดึ เหนยี่ วกนั ด้วยพนั ธะไอออนกิ อย่างต่อเนอ่ื ง เปน็ โครงผลกึ สามมติ แิ ละไม่อย่ใู นรปู โมเลกลุ เช่น
โครงผลกึ สารประกอบโซเดยี มคลอไรด์ (NaCI) ดงั ภาพท่ี 4 และโครงผลกึ สารประกอบแมกนเี ซยี ม
ออกไซด์ ดงั ภาพท่ี 5

ภาพที่ 4 โครงผลกึ สารประกอบโซเดยี มคลอไรด์ (NaCI)
(ทมี่ า : https://socratic.org, สืบค้นเมอ่ื วนั ท่ี 3 กมุ ภาพันธ์ 2558.

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 16

ภาพที่ 5 โครงผลกึ สารประกอบแมกนเี ซียมออกไซด์
(ทมี่ า : http://www.theochem.unito.it, สบื ค้นเม่อื วนั ท่ี 3 กมุ ภาพันธ์ 2558.)

3. การเขียนสูตรและเรยี กชื่อสารประกอบไอออนกิ

3.1 การเขียนสตู รสารประกอบไอออนกิ
1) เขยี นสูตรโดยเริ่มด้วยไอออนบวกและตามด้วยไอออนลบ
2) ยกเว้นสารประกอบแอซเิ ตต จะเขียนไอออนลบก่อนตามด้วยไอออนบวก เช่น
โซเดีย3ม)แแอสซดเิ ตงตอัต(CรHาส3C่วOนOอNย่าaง) ตำ่� ของไอออนด้วยตวั เลขอารบกิ ห้อยท้ายไอออนนน้ั ในกรณี
ท่ีจำ� นวนไอออนเปน็ 1 ไม่ต้องเขยี นตวั เลขห้อยท้าย ดังตวั อย่าง
โลหะ + อโลหะ (เด่ยี ว) : คูณไขว้เลขออกซเิ ดชันเปน็ จ�ำนวนอะตอมธาตุตรงข้าม

ทำ� เปน็ อตั ราส่วนลงตวั น้อย ๆ CaO
โลหะ + อโลหะ (กลุ่ม)

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 17

4) การเขยี นสตู รสารประกอบไอออนกิ และตวั อย่างสารประกอบไอออนกิ ดังตารางท่ี 1
ตารางที่ 1 ตัวอย่างสตู รสารประกอบไอออนกิ บางชนดิ (X แทนโลหะ Y แทนอโลหะ)

โลหะหมู่ ประจุไอออน อโลหะหมู่ ประจุไอออน สูตร ตวั อย่าง
IA เอมพิรคิ ัล NaCI KI
+1 VIIA -1 XY

IA +1 VIA -2 X2Y Na2S LI2O
IIA +2 VIIA -1 XY2 MgCI2 MgI2
IIA +2 VIA -2 XY BaO MgS

IIIA +3 VIIA -1 XY3 AIF3
IIIA +3 VIA -2 X2Y3 AI2O3

3.2 การเรียกช่อื สารประกอบไอออนกิ
1) ให้เรยี กชอื่ ไอออนบวกก่อนแล้วตามด้วยไอออนลบ

การเรียกช่อื ไอออน

กรณไี อออนบวกของโลหะมปี ระจคุ งทคี่ ่าเดียวให้เรียกช่อื ธาตนุ ้ันได้ทนั ที
- ลิเทยี ม (Li+), แมกนเี ซยี ม (Mg2+)
- โลหะหมู่ 1A, 2A และ 3A จะมปี ระจุเปน็ +1, +2 และ +3 ตามล�ำดบั
- หรือธาตุทรานซชิ ันบางตวั ท่มี ีประจคุ งที่ ได้แก่ Ag+, Zn2+ และ Sc3+

กรณที ่ีไอออนบวกของโลหะท่มี เี ลขออกซิเดชันได้หลายค่า ให้เรยี กช่ือโลหะนนั้
ตามด้วยวงเล็บบอกประจขุ องไอออนนนั้ ดงั ตวั อย่าง

ไอออน ช่ือไอออน ไอออน ช่อื ไอออน
Fe2+ ไอร์ออน (II) ไอออน Fe3+ ไอร์ออน (III) ไอออน
Cu+ คอปเปอร์ (I) ไอออน Cu2+ คอปเปอร์ (II) ไอออน
Mn2+ แมงกานีส (II) ไอออน Mn7+ แมงกานีส (VII) ไอออน

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรแู้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 18

2) ไอออนลบเรยี กชอื่ ธาตโุ ดยเปลย่ี นท้ายเสียงเปน็ ไ-ด์ (-ide) ดงั ตารางท่ี 2
ตารางท่ี 2 ตัวอย่างชื่อไอออนบวกและไอออนลบของธาตุ

ไอออนบวก ไอออนลบ
Na+ โซเดยี มไอออน (sodium ion) CI- คลอไรด์ไอออน (chloride ion)
K+ โพแทสเซยี มไอออน (potassium ion) Br- โบรไมด์ไอออน (bromide ion)
Mg2+ แมกนเี ซยี มไอออน (magnesium ion) S2- ซัลไฟด์ไอออน (sulfide ion)
Ca2+ แคลเซยี มไอออน (calcium ion) H- ไฮไดรด์ไอออน (hydride ion)
AI3+ อะลมู เิ นยี มไอออน (aluminium ion) O2- ออกไซด์ไอออน (oxide ion)
N3- ไนไทรด์ไอออน (nitride ion)

ไอออนทเ่ี ปน็ กลมุ่ อะตอมมชี อื่ เรยี กเฉพาะ โดยกลมุ่ อะตอมทเี่ ปน็ ไอออนบวกลงทา้ ยดว้ ย เ-ยม
(-ium) ส่วนกลุ่มอะตอมท่เี ปน็ ไอออนลบอาจลงท้ายเสยี งด้วย ไ-ด์(-ide) ไ-ต์(-ite) หรอื เ-ต(-ate)
ดงั ตารางท่ี 3
ตารางที่ 3 ตัวอย่างชอ่ื ไอออนบวกและไอออนลบท่เี ป็นกลุ่มอะตอม

ไอออน ชอื่ ไอออน
NH4+ แอมโมเนยี มไอออน (ammonium ion)
OH- ไฮดรอกไซด์ไอออน (hydroxide ion)
CN- ไซยาไนด์ไอออน (cyanide ion)
NO2- ไนไทรต์ไอออน (nitrite ion)
NO3- ไนเทรตไอออน (nitrate ion)
HCO2- ไฮไดรเจนคาร์บอเนตไอออน (hydrogen carbonate ion)
CO32- คาร์บอเนตไอออน (carbonate ion)
HSO4- ไฮโดรเจนซลั เฟตไอออน (hydrogen sulfate ion)
SO42- ซลั เฟตไอออน (sulfate ion)
S2O32- ไทโอซลั เฟตไอออน (thosulfate ion)
HPO42- ไฮไดรเจนฟอสเฟตไอออน (hydrogen phosphate ion)
H2PO4- ไดไฮไดรเจนฟอสเฟตไอออน (dihydrogen phosphate
ion)
PO43- ฟอสเฟตไอออน (phosphate ion)

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 19

ตวั อย่างการเรยี กช่ือสารประกอบไอออนกิ บางชนิด ดังตารางท่ี 4
ตารางท่ี 4 ตวั อย่างช่อื สารประกอบไอออนกิ บางชนดิ

สารประกอบ การเรยี กชอ่ื สารประกอบ การเรียกชอ่ื

KCN โพแทสเซียมไซยาไนด์ NH4CI แอมโมเนยี มคลอไรด์
K2O (potassium cyanide) NaHCO3 (ammonium chloride)
CaF2 โพแทสเซียมออกไซด์ Mg(OH)2 โซเดียมไฮโดรเจนคาร์บอเนต
NaNO2 (potassium oxide) Ba3(PO4)2 (sodium hydrogen arbonate)
NaNO3 แคลเซยี มฟลูออไรด์ AI2(SO4)3 แมกนเี ซียมไฮดรอกไซด์
(calcium fluoride) (magnesium hydroxide)
โซเดียมไนไทรต์ แบเรยี มฟอสเฟต
(sodium nitrite) (barium phosphate)
โซเดยี มไนเทรต อะลูมิเนยี มซัล เฟต
(sodium nitrate) (aluminium sulfate)

4. การคำ� นวณการพลังงานปฏกิ ริ ิยาการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

พลงั งานทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั การรวมตวั ของไอออนบวกและไอออนลบ ในสารประกอบไอออนกิ
เรยี กวา่ พลงั งานโครงผลกึ (lattice energy) คา่ พลงั งานทไ่ี ดจ้ ากการคำ� นวณ โดยอาศยั ขนั้ ตอน
การเกดิ ปฏิกิริยาย่อย ๆ หลายข้ันตอนตาม วัฏจักรบอร์น–ฮาเบอร์ (Born–Haber cycle)
ดงั ตวั อยา่ งการเกดิ สารประกอบไอออนกิ ประกอบดว้ ยขนั้ ตอนตา่ ง ๆ ดงั น้ี

1. โลหะโซเดยี มสถานะของแขง็ ระเหดิ กลายเปน็ แกส๊ ดดู พลงั งาน 107 กโิ ลจลู ตอ่ โมล
เรยี กพลงั งานทใ่ี ชใ้ นขั้นน้ีว่า พลงั งานการระเหดิ (heat of sublimation)

Na(s) + 107 kJ/mol Na (g) 107 kJ/molt

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรแู้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขั้น รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 20


2.อะตอมของโซเดยี มในสถานะแกส๊ เสยี อเิ ลก็ ตรอนกลายเปน็ Na+ ดดู พลงั งาน496กโิ ลจลู ตอ่ โมล
เรียกพลังงานที่ใช้ในข้ันน้ีว่า พลังงานไอออไนเซชัน (ionization energy)

Na(g) Na+(g) + e- 496 kJ/mol



3. โมเลกลุ แกส๊ คลอรนี สลายพนั ธะ CI-CI ไดอ้ ะตอมคลอรนี 2 อะตอมในสถานะแกส๊ ดดู พลงั งาน
เท่ากับ 242 กโิ ลจลู ต่อโมล เรยี กพลังงานที่ใช้ในขนั้ น้วี ่า พลังงานพนั ธะ (bond energy)

CI2(g) 2CI(g) 242 kJ/mol



แต่เน่ืองจาก NaCI 1 โมล ประกอบด้วย CI- 1 โมลไอออน ดังนั้นพลังงานท่ใี ช้ในขนั้ น้ีจะเป็น
คร่งึ หนึ่งของพลังงานการสลายพันธะต่อโมลของ CI2 น่ันคือจะใช้พลงั งานเพยี ง 121 กโิ ลจูล
1/2CI2(g) CI(g) 121 kJ



4. อะตอมคลอรนี ในสถานะแก๊ส เม่ือรบั อิเลก็ ตอรนท่หี ลดุ จากอะตอมโซเดยี มแล้ว กลายเป็น
CI- จะคายพลังงาน 349 กิโลจูลต่อโมล พลังงานท่ีใช้ในข้ันน้ีเรียกว่าสัมพรรคภาพอิเล็กตรอน
(electron affinity)

CI(g) + e- CI- (g) -349 kJ/mol

ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขั้น รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 21


5. เมื่อใช้โซเดียมไอออนกับคลอไรด์ไอออน ในสถานะแก๊สยึดกันเป็นผลึกโซเดียมคลอไรด์
จะคายพลังงานออกมา พลังงานที่ใช้ในข้ันน้ีเรียกว่า พลังงานโครงผลึก หรือ พลังงานแลตทิซ
(lattice energy)

Na+(g) + CI-(g) NaCI(s) พลงั งานโครงผลกึ



เ ป น็ ผลเมติ อื่ภรณั วฑมส์โดมยกสาารรขออนื่งปๆฏกิแริลยิ ะาอยิเลอ่ ็กยทตง้ัรอ5นขจนั้ะหจกั ะลเห้าลงกอื นั Nหaมแดลดะงั CนI้ี2 เปน็ สารตงั้ ตน้ และเหลอื NaCI

ขนั้ ท่ี 1 Na(s) Na(g) 107 kJ

ขน้ั ท่ี 2 Na(g) Na+(g) 496 kJ

ขั้นที่ 3 1/2Cl2(g) Cl(g) 121 kJ
ขั้นท่ี 4 Cl(g) + e- Cl-(g) -349 kJ

ขั้นท่ี 5 Na+(g) + Cl-(g) NaCl(s) พลังงานแลตทิช

ซ่ึงปฏกิ ริ ยิ ารวมทไ่ี ด้เหมอื นกับปฏิกิรยิ าการเกิดสารประกอบโซเดยี มคลอไรด์ ดงั สมการ

Na(s) + 1/2CI2(g) NaCI(s)

และมคี ่าพลงั งานรวม = 107 + 496 + 121 + (-349) + พลงั งานแลตทซิ

-412 = 107 + 496 + 121 + (-349) + พลงั งานแลตทซิ

พลังงานแลตทซิ = -787 kJ/mol

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 22

วัฏจักรบอร์น–ฮาเบอร์ของการเกิดสารประกอบโซเดียมคลอไรด์ อาจเขียนเป็นแผนภาพ
เพื่อแสดงการเปลย่ี นแปลงพลงั งานได้ ดงั ภาพท่ี 5

Na+(g) + e- + Cl(g)

3 H3 = + 121 kJ 4 H3 = - 349 kJ

Na+(g) + e- + 1/2 Cl2(g) Na+(g) + Cl-(g)

Na(g) + 1/2 Cl2(g) 2 H2 = + 496 kJ

Na(s) + 1/2 Cl2(g) 1 H1 = +107 kJ 5 H5 = - 787 kJ

H f [NaC l(s)] = -4 12 kJ NaCl(s)

ภาพท่ี 5 แผนภาพแสดงการเปล่ยี นแปลงพลงั งานในการเกดิ โซเดยี มคลอไรด์ 1 โมล
(ที่มา สุขใจ สงิ สาโร, 2558)

จากภาพท่ี 5 จะเหน็ ว่า พลงั งานที่ได้จากขน้ั ตอนคายพลงั งาน มคี ่ามากกว่าพลังงานท่ไี ด้จาก
ข้ันตอนดดู พลังงาน จงึ ทำ� ให้เกดิ สารประกอบโซเดยี มคลอไรด์เป็นปฏกิ ริ ยิ าคายพลงั งาน

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรูแ้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขัน้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 23

บัตรกจิ กรรม E2 ค้นดูเร่งเสาะหา

พันธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ

การเขียนสตู รและเรยี กช่อื สารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

แนวปฏบิ ตั ิ
1. นกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษาการทำ� กจิ กรรมเรอ่ื ง พนั ธะไอออนกิ 1 โดยใชก้ จิ กรรม ดงั น้ี
กจิ กรรมที่ 1 การสบื คน้ ขอ้ มลู พนั ธะไอออนกิ 1
กจิ กรรมที่ 2 หาคใู่ หไ้ อออน
กจิ กรรมท่ี 3 รวมกลุ่มสารประกอบไอออนกิ
กจิ กรรมท่ี 4 คำ� นวณพลงั งานการเกดิ พนั ธะไอออนกิ กบั แผนภาพวฏั จกั รบอรน์ -ฮาเบอร์
2. ให้นักเรยี นปฏบิ ัติกิจกรรมตามลำ� ดบั
3. บันทึกผลการทำ� กจิ กรรม อภิปรายผลการทำ� กจิ กรรม สรุปผลการทำ� กจิ กรรม ลงในบตั ร
กิจกรรม E2

กจิ กรรมท่ี 1 การสบื คน้ ขอ้ มูลพันธะไอออนกิ 1
จดุ ประสงค์
1. สบื ค้นข้อมูลอธบิ ายการเกดิ ไอออน
2. สืบค้นข้อมลู อธบิ ายการเกดิ พนั ธะไอออนกิ
3. สบื ค้นข้อมลู อธบิ ายการเขียนสูตรและเรยี กชื่อสารประกอบไอออนกิ
4. สืบค้นข้อมลู การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

วธิ กี ารทำ� กจิ กรรม
1. สบื ค้นการเกดิ ไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ การเขยี นสูตรและเรยี กช่ือสารประกอบ
ไอออนกิ การค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ จากบัตรเนอื้ หา E2 หรอื เพม่ิ เตมิ จาก
อินเทอร์เน็ต แล้วบันทกึ ผลการสบื ค้นในบตั รกจิ กรรม E2
2. นกั เรยี นร่วมกันสะท้อนความคดิ หลังการทำ� กิจกรรม

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 24

กิจกรรมท่ี 2 หาคใู่ ห้ไอออน จำ� นวน/กลมุ่
2 แผ่น
จดุ ประสงค์ 1 ด้าม
อธิบายการเกดิ ไอออนได้ 1 กล่อง
วสั ดุอปุ กรณ์

ท่ี รายการ
1 กระดาษ A4
2 กรรไกร
3 ปากกาเมจกิ สตี ่าง ๆ

วธิ ีการทำ� กจิ กรรม
1. ครูแจกกระดาษเป็นรูปวงกลมและมีช่องล้อมรอบวงกลมตรงกลาง 8 ช่อง ให้กับนักเรียน
(แสดงจำ� นวนเวเลนซอ์ เิ ลก็ ตรอน) และใหน้ กั เรยี นจบั สลากธาตโุ ลหะและธาตอุ โลหะ กลมุ่ ละ 1 ธาตุ

2. ให้นกั เรยี นระบุธาตุโลหะ และธาตุอโลหะทก่ี ลุ่มนกั เรยี นได้รับลงในวงกลมตรงกลางและ
ระบุจ�ำนวนเวเลนซ์อิเล็กตรอนตามธาตุท่ีได้รับ จากน้ันใช้กรรไกรตัดกระดาษให้เหลือตามจ�ำนวน
เวเลนซ์อเิ ล็กตรอน ตัวอย่างดงั ภาพ
3. น�ำบัตรในข้อที่ 2 ไปหาคู่ไอออนกับธาตุในกลุ่มอ่ืน ๆ เพื่อให้เกิดเป็นสารประกอบ
ไอออนกิ ใหไ้ ด้ 5 คู่ ภายในเวลา 10 นาที พรอ้ มทงั้ บนั ทกึ ผลลงในแบบบนั ทกึ ผลกจิ กรรม กจิ กรรมท่ี 2
เรอื่ ง หาคู่ไอออน

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 25

กจิ กรรมท่ี 3 รวมกลุ่มสารประกอบไอออนกิ จำ� นวน/กลมุ่
4 แผ่น
จุดประสงค์ 1 เล่ม
1. อธบิ ายการเกดิ พันธะไอออนกิ ได้ 1 กล่อง
2. เขยี นสูตรและเรยี กชอ่ื สารประกอบไอออนกิ ได้
วัสดุอุปกรณ์

ที่ รายการ
1 กระดาษสี A4 พร้อมรูปแบบกรอบไอออน
2 กรรไกร
3 ปากกาเมจิกสตี ่าง ๆ

วิธีการท�ำกจิ กรรม
1. ตัดกระดาษสีและใช้ปากกาเมจิกเขียนไอออนของสารลงบนกระดาษ โดยก�ำหนดลักษณะ
ของกระดาษและไอออน ดงั ตารางท่ี 5 (ไอออนละ 3 ช้นิ )
ตารางท่ี 5 ตารางแสดงไอออน

ประจุ รปู แบบกระดาษ ไอออน
-1

-2

-3

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 26

ตารางท่ี 5 ตารางแสดงไอออน (ต่อ) ไอออน
ประจุ รปู แบบกระดาษ
+1

+2

+3

2. นักเรียนท�ำกจิ กรรมโดยน�ำสีทเ่ี ปน็ ไอออนบวก และไอออนลบต่อกันให้เกดิ เปน็ รูปส่เี หลย่ี ม
เชน่ สารประกอบทเี่ กดิ จาก K+ กบั S2- จะตอ้ งใชก้ ระดาษทเ่ี ขยี น K+ จำ� นวน 2 แผน่ และกระดาษทเี่ ขยี น
S2- จำ� นวน 1 แผน่

3. นกั เรียนลองจบั คู่ ประมาณ 5 คู่ แลว้ หาอตั ราสว่ นระหวา่ งประจขุ องไอออนบวกกบั ประจุ
ของไอออนลบ แลว้ อธบิ ายผลจากการสงั เกตพรอ้ มทงั้ เขยี นสตู รและเรยีั กชอื่ สารประกอบไอออนกิ
บนั ทกึ ลงในแบบบนั ทึกผลกจิ กรรม E2 ค้นดูเร่งเสาะหา กจิ กรรมที่ 3 เรือ่ ง รวมกลุ่มสารประกอบ
ไอออนกิ

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 27

กิจกรรมท่ี 4 ค�ำนวณพลังงานการเกดิ พันธะไอออนกิ กบั แผนภาพวัฏจกั รบอรน์ -ฮาเบอร์
จดุ ประสงค์

1. อธบิ ายการเกิดสารประกอบไอออนกิ จากวฏั จกั รบอร์น - ฮาเบอร์ได้
2. คำ� นวณพลงั งานทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั ปฏกิ ริ ยิ าการเกดิ สารประกอบไอออนกิ จากวฏั จกั รบอรน์ - ฮาเบอรไ์ ด้
วสั ดอุ ปุ กรณ์

ท่ี รายการ จำ� นวน/กลุ่ม
1 กระดาษปรู๊ฟสีน�้ำตาล 1 แผ่น
2 กรรไกร 1 ด้าม
3 กระดาษ A4 10 แผ่น
4 ปากกาเมจิกสีต่าง ๆ 1 กล่อง
5 เย่อื กาว 1 ม้วน

วิธีการทำ� กจิ กรรม
1. เขียนแผนภาพแสดงการเปล่ียนแปลงพลังงานในการเกิดสารประกอบไอออนิกโดยท่ัวไป
ลงในแบบบันทกึ กจิ กรรมค้นดเู ร่งเสาะหา หน้า 30
2. ตัวแทนกลุ่มออกมารับอุปกรณ์ และจับสลากสารประกอบไอออนกิ กลุ่มละ 1 โจทย์ปญั หา
3. นำ� โจทยป์ ญั หาทท่ี างกลมุ่ จบั ฉลากได้ เขยี นแผนภาพแสดงการเปลยี่ นแปลงพลงั งานในการ
เกดิ สารประกอบไอออนกิ แต่ละขนั้ ตอนลงในกระดาษ A4 และใช้เยอื่ กาวตดิ ลงในกระดาษปร๊ฟู และ
น�ำกระดาษปรู๊ฟตดิ รอบห้องเรียน
4. ให้นักเรยี นแต่ละกลุ่มศกึ ษาของกลุ่มอ่นื ๆ ในช้นั เรยี น และร่วมกันแลกเปล่ยี นความคดิ เห็น
5. ตอบค�ำถามหลงั กจิ กรรม E2 ค้นดูเร่งเสาะหา อภปิ ราย และสรปุ ผลการทำ� กจิ กรรม

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 28

ตัวอย่าง โจทย์ทนี่ กั เรยี นได้รับแต่ละกลุ่มในบตั รกจิ กรรมท่ี 4 ค�ำนวณพลงั งานการเกดิ
พันธะไอออนกิ กับแผนภาพวฏั จักรบอร์น-ฮาเบอร์
1. ก�ำหนดค่าพลงั งานท่เี กย่ี วข้องกับแคลเซยี มและคลอรนี ดงั น้ี

ชนดิ ของพลงั งาน คา่ ของพลงั งาน (kJ/mol)

สพมัลพังงรารนคแภลาตพทอชิ เิ ลขอก็ งตรCอaนCขl2อง Cl - 2,258
พลังงานการระเหดิ ของ Ca - 349
พพลลงัังงงาานนไพอนั อธอะไขนอเซงชCันl2ลำ� ดับท่ี 1 ของ Ca 178
พลงั งานไอออไนเซชนั ลำ� ดบั ท่ี 2 ของ Ca 242
590
1,145

จากข้อมูล ตอบคำ� ถามต่อไปน้ี

จงเขยี นแผนภาพวัฎจักรบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบแคลเซยี มคลอไรด์ พร้อม

ท้ังค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบแคลเซยี มคลอไรด์ พร้อมทงั้ ระบวุ ่าเปน็ ปฏกิ ริ ยิ า

ดูดพลังงานหรอื คายพลังงาน

2. ก�ำหนดค่าพลงั งานทเ่ี ก่ยี วข้องกบั แมกนเี ซยี มและคลอรนี ดงั น้ี

ชนิดของพลงั งาน คา่ ของพลงั งาน (kJ/mol)
พสมัลพังงรารนคแภลาตพทอชิ เิ ลขอก็ งตรMอgนCขl2อง Cl - 2,493
พลังงานการระเหดิ ของ Mg - 349
พพลลังังงงาานนไพอันอธอะไขนอเซงชCนั l2ลำ� ดบั ท่ี 1 ของ Mg 150
พลงั งานไอออไนเซชันลำ� ดบั ท่ี 2 ของ Mg 242
738
1,451

จากขอ้ มูล ตอบคำ� ถามต่อไปน้ี
จงเขียนแผนภาพวฎั จักรบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบแมกนเี ซยี มคลอไรด์
พร้อมท้ังค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบแมกนเี ซียมคลอไรด์ พร้อมทง้ั ระบวุ ่าเป็นปฏกิ ริ ิยา
ดดู พลังงานหรอื คายพลังงาน

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 29

3. กำ� หนดค่าพลังงานท่เี กยี่ วข้องกับแมกนเี ซยี มและออกซเิ จน ดังนี้

ชนดิ ของพลงั งาน คา่ ของพลงั งาน (kJ/mol)
พลงั งานแลตทชิ ของ MgO - 3,845
สัมพรรคภาพอเิ ลก็ ตรอนล�ำดบั ท่ี 1 ของ O - 141
สัมพรรคภาพอเิ ล็กตรอนล�ำดบั ท่ี 2 ของ O 789
พลังงานการระเหดิ ของ Mg 150
พพลลังังงงาานนพไอนั อธอะไขนอเซงชOัน2ล�ำดับท่ี 1 ของ Mg 249
พลงั งานไอออไนเซชนั ล�ำดบั ท่ี 2 ของ Mg 738
1,451

จากข้อมูล ตอบค�ำถามตอ่ ไปน้ี
จงเขียนแผนภาพวัฎจักรบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบแมกนเี ซยี มออกไซด์
พร้อมทั้งค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบแมกนเี ซยี มออกไซด์ พร้อมทงั้ ระบุว่าเปน็ ปฏกิ ิรยิ า
ดดู พลงั งานหรอื คายพลังงาน

4. กำ� หนดค่าพลังงานท่เี ก่ยี วข้องกับโพแทสเซยี มและออกซเิ จน ดังน้ี

ชนิดของพลงั งาน คา่ ของพลงั งาน (kJ/mol)
สพมัลพงั งรารนคแภลาตพทอชิ เิ ลขอ็กงตรKอ2Oนล�ำดบั ท่ี 1 ของ O - 2,408
สัมพรรคภาพอเิ ล็กตรอนลำ� ดบั ท่ี 2 ของ O - 141
พลังงานการระเหดิ ของ K 789
พพลลงงัั งงาานนพไอันอธอะไขนอเซงชOัน2ลำ� ดับท่ี 1 ของ K 129
249
418

จากขอ้ มูล ตอบคำ� ถามต่อไปน้ี
จงเขียนแผนภาพวัฎจกั รบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบโพแทสเซยี มออกไซด์
พร้อมท้งั คำ� นวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบโพแทสเซยี มออกไซด์ พร้อมทง้ั ระบุว่าเปน็ ปฏกิ ริ ยิ า
ดดู พลังงานหรอื คายพลังงาน

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 30

5. กำ� หนดค่าพลงั งานทเ่ี กย่ี วข้องกับโพแทสเซยี มและฟลูออรนี ดังน้ี

ชนิดของพลังงาน ค่าของพลงั งาน (kJ/mol)
พลงั งานแลตทชิ ของ KF - 1,047
สัมพรรคภาพอเิ ลก็ ตรอนของ F - 328
พลงั งานการระเหดิ ของ K 789
พพลลังงั งงาานนไพอันอธอะไขนอเซงชFนั 2ลำ� ดบั ท่ี 1 ของ K 79.5
418

จากข้อมูล ตอบค�ำถามต่อไปน้ี
จงเขยี นแผนภาพวฎั จกั รบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบโพแทสเซยี มฟลอู อไรด์
พร้อมท้ังคำ� นวณพลังงานการเกดิ สารประกอบโพแทสเซยี มฟลอู อไรด์ พร้อมทง้ั ระบุว่าเป็น
ปฏิกริ ยิ าดูดพลังงานหรอื คายพลงั งาน

6. กำ� หนดค่าพลงั งานทเ่ี กี่ยวข้องกบั โซเดยี มและฟลูออรนี ดงั นี้

ชนิดของพลังงาน ค่าของพลงั งาน (kJ/mol)
พลงั งานแลตทชิ ของ NaF - 1,047
สมั พรรคภาพอเิ ล็กตรอนของ F - 328
พลงั งานการระเหดิ ของ Na 108
พพลลงงัั งงาานนไพอันอธอะไขนอเซงชFนั 2ล�ำดบั ท่ี 1 ของ K 79.5
418

จากข้อมูล ตอบค�ำถามต่อไปน้ี
จงเขียนแผนภาพวัฎจักรบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบโซเดยี มฟลอู อไรด์
พร้อมทง้ั ค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบโซเดยี มฟลูออไรด์ พร้อมทงั้ ระบวุ ่าเปน็ ปฏกิ ริ ยิ า
ดูดพลังงานหรอื คายพลังงาน

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 31

7. ก�ำหนดค่าพลงั งานท่เี กี่ยวข้องกบั ซเี ซียมและออกซิเจน ดังน้ี

ชนดิ ของพลงั งาน คา่ ของพลงั งาน (kJ/mol)
พสัมลพงั งรารนคแภลาตพทอชิ เิ ลขอก็ งตรCอs2นOลำ� ดับท่ี 1 ของ O - 2,408
สัมพรรคภาพอเิ ลก็ ตรอนลำ� ดับท่ี 2 ของ O - 141
พลงั งานการระเหดิ ของ Cs 789
พพลลงังั งงาานนไพอนั อธอะไขนอเซงชOัน2ลำ� ดับท่ี 1 ของ Cs 76
249
376

จากข้อมูล ตอบค�ำถามต่อไปน้ี
จงเขียนแผนภาพวฎั จกั รบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบซีเซียมออกไซด์
พร้อมทั้งค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบซีเซียมออกไซด์ พร้อมท้งั ระบุว่าเปน็ ปฏกิ ริ ยิ าดดู
พลังงานหรอื คายพลงั งาน

8. ก�ำหนดค่าพลังงานท่เี กี่ยวข้องกบั อลมู เิ นียมและคลอรนี ดังนี้

ชนดิ ของพลังงาน ค่าของพลงั งาน (kJ/mol)
พสัมลพังงรารนคแภลาตพทอชิ เิ ลขอ็กงตรAอlCนl3ของ Cl -5,500
พลงั งานการระเหดิ ของ Cs - 349
พพลลังงั งงาานนพไอันอธอะไขนอเซงชCนั l2ลำ� ดบั ท่ี 1 ของ Al 326
พลังงานไอออไนเซชนั ล�ำดับท่ี 2 ของ Al 242
พลงั งานไอออไนเซชนั ลำ� ดบั ท่ี 3 ของ Al 577.6
1,816.6
2,744.7

จากขอ้ มูล ตอบคำ� ถามต่อไปน้ี
จงเขยี นแผนภาพวัฎจักรบอร์น-ฮาเบอร์ของการเกดิ สารประกอบอลูมิเนียมคลอไรด์
พร้อมทง้ั ค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบอลมู ิเนยี มคลอไรด์ พร้อมท้ังระบวุ ่าเป็นปฏกิ ริ ยิ า
ดดู พลงั งานหรอื คายพลังงาน

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 32

แบบบนั ทกึ ผลกจิ กรรม E2

พนั ธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ

เขียนสตู รและเรยี กช่ือสารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

สมาชิกกลมุ่ ท.่ี .............

1. ชอ่ื .......................................................... ทำ� หน้าท่ี ............. เลขท.ี่ .........ชนั้ ...........
2. ช่ือ........................................................ ทำ� หน้าท่ี ............. เลขที่..........ชน้ั ...........
3. ชือ่ ........................................................ ท�ำหน้าท่ี ............. เลขท่.ี .........ชั้น...........
4. ชือ่ ..................................................... ท�ำหน้าท่ี ............. เลขที.่ .........ชั้น............
5. ชื่อ........................................................ ทำ� หน้าท่ี ............. เลขที่..........ชั้น............

กจิ กรรมท่ี 1 การสืบค้นขอ้ มลู พนั ธะไอออนกิ 1 กจิ กรรมที่ 1 การสบื คน้ ขอ้ มลู เรอื่ งพนั ธะ
จุดประสงค์
1. สบื ค้นข้อมูลและอธบิ ายการเกิดไอออน
2. สบื ค้นข้อมลู และอธบิ ายการเกดิ พนั ธะไอออนกิ
3. สืบค้นข้อมลู และอธบิ ายการเขยี นสูตรและเรียกชือ่ สารประกอบไอออนกิ
4. สืบค้นข้อมลู และการค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ
บนั ทึกผลการท�ำกจิ กรรม
การเกดิ ไอออน...................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
การเกดิ พนั ธะไอออนกิ .........................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรูแ้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 33

บนั ทึกผลการทำ� กจิ กรรม (ต่อ)
การเขียนสูตรและเรยี กชอื่ สารประกอบไอออนกิ ...................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
การคำ� นวณพลังงานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................

ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 34

กจิ กรรมท่ี 2 หาคู่ให้ไอออน

จดุ ประสงค์
อธิบายการเกดิ ไอออนได้
ตารางบันทกึ ผลการทำ� กจิ กรรม

คู่ท่ี ธาตไุ อออนบวก ธาตุไอออนลบ เขยี นแผนภาพแสดงการให้และการรับอเิ ลก็ ตรอน
ของอะตอมธาตุโดยใช้สัญลกั ษณ์แบบจดุ ของลวิ อิส

1

2

3

4
5

อภิปรายหลังการทำ� กจิ กรรม
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
สรปุ ผลการท�ำกจิ กรรม
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 35

ค�ำถามหลงั การทำ� กจิ กรรมท่ี 2 หาคูไ่ อออน
1. การเกดิ ไอออนบวกกับไอออนลบของธาตุเกดิ ขึน้ ได้อย่างไร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. จงแสดงไอออนของธาตหุ มู่ IA IIA และ VIIAึ

ธาตุหมู่ IA ....................................................

ธาตหุ มู่ IIA ....................................................

ธาตุหมู่ IIA ....................................................

3. จงเขียนสมการการให้และรับอิเล็กตรอนของสารประกอบไอออนิกระหว่างโลหะซีเซียมกับ
ก�ำมะถนั

C s + S + C s C s S C s ...........

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขัน้ รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 36

กิจกรรมท่ี 3 รวมกลุ่มสารประกอบไอออนกิ

จุดประสงค์
1. อธบิ ายการเกดิ พนั ธะไอออนกิ ได้
2. เขียนสตู รและเรยี กช่อื สารประกอบไอออนกิ ได้

ตารางบันทกึ ผลการท�ำกจิ กรรม

คู่ไอออนของ จำ� นวน จ�ำนวน จ�ำนวน จำ� นวน สตู ร ช่ือสารประกอบ
สาร ไอออน ไอออนลบ ประจบุ วก ประจลุ บ ไอออนกิ
บวก
ประกอบ
ไอออนกิ

อภิปรายหลังการทำ� กจิ กรรม
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
สรุปผลการท�ำกจิ กรรม
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรูแ้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขนั้ รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 37

ค�ำถามหลงั กจิ กรรมที่ 3 รวมกลุ่มสารประกอบไอออนกิ
1. สารประกอบไอออนกิ ทเี่ กดิ จากธาตุ X ซงึ่ อย่หู มู่ IIA กบั ธาตุ Y ซง่ึ อยู่หมู่ VA จะมสี ตู รสารประกอบ
ไอออนกิ เปน็ อย่างไร
…………………………………….……………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. กำ� หนดให้ธาตุ X, Y และ Z เปน็ ธาตทุ อ่ี ยู่ในหมู่ IA VIA และ VIIA ตามลำ� ดบั เขยี นสตู รสารประกอบ
ไอออนกิ ทเ่ี กดิ จากธาตตุ ่อไปน้ี
2.1 X กับ Y
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………….……………………………………………………………………………………………………………………
2.2 X กบั Z
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………….……………………………………………………………………………………………………………………

3. จงเตมิ ไอออนบวก, ไอออนลบ, สตู ร, และชอื่ สารประกอบในชอ่ งวา่ งใหถ้ กู ตอ้ ง จากขอ้ มลู ในตารางท่ี
ก�ำหนดให้ต่อไปน้ี

ข้อ ไอออนบวก ไอออนลบ สูตร ชื่อสารประกอบ

3.1 Ba2+ S2- ......................... ........................................

3.2 ......................... ......................... Al(OH)3 .........................................

3.3 Ca2+ CO32- ......................... ..........................................

3.4 ......................... ......................... ......................... อะลูมเิ นียมคาร์บอเนต

3.5 Na+ PO43- ......................... ..........................................

ชุดกิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 38

กิจกรรมท่ี 4 คำ� นวณพลงั งานการเกดิ พันธะไอออนกิ กับแผนภาพวฏั จักรบอรน์ -ฮาเบอร์
จดุ ประสงค์
1. อธบิ ายการเกดิ สารประกอบไอออนกิ จากวฏั จักรบอร์น - ฮาเบอร์ได้
2. คำ� นวณพลงั งานทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั ปฏกิ ริ ยิ าการเกดิ สารประกอบไอออนกิ จากวฏั จกั รบอรน์ - ฮาเบอรไ์ ด้

แบบบนั ทกึ กจิ กรรมท่ี 4
ใหน้ กั เรยี นเขยี นโจทย์ และแสดงการคำ� นวณพลงั งานการเกดิ พนั ธะไอออนกิ พรอ้ มกบั เขยี นแผนภาพ
วฎั จกั รบอรน์ -ฮาเบอร์

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 39

บตั รกิจกรรม E3 ตกผลกึ ความรู้ มุ่งสูข่ ้อสรปุ

พันธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ

การเขยี นสตู รและเรยี กชอ่ื สารประกอบไอออนกิ

การคำ� นวณพลังงานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

ค�ำส่งั ให้นกั เรยี นร่วมกนั อภปิ รายและสรุปเร่อื ง พนั ธะไอออนกิ 1 ในรูปของแผนท่คี วามคดิ

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 40

บตั รกิจกรรม E4 เปิดกรอบความคดิ เพิม่ พูนความรู้

พันธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ
เขยี นสตู รและเรยี กช่ือสารประกอบไอออนกิ การคำ� นวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

คำ� สัง่ จงตอบค�ำถามจากสถานการณ์ท่กี �ำหนดให้
น�้ำ เป็นส่วนประกอบถึงเกือบ 70 เปอร์เซ็นต์ในร่างกาย น�้ำแทรกซึมอยู่ทุกส่วนของร่างกาย
ทงั้ ภายในและภายนอกเซลล์ มที งั้ เลือด น�้ำเหลอื ง น้�ำย่อย ฯลฯ โดยมี “อเิ ลก็ โทรไลต์” หรือเรยี ก
ง่าย ๆ ว่า “เกลอื แร่” เช่น โซเดียมไอออน โพแทสเซยี มไอออน แคลเซียมไอออน แมกนีเซียมไอออน
คลอไรด์ไอออน ฟอสเฟตไอออน และไบคาร์บอเนตไอออน ละลายปนอย่ทู ำ� ให้น้�ำมคี วามเข้มข้นและ
นำ� อาหารไปเล้ยี งส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
ถงึ แมอ้ เิ ลก็ โทรไลตท์ กุ ตวั จะมคี วามสำ� คญั แตป่ รมิ าณความเขม้ ขน้ ของโซเดยี มและโพแทสเซยี ม
จะมอี ทิ ธพิ ลตอ่ การรกั ษาสมดลุ ถา่ ยเทของนำ้� ภายในและภายนอกเซลลม์ ากทสี่ ดุ โดยกลไกการเคลอ่ื นท่ี
ของนำ้� ในร่างกาย จะไหลจากด้านทีม่ คี วามเข้มข้นน้อยกว่า ผ่านเยอ่ื กนั้ ผนังเซลล์ไปยังด้านที่มคี วาม
เข้มข้นสงู กว่า (MTHAI : รักษาสขุ ภาพ)

จากบทความข้างตน้ ให้นกั เรยี นตอบค�ำถามต่อไปนี้
1. นักเรยี นคดิ ว่าสารประกอบไอออนกิ มคี วามสำ� คัญอย่างไรกับสมดลุ ชวี ิต
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 41

บตั รกจิ กรรม E5 ประเมนิ ความรู้

พันธะไอออนกิ 1 : การเกิดไอออน การเกดิ พนั ธะไอออนกิ
เขียนสูตรและเรยี กชอื่ สารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

ค�ำสง่ั ให้นกั เรยี นตอบคำ� ถามต่อไปน้ี
1. ให้นักเรียนใช้สัญลักษณ์แบบจุดของลิวอิส แสดงการให้และรับอิเล็กตรอนของสารประกอบ
ไอออนิกต่อไปน้ี (1 คะแนน)
1.1 โซเดยี มกับออกซเิ จน

1.2 ซเี ซยี มกับก�ำมะถัน

2. เขียนสูตรและชอ่ื สารประกอบไอออนกิ จากไอออนท่กี ำ� หนดให้ ดังต่อไปน้ี (2 คะแนน)

2.1 Mn2+ และ Mn4+ กับ O2-
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…

… … 2….…2…S…n…2+…แ…ล…ะ…S…n…4+…ก…ับ……S…O…42…- ……………………………………………………………………………………………………..…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…

3. เรียกชอื่ สารประกอบไอออนกิ ต่อไปน้ี (2 คะแนน)
3.1 NFNAeHal2242(OCCH3NOP O 3)43 ……………………………………………………………………………………………………………………..……..
3.2 ……………………………………………………………………………………………………………………..……..
3.3 ……………………………………………………………………………………………………………………..……..
3.4 ……………………………………………………………………………………………………………………..……..

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พนั ธะไอออนกิ 1 42

4. กำ� หนดค่าพลังงานที่เกย่ี วข้องกบั ซเี ซียมและฟลูออรนี ดงั นี้

ชนดิ ของพลังงาน ค่าของพลงั งาน (kJ/mol)
พลังงานแลตทชิ ของ CsF 759
สมั พรรคภาพอเิ ล็กตรอนของ F 328
พลงั งานการระเหดิ ของ Cs 76
พลงั งานพันธะของ F2 159
พลงั งานไอออไนเซชนั ลำ� ดบั ท่ี 1 ของ Cs 376

จากข้อมลู ขา้ งตน้ จงตอบคำ� ถามตอ่ ไปน้ี
4.1 เขยี นสมการของปฏกิ ริ ยิ าและสมการของปฏกิ ริ ยิ ายอ่ ยของการเกดิ สารประกอบ พรอ้ มทง้ั
ระบุว่าแต่ละขนั้ ตอนดดู พลงั งานหรอื คายพลังงาน (3 คะแนน)
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…

ชนิดของพลังงาน สมการของปฏกิ ิรยิ า ดูดหรือคายพลงั งาน

4.2 ค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบซีเซียมฟลอู อไรด์ พร้อมทงั้ ระบวุ ่าเปน็ ปฏกิ ริ ยิ า
ดูดพลังงานหรอื คายพลังงาน (2 คะแนน)
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ัน รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 43

ภาคผนวก

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชุดท่ี 6 พันธะไอออนกิ 1 44

แนวคำ� ตอบกจิ กรรม E1 สงสยั ใคร่รู้

พันธะไอออนกิ 1 : การเกดิ ไอออน การเกดิ พันธะไอออนกิ
การเขยี นสูตรและเรยี กชือ่ สารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

ค�ำสัง่ ให้นกั เรยี นตอบค�ำถามต่อไปน้ี
1. ไอออนในร่างกายมนุษย์ท่พี บคอื ไอออนใด

แนวค�ำตอบ ไอออนบวก คอื โซเดยี ม โพแทสเซียม แคลเซยี ม
ไอออนลบ คอื คลอรนี ซลั เฟอร์ ออกซเิ จน
2. ไอออนท่เี กิดขึน้ จะมกี ารเปลี่ยนแปลงอย่างไร และมผี ลต่อร่างกายมนษุ ย์อย่างไร

แนวค�ำตอบ ไอออนทเ่ี กดิ ข้นึ ในร่างกาย จะเปลย่ี นแปลงเป็นสารอเิ ลก็ โทรไลต์ ท�ำหน้าทค่ี วบคุม
ไอออนภายในร่างกายให้อยู่ในภาวะสมดุล ไอออนเป็นองค์ประกอบส�ำคญั ใน
ร่างกายช่วยในการเจรญิ เตบิ โตและการสบื พนั ธ์ุของมนษุ ย์ หรอื ภาวะไม่สมดลุ ของ
เกลอื แร่ในร่างกาย เป็นภาวะทอ่ี เิ ลก็ โทรไลต์ในร่างกายไม่สมดลุ ซง่ึ อาจเกดิ จาก
ปรมิ าณของอิเล็กโทรไลต์ทม่ี ากหรือน้อยจนเกนิ ไป แร่ธาตทุ ่มี บี ทบาทสำ� คัญใน
การรกั ษาระดับของเหลวในร่างกาย และช่วยให้ระบบทส่ี ำ� คัญอ่ืน ๆ ทำ� งานได้
อย่างปกติ เม่ืออิเลก็ โทรไลต์ไม่สมดุลอาจทำ� ให้เกดิ อาการ อย่างหัวใจเต้นผดิ ปกติ
เหน่อื ยล้า ชกั และกล้ามเน้อื อ่อนแรงได้
3. พนั ธะไอออนกิ เกิดขึน้ ได้อย่างไร

แนวค�ำตอบ พนั ธะไอออนกิ คอื พนั ธะทเ่ี กิดข้ึนอันเน่อื งมาจากแรงดึงดูดทางไฟฟ้าสถติ
ระหว่างไอออนบวก(cation) และไอออนลบ(anion) อันเน่อื งมาจากการ
ถา่ ยโอนอเิ ลก็ ตรอนจากโลหะใหแ้ กอ่ โลหะ โดยทวั่ ไปแลว้ พนั ธะไอออนกิ เปน็ พนั ธะท่ี
เกดิ ขน้ึ ระหว่างโลหะและอโลหะ ทง้ั น้เี น่ืองจากว่าโลหะมคี ่าพลังงานไอออไนเซชัน
ตำ่� แต่อโลหะมคี ่าสมั พรรคภาพอเิ ล็กตรอน(electron affinity)สูง ดงั นนั้ โลหะจงึ มี
แนวโน้มท่จี ะให้อเิ ลก็ ตรอน และอโลหะมแี นวโน้มท่จี ะรับอเิ ลก็ ตรอน
4. จากหนงั สอื พมิ พ์เคมนี วิ ส์หากว่าไอออนบวกและไอออนลบไม่สมดลุ จะเกดิ ผลอย่างไรกบั ร่างกาย

แนวค�ำตอบ หากไอออนบวกและไอออนลบไม่สมดลุ ในร่างกาย ส่งผลต่อร่างกายเสยี สมดลุ
อาการของภาวะไม่สมดุลของเกลอื แร่ในร่างกายในระดบั ทไ่ี ม่รนุ แรงอาจไม่มอี าการ
ผดิ ปกตแิ สดงให้เหน็ แต่ในกรณที ่อี าการรุนแรงขน้ึ อาจทำ� ให้เกดิ ความผิดปกติ
เช่น เปน็ เหนบ็ หรอื ชาตามร่างกาย หวั ใจเต้นผดิ จงั หวะหรอื เต้นเรว็ ผดิ ปกติ
เหนอ่ื ยล้า ไม่มแี รง ปวดศรี ษะ คลน่ื ไส้ อาเจยี น ท้องผกู ท้องเสยี ตะครวิ ทีท่ ้อง
กล้ามเนอ้ื อ่อนแรง ชกั สบั สน และอาจท�ำให้รู้หงดุ หงดิ ฉนุ เฉยี วได้ เปน็ ต้น ในกรณ ี
ทอ่ี าการรุนแรงอาจทำ� ให้ชัก อยู่ในอาการโคม่า หรอื หัวใจหยดุ เต้นได้ และหาก
ปล่อยภาวะน้ที ้งิ ไว้โดยไม่รักษาอาจเป็นอันตรายถงึ ขัน้ เสยี ชวี ติ

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสบื เสาะหาความรู้ 5 ขน้ั รายวชิ าเคมี 1 ชดุ ท่ี 6 พนั ธะไอออนกิ 1 45

แนวค�ำตอบกจิ กรรม E2 คน้ ดเู รง่ เสาะหา

พนั ธะไอออนกิ 1 : การเกดิ ไอออน การเกดิ พนั ธะไอออนกิ
เขียนสตู รและเรยี กชือ่ สารประกอบไอออนกิ การค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

กจิ กรรมท่ี 1 การสบื ค้นข้อมูลพนั ธะไอออนกิ 1
กิจกรรมท่ี 1 การสืบค้นข้อมูลเร่อื งพนั ธะเคมี
จุดประสงค์
1. สืบค้นข้อมูลและอธบิ ายการเกดิ ไอออน
2. สืบค้นข้อมูลและอธบิ ายการเกดิ พันธะไอออนกิ
3. สืบค้นข้อมูลและอธบิ ายการเขยี นสตู รและเรียกชอื่ สารประกอบไอออนกิ
4. สืบค้นข้อมูลและการค�ำนวณพลังงานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ

บนั ทึกผลการท�ำกจิ กรรม
การเกดิ ไอออน เกิดจากอะตอมของธาตุโลหะท่มี ขี นาดใหญ่และมคี ่าพลงั งานไอออไนเซชัน
ล�ำดับที่ 1 ตำ่� จงึ มีแนวโน้มท่จี ะเสยี อิเลก็ ตรอนได้ง่ายเกดิ เป็นไอออนบวกท่มี ปี ระจเุ ท่ากบั จำ� นวน
อิเลก็ ตรอนท่เี สยี ไป ส่วนอะตอมของธาตุอโลหะมขี นาดเล็กและมีค่าพลงั งานไอออไนเซชันลำ� ดบั
ท่ี 1 สงู จงึ มแี นวโน้มทีจ่ ะรบั อเิ ลก็ ตรอนเกดิ เป็นไอออนลบท่มี ีประจเุ ท่ากบั จ�ำนวนอเิ ล็กตรอนท่ี
รบั เม่ืออะตอมของโลหะรวมตวั กับอโลหะจะมกี ารให้และรับอเิ ล็กตรอนเพ่อื ปรบั ให้มีเวเลนซ์
อเิ ล็กตรอนเปน็ ไปตามกฎออกเตต
การเกิดพันธะไอออนกิ ไอออนบวกและไอออนลบยดึ เหนย่ี วกันด้วยแรงดงึ ดดู ระหว่าง
ประจไุ ฟฟ้าต่างชนดิ กันเกิดเปน็ พนั ธะ เรยี กว่า พนั ธะไอออนกิ และสารประกอบทเ่ี กิดจากพันธะ
ไอออนกิ เรยี กว่า สารประกอบไอออนกิ
การเขยี นสูตรและเรยี กช่อื สารประกอบไอออนกิ จะเริม่ เขยี นจากธาตทุ ม่ี คี ่า EN น้อย ตาม
ด้วยธาตทุ ม่ี คี ่า EN มาก และการเรยี กชือ่ สารประกอบไอออนกิ ในเรยี กชอ่ื สารประกอบไอออนกิ
จะเรียกชอื่ ธาตุโลหะก่อน และธาตุอโลหะลงท้ายด้วย -ไอด์
การค�ำนวณพลงั งานการเกดิ สารประกอบไอออนกิ การเปล่ยี นแปลงในการเกดิ สารประกอบ
ไอออนกิ มปี ฏิกริ ิยาเกดิ ขน้ึ หลายขน้ั ตอน โดยการเปลย่ี นแปลงพลังงาน อาจเป็นการดดู พลังงาน
หรอื คายพลงั งาน
- ปฏกิ ิรยิ าที่มกี ารดดู พลังงานมากกว่าการคายพลงั งาน จัดเป้นปฏกิ ริยาดดู พลังงาน
ค่าพลงั งานรวมปฏกิ ิรยิ าจะมเี ครื่องหมายเป็นบวก
- ปฏิกิรยิ าทมี่ ีการคายพลังงานมากกว่าการดดู พลังงาน จดั เป็นปฏกิ ริ ิยาแบบคายพลังงาน
ค่าพลังงานรวมปฏกิ ริ ิยาจะมีเครื่องหมายเปน็ ลบ
การเปลยี่ นแปลงพลังงานของสารประกอบไอออนกิ แต่ละขน้ั ตอน สามารถน�ำมาเขยี นเปน็
แผนภาพแสดงการเปลย่ี นแปลงตามวฏั จักรบอร์น - ฮาเบอร์ ดังแผนภาพ

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้น รายวชิ าเคมี 1 ชุดที่ 6 พันธะไอออนกิ 1 46

บนั ทึกผลการท�ำกจิ กรรม (ต่อ)

แนวคำ� ตอบขึน้ อยกู่ ับความคดิ เหน็ ของ
นกั เรียน และจะน�ำแนวความคดิ ของ
นกั เรียนในการทำ� กจิ กรรม น�ำไปใช้
เพ่ือการปรบั ปรงุ และทำ� วจิ ัยตอ่ ไป