خواطر اسلامية

.á«FGƒ°û©dG IOÉjõdG ÖÑ°ùH ájÉYôdGh º«∏©àdG ≈a ¬≤M øe Ωôp Mo πØ£dG Gòg

:p Ëôp μn dGp ∫ƒ°oSôdGp ∫ƒb ≈ap ≈≤p jpó°nU Éjn ∫o ƒ≤o nJ GPn Énehn :¢o VQp É©n Ÿo G
∫o ƒ°oSQn n¥ón °nU) ?záp neÉ«≤p dG Ωn ƒr j ºn ne’C G ºμo H m√É`n Ñoe ≈pfÉE `a Gƒ∏o `n °SÉnæJn Gƒ`oëcn É`æJn {

(˜ ¬p s∏dG
.Gók «q nL nIQÉnÑ©p dG p√òp gn ºr ¡n ØJ r⁄ n∂fs CG ≈≤p jóp °nU Éjn ≈pd hóo Ñr jn :óo jq DnƒŸG

!!? páen Én«≤p dG Ωn ƒr jn nºen oC’G ˜ o∫ƒ°oSôdG ≈gp ÉÑn jo ør ªn pH
.AGõs Yp nC’G AÉjn ƒp br C’G Ún æperDƒŸÉpH ≈pgÉÑn jo o¬fs EG

¢n ù«r ndhn ,áp Ñn dp Én¨dG Ip õn jõ©n dG ,É¡n æp jOp ≈ap áp sjƒ≤n dG páëpdÉ°südG pIôãr μn dÉpH ≈pgÉÑn jo
≈pa áp ª«peòs dG ,É¡n cp ƒ∏°oS ≈ap áp Øn ∏u în àŸG É¡n pJón «≤p Yn ≈pa páØn «©p °s†dG pIôn rãμn dr ÉH
ôo Ñu ©n jo p øcp ÉneC’Gp ¢†©r Hn ≈ap √o Gôn nJ iòp dn G Gòn gn nCG ,Égn ôp «r Z ¤EGp áp nLÉàn ÙG ,É¡n pbÓn Nr CG

!!? áp eÉ«≤p dG nΩƒj nºneCo’G o∫ƒ°oSôs dG É¡n pH ≈gp ÉnÑoj mIôn rãcn røYn
oIOn ƒ˘°oü˘≤r ŸG ≈˘pg nø˘jOp ôs ˘°ûŸGh nÚ˘pdƒu ˘°ù˘àn ŸG ø˘pe Io Ò˘pã˘μn ˘dG oIô˘ãr ˘nμ˘dG p√òp ˘gn CnG

!!?˜ p¬s∏dGp ∫ƒ°oSQ åp jpóën pH

50

C MY K

? áeÉ«≤dG Ωƒj ·C’G ˜ ∫ƒ°SôdG º¡H ≈gÉÑ«°S øjòdG ºg A’ƒD g πg

äp Gƒæ°sùdG ≈ap pánÁôp n÷G ∫o ós ©n eo On GOn Rr G GPn ÉŸp ,Éek ƒnj ∂n °nùØr fn r∫nCÉ°rùJn rºndCnG
!!?πrÑbn iPp øYn IÒNp Cn’G

óo qjhDn CoG ÉnfnCGhn ,ïdGE ..ál jOp É°nüpàbr Gh ál «Yp ɪn àp rLG lIÒpãcn Ül ÉnÑ°rSCG ∑Éægo o∫ƒ≤o nà°nS
án «pFGƒn °rû©n dG In OÉjõdG pÜÉnÑ°rSCn’G √p òp gn p ¢SCrGQn ≈∏n Yn s¿nCG iQn CnG ≈pæsæμp dh ,∂n neÓn cn
nπ˘ªn ˘©n ˘dr Gh nº˘pFnÓŸG nø˘nμ˘°rùŸn G ɢ¡n ˘ªo ˘¶n ˘©r ˘eo óo ˘ép ˘njn’ ≈˘àp ˘sdG p¿É˘sμ˘°tùdG Op ón ˘Yn ≈˘ap

.án ≤n Fp Ós dG án «paÉ≤n ãdGhn án s«uë°uüdG án jÉYôdGh ,nÖ°pSÉæn ŸG
.án ∏n «pdòs dG án Ø«©p °n†dG nIôn ãr nμdG ˜ p¬∏s dG ∫o ƒ°oSQ sΩPn ór ≤n d ,ióp u«°nS Éjn ’n
≈˘˘Yn Gón `˘˘nJ ¿r GCn ºo ˘˘neC’G o∂`p °Tƒ˘˘oj{ :˜ p¬˘˘˘∏s ˘˘˘dG ∫o ƒ`˘˘˘°oSQn n∫É`b :n∫É`b ¿n É`n Hƒr `K rø`n Y
øo rëfn ám `s ∏bp rø`ep hn :lπ`p FÉ`b ∫n É≤n a ,É¡n pà©n `r °üb ≈dn GE áo n∏`cn ’C G ≈`n YGón `nJ É`ªn cn rºμo `r«∏n Yn
p π`r«`s ``°ùdG Ap É```ã¨cn lAÉ``ãn oZ ºr `μo `s æμp `dn hn ôl `«``ãc òm ``Äp neƒr `n j rº`o àfr CG rπ``n H :∫n É``b ?òm `Äp neƒr ``jn

51

C MY K

≈pa o¬s∏dG søaòp `≤r n«ndhn ºr `o μær pe ánHÉ¡n ªn dr G ºco hu óo `n Y Qhóo `o °U ør ep o¬∏s dG øs `n Yõ`r æ`n «`n dhn
tÖMo :n∫É`b ?ø`gƒn `dr G É`n ehn p¬s∏dG ∫n ƒ``°oSQn Énj :lπ`Fp Éb n∫É`≤`a ,nø`gƒn `dr G ºoμHƒ∏o `b

.(1)zpäƒr ªn rdG á«n gp Gôn cn hn Én«rfót dG
o¬s∏dG n∑QÉnH ,≈æu Yn ák «n ap ÉNn âr fn Écn GQk ƒoeoCG ≈dp nârë°nVhCG ór ≤n dn :¢o VQp É©n oŸG
nøjòdG ºgo Ún æp jq óàŸo G Ún Ø≤s ãŸG øpe ∂n do Éãn enCÉan ,n∂pdÉnãenCG røpe ôn ãn cr CGhn ∂n «ap

.Éëk «ëp °nU ɪk ¡r a º¡o æn jOp n¿ƒªo ¡n Ør nj
¬o sfGE πr Hn ,ΩnÓ°rS’E G ™n ne ¢o VQÉ©n àn j’n p π°rùæs ∏dp pIôn °rSCo’G ºn «¶p æJ ¿s GE :áo °nUnÓÿGh
p¬«pa Éne ≈n∏Yn p πªn ©n rdGhn nÚªp ∏p °rùŸG QƒoeCo’ p¬ªp «¶p æJ ≈pa p ΩÓn °rSE’p G ™n en o≥Øsàj

.º¡o oJOn É©n °nShn ºgo õt Yp

Il On É```nÑYp pá`Än «Ñp dG áo `n `aɶf (Ü)

:ák eó````≤eo
Ωn ɪn pàgr G ¿s GE Énæ∏r bo GPn GE ≠dp ÉnÑfo ør dn h ,GÒk Ñp cn Ékeɪn pàgG páan ɶn sædÉH Ωo Ón °rSE’p G sºàn gr G
ó≤an ,pá≤n pHÉ°sùdG päÉfn Éjóq dG uπco ≈pa πl «ãp ne ¬o nd ô¡n ¶r j ⁄r áp aɶædÉH ΩnÓ°rSE’p G
GPn GEp ’GE Ók peÉcn p º∏p °rùŸG ¿o ÉÁEG ¿n ƒμo nj ør dh ,p¿ÉÁ’E G p º«ªp °nU ør ep Égôn nÑnàYr G

.ôu ªp nà°rùŸG ∞p «¶p ær às dÉH ¬o ©n ªn àn réoehn ¬o nàÄn «Hh o¬°nùHp nÓnehn o¬ªn °rùLp ón ¡s ©n J

: - ≈dn É©n nJ - ˆG ∫n Ébn

(2)| }

.11 ájB’G ∫ÉØfC’G IQƒ°S (2) .π«°ùdG IƒZQ : AÉã¨dG ,óªMCGh OhGO ƒHCG √GhQ (1)

52

C MY K

: -m πFp Ébn røpe õs Yn - ∫n Ébn hn
(1)| }

oÖfp É÷G ,≈s MhôdGh ≈s °qù◊p G nÖfp É÷G πo ªn °rûJn p ΩnÓ°rS’Ep G ≈pa áo an ɶædG
p ≥jôp Wn røYn ∂n dp Phn ¿p GQn Or Cn’G øpe p ΩÉ°nùrLC’G páan ɶn nf ≈ap πo sãªn nànj ≈t °uù◊p G

.p øcp Éen Cn’Ghn p ¢ùHp Ón ŸG áp an ɶn nfhn ,Ap ƒ°oVƒdGhn Ωɪëà°S’G
πu ˘¨p ˘dr Ghn Qp hôo ˘°tûdG nø˘e Üp ƒ˘o∏˘≤o ˘dG pá˘an ɢ¶n ˘næ˘pH o¿ƒ˘μo ˘j ≈t ˘Mp hôt ˘dG oÖ˘pfɢén ˘dGhn
nøpe p ∫ƒ≤o ©dG áp an ɶnfhn ,p ¢†r¨oÑdGh p ΩohD É°nûàdGhn p ¢SrCÉ«dGh pó°nùnëdr Ghn pó≤r ëp dGh

.ïdEG...pá∏Wp ÉÑn dGp πjphÉbn C’Gh páen Gós ¡n dG Qp Énμar nC’Ghn p π¡r ÷G

p ñÉ°nShr Cn’Ghn ¥p ôn ©n rdG øpe ¬o ∏s c o¬ªn °rùLp ∞o ¶q æn oj ƒn ¡o an oπ°ùnà¨r j nÚMp ºo ∏p °rùŸÉan
Évjƒp bn ¢o û«©p jhn p ¢VôŸG pÜGƒHr CnG øpe ÉkHÉnH o≥∏p ¨r o«a ¬pàës °pU ≈∏n Yn ôo qKDnƒoJ ≈àp ds G
,p∞«©°s†dG p øpeDƒr ŸG nøpe ¬p ∏s dG ≈dn EGp Öt nMCnGh ôl «r Nn it ƒ≤n dG øo eDƒŸGh ,Gók «©p °nS
o¬Mn hQo o∞¶æj ƒn go hn ,¬æpe ¢n SÉædG ôo Øu æoJ ≈àp sdG án ¡n jôp μn dG ín Fp Ghôs dG o™æn Á o¬fCG ɪn cn

.¿p É«n r¨£dGhn ôp rÑμp dG øep h p¿É£«°sûdGp ¢SphÉ°nShn røpe É°k†jr CG o¬n∏≤r Yn hn

p º°r ù÷p G áo an ɶn fn : ’k hCGn

Ip Ón °nU ≈ndGE p êhôo îo r∏dp p ´ƒoÑ°rSoC’G ≈pa kIôs ne qπbn Cn’G ≈n∏Yn ºo ∏p °rùŸG πo °pùàn ¨r jn
:n∫Ébn ˜ ¬p s∏dG n∫ƒ°oSQn ¿CG iQp ór îdG mó«©p °nS ≈pHCG ør Yn ,pá©n ªo éo dG

.(2)zm º∏p àn ër oe πq co ≈n∏Yn lÖLp Ghn áp ©n ªo ÷o Gp Ωƒr jn oπ°rùZo {

.º∏°ùe √GhQ (2) .222 ájB’G Iô≤ÑdG IQƒ°S (1)

53

C MY K

:˜ ¬s∏dG o∫ƒ°oSQn n∫Ébn :∫n Ébn - ɪ¡æY o¬∏s dG ≈n °pVQn -m ¢SÉÑYn p øHG øYn hn
r¿EGp h πr °pùàr¨«∏r a pá©n ªo o÷G ≈ndEGp nAÉLn ør ªn an nÚªp ∏p °rùªo ∏r dp o¬s∏dG o¬n∏©n nL óm «Yp Ωo ƒnj Gòn gn ¿s GEp {

.(1)zp∑Gƒn °uùdÉH rºoμ«n∏Yhn o¬ær ep ¢s ùªn «∏a lÖ«Wp √o óæYp ¿n Écn
p º˘∏p ˘°rùŸG ≈˘∏n ˘Yn ¢o Vôp ˘Ør ˘nJ Ql ƒ˘oeoCG n∑ɢnæ˘go hn ,p ø˘jr ón ˘«˘©p ˘dG pInÓ˘°nü˘dp πo ˘°pù˘nà˘r¨˘jhn

.n∂pdPn ôp r«nZ ≈ap n∫É°nùpàrZ’G
,áp ˘∏n ˘«r ˘s∏˘dGh pΩƒr ˘n«˘dG ≈˘ap äm Gôs ˘en ¢n ù˘rª˘nN Qo ôs ˘μn ˘àn ˘nj ipò˘ds G oAƒ˘°o Vƒ˘dG ≈˘Jp rCɢjhn
láan ɶn fn o¬æs pμndh ,pInOÉ©n dG pºμr oëH oº∏p °r ùŸG p¬juOƒD j É«v pæ«pJhQo Ók nªYn ¢n ùr«nd oAƒ°o Vƒo dGhn
¬o sæμp dhn ,pó∏r ÷p G pôgp ɶdp m∞«¶p æJ nOsônéeo ¢n ùr«dh ,lás«Mp hoQ Il nQÉ¡n Wn hn ,ál «s pª°r ùpL
.¬o ær ep s≈Mp htôdG ôn Kn Cn’G iuODƒn oj ≈às nM p¢ùrØædG p¥ÉnªYr CnG ≈ndEGp nôgp ɶs dG Gòng isó©n nàjn
ƒn ¡o an ,ôp gp ɶs dGp ï`°nSƒn dG øn `ep É`ªn ¡o Øo ¶u æn ojhn p¬jr ón jn πo `°pùr¨nj nÚ`Mp ºo ∏p `r °ùªdÉ`an
oπ°pùr¨j Éneón ær Yp ∂n pdòn cn h ,Qm hôo °oTh m ΩÉKn BG øpe ÉnànÑμn JQG ɇ ɪn ¡o Øo ¶q æn oj ` É°k†rjnCG `
∞o ¶u ˘æ˘Jh nìhô˘dG ô˘¡˘£˘J Ap ƒ˘°oVƒ˘dG o∫ɢªn ˘Yr nCɢa ï˘dEG ...¢o †˘ªn ˘°r†˘ªn ˘nà˘jn h ¬o ˘ªn ˘an
áo s«Mp hôdG áo js pó°nù÷G Io QÉ¡n £s dG √òp gn Qo ôs μn àn Jn hn ,óm Mp Ghn âm bhn ≈ap ón °nù÷n G
n±Gôn Wr C’Gh nAÉ°n†Yr C’G o∞¶u æjh ôo ¡u £n jo Ao ƒ°oVƒo dG ..Ωƒr nj πs co äm Gôs en ¢n ùªN
,p º°rù÷p G päGRGôn ar EGp røpe √ôp «r Zn hr nCG ¥p ôn ©n r∏dp hr CnG ƒu n÷G QÉnÑo¨pd ¢o Vôs ©n nàJn ≈àp sdG

.p ¢VGôn reCn’G øep ¬àp eÓn °nS ≈∏n Yn É°kUôr Mp
¢n VGôn ˘er nC’G ™˘æn ˘ªr ˘jn Ap ƒ˘°oVƒ˘dG ≈˘ap p Ú˘en ón ˘≤n ˘dGhp ø˘rjón ˘n«˘dGp ™˘Hp ɢ°nUnCG πo ˘«˘∏p ˘îr ˘nà˘an

.Égp ÒZn h ..ÉÁn õcr ’E Écn án js óp r∏÷G

.¬LÉe øHG √GhQ (1)

54

C MY K

ø˘pe ƒ˘oμ˘°rû˘jn ƒn ˘go hn áp ˘jóp ˘∏r ÷p Gp ¢VGôn ˘er Cn’G pÖ«˘pÑ˘˘Wn ¤EGp wÜɢ˘°n T nÖ˘˘gn Pn {
¬o ≤o jp É°n†oJ ák ¡jôp cn ák ëFp GQn Ro ôp Ør Jo h ¬o oŸƒrD oJ ,p¬r«en ón bn p ™Hp É°nUnCG øn «r H ôo ¡n ¶r Jn mäÉsjôp £r a

.¬o ndƒr nM røne ≥o pjÉ°n†Jo hn
?∂n «r n∏Yn án °nVhôo Ør ŸG äp Gƒ∏n °südG iOu nƒD Jo ’n GPn ÉŸ :oÖ«Ñp £s dG o¬dCnÉ°nùan
≈∏u °nUoCG Éen ÉÑk pdÉZn hn É¡n «∏n Yn Öo Xp GhoCG ’n ør μp dhn É¡n jOu hDn CoG ≈æp sfGEp :Üt É°sûdG o¬nHÉLn ÉnC an
pIÓn °südG áo bn nÓY Éne ºs oK ,É¡n pàbr hn ≈pa É¡n jOu nhD CoG ’n Éfn nCÉan Ap É°nû©p dG ≈ap sºoKp írÑ°tüdG ≈ap

!!? ≈s neón bn p ™Hp É°nUnCG øn r«nH ≈àp sdG pájs óp r∏÷p Gp ¢VGôeC’ÉH
ɪn nd pInÓ°sü∏pd m Ωƒjn πs co äm Gôs en ¢n ùªr Nn än rCÉ°sVƒnJ ƒd :oÖ«pÑ£s dG Ün ÉnLnGC
ɪn cn Ap ÉŸÉpH p ™pHÉ°nUnC’G Ún H Éne o∞¶u æJh ∂n «r neón bn πo °pùr¨Jn n∂sfC’p É¡n Hp nârÑ°pUoCG
Égn nAÉ≤n nH o™næÁhn päÉHn hôo 쫪dG πo ào ≤r j ≈t ≤p sædG ôo gp É£s dG Ao ÉŸGhn ,´o ôr °sûdG ÉnæsãnM

.zán ¡n jôp μn dG nípFGhôdG oÖÑu °nùoj ɪs pe p¥ôn ©n dG nºco Gôn Jn ™o næÁh
:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

}

(1)

|

ál jn ÉnæYp ɪn ¡o æn «r nH Éen pán«≤p ræJn h ,¿p Énæ°rSCn’G pán«∏p érJhn ,p ºØn dGp Ò¡p £r nàHp øjóu dG áo jÉæn Yp hn
äp ÉnfÉjóu dG ≈ap ’hn ,Úpeón br C’G ÉnjÉ°nUhn ≈ap GÒk ¶p f É¡n d ór ép fn ºr dn hn πr H ,Il ÒpÑcn

:˜ ¬p ∏s dG o∫ƒ°oSQn ∫n Ébn áp ≤n pHÉ°sùdG

.(6) ájB’G IóFÉŸG IQƒ°S (1)

55

C MY K

πo jôp `r Ñ`p L ≈fp nAÉ`nL É`e uÜôs `∏d lIÉ`n °Vôr en p ºØ∏d lIôn ¡n £r ne ∑n Gƒ`°uùdG s¿ÉE a Gƒco ƒs `n °ùJn {
≈``pàseCGo ≈n∏`Yn h ≈s ∏Y ¢n Vôn `r Øoj ¿GC âo «`°pûNn ór `≤n nd ≈àM p∑Gƒ`u °ùdÉH ≈fÉ`n °Uhr GCn ’s GE
ór ≤n nd ≈ànM ∑o Éàn °rSn’C ≈ufEGp hn ,º¡o nd ¬oà°rVôn Øn dn ≈pàseGC ≈n∏Yn s≥°oTGCn ¿CG o±ÉNn nCG ≈ufGCn n’ƒr ndhn

.(1)z≈ªp an Ωn Op É≤n en ≈Øp Mr CGn ¿r GCn oâ«°pûNn
≈pJCrÉj m ¢†jôp en sπco ≈£p ©r oj √o Gƒ≤r àn Hp Éak hô©r en ¿m Énæ°rSnCG Ön «Ñp Wn o±ôp Yr nCG Éfn CnGhn
ân er ón îr àn °rSG ¿GEp :¬nd o∫ƒ≤o j ƒgo hn Éck Gƒn °pS hr nCG ák jóp gn ¿m Énæ°rSnCG nIÉ°nTôao p êÓn ©p r∏dp
.p ΩÓn °sùdGh Éæn «∏n Yn p ∫GDnƒ°tù∏pd ’s GEp Éæ«JCÉJ ør ∏n a Ωo Ón °rS’Ep G n∑ôn neCG ɪn cn ∂n ∏r J hr CG √òp gn

p ¢ùÑn r∏Ÿn G áo an ɶn nf : kÉ«fÉKn
áp an ɢ¶n ˘næ˘pH ºs ˘nà˘gr G ó˘≤n ˘a ¬p ˘pJQɢ¡n ˘Wn hn p º˘°rù÷p G pá˘an ɢ¶n ˘næ˘H Ωo Ó˘°rSE’G sº˘à˘gn G ɢªn ˘chn
pÜGOBG rø˘ep Gòn ˘gn ôn ˘nÑ˘àn ˘Yr Gh ôp ˘¡n ˘¶r ŸGhn ôp ˘¶n ˘ær ŸGp ø˘°rù˘oMhn p¬˘pJQɢ¡n ˘Wn hn p ¢ù˘Ñn ˘∏r ŸG

:-¤É©Jh ¬fÉëÑ°S- o¬n∏dG n∫Ébn ,pInÓ°südG
(2)| }

:- sπnLhn õs Y - ∫Ébn hn
(3)| }

ºr ¡p pfƒÄo °oT ≈ap ∂n dp Pn Gƒoeõp àr∏jn r¿nCG nÚªp ∏p °ùŸG oº∏q ©n oj ˜ p¬∏s dG o∫ƒ°oSQn n¿Écn h
kÓ«ªp nL ¬àp Än «ghn p¬°pùÑn r∏ehn ¬pàªr °nS ≈ap ºo ∏p °rùŸG ôn ¡n ¶r jn ≈sàMn pá°sUÉnÿGh áp seÉ©n dG

.(4) ájB’G ôKóŸG IQƒ°S (3) .(31) ájB’G ±GôYC’G IQƒ°S (2) .¬LÉe øHG √GhQ (1)

56

C MY K

mónMnCG ≈∏n Yn ¿n ƒ∏o Ñp ≤r oj Éen ón ræYp ˜ ¬p ∏s dG p ∫ƒ°oSQn oÜÉën °rUCnG ¿n Écn hn ,’k ƒÑo ≤r en
n∞«¶p fn ¿n Écn r¿EÉp an ,’k hCG √ôp ¡n ¶r ehn ¬pàªr °nS ≈dn EGp ¿n hô¶o ær jn ¬ræep Gƒªo ∏s ©àn «dp

.¬«r ndGEp Gƒ©o ªn àn °SG páÄn r«¡dG n∫ƒoÑ≤r en p ¢ùÑr∏ŸG

.AGô°r†Nn áMn É°nùpe ....áan ɶn nf ? ´QÉ°ûdG Gòg πãr pe ÉnæYp Qp Gƒn °nT n™«ªp Ln inôfn ≈nàne

¿Éμn ŸG áo aɶn fn : kÉãdÉK

,§≤n an p ¢ùÑn ∏r ŸGh p º°rù÷p G páan ɶn fn ≈∏n Yn ¬p pFÉæn HCG åu nëHp Ωo nÓ°rS’Ep G ∞p nàμr j rºdn
≈sànM Égn ôp «r Zn h äp Ébn ô£dGh p䃫o oÑdG p π«ªp éJn hn p Ò¡p £r nàHp o¬oeɪàp gr G ós àn reG πnH
Òo ¡p £r àdG sºàjn rødn hn ,p ¢VGôeCÓd GQk ón °rüehn ,päGôn °nûën ∏r pd (1)Ik AÉnÑen ¿n ƒoμJ’n
n∫Ébn ,äp Éen ɪn ≤dr Ghn päÓn °n†Øn rdG øpe É¡n pà«∏p îr Jn hn É¡n pàan ɶn næHp s’EGp πo «ªp ér às dGhn
Öt ˘ëp ˘jo lËôp ˘cn ,án ˘an ɢ¶n ˘æs ˘dG tÖ˘ëp ˘oj l∞˘«˘¶p ˘nf ,nÖ˘«u ˘£s ˘dG Öt ˘ëp ˘oj lÖ˘u«˘Wn n¬˘s∏˘dG ¿s EGp { :˜

.(2)zOp ƒ¡o «n rdÉH Gƒ¡o Ñs °nûnJ ’hn rºoμàn n«æp ar CGn GƒØo ¶u næan ,On ƒéo dr G Öt ëp oj Ol Gƒn Ln ,Ωn ôn nμrdG

.iòeÎdG √GhQ (2) . ’õæeh Éæμ°S : IAÉÑe (1)

57

C MY K

m∑Gƒn °rTCnGhn Qm Één rMnCG øep p ≥jôp £s dG øYn iPn nC’G áp dn GRn EÉp pH Ún ªp ∏p °rùªo rdG ôn nenCGhn
Gòn gn ôn Ñn àn Yr Ghn ,¿p ÉnÁE’p G pÖ©n °oT øpe ák nÑ©r °oT πn ªn ©n rdG Gòn gn πn ©n Ln hn ,Égn ôp r«nZhn
hr nCG n¿Écn GÒk ¨p °nU Ésæpe Om ôr an πt co p¬pH Ωn É«n ≤p rdG ™o «£p nà°rùjn iòp ds G §n «°pùÑn dr G πn ªn ©n rdG

:˜ p¬s∏dG ∫o ƒ°oSQn n∫Ébn :n∫Ébn In ôn jr ôn go ≈pHCnG øYn ,ák bn ón °nU GÒk Ñp cn

øn «r Hn o∫pó©r j ¢o ùªr °sûdG p¬«ap ™o ∏o £r nJm Ωƒr jn πs co ,ál bn ón °nU ¬p r«∏n Yn p ¢SÉsædG nøep ≈neÓ°oS πt co {
¬o Yn Éàn en É¡n «r ∏n Yn o™an ôr nj hr nCG É¡n r«n∏Yn πo ªp ër n«an p¬àp sHGOn ≈n∏Yn πn oLôs dG Úo ©jhn ,ál bn ón °nUp ør«æn rK’G
,ál bn ón °nU Ip nÓ°südG ≈dn GEp Égn ƒ£o îr nj Im ƒn £r No tπco hn ,ál bn ón °nU áo Ñn «u £s dG áo ªn ∏p nμrdGhn ,ál bn ón °nU

.(1)zál bn ón °nUp ≥jôp £s dG øYn iPn ’nC G §o «ªp ojhn

:åm dp ÉKn måjpónM ≈ap hn

.(2)zo¬nd o¬s∏dG ôn μn °nûan o√ôn Ns ÉnC an ,∑m ƒr °nT øn °rüoZ ón Ln hn m ≥jôp £n pH ≈°pûªr nj lπoLQn ɪn æn «r Hn {

:m ™pHGQn måjóp nM ≈ap hn

áo Wn ÉneEGp Égn Éfn OGCn hn ,z o¬s∏dG ’s EG ¬dEGp n’{ É¡o∏°n†ar CnG ,ák Ñ©r °oT n¿ƒ©o rÑ°nShn ™l °r†pH o¿ÉnÁ’Ep G{

.(3)zp ≥jôp £s dG øYn iPn ’nC G

øn cp Éen CnGhn AÉ«n rMCnGhn ´n Qp Gƒn °nT øpe ÉkfÉn«rMnCG √o Gôn nf Éen p ΩnÓ°rSE’p G øpe ¢n ù«r dn hn

p ¢†©r nH Qp Gƒn ép Hp ™o ªs én àn Jn É¡n sfnCG n∂dp Pn røpe ôo £n Nr nC’Gh ,áo en ɪn ≤o dG É¡n «pa ™o ªs néàn nJ

.Ip On ÉnÑ©p rdG Qp hOo hn päÉn«Øn °rûàn °rùŸGhn p ¢SQp Gón nŸG

.º∏°ùe √GhQ (3) .iQÉîÑdG √GhQ (2) .iQÉîÑdG √GhQ (1)

58

C MY K

.ôp £n nîr∏pd ÉæFÉærHGCn náës °pU ¢o Vuôn©oj ɇ É¡n Ln Qp ÉNn páen Énªo≤dGp ¢Sót μJ øpe rº∏n °rùnJ rºnd Énæ°pSpQGón ne ¢o †©r nH

p ìQGƒn nédGhn p¿É°n ù∏dG áaɶf :É©k HGQn

øe ¬p «pa ¢o Sôp ¨r Jn hn ôp «r nÿG Öu oM ≈∏n Yn ºn ∏p °rùªo rdG ≈uHôn oJ p ΩÓn °rSE’p G Ço Op ÉnÑen
,ôp r«n¨rdG n™en n¿Ro Gƒn sàdG o¬dn ≥o ≤u ëJo hn ,p ¢SÉæs dG øn r«Hn ÉkHƒoÑër ne ¬o∏©n rénj Éne πFp É°n†Øn dG
,p¬∏p ©r ap hn ¬p pdƒbn ≈ap ∞l «Øp Yn påjóp ◊n G ƒo r∏oM p ΩÓ°rSE’p G p º«pdÉ©n nJ Ön °ùMn ƒn ¡o an
ºr ¡p jPp ƒrD jo n’ ,p º∏p °rùoŸG ôp r«nZhn p º∏p °rùªo ∏r pd ,óp «©p Ñn dGhn Öp jôp ≤n r∏pd pánë«°püsædG ¥o Op É°nU

.√p óp nj hr nCG p¬pfÉ°nù∏p Hp

:n∫Ébn ˜ ≈Ñp sædG øYn - ɪn ¡o ræYn o¬s∏dG ≈n °pVQn - ôn ªn Yo p øHr ¬p s∏dGóp rÑYn røYn

Éne ôn négn ø`ne ôo Lp É`n ¡Ÿo Ghn ,p√pó`jn hn p¬pfÉ`n °ùpd ø`pe ¿n ƒªo ∏p `r °ùŸo G ºn ∏p `n °S ør `en oº∏p `r °ùŸo G{

.(1)zo¬ræYn ¬o ∏s dG ≈¡n nf

¢o SÉsædG o¬cn ôn `Jn ør en páen É`n «≤p rdG Ωn ƒr `jn ák `ndõp `r æne p ¢SÉ`sædG ôu `n °T rø`pe s¿GEp { :˜ n∫Ébn hn

.(2)z¬p °pûër ao nAÉ≤n Ju G

.iQÉîÑdG √GhQ (2) .iQÉîÑdG √GhQ (1)

59

C MY K

:p Ëôp nμrdG ¬p pHÉnàpc ≈pa πo pFÉ≤n dr G ºo «¶p ©n dG o¬∏s d G n¥ón °nUhn
(1)| }

:p øªn rMôs dG Op ÉÑn Yp äp ÉØn °pU ≈ap ` ≈ndÉ©n Jn hn o¬fn Éën rÑ°oS ` ∫n Ébn hn

}
(2)|

äp É°nùcn É©n oŸÉHp päÉ«àn Øn dGh Ap É°nùuæ∏pd p ¢Vôt ©n às dG Ωo ón Yn ¿p É°nùu∏dG páan ɶn nf ør pe
:n∂dp Pn røpe oËôμn dG o¿BGôr ≤o dG Qn òs nM ór bn h ,p ø©r ∏s dGh Öu °sùdGhCnG
:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

}
(3)|

ƒn ¡o an ,p ∫É©n ar nC’Ghn p ∫Gƒn br Cn’G øep p í«Ñp ≤n dG ∑p ôr Jn ≈ndEGp º∏p °rùŸG ≈ap áo an ɶn æs dG ót nàªr nJ
p ¢ûër Øo ˘dGh ƒp ˘r¨˘∏s ˘dGh p¥É˘Øn ˘æu ˘dGh pá˘ªn ˘«˘ªp ˘æs ˘dGh pá˘nÑ˘«˘¨p ˘dGh pÜòp ˘μn ˘dG ø˘Yn l∞˘«˘Øp ˘Yn
o¥ôp °rùjn ’n h ,m Ωôs ën eo ≈ndGEp ôo ¶o ær j’ ƒgo h ,Qp hõt dG IOn É¡n °nTh Qp Gôn °rSC’G Ap É°nûaEGh

.ïdEG ...¢n SÓn pàNr ’Gh In ƒn °rTôdG πo Ñn ≤r jn ’hn ,¢t û¨o nj ’n hn

.(63) ájB’G ¿ÉbôØdG IQƒ°S (2) (199) ájB’G ±GôYC’G IQƒ°S (1)
.(23) ájB’G QƒædG IQƒ°S (3)
60

C MY K

:¿CG ÖdÉ£dG iõjõY Éj ôcòJ ¿’C Gh

.ál neÓn °nShn ál së°pUhn ,ál jn Ébn phhn ,lIOn ÉnÑYp ¿p Éμn Ÿn Ghn p ¢ùnÑ∏r Ÿn Ghn p º°rùép rdG án an ɶn fn ●
≈w æp jOp Öl Lp Ghn äp Ón ªn ¡r ŸGhn päGQn hPo É≤n dG øep páÄn «Ñp dr G pán«≤p ær Jn ≈pa án ªn gn É°nùŸo G ●

.≈w Yp ɪn pàrLGh ≈w ep ƒr bn hn
.ôp °t†ën às dGh ≈u bp ôt dG o¿Gƒn ræYo hn ,p¿ÉÁn E’p G øep án an ɶn sædG ●
.√p óp ∏n nHhn p¬Yp Qp É°nThn ¬p pænμ°rùnehn ¬p °pùÑn ∏r en ≈ap ∞l «¶p fn ¿l É°nùfr GEp nº∏p °rùŸG ●
.nøjôp Nn B’G n™ne p¬∏p oeÉ©n Jn hn p¬pcƒo∏°oS ≈pa l∞«¶p fn l¿É°nùrfEGp nº∏p °rùŸG ●
ôo ¡u £n oJ ál s«∏p Np GOn ál an ɶn fn É¡n pàbr hn ≈pa ák seÉJn Égn An GOn nCGhn Ip nÓ°südG ≈ap n´ƒ°oûÿo G ●

.n∂Jn ôn jôp °nS
.p¿É°nù∏u dGhn p Òªp °s†dGhn ôp rμØp r∏pd ál an ɶn fn p ΩÓn nμdr G ≈pa ƒp r¨s∏dG øYn On É©n àp rH’G ●
uí˘°tûdG ø˘ep n¿É˘°ùfE’G ôo ˘¡u ˘£n ˘Jo ɢ¡n ˘sfCn’p ¢ù˘Ør ˘sæ˘dGhn p ∫ɢªn ˘∏r ˘dp ál ˘an ɢ¶n ˘fn nIɢcn õs ˘dG ●

.óp °nùn◊Ghp πîr Ño dr Ghn
.p ¢SÉæs dG n™en p πoeÉ©n sàdG ≈ap ál an ɶn fn É¡n r«∏n Yn án ¶n an ÉÙn Ghn pánfÉen nC’G án njÉYn Qp ●
røen ¿o ƒ°oünJhn É¡n Ñn Mp É°nU ¿o ƒ°oünJ pIƒn ¡r °sûdGp ¢ùfn On røpe ál an ɶn nfp êôr Øn dG ßn Ør Mp ●

.¬o dn ƒr Mn

61

C MY K

:É¡∏©Øj øe ¿ƒ©∏e ájPDƒe ôXÉæe

zºr ¡o ào æn ©r dn p¬«r n∏Yn âr nÑLn hn ºr ¡p ≤p jôp `n W ≈ap øn «ªp ∏p `°rùªdG iPn BG ør `n e{ :˜ ∫n É`n b
.≈pfGÈn £s dG √o Ghn Qn

nAGQn hn ,iQp ɢnÑ˘nμ˘rdG nâ˘rë˘Jn ) pá˘seɢ©n ˘dGp ø˘cp ɢen’C G ≈˘pa Ro ôs ˘nÑ˘nà˘nj hr GCn o∫ƒ˘Ñ˘nà˘jn ¢l ü˘îr ˘°nT ●
.(¿p GQn ór oédG

,äm ɢn«˘Øn ˘°rû˘àn ˘°rù˘oe ,¢n SQp Gón ˘ne) áp ˘es ɢ©n ˘dGp ø˘pcɢneCn’G ∫n ƒr ˘nM päɢen ɢªn ˘≤o ˘dG ¢o Sót ˘˘μn ˘˘nJ ●
.(ïdEG..ón Lp É°nùen

.ôp ër Ñn dG ≈pa hr nCG ,ôp ¡r æs dG ≈ap päÉØn ∏s nıG oAÉ≤n dr GEp ●
.É¡n ræep åo ©p nÑær Jn ≈pàdG áo ¡n jôp nμdG oíFp Ghôs dGh Ωo ós dGhn Qp Rp ÉnÛG n∫ƒr nM oIôn ãn ©r ÑŸG Ωo ƒoë∏t dG ●
,pÜÉnHòt dG øpe ±l ’n BG É¡n bn ƒr an hn máan ƒ°oûrμne mäÉHn ôn Yn n¥ƒr an pá¡n cp ÉØn rdGhn ôp °n†ÿo G ƒ©o Fp ÉHn ●

.ºr ¡p ©p pFÉ°n†Hn ør pe ón °nùan ɇs p ≥jôp £s dG ≈pa ¬p «≤p ∏r oJ Énehn
p ∫ƒr ≤n dr ÉHp sø¡p pFGòn jEGp hn päÉn«àn Øn rdG pá°nùcn É©n ªo pd äp Ébn ôo £t dG ≈pa pÜÉÑn `s °ûdGp ¢†©r nH o±ƒ`o bho ●

.p π©r Øn rdÉpH hr nCG

62

C MY K

: Ap ɪn dG ≈∏n Yn áo ¶n an ÉÙn G (`L)
p ≥˘«˘≤p –hn pá˘Än ˘«˘pÑ˘dG ≈˘∏n ˘Yn áp ˘¶n ˘an ɢën Ÿo G ≈˘pa áp ˘«˘eÓn ˘°rSE’p G päɢ¡n ˘«˘Lp ƒ˘às ˘dG ø˘ep

.Ap ÉŸn G ≈n∏Yn áo ¶n an Éën ªo rdG :ƒn go ¿p ƒr nμr∏dp ≈¡p dE’G p¿Gõn «ªp ∏dp ≈u Äp «pÑdG ¿p Ro GƒsàdG
:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

(1)| }
:p¿É≤s °pT É¡n dn Ap ÉnŸG ≈∏n Yn áo ¶n an ÉnÙGhn

.√p É«n ŸG åp jƒp r∏nJ Ωo ón Yn :∫o hs Cn’G ≥t °uûdG
.óo «Øp jo ’ ɪn «ap √p pójóp rÑnJ Ωo ón Yn hn p¬cp Ó¡r pà°rSG óo «°pTôr Jn :≈fp ÉsãdG ≥t °uûdGhn

≈n∏Yn An ƒr °s†dG ≈n ≤p ∏r of ¿r CnG ós Ho ’n Ap ÉnŸG ≈∏n Yn áp ¶n an ÉÙn G øYn nçós nëàn nf ¿r CnG nπrÑbn hn
.páªs ¡p ŸG Qp ƒeo oC’Gp ¢†©r Hn

ÉØk «¶p fn Gôk pgÉWn p¬∏s dG äp Ébn ƒ∏o îr en uπco p¿CÉ°nûcn Ap ɪn °sùdG øep nAÉnŸG ¬o ∏s dG n∫õn fr nCG
.p ¢VQr CnÓdp An Énæ¡n dr Ghn án së°uüdGh ôn «r ÿn G πo ªp ër jn É«v ≤p fn

.(30) ájB’G AÉ«ÑfC’G IQƒ°S (1)

63

C MY K

:- ≈dÉ©J -ˆG ∫Éb

}

(1)

|

¿r CnÉpH pô°n ûÑn dG øep p¬p≤∏r nÿ É°k SQr On hn ,É¡n oªn∏r©jn mánªμr pëdp Qm nó≤n pH An ÉnŸG o∫õæj o¬∏s dGh
:oAÉŸG É¡n ræep hn - ¤É©n nJhn ¬fn Éën rÑ°o S - ≥n n∏nN Éne uπμo pd ≈¡p dn p’E G p¿Gõn «pŸG ≈∏n nY Gƒ¶o paÉnëoj

: - ≈ndÉ©n nJ - ˆG ∫n Ébn
(2)| }

.w≈ep ƒr nbhn w≈æp jpO lÖLp Ghn pôr¡sædG páan ɶn nf ≈∏n nY áo ¶n an ÉÙn G

.(18) ájB’G ¿ƒæeDƒŸG IQƒ°S (2) .(32) ájB’G º«gGôHEG IQƒ°S (1)

64

C MY K

: -¤É©n nJ - ˆG ∫n Ébn
(1)| }

o¿É°nùrf’Ep Ghn ,p ¢VQr Cn’G ân rënJ l√É«n pe É¡n Hp øo cp ÉnenCG ∑n Éæn go :πl pFÉbn o∫ƒ≤o nj ór bn
:p Ëôp nμdG ¿p BGôr ≤o dG øep rº¡p «r ∏n Yn Ot ôs dGhn ,p ΩGón îr àp °rSÓpd É¡n oLôp îr àn °rùjn
: -¤É©n Jn - ˆG ∫n Ébn

(2)| }

øep -≈dn É©n Jn hn ¬o nfÉnërÑ°oS- o¬∏s dG o¬dn õn fr nCG p ¢VQr nC’G p øWp ÉnH ≈ap iòp ds G Ao ÉnŸÉan
r¿nCG p¿É°nùfr ÓEp d nøμp Ár ≈sàM ¬o ¶o Øn – ák s«°pVQr CnG mäÉfn Gõs Nn ¬o nd ôn îs °nShn Ap ɪn °sùdG
.√p Én«ŸG ∑p Ó¡r àp °rSG pó«°pTôr Jn ≈ap ôo Nn BG ¢l SQr On Gòn gn hn ,páLn É◊n G nâbr hn o¬neóp îr àn °rùnj
áp ``an ɶn nf ≈`∏n `Yn pá¶n an É`n `ÙG ≈`p a pá``«s ``ep Ón ``r `°S’Ep G p ¢ShQót ``dG ≈ndGEp n¿B’G oπ≤p `n ``àær nf

.¬p `Jp Qn É¡n Wn hn Ap É`Ÿn G
,áo an ɶn æs dGhn oIQn É¡n £s dG - ≈dn É©n Jn hn o¬fn Éën rÑ°oS - o¬s∏dG ¬o ≤n ∏n Nn iòp ds G Ap ÉnŸG ≈ap πo °rU’nC G

: - ≈dn É©n Jn - ˆG ∫n Ébn
(3)| }

. Éfƒ«Y :™«HÉæj ,¬∏NOGC :¬μ∏°S ,(21) :ôeõdG IQƒ°S (2) .(11) ájB’G ±ôNõdG IQƒ°S (1)
.(48) ájB’G ¿ÉbôØdG IQƒ°S (3)

65

C M Y KC M Y K

` ≈dn É©n Jn hn ¬o nfÉnërÑ°oS ` ¬p ∏s dG øn pe ∞l «∏p rμJn ÉØk «¶p nf Gôk gp ÉWn Ap ÉnŸG ≈∏n Yn áo ¶n an ÉnÙGh
:˜ ∫o ƒ°oSôs dG o∫ƒ≤o nj Gòn dp hn ,p ¢VQr Cn’G ≈pa ¬o nàØn «∏p Nn o¬n∏©n Ln Éneón ær Yp p¿É°nùfr ÓEp dp

p ≥`jôp ˘˘£s ˘˘dG áp `˘˘Yn Qp É``˘˘bn hn Op Qp Gƒn `nŸG ≈`˘˘˘ap Rn Gôn `o `Ñ˘˘˘dG :nçnÓ`s `ã˘˘˘dG øn `p YÓŸn G Gƒ``˘˘˘≤o ˘˘˘Js G{

.(1)zuπ¶u dGhn

.ïdGEp ...Qp ÉHn B’Ghn p¿ƒ«o ©o rdGhn Qp É¡n fr Cn’Écn Ap ÉnŸG Oo Qp Gƒn ne Op Qp Gƒn ªn dr ÉpH Oo ƒ°oü≤r ŸGhn

¿n Écn CnG kAGƒn °nS Ap ÉnŸG ≈pa p ∫ƒt nÑàs dG øep ºo u∏©n oŸG o∫ƒ°oSôs dG Éfn Qo òu nëoj ák «n fp ÉnK Ik ôs en hn
∫n ÉÑn oj ¿r CGn ≈¡n nf o¬sfGC { :˜ ≈pÑæs dG øYn ôHp É`nL ør ©n an Ék jQp É`Ln ΩCG Gk ó`pcGQn

.(2)zóp cp Gôs dG Ap ÉŸn G ≈pa

:˜ p¬s∏dG ∫n ƒ°oSQn ¿s nCG kÉ°†jCnG ôm Hp ÉnL røYn ôn Nn BG åm jpónM ≈ap hn

.(3)ziQp Én÷G Ap ÉŸn G ≈ap ∫n ÉÑn jo r¿GCn ≈¡n fn {

r¿CnGhn ¬n s∏dG ≈≤p às jn r¿nCG ,máªn ∏p °rùeo hn m º∏p °rùeo πu co ≈n∏Yn s¿CnG ¢o ü∏p îr nà°rùfn Gòn gn ør pe
≈nμpdhn ,kÉØ«¶p fn Gk ôgp ÉWn Ap ÉnŸG ≈n∏Yn pá¶n an ÉnÙÉpH - ¬o nfÉnërÑ°oS - ¬p Hp ôn en CnG Éne òn Øu næjo

:p¬«r n∏Yn n∂pdPn n≥≤u ën oj

.p ´ôn àq dGhn Qp É¡n fr nC’G p±ÉØn °pV ≈∏n Yn hr CnG Ap ÉŸn G ≈pa Rn ôs Ñn nànj n’hn n∫ƒs Ñn àn jn ’s CnG ●

.Ap ÉnŸG ≈ap päGQn hPo É≤n rdG ≈≤p r∏oj ’s CnG ●

.p øcp ÉneCn’Gp ¢†©r nH ≈ap iôn fn ɪn cn Ap ÉnŸG ≈pa án àn «ŸG päÉfn Gƒn «n ◊n G ≈≤p ∏r oj ’s CnG ●

ør Yn lêQp ÉNn ƒn go p√É«n ŸG nåjƒp ∏r nJ ∫o hp Éën jo røne sπco s¿nCG ≈dn GEp ¬n uÑnæof r¿nCG Öo ép njhn
.p ΩnÓ°rSE’p G ≈pa Qn Gôn °pV ’n hn Qn ôn °nV ’ :¬o sfC’p p¬Hp É≤n ©p pd ≥w ëp àn °rùeo ,¬p ∏s dG páYn ÉWn

. ÉgÒZh ôÄÑdÉc AÉŸG ™Ñæe ƒgh OQƒe ™ªL :OQGƒŸG ,iQÉîÑdG √GhQ (1)

.≈fGÈ£dG √GhQ (3) .º∏°ùe √GhQ (2)

66

C MY K

.pôr¡æs dG ≈ap ¿p É°nùrf’pE G ™n ne mÖær nL ≈ndEGp ÉÑk ræLn ¿o Gƒn «n ◊n G

:√p Én«Ÿp G pçƒt ∏n nJ røYn áo én Jp ÉsædG áo Än «u °s ùdG Qo ÉKn ’B G

p Òpeór àn pd ≈Øp rμjn Éne p º«pKGôn ÷n Ghn päÉnHhôo μo «r ŸG øpe áo nKƒs ∏n ŸG o√Én«Ÿp G oπªp ënJ
pá«n °pü©r nà°rùŸo Gp ¢VGôn er nC’G Öp Ñn °nùpHm ºFp GOn m º«ëp Ln ≈dn GEp p¬Jp Én«nMp πjƒp ënJhn p¿É°nùfr E’p G
É¡n dp ɪn ©r àp °rSG hCnG √Én«Ÿp G p√òp gn p¬pdho ÉnæJn ón ©r nH ¬p ªp °rùLp ≈ndEGp oπ≤p nàær nà°nS ≈àp ds G p ênÓ©p dr G

:p ¢VGôn er nC’G p√òp gn ør pehn ,¬p pJÉ«Lp ÉnM hr CnG p√óp °nùLn p∞«¶p ræJn ≈ap
oπn∏°nT ,≈t pFÉHn ƒn dG it pópÑnμdG Üo É¡n àp d’G ,OƒØo «JGQÉÑn dG ,Oo ƒØo «àdG ,GÒn dp ƒμo dG
¿p Gón ˘jóp ˘pH áo ˘Hn ɢ°nUE’p Gh ,it ƒp ˘n∏˘oμ˘dG oπ˘°nû˘Øn ˘dGh ,ɢjQɢnà˘ræ˘°pShó˘dG ,p ∫ɢØn ˘Wr nC’G

.ïdGE ...É«n °rSQp É¡n ∏ÑdGh áo «s £p jôp °sûdG oIOn hódGh ,¢SQp Éμn °rS’Ep G
.Éjv ƒp næ°nSm ¢üîr °nT ≈r nfƒ«∏e ør ep ôn ãn cr CnGp πàr bn ≈pa áo nKƒ∏ŸG √o É«n Ÿp G Öo sÑ°nùnàJn hn

:Ap ɪn dG ∑p nÓ¡n àp °r SG óo «°p Tôr Jn ÉseGnC

:-≈dn É©n nJhn ¬o nfÉën rÑ°oS- ¬p s∏dG ôp reCn’ òl «Øp rænJ o¬sfnC’ ≈w æp jOp lÖLp Ghn ƒn ¡o an

67

C M Y KC M Y K

:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb
(1)| }
.p ¢VQr C’G oIQn ɪn Yp ≈n gp hn É¡n ∏p Lr CnG røep ¿o É°nùfr E’p G n≥∏p No ≈pàds G áp ªs ¡p Ÿo G òo «Øp ær Jn
πu co ≈ndEGp oêÉnàër Jn p ¢VQr Cn’G øn pe pánfóp ar Cn’G Ún jp nÓen s¿C’p ≈w ep ƒr bn Öl Lp Ghn ƒn go hn

.Égn p Òªp ©r nJhn É¡n àp Yn GQn õp dp Am Éne Ip ôn £r bn
oCÉ°sVƒn nànj ¿n Énμan p∑nÓ¡r àp °rS’G ón «°pTôr Jn Énæªo ∏u ©n oj ˜ p¬∏s dG o∫ƒ°oSQn ƒn go Gòn gn hn
kÓoLQn ˜ ¬p s∏dG o∫ƒ°oSQn iGnC Qn { ôm Hp ÉnL ør Yn ,m ´É°nüpH oπ°pùnà¨r njhn (2)óx ªo Hp

.(3)zr±ôp °rùJo n’ ,r±ôp °rùoJ n’ :n∫É≤n an CÉo °sVƒn àn jn

˜ p¬`s∏`dG ∫n ƒ``°oSQn ¿s CnG{ :- ɪn ¡o ær Yn ¬o ∏s dG ≈n °pVQn - ô`n ªYo p øHr p¬`s ∏`dGóp ``r ÑYn røYn hn `
.oÉC °sVƒn àn nj ƒn go hn óm ©r °nùpH ôs `n e

?o±ôn °sùdG Gn ògn Éne :˜ ∫É≤n an

. OhGO ƒHCG √GhQ (3) . AÉŸG øe ∫É«μe : óŸG (2) .(31) ájB’G ±GôYC’G IQƒ°S (1)

68

C MY K

?l±Gôn °rSGEp Ap ƒ°oVƒo dG ≈ap CnG :ól ©r °nS n∫É≤n an

.zQm ÉLn ôm ¡r fn ≈∏n Yn nâræco ƒr dn hn rº©n fn { :˜ n∫Ébn
øn jòp ds G p¢SÉæs dG p¢†r©Hn røep n¿B’G ço óo rënj Éen iCnGQn ˜ ¬∏s dG ∫n ƒ°o SnQ s¿CnG ƒr dn iôn nJ
:n∂dp Pn áp n∏pãreCnG røpehn ?ºr o¡dn πl Fp Ébn ƒn go GnPɪn na kAÉÑn ng o¬fn ƒo©u«°†ojhn GQk ón gn An ÉnŸG n¿hQo ó¡r j
¢u TQn ≈ap p πr«s∏dGh Qp É¡n sædG ∫n Gƒn Wn p ´Qp Gƒn °sûdG ≈pa áo nMƒào ØŸG √p Én«ŸG oº«Wp Gôn Nn ●

.äp GQn É«s °sùdGp π«°pùnZhn p ´Qp Gƒn °sûdG
iQp ÉÛn G ≈ndEGp √p Én«Ÿp G øep Qp Énàer Cn’G p±’n BÉHp ≈peôr nJ ≈pàds G áo Øn pdÉàs dG p√É«n ŸG Òo pHÉæn °nU ●
n¿hôo ¶o ær njhn ¿n ƒ©o ªn °rùj n¿ƒªo ∏°rùŸGh ,pá«s peƒoμ◊o G p ídp É°nünŸGhn p ¢SQp Gón nŸG ≈ap

.É¡n Mp Ón °rUE’p ¿n ƒco ôs ën nànj’hn
pÜÓ£t dG ÉnæpFÉnæHr nC’ ∫o ƒ≤o nj GPn ɪn an n∂pdPn iCnGQn ˜ p¬s∏dG ∫n ƒ°oSQn ¿s CnG ƒr nd
GPn Énehn ?É¡n Hp ¿n ƒ¡o r∏jn hn n¿ƒÑo ©n r∏njhn ák Mn ƒoàØr en √p Én«ŸG Òn pHÉnæ°nU ¿n ƒco ôo àr nj øn jòp sdG

?rº¡p «uHôn oehn rº¡p «°pSQu ón oŸ ∫o ƒ≤o jn
p ÒpHÉæn °südG ≈dn EGp n¿hôo ¶o ræj nøjòp ds G pás«peƒoμ◊o Gp ípdÉ°nüŸG ≈Øp Xs ƒn Ÿ o∫ƒ≤o nj GPn Éen

?Ap ÉŸG ≈pa Qp Gón gr ’Ep G Gòn gn ƒn rëfn Òl ªp °nV º¡Jp ón Äp ar CnG ≈pa o∑ôs ën nàjn n’h áp Øn dp Éàs dG
: p πoLôs dG Gòn ¡n dp ál s«ëp nJ

¿p ɢnë˘àp ˘reG án `n æ˘ér ˘d áp `s «˘ªp ˘«˘∏p ˘©r ˘sà˘dG äp GQn GOn ’Ep G ión `r MEGp Ωt É`n Y ôo `jóp `˘oe πn `˘Nn On
øn «Ñp pbGôn `ªdG pIOn É`°sùdG ón ``nMnCG ón `n Lƒn `n a ,p¬Jp Qn GOn ÉEp `pH ≈u `pHôn `n `©rdG §u `în dG p Ωƒ∏o `HOo
òn `NCÉ`j ¿r nCÉ`pH p π`peÉ©n dG ´n É`æbr EG o∫phÉ``nëjo pá¶n an É`n ëªdG p êQp É`n N rø`ep rº`go hn
Ap É`n ª˘∏˘d ák ˘fɢ«``˘°pU ɢ¡n ˘pÑ˘«˘cp ô`à`d zá`q «˘Ø`æ˘nM Ió`∏`L{ Ap Gôn `p `°ûd On ƒ``˘≤o ˘æ˘dG o¬`r æ˘e
¿r CG ≈n∏Y ôw °püoe oπeÉ©n dGh ,Qp ƒ`Ñ`r `æ`°tüdG p∞n∏`àdp ák `é`«`à`nf ôo `ªp `¡n `r æ`j iò`dG

69

C M Y KC M Y K

øep ¿n Écn ɪn an ,∞p ∏n àdGp ìÓ°rUEÉH ≈dp Éàs dG Ωƒ«n rdGp ìÉnÑ°nU ≈a ∑o ÉÑ°sùdG nΩƒ≤o j
ôn eo rCÉj r¿CnG ’EG ,p ¢VQC’G ≈pa p¬∏s dG án Øn «∏Nn Ön ≤n dn t≥ëp nà°rùnj iòsdG øpeƒD ªdG ôp jóp ŸG
,p√É«Ÿp G Qn ƒÑær °U ní∏p °rüojh o¬°nùpHÓne ôªu °nûj sºoK ¬Ñp «r nL øpeh Ip ón ∏r ÷p G Qp É°n†MÉE H
!!?¿ƒªo ∏s ©àjn rπ¡a ..pá°nSQn ór ŸG n∂∏Jp ≈ap nÚ∏ep É©n ∏d In hór ≤o dGh πn ãn ŸG nÜôp °r†«d
.m ´GOn ¿p hóo H Qn É¡nf nπ«dn ìl ƒoàØne É¡n Ñ∏rZGC hp ¢SQp Gón ŸÉH √p É«ŸGp ÒHÉnæ°nU páÑ°nSÉæn Ãh
:≈dp Éàs dGp ∫GƒnD °ùdÉHp m ¢ü°tüîn J iu nCG ≈pap º∏q ©ŸG Éæ∏«eRn ¿Po CG ≈ap ¢o ùªp ¡r f øo ër æa
...n∂æp Wn hn hn ∑n òp «ep ÓnJ ƒn ër nf n∂oÑLp Ghn ƒn go §≤n an p ¢ShQo óq ∏d ∂n Mo ôr °nT πgn
l∂jôp ˘°nT ân fCG ..m Òã˘μn ˘Hp n∂˘dp Pn ø˘e oπ˘ªn ˘°rTCGh oÖ˘Mn QnCG n∑Qo hr ón ˘˘an ..≈˘˘Np CnGɢ˘jn ’
≈ap má°sUÉîn Hh ,É¡n r«n∏Yn hCG É¡n «pa Éne uπoμH páÄn «ÑdG ≈∏n Yn pá¶n an ÉÙG ≈pa ≈w °pSÉ°nSGC
øpe Oo ós ÑnànJ √n Én«Ÿp G iôJn Éneón ræ©p a ,≈w HÉén jGE Ql hOn n∂dn røoμ«∏a áp °nSQn óŸG §p «ëp oe
. åÑ©dG Gòg r∞bp hr CnG πH Éak ƒàμe ∞≤p nJ Óan É¡pH n¿ƒão Ñ©r nj òn «eÓsàdGhp ÒHp Énæ°südG

.nøjôp jpóŸGh Qp ɶtædGh Ún °pSQóŸG ™«p ªp ÷ ¬l Ls ƒn eo ∫o GDnƒ°ùdGh
áp ˘«˘peƒ˘μo ◊Gp í˘pdɢ°nüŸG ø˘Yn ` ɢ°k†jCG ` ∫o ɢ≤n ˘jo p ¢SQp Gón ŸG ø˘Yn o∫ɢ≤n ˘jo ɢnehn

.áp ndhós ∏d áp ©n pHÉàs dG päÉÄn «¡dGh äp GQn GRn ƒdGh

70

C MY K

:¿GC kÉ©«ªL º∏©ædh : ¿É°ùf’E G ≈NCG

øpe É¡n ``«n∏Y ßn `paÉ``ëof r¿GC oÖ`ép `«a ,p¬∏s dG p º©n fp ø`e ál `ª«¶p Y ál `ª©f nAÉ`ªdG ●
.pçƒ∏às dG

,∂˘pFɢæ˘H’C m¿ƒ˘eÉC ˘en m π˘Ñ˘≤r ˘àn ˘°ùŸ ôl ˘«`˘paƒ`J ƒ`g p√É`«˘ªp ˘dG p∑Ó˘¡r `à`°S’ ∑n ón `«`°Tô`˘Jn ●
.pIÉ«◊n G ≈pa º¡≤Mn h

Éæn ndƒr Mhn Énænd ¬o s∏dG É¡n ën næen ám ªn ©r æp pd Ql Gógr GE m ´GOn ¿hóo H ÉMk ƒoàØr e Ap ÉnŸG Qp ƒÑæ°oU ∑ôr nJ ●
.Am Éne pIô£r bn Öp nÑ°nùpH äo ƒªJn Ül ƒ©o °oT

¬o ∏dG É`nfôo `eCÉjn πl ªY ¬ën `r °üofh Ap É`n ª∏d •m ôu `n Øoe hCG måpHÉYn p iCG p¬`Lr hn ≈ap ±n ƒ`bƒdG ●
Éæn °nùØo fGC ≈ªp rënfh p¬«ªp ëfn n∂pdòn H Éæfs ’C h ,áo ë«°püædG øn jóu dG :s¿’C ¬p Hp - ≈ndÉ©n nJ -

.É©k «ªp nL Éæn pæWn hn nAÉæn HGnC h Énæ∏gr GCn h
∞m «ZQn p øªn Kn øep Ìn cr GC ∞n s∏μàj rød An ÉŸG Qo pó¡r j iòdG p∞dp ÉsàdG Qp ƒÑæ°tüdG nìÓ°rUGE ●

.Ip ôn Np B’Gh Én«fr ót dG ≈nHGƒn Kn ∫o ÉnæJn ±n ƒ°nSh ,õp ÑÿG øpe

71

C M Y KC M Y K

QÉné°rT’C Gh pAGô°r†în dG päÉMn É°nùŸp G øe oQÉãn rcE’p G (O)
óo ˘FGƒ˘a ¬˘d ɢgQp ɢn颰rTCGh ɢ¡n ˘pJɢJn ɢnÑ˘æn ˘H Ap Gô˘°r†ÿn Gp ø˘cp ɢneC’G ø˘e Qn ɢnã˘cr ’E G ¿s GEp
áo FôdG ≈¡an ,¿É°nùf’E G É°kUƒ°oüNo h pás«◊G äp ÉnæFp Éμn dG p ™«ªn÷ ál ªs nL ál «ë°U
pá©°pTnCG p ÒaƒàH oíªn °ùJh ,≈s uë°uüdG ≈s ≤p ædG An Gƒ¡dG ¿o óo ŸG É¡n æe ¢o ùØs æàJ ≈pàsdG
ío Wp ÉnæJo âën Ñn °rUCGh oøpcÉ°nùŸG â©n Øn Jn QG Ée ón ©r H pánMƒàØŸG É¡n æcp ÉeCÉHp ¢ùªr °sûdG
Ip AÉ°nV’E G p Òap ƒàH É°k†jCG oíª°ùJn h ,An Gƒn ¡n dGh p ¢ùªr °sûdG án ©s °TCG ™o æ“h Ün Éë°sùdG
≈u °pùØr ædG p ÒKCrÉàs dG ≈dn GEp páan É°nV’E ÉpH áp nMGôdG p ÒpaƒnJh ,áp cn ô◊G áp jôu Mo h áp jQÉ¡æs dG
.äp ÉnJÉÑædG páëFGQ øpe óo «Øp nà°ùnj ∞o fC’Gh pá«s ©«Ñ£s dG ôXp Éæn ªn ∏r d oìÉJôJ oør«©n dÉan

: Ik ôén °n T r´QRG
: ˜ ¬p s∏dG ∫o ƒ°oSQn ∫n Éb :n∫Ébn ∂m dp Éen øH ¢ùnfCnG ør Yn
≈às nM nΩƒ≤o nj ’GC ´n É£n à°SG p¿ÉE a á∏n «`°pùan rºco pó`nMnCG óp «n Hh áo Yn É`°sùdG pâneÉb r¿EG{

.(1)zrπ©n Ør n«∏r an É¡n °nSôr¨nj
?Qp Één °rTCn’G áp Yn GQõp H Ëo ôp nμdG o∫ƒ°oSôdG tºà¡jn GPn ÉŸ
oΩƒ˘≤o ˘Jn ≈˘¡p ˘an ,¬p ˘«˘≤u ˘æ˘Jh nAGƒ˘¡˘dG ío ˘°uTô˘Jo ál ˘s«˘©p ˘«˘Ñ˘W lIɢØn ˘°rüe nIô˘é˘°ûdG ¿s Cn’
≈a Op ƒLo ƒŸG z¿ƒHôr nμdG óp «°pùcCG ≈fÉnK{p πrãpe páseÉ°sùdG päGRÉn¨dGp ¢UÉ°nüpàeÉH
.áp s«◊G päÉæpFÉμdGp ™«ªp ÷ zÚé°ùcCG{ ám ©ap Éf äm GRÉZn ≈ndGEp É¡odƒu – ºK Ap Gƒn ¡n dG
É°kUƒ°oüNo h p∞«°südG äp Ébn hnCG ≈a ƒu ÷n G nIQGôn nM o∞£u n∏Jo nIôné°sûdG s¿C’h

.Ip Qs É◊Gp ≥Wp Éæn ŸG ≈pa
.p ∫Éen ôu dGh páHôJr ’C ÉH áp ∏ªs ÙG Ip ójóp °sûdGp ìÉjôu dG ós °pV ≈w ©«ÑW õl LÉM nIôén °sûdG ¿’C h

. IÒ¨°üdG á∏îædG :á∏«°ùØdG ,óªMCG √GhQ (1)

72

C MY K

.p Ò£s dGh p¿Gƒ«◊Gh ¿p É°nùrfEÓd An Gòn ¨p dG oπªp – In ôn né°sûdG s¿Cn’h
: - ¤É©J - ˆG ∫Éb

(1)| }

ôo Øn ¶r j pájÉYn ôdÉHp Égóo ¡s ©àjh kIôné°nT o´Qõj ør en ¿s ÉE a n∂dp Pn p πLr nCG røep
.m º«¶p Yn mÜGƒnãH

:˜ ¬s∏dG ∫o ƒ°oSQn ∫n Ébn :∫Ébn ∂m dÉen p øH ¢ùnfCG ør Yn

l¿É``°nùrfGE hr CG ôl `«r `Wn ¬`ræpe oπco CÉ«n a É`Yk Qr R ´o Qn õr ``j hr GC É`°kSôr ``Zn ¢o Sôp r¨jm º∏p °rùeo ør pe Éen {

.(2)zábón °nU ¬H ¬nd ¿n Écn ’EG ál ª«¡p nH hr GC

:˜ ¬s∏dG o∫ƒ°oSQn n∫Ébn :∫Ébn ôm HÉnL røYn h

¬d o¬æpe n¥ôp °oS Énehn ,ábn ón °nU ¬d ¬o æpe πn pcoCG Ée n¿Éc ’EG É°kSôr Zn ¢o Sôp r¨jm º∏°ùeo ør pe Éne{
’h ál bn ón °nU ¬d ƒn ¡o an Òo £dG â∏n cn CnG Éneh ál bn ón °nU ¬d ƒn ¡an ¬o æep ™o Ñ°ùdG nπcn CGn Éeh ,ábón °nU

.(3)zák bn ón °nU ¬d n¿Écn ’GE ól Mn GnC o√oDhRn ôr jn
ˆG n∫ƒ°oSQn óo éfn É¡Jp ón Fp Éan h p᪫¶p ©n dG É¡n pàfn Éμn neh Ip ôn én °sûdG páq«ªu gC’h
nºsæ¡nL Qp ÉnæH p ¢SÉæs dG p ≥jôW ≈ap On ƒLo ƒŸG ôn én °ûdG ™o £≤j øen óo `Yƒàj ˜

.- É¡ær ep ¬o s∏dG ÉnfPn ÉYn CG -
≈pa Ik Qór °pS n™£n bn røen {:˜ ˆG o∫ƒ°oSQn ∫n Ébn :n∫Ébn ≈x °ûÑnM øH ˆGóp ÑY røYn
É¡«ap ¬d o¿ƒμj ≥x nM ôp «r n¨H ɪk ∏Xo h ÉkãÑYn oºpFÉ¡n ÑdGh p π«Ñ°ùdG øo HG É¡n H tπ¶p à°rùj Im Óan

.(4)zQp Éæs dG ≈pa ¬o °nSGC Q ¬o ∏s dG n܃s °nU

. ¬dÉæj hCG ¬Ñ«°üj :√hD Rôj ,º∏°ùe √GhQ (3) .iQÉîÑdG √GhQ (2) . 35 ájB’G ¢ùj IQƒ°S (1)
. AGôë°üdG : IÓØdG , Iôé°ûdG : IQó°ùdÉH OGôŸG ,OhGO ƒHCG √GhQ (4)

73

C M Y KC M Y K

: QÉé°rT’C G ío HGòn ne
áp ˘Än ˘«˘Ñ˘dG Ap ɢbn pó˘°rUCnG äp ɢNn ôr ˘°n üHp ΩÓ˘Yr E’p G oπ˘Fɢ°Shh ∞o ˘ëo ˘°tüdG É˘æ˘©o ˘dɢ£n ˘Jo
,p ¢VQC’G ≈ap - ¤É©n nJh ¬o fn Éën Ñr °oS - ¬p s∏dG oAÉØn n∏No É≤v nM rºgo nøjòp sdG ,Ún °pü∏p ıG
É¡n àdn GREGh Qp Éné°rTCÓd m ™£r bn røpe Éfn OÓpH øe Im Òãcn øn cÉeCG ≈pa oçóo ër nj ÉÃ

.kIôq ªp à°rùoe Qp Één °rTC’G ío HGòen ∫o GõJ’hn ,áp ©«Ñp £s dGh áp Än «ÑdG Ap Gón YCG pá£n °pSGƒHp

áÁôL QÉé°TC’G ádGRGE

.án neOp É≤n dG n∫É«n Lr C’G ¿ƒëo Hn òr j º¡o æμdh ,§≤n a Qn Éé°rTCn’G n¿ƒëo Hn òr j’ ºr ¡fGE
.¬o dn óo oé°rùnjh p√óp ªr ën H oíuÑ°ùjo ¬s∏dGp ≥∏r Nn øpe É≤k ∏r Nn n¿ƒ∏o ào ≤r j º¡o fGEp
.p¿ƒr μn r∏pd ≈u Äp «ÑdG ¿p Ro GƒsàdG ≈pa Ók ∏n Nn ¿n ƒoKóp ër jo rº¡o fEG

74

C MY K

¬o sfCG óo ép fn ɪæn «H ,Om Gôar CG øep áp Ñn «Ñp ◊G Énfôp °rüpe ≈ap ∞p °nSCnÓd Gòn gn ço óo ër nj
nIôé°ûdG ¿s nC’ mIôé°T n™£b ál eƒμM o™«£p àn °rùnJ’ áp «s HhQhCo’G p ∫hn ót dG ≈a

.¿p É°nùfÓEp dp ál s«ëu °pUh ál s«dp ɪn Ln h ál s«uæan ál ª«bp hn ,ál «peƒr b Il hôK
≈n∏Y ák ¶aÉën eo p܃©o °ûdG ôp nãcCG røe oøëf ¿n ƒoμf r¿CG ≈ndhr nC’G ¢n ù«dCG
Éæsæμp ndh ºgón ær Yp ≈gp ɪn c Énfón æYp Io ôé°sûdÉa ?Éfn p ÒZ øpe äp ÉnJÉÑædGh Qp Één °rTC’G
.pIôn Np B’Gh É«fr ódG ≈Hn Gƒn nK Öo °nùμf Qp Één °rTC’G ≈∏n Yn áp ¶n an ÉÙÉH ÉnæsfCnG º¡ær Yn óo jõp nf

75

C M Y KC M Y K

äÉ``«`°Uƒ`J

ɢnæ`o `°SQp Gón `n `e År ˘∏p ``à˘ªr ``˘nà˘r∏`n a ,É`n fOp Ó``˘pH ≈˘ap º`«˘∏p ˘©r ˘às ˘dG ø`Y nø˘«˘dƒ`˘Äo `r `°ùª˘dG ≈`dGE ●
ø`p e lAõr `o L ør ˘μo `˘n«˘dr hn ,ɢæ˘pFÉ`æ˘HCnG áp ˘së`˘°pU ≈˘∏`n Y É``˘˘Xk É`˘˘Øn `p M ôp `n `°†˘˘Nr Cn’G p¿ƒ`s ∏`dɢ˘H
p ΩÉ`˘ªn `˘pà˘gr ’G ≈˘dEG rº`o ¡`˘¡n `˘Lu ƒ`o fh É``n fAn É`˘˘næ˘˘HCG On ƒu `n `©˘˘fo ¿CG áp `n «`˘˘Hp ôr `s `à˘˘dGhp º`«˘˘∏p ˘˘©r `s à˘˘dG

.p ´Qr õs `dÉH
p Ò˘ép ˘°rû˘Jn ≈˘∏˘Y ôn `«`˘pgɢªn ˘én ˘dG ¿n ƒ˘©o ˘ué`n °û˘oJ ºr ˘oμ`˘nà˘r«˘nd ,øn ˘«˘pdƒ˘Äo `°ùª˘dGp ™`«˘ªp ˘nL ¤GE ●
¿p ƒ`s ∏˘˘dG ≈˘˘∏˘˘Y pá`n ¶˘˘an É`n 뢢ªo ˘˘dG ≈`p a kIhn ór `o `b ºr `o ¡˘˘nd Gƒ`o fƒ`˘˘μo ˘˘Jn r¿CGh ,Ap É``˘˘n«`r `MC’G
§˘≤˘a äp É`n Ñ`n °SÉ˘æ˘ª˘dG ≈˘∏˘Yn ∂n `˘˘dp Pn ôo `p `°üà˘˘≤r ˘˘nj ’h ,ɢ˘æ˘˘Yp Qp Gƒn ˘˘°nT ≈˘˘pa ôp `n °†˘˘Nr ’C G
≈`˘æn ˘rÑ˘ªn ˘∏˘d ≈t ˘°pSón `r æ˘¡n ˘dG oº``˘°rSôs ˘dG n¿É`n c GPEGp ’EG Ap É`n æ˘pÑ˘∏˘d ¢l ü`«˘Nôr `˘nJ oí`˘næ˘ªr ˘oj’h
ór `bh ,Ap É«n `r MCn’G p ¢†©H ≈a oçóo `r ëjn ɪn cn má`n YhQo õr `en ám nÑ`r °ùpf ≈∏Y iƒp `n à`r ëjn
áp `Ä`«`ÑdG áp jÉ`ªM p¿ÉrC `n °ûpH 1994 páæ`n `°ùpd (4) º`bQ ¿n ƒ`ofÉ`≤n dG áo `dn hr ós `dG â`sæ`n °S

. É¡`«r ∏Y áp `¶aÉ`ëªdGh
≈∏`Y Ap É``næpÑdG p ™``ræne ¿p ƒ``ofÉ`n b pÖ`Mp É`n `°U ¤GE ôp `jpó``≤r `sà`dGh ôp μr `°tûdG ºo `«¶p `n Y) ●

.(áp «s `Yp GQn õu `dG ≈°pVGQC’G

76

C MY K

p¿óo ``o ª˘dG n∫ƒr ``n `M pá`˘sjôp `˘pFGós `dG p¥ô`˘£t ˘dG Ap É`n `°û˘rfÉEp ˘˘H n¿B’G oΩƒ˘˘≤o ˘˘nf oø˘˘ër ˘˘fn hn πo ˘˘eo CrÉ`nf ●
√òp `˘gn ≈r ˘Ñn ˘fp É`L ≈˘∏˘Y ôo `n °†˘Nr CG Ωl Gõ`˘Mp p§`«˘£p ˘îr ˘às ˘dG ≈`a n¿ƒ`˘˘μo ˘˘nj ¿CG iôn ˘˘Ñr ˘˘μo `dG

.p¥ôo `£t dG
øn ˘˘«˘˘ªp ˘˘∏p `r °ù˘˘ªo ˘˘dG p¬`«`p Lƒr `˘˘Jn ø`p e Gók `jõ˘˘en ,Op É``˘˘°nTQr E’p Gh ßp `˘˘Yr ƒ`dGp ∫É``˘˘nLQp ¤EGp ●
øe ºr ¡p pÑ«pgôr `nJh ,Qp Éné`r °TC’Gh päÉ`JÉÑn sædG áp `Yn GQõp `pH p ΩÉ`ªn àp gr ’G ≈`a rº¡p `Ñp «Zp ôr `n Jh

.Qp Éné°rTC’Gp ™£r bn
..Éfn Op ÓpH øe ¿m Éμe uπc ≈a ¿n É°ùrfE’G ≈Np GCn ..¿n B’Gh
≈w peƒr bn hn ≈w æjOp Öl Lp Ghn É¡n oJOn Éjn Rp h päÉnÑæs dGh p ´Qr õs dGh Qp Één °rT’Cn G ≈∏Y áo ¶n an Éën Ÿo G ●

.≈w pfÉ°nùfr EGp h
Op ƒLo ƒo Hp §l pÑJn ôr eo Éæn Jn On É©n °nShn Éfn On ƒoLho s¿C’ Éæs ep óm Mp Gh πu c øe Ül ƒo∏£r ne ôl er GCn ƒn go hn ●

.Ap Gôn °r†ÿG äp ÉMÉ°nùŸp G
o≥≤u nëoJ Ap Gôn °r†ÿG päÉnMÉ°nùŸG ≈∏Y áo ¶n an ÉÙGh ,ál YÉWn h Il OÉÑn Y ôp é°sûdG áo YGQn Rp ●

.pIôn Np B’G pÜGƒK nø°rùoMh É«n rfót dG In OÉ©n °S

77

C M Y KC M Y K

≈fÉãdG ÜÉÑdG ≈∏Y äÉÑjQóJ

. ∂n pdPn í°uVhn z™l jpónH Ωl ɶn pf Io Ó°südG{ - 1

zl™FGQ lA≈°T o¬fs EGp { : ôp gn R’C Gp ™ep Éné∏d mIQÉjR ≈pa ¿n Écn h nø«ëp pFÉ°sùdG óo nMCG n∫Ébn - 2

? GPÉŸh ?íFÉ°sùdG ¬pH Ön ép YoCG iòp ds G oA≈°ûdG Gògn ɪn an

?p π°rùæs dGp º«¶p æàH Oo ƒ°oü≤r ŸG Éen - 3

:≈JCÉj ɪn «a CnÉ£ÿn G ܃u °nUh pÜGƒ°üdG Ωn ÉeCG ( ✓) án eÓYn r™°nV - 4

() . π°rùsædG ón jpóëJn ≈pæ©r jn Ip ôn °rSCo’G ºo «¶æJ ( G )

() .p ΩÓ°rSE’G n™en ¢o VQÉ©nànj ’ pIô°rS’C G ºn «¶ær J ¿EGp (Ü)

( ) .¿p ÉÁ’E G pÖ©n °oT øep ál Ñn ©r °oTp ≥jôp £s dG øYn iPn ’C G áo dGRn EG (`L)

: π∏Yn - 5

. Qm ón ≤n H nAÉŸG - o¬fn ÉëÑ°S - ¬p ∏dG o∫GõfGEp - 1

. ≈w æjOp Öl LGh Ap ÉŸG p∑Ó¡r à°SG óo «°TôJ - 2
. É¡n ndp ¢VQp É©n ŸGh Ip ôn °SC’Gp º«¶p æàd óp ujDƒŸG nør«nH Qn GOn iòdG Qn Gƒ◊G ¢üÿu - 6

. á∏ãeC’G n™e ∂n pdPn øu«nH .p ìQp Gƒ÷Gh p¿É°ù∏dG ∞o «¶f ºo ∏p °rùŸG - 7

: πªcr nCG - 8

............ - 2 .......... - 1 : p¿É≤s °pT ¬d Ap ÉŸG ≈n∏Yn áo ¶aÉÙG ( G )

............... h ........... : √p É«ŸG pçƒ∏àd áp Än «°sùdG Qp ÉnKB’G øpe (Ü)

áp Yn Qp Ébh OQGƒŸG ≈a Rn GôoÑdG :çÓãs dG øn Yp ÓŸG Gƒ≤o JG ) : ˜ ˆG o∫ƒ°oSQ n∫Ébn - 9

.( π¶u dGhp ≥jôp £s dG

? Op Qp GƒŸÉH Oo ƒ°ü≤ŸG Ée ( G )

? ∞p jôp °sûdG åp jpó◊G ≈ap On Qn hn ÉÃp ΩGõàd’G ôo KGC Ée (Ü)

78

C MY K

ådÉãdG ÜÉ`ÑdG

≈q Äp «ÑdG p¿Ro Gƒn àq dÉH ál s∏îp eo Ql ƒeo GC

,Ap Gƒ¡n dG oçƒt ∏nJh ,Ap ÉŸG oçƒt ∏Jn :≈u Ä«ÑdG p¿Ro Gƒn sàdÉH pás∏ıG Qp ƒeo C’G nøep
¤GE iOs CG iòdG ôo Fp Én÷G óo «°südGh ,Ip ô°r†ÿGh Qp Éné°rTC’G ≈n∏Yn Ao É°n†≤n dGh
áo ˘bn ôp ˘°sùdG ɢ¡n ˘æ˘eh ...Qp ƒ˘«˘£t ˘dGh äp ɢfn Gƒ˘«◊n G ø˘e Im Ò˘ãp ˘cn m ´Gƒ˘rfCGp ¢VGô˘≤p ˘rfG
ïdGE ...´o GóÿGh ¢t û¨p dGh áo «s pHƒ°oùrÙGh Io ƒ°rTôu dGh ¢o SÓpàNr ’Gh Öo °rü¨n dGh

.p ∫hs Cn’G pÜÉnÑdG ≈ap É¡n æY oåjóp ◊n G ≥n Ñn °nS óbh

oÜÉ`n `gQ’E Gh o±ôt £`àdG (CG)
,ɢ¡n ˘Jo Qn ɢªn ˘Yp ≈˘gp ¢VQr C’G ≈˘a ¿p ɢ°nù˘fr E’G án ˘ªs ˘¡p ˘oe s¿EG n≥˘Ñn ˘°S ɢªn ˘«˘a ɢnæ˘∏r ˘bo
p√òp `g in Ou Dƒ`j ≈r ˘μn ˘dp ¬`fEGh ,ɢ¡˘Hp ≈u ˘Ä˘«˘Ñ˘dG ¿p Ro Gƒ`˘às ˘dG ≈˘∏˘Y áo `n ¶˘an É˘ë˘ª˘dGh
s¿GE Énæ∏r bo hn ,√p Qp ƒeo oCG uπco ≈a n§°tSƒàs dGh n∫Gón pàYr ’G nΩõp àn r∏nj ¿r CG ón Ht ’ án Øn «Xp ƒdG
,páªs ¡p oŸG √p òp `n ¡pH p¬`peÉ`n«pb An É``n ærKCG äp Énjôp `r ¨ªo dG ¢o †©r Hn o¬o∏Hp É≤n oJ ó`bn ¿n É`°nùfE’G
päÉ``jô¨r ªo dG √òp ``gn ø`eh ,∞m ∏p àr oeh óm ``°pùØr oe ¤GE ôm ªu ©n eo ør `p e ∫o ƒs `n ëàn «n an
≈∏Y o¬`o æ«©oJ ák ∏`«`p °Shn ’ ,Éak ó`gh ák jÉZ níÑ`r `°UCG GPn GEp ∫o É`ªdG o¬∏o pHÉ≤n oJ ≈àp ds G
Éfk É«MCG páYhô`°ûªdG p¥ô`£dÉH p¬`©ªr Ln ≈a iOn É`ªà«a ¬p pJÉ`jÉ`Z p ≥`«≤p ëJn
p ºμësàdGh ¿p É£∏°qùdGh p√Én÷G tÖM É°k†jCG É¡æeh ,Éfk É«rMCG páYhô°rûŸGp ÒZh

79

C MY K

p§°tSƒsàdG øY óp ©r Ño dGh p ìƒæ÷G Gòn ¡d ≈t ©«Ñ£dG oœÉædG ¿Éμa pIô£«r °sùdGh
.Üo ÉgQE’Gh ±o ôt £àdG :ƒgp ∫Gón àY’Gh

¤EG oìƒæ÷Gh ,p§°tSƒàs dGhp ∫GóàY’G óu M Io RhÉéeo o√Éæ©e :o±ôt £n sàdGh
.Op ót °ûàs dGh pá¨dÉѪdG

≈àdG áp ª°TɨdG Ip ƒ≤dG oΩGóîà°rSGh ,™o jõØàs dGh o∞jƒp îsàdG ƒg :oÜÉgn Qr ’E Gh
¤GE p ∫ƒ°oUƒ∏d ,m ÒÑch m Ò¨°U Ún H ’h ,m ≥jó°Uh hx óY ÚH o¥ôØoJ ’
∞p æ©dG n≥jôW o∂∏°ùj iòdG ƒg ≈t pHÉgQE’Gh ,ám Yhô°ûe p ÒZ Ö°pSÉμne

.¬p paGógCGp ≥«≤ëàd Üp ÉgQE’Gh
¿p RGƒàs dG ≈pa GÒk Ñc Ók ∏N oçó– ≈àp dG Qp ƒoeCo’G øe Üo ÉgQ’E Gh ±o ô£às dGh
,p¬FÉæHC’ ™jhôr Jh p ™ªàÛG ≈a Üm Gô£p °rVGh Om É°ùa øe o¬Kóp ëj Éà ≈u Ä«ÑdG
ôo °pûàæjh ,p ∫ó©dG sπfi ºo ∏¶dG πt ëp n«an ,¬p Jp GQó≤Ÿ mójóÑJh p¬Jp GhÌd m ´É«°Vh

.p√Op ÉÑY ≈∏Y ¬p ∏s dGp º©n pf øe ál ª©f ƒg iòdG øo er C’G ™o «°†jh ±o ƒÿG
øY n¿ƒKós ënànj º¡fCG p ¢SÉædG øe Òo ãμdG É¡«a ™o ≤j ≈àdG Ap É£NC’G øeh
o√ƒr Yn hh ïn jQÉàs dG GhoAôbn º¡fCG ƒdh ,ál ãn jpóMn lIôgÉX ¬o fs CG ≈∏Y pÜÉgn Qr ’E G
irCGôdG ≈a ±o ôt £àdGh Üo ÉgQE’Éa ,¬«a Gƒ©o bn hn iòdG ºgCÉ£N GƒØo °nûàc’
pçGóMC’G p ¢†©ÑH ≈Øp nàμæ°Sh ,¿p É°nùf’E G nΩón bp p¿ÉÁób pIó«≤©dGh ôp μr Øp dGh

:∂dP ío °uVƒoJ ≈àdG pá«îjQÉàdG

80

C MY K

p¿BGô≤dG ≈dEG ™r ªà°rùædh ,Ωn OBG ÉæHr G πo «Hp Ébh πo «Hp Ég p¿GƒNn nC’G ∞n ∏àNr G
:oçóo ëj Ée ≈μp rëjp ºjôμdG

:- ≈dÉ©Jh ¬fÉëÑ°S - ∫ƒ≤j
}

(1)|
o√ɪYCGh p√ô«μp Ør J ≈a n±ôs £J Éen ón æYp πJÉb ≈dEG πo «HÉb ∫n ƒs ën Jn ór ≤d
ôt °o†j Gòμgh ,¬p «dEG p ¢SÉæs dG Üo ôbCG ƒgh ¬p «Np CG ≈∏Y óo °nùnëdGh óo ≤ëp dG
≈n∏Yn m πJÉb ∫n hs CG πo «HÉb n¿Éc ór ≤n dn ,nAÉ©ªnL án «s fÉ°ùf’E Gh ¬o ∏n gCGh o¬°nùØf πJÉ≤dG

.p ¢VQr nC’G
nÜÉgQ’E Gh n±ô£àdG óo éf ±n ƒ°ùan Ap É«Ñp fnC’G p ¢ü°nübn ≈dEG Énæ∏≤àfG GPn EGhn
Ak É`¡àfGh , m ìƒ`f p Ωƒ`bn ø`e GkAór `H ,nøjpó`pfÉ`©ªdG øn jôp ap É`μdG ø`e

.˜ móªfip Ωƒ≤H

. ™LôJ : AƒÑJ ,(30 - 27) äÉjB’G IóFɪdG IQƒ°S (1)

81

CMYK

.o¬©e nøeBG øeh √ƒHo òs Yh ,¬æe Ghôo îp °S m ìƒf Ωƒ≤a

.¬p ∏s dG áo jÉæY ’ƒd p¬pbGôME’ Qp ÉædG ≈a √ƒ©o °Vh nº«gGôHGE Ωo ƒbh

.ôp °ûÑdG øe rº¡H nø«æeƒD ªdGhp π°SôdG ós °V pÜÉgQ’E Gh p±ô£àdG oπ°ù∏°ùeo ôs ªà°SGh

p ´GƒfCG ≈°ùbr CG rº¡©e Gƒo∏ª©à°SGh nø«u«ë«°ùªdG ós °V o¿ÉehôdG n±ô£Jh

,Qn ÉædG p¬˘«˘a ¿n ƒ˘∏˘©˘°û˘jo h Qp ɢ≤n ˘dɢH ≈s ˘ë˘«˘°ùª˘dG n¿ƒ˘∏o ˘£r ˘j Gƒ˘fɢμ˘a ,Üp ɢgQ’E G

.¬o do É°UhCG ¥õs ªààdp ø«Jôé°T ≈r Yn ôa nø«H ¿n É°nùfE’G ¿n hó«u ≤jo Gƒfo Écn h

(¿Gô˘é˘f) iQn ɢ°üf ós ˘°V áp ˘«˘Hô˘©˘dG Ip ô˘jõ˘é˘dG ≈˘a Oo ƒ˘¡˘«˘dG ±n ôs ˘£˘Jh

øn «pæep DƒªdG øe ÉØk dCG nøjô°ûYp Gƒbo Éà°SGh Op hóo Nr Co’G ≈a n¿Gô«ædG Gƒ∏o ©°rTCÉa

.¿p Gô«uædG √òp g ≈dGE pá«ë«°ùªdÉH

:zêhôÑdG IQƒ°S{p ºjôμdG p¿BGô≤dG ≈a º¡o oà°qüb ränAÉL óbh
:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

}

(1)|

≈uænéàs dGh ,øn ««u Hôr ¨n rdG øe ôo «pãμn rdG o√Oo Ou ôn jo iòdG oìOp ÉØn dr G oCÉ£n în rdG Ées CnG
pÖ°tü©n às dG ≈ap kIOn ÉjRp hn ,ál s«ep Ón °rSGEp ál Yn Éæn °pU nÜÉgQr ’Ep G s¿nCG ƒn go ,p¬«pa lí°pVGhn
,¬p ªp «dp É©Jhn p ΩnÓ°rSE’p ÉpH lπ¡r Ln ƒn go hn ,p ΩÓ°rS’E ÉH Ün Égn Qr E’p G Gƒ≤o ëdCG pâæt ©n às dGh

.áp nMɪn °sùdGh áp ªn rMôs dGh ôp °rù«o dG øo jOp oΩÓn °rSE’p Éan

. º«¶©dG ≥°ûdG :OhóNC’G ,(8 ` 4) äÉjB’G êhôÑdG IQƒ°S (1)

82

C MY K

ós °pV tø°nûJo ≈àp ds G Üp ôr nërdG Qp ƒn °oU øe máØn jôp °nT ôo «r Zn Il Qn ƒ°oU oAÉYn Ou ’G Gòn gn hn
p ´Gƒfr nCG ós °nTnCG ¿n ƒ°oSQp ɪn jo pÜôr ën dr G √p òp ¡n Hp n¿ƒoeƒ≤o jn ør ne ¿q CÉHp kɪr∏Yp ,p ΩnÓ°rS’Ep G

.äm Éen ƒμo oMh GOk Gôn ar nCG Üp Égn Qr E’p Gh p±ôt £às dG
!p±ôt £n sàdGh pÜÉgn Qr ’Ep Gp ´Gƒn rfCnG n™¶n ar CnG ót ©n jo É«v pdÉMn πo «Fp Gô°rSGEp ¬o o∏©n Ør nJ Éen ¿q EG
¬p dp Rp Énæne p Ωór gn hn √p Op ÓHp øep ¬p ∏p ªn cr CÉpH Öm ©r °nT ón jôp °rûnJh On ôr Wn ≈ªu °nùof GPn Éne

!!? Ip ƒs ≤o rdÉH É¡n «r ∏Y Ap Ó«àp °S’Gh
p º¶n ©r eo ≈a o¬Hn Égn Qr GEp ¢n SQn Éen iòds Gh ôo «¡p °sûdG ≈t pHÉgn Qr E’p G (¢Sƒdo Qr Écn ) πg

!!? ºl ∏°rùeo p ºdn É©n dGp ∫hn Oo
:ƒn ¡o an Ωn Ón °rS’Ep G Gƒªo ∏p ¶r Jn ’

.páMn ɪn °sùdGh ôp °rùo«dr G oøjOp
:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

(1)| }

o√ƒoHòs Yn øn jòp ds G p Ωƒr ≤n rdG nΩÉen nCG n∞bn hn án μs ne ˜ ¬p s∏dG ∫o ƒ°oSQn ín nàan ɪs dn
¬o ``∏s dG o¬`æn μs ne ór bn hn ºr ¡o en Éen nCG ∞n bn hn ,o¬n∏àr bn Gƒdo hn ÉnMhn πH ,o¬Hn Éën °rUCnG GƒHo òs Yn hn

:ºr ¡o dn ∫Ébn hn ºr ¡o ræpe -≈ndÉ©n Jn hn ¬o nfÉnërÑ°oS-
z?ºr oμHp lπYp Éan ≈ufnCG n¿ƒtæ¶o Jn Éen {

.m ºjôp cn m ñnCG oørHGh lºjôp cn lñGnC Gôk r«Nn :Gƒdo Ébn

.(125) ájB’G πëædG IQƒ°S (1)

83

CMYK

.zºr μo dn hn ≈dp ¬o s∏dG oôpبr jn Ωn ƒr n«dr G ,rºμo r«∏n Yn Ön jpôãr nJ ’ ,Ao É≤n ∏n £t dG ºoàfr CnÉna GƒÑo ngPr G{ :∫n nÉ≤an
n™ne √p pó©r nH øe GhAo ÉnL øjòdG øep h ≈ÑsædG øe GÒk ãp cn ∞o pbƒªdr G Gòn gn Qn ôs μn nJ

.m øjOhn mÖgn òr en uπco øpe Ap GóYCn’G
: - ≈dn É©n Jn - ˆG ∫Ébn

}
(1)|

øn «ª∏p °rùªo rdG ≈¡n ær jn ’ áp ≤n Hp É°sùdG pájn B’G ≈a - ≈dn É©n Jn hn ¬o fn Éën rÑ°oS - ≈ndƒªn dr Éa
™n ne m º∏r °pS ≈a GƒoeGOn Ée øn «ªp ∏p °rùªo dG ôp r«Zn n™ne p ∫ó©n dr Gh ¿É°ùrM’Ep Gh ôu Ñp rdG øY

.mán∏°pUp ø°rùoMhn ,øn «ªp ∏°rùªo dG

nø«ªp ∏p °rùªo dr G ≈dEG ¬o ÑsÑMn hn p íeo É°nùsàdG ≈n∏Yn oºjôp nμrdG o∫ƒ°oSôs dG ¢s †Mn ór bhn
p ∫ƒr ≤n rdÉHp h ,É≤k pHÉ°nS Éfôr cn Pn ɪcn Égôp «Zn hn án μs nep íràan ≈pa çn ón Mn ɪn cn p π©r Øp dÉpH

:˜ ∫n É≤n an

ôp «r ¨n Hp ÉÄk r«°nT ¬o ræep òn Nn GCn hCG ,p¬pàbn ÉWn ¥n ƒr an o¬Øn ∏s cn hGC ¬o °nü≤n àn rfG hCG Gók gÉ©n oe ºn n∏Xn ør en {
.(2)zpáneÉ«n ≤p dG nΩƒr nj ¬o é«ép Mn ÉnfÉCn an m ¢ùØr fn pÖ«Wp

.OhGO ƒHCG ¬LôNCG (2) . ø«dOÉ©dG : ø«£°ù≤ªdG ,(8 )ájB’G áæëપdG IQƒ°S (1)

84

C MY K

:- ≈dÉ©J- ˆG ∫Éb

(1)| }

:n∫Éb ˜ p¬s∏dGp ∫ƒ°oSQn røYn nIôn jr ôn go ≈pHCnG ør Yn
≈n∏Yn ¢o SÉsædG o¬næep GC ør en øo ep Drƒªo dr Ghn ,√p pónjhn p¬pfÉ°nùdp røpe ¢o SÉsædG ºn ∏p °nS røen ºo ∏p °rùªo dr G{

.(2)zrº¡p dp Gƒn renCGhn ºr ¡p pFÉneOp
.(3)zÉæs pe ¢n ù«r ∏n an ìn Ó°uùdG Éæn r«n∏Yn nπªn Mn ør ne{ :˜ ∫Ébh

.páæn °nùnërdG áp ¶Yp ƒr ªn rdGh áp ªn μr ëp dG øo jOp oΩÓ°SE’G
: - ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

(4)| }

:o∫ƒ≤nj ˜ ∫o ƒ°SôdGh lºp∏°rùeo ∂n pdPn nπ©n na røen πg
z≈FÉ°ùædG √GhQ{ ? ... p√óp jn hn p¬pfÉ°nùdp røep ¢o SÉsædG ºn ∏p °nS ør ne oº∏°rùoªdG

.iQÉîÑdG √GhQ (3) .≈FÉ°ùædG √GhQ (2) .(61) ájB’G ∫ÉØfC’G IQƒ°S (1)
.(125) ájB’G πëædG IQƒ°S (4)

85

CMYK

: - ¬fÉëÑ°S - ∫Ébh
(1)| }

ƒg Ip ón Mp GƒdG áp s«fp É°nùrf’E G p ¢ùØr sædG ≈∏Y nAGópàYr ’G ¿CG Qo ôu ≤n oj Ωo Ón °rSE’Gh
.É¡n ∏u co pás«pfÉ°nùfr E’G ≈∏Y Al Gón pàYr G

: - ≈ndÉ©n nJhn o¬nfÉën Ñr °oS - ∫n Ébn

}
(2)|

án neôr Mo øo ªs °n†àn Jn p ´GOn ƒn dr G páÑn £r No ≈a ˜p ∫ƒ°oSôs dG Éjn É°nUhn ôo Np BG âr nfÉch
.p ¢Vôr ©p dGhp ∫ɪn dr Ghp Ωós dG

:p ´GOn ƒn dG áp séMn ≈pa ˜ p¬∏s dG ∫o ƒ°oSQn ∫n Éb
mó∏n Hn it CG ’CG :∫n Éb ,Gòn gn Éfn ôo ¡r °nT ’CG :Gƒdo Éb ?ák en ôr Mo oº¶n Yr CG o¬nfƒªo ∏n ©r nJ ôm ¡r °nT tiCG ’GnC {
ºo ¶n Yr GC o¬fn ƒªo n∏©r Jn m Ωƒr jn it CG ’GC :∫Éb Gòn gn Énfóo n∏Hn ’CG :Gƒdo Éb ?áen ôr Mo oº¶n Yr GC ¬o fn ƒªo n∏©r nJ
ºr oμ«r n∏Yn nΩôs nM ór b ` ≈dn É©n nJh ∑n Qn ÉÑn Jn ` ¬n s∏dG s¿ÉE a :∫Éb ,Gòn gn Énæeo ƒr jn ’GC :GƒodÉb ?áneôr Mo
Gòn gn ºr co óp n∏nH ≈pa Gòn gn ºr oμep ƒr nj áp neôr oëcn É¡n ≤u ën Hp ’GE rºμo °nVGôn Yr GC hn rºoμdGƒn reCGhn rºco nAÉneOp
n∫Éb ,rº©n nf ’GC ¬o fn ƒoÑ«ép oj n∂pdPn sπco ` ÉKÓnK ` âo r¨s∏Hn πr gn ’GC ,Gòn gn ºr co ôp ¡r °nT ≈ap
.(3)zp ¢†©r Hn Ün Ébn Qp ºr μo °o†©r nH Üo ôp °r†nj GQk ÉØs co ipó©r nH sø©o Lp ôr Jn ’ rºμo ∏n jr hn hr CG rºoμën jr hn

.iQÉîÑdG √GhQ (3) .(32) ájB’G IóFɪdG IQƒ°S (2) .(46) ájB’G äƒÑμæ©dG IQƒ°S (1)

86

C MY K

: oäGQn óq în oŸGh ¿o ÉeOr E’p G (Ü)
päÉbƒo∏îr ªn dr G ôp pFÉ°nS ≈∏Y n¿É°nùrfE’p G - ≈dn É©n Jn hn o¬fn ÉnëÑr °oS - o¬∏s dG õn «s ne
¿n ƒnμdr G o¿É°nùfr ’E G On É°nS p π≤r ©n rdÉH ,p ¢VQr C’G ≈a ák Øn «∏p Nn ¬o ∏©n nLhn ,p π≤r ©n rdÉHp

.pInAƒÑo îr ªdG p¬Jp Gôr«Nn hn ¬p pfOp É©n en øe On ÉØnà°rSGh ,√o Qƒs Wn hn
Éen πs co n∞°nûnàcr Gh ,¬pJÉ«n nM p܃∏o °rSoCGh p√ôp μr Øp Hp o¿É°nùrf’Ep G ɪn °nS p π≤r ©n rdÉHp

.p¬pàneór Np h p¬pànMGôn dp n™«ªp én dG ôn îs °nShn Om ɪn nLhn ¿m Gƒn «n nMh äm ÉnÑfn øe o¬dn ƒr Mn
:- ≈dÉ©Jh ¬fÉëÑ°S - ˆG ∫ƒ≤j

}

(1)|

≥s nënà°rSÉa p¬pàYn ÉWn ≈a ón ¡n àn rLGh ,p¬≤p pdÉNn ≈dEG o¿É°nùrfE’p G ión nàgr G p π≤r ©n dr ÉpH
p ≥jôp Wn ≈dEG Gƒ∏o °sUƒn nàjn ºd ºr ¡o ndƒ≤o Yo Gƒ∏o ªn gr nCG Éen ón ær Yp Qo ÉØs oμdGh ,o¬fn Gƒn °rVQp
∂n pdòpH n¿ƒao ôp nà©r jn Ap ’hCG ºr go Égh ¬o nHÉ≤n Yp h p¬s∏dG Ön °n†nZ Gƒ≤t ën àn °rSGh ión ¡o dr G

:z∂p r∏ªo dG{ Ip Qƒ°oS ≈a º¡æY ºo jôp μn dG o¿BGô≤dG ≈μp ër nj ɪn cn

.(164) ájB’G Iô≤ÑdG IQƒ°S (1)

87

CMYK

:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb
}

(1)|

º«∏°ùdG º°ùédG ≈a º«∏°ùdG π≤©dG

≈∏Y É¡n pH - ≈dn É©n nJhn ¬o fn ÉnëÑr °oS - o¬∏s dG øs en ≈àdGp º©n uædGp º¶n Yr nCG øe πo ≤r ©n rdGhn
¿CGhn pá∏«∏p é˘rdG áp ˘ªn ˘©r ˘uæ˘dG √òp ˘gn ≈˘∏˘Y áo ˘¶n ˘an ɢën ˘ª˘dG ¬p ˘r«˘∏n ˘Yn oÖ˘ép ˘jhn ,p¿É˘°nù˘rf’E G
øn ˘r«˘nH o¿Rp Gƒn ˘oj ¬p ˘pHhn ,p¬˘pJô˘Np BGhn √o ɢ«n ˘fr Oo ≈˘a oº˘©n ˘ræ˘njp π˘≤r ˘©n ˘dr ɢpH ¬o ˘sfC’ ,ɢ¡˘nfƒ˘°üj
p πnÑpb røpe p¬«dEGp räón pæ°rSCoG ≈àp sdG án an Óîp dr G ≥t ëp nà°rùnj ¬p pHhn ,p¬pJÉn«nM äp ÉnÑ∏s £n nàoe

.- πs nLhn õs Yn - o√’ƒr en
:É¡n ¡n nHÉ°nT Éeh ôn ªîdG Ωn ôs ëa ,¬o oÑ«u ¨j hGC nπ≤©dG Öo pgòr jo Ée sπc oΩÓ°S’E G Ωôs nMóbn hn

.(11 h 10) ¿ÉàjB’G ∂∏ªdG IQƒ°S (1)

88

C MY K

:- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

}
(1)|

:∫Éb ˜ ≈s ÑædG ¿CG In ôn jôn go ≈pHnCG øY

É¡Ho ô°ûj nø«Mp ôn ªr în dG oÜôn °rûj ’h ,løep rDƒpe ƒgh ≈fp õr jn øn «Mp ≈pfGõs dG ≈pfõr jn ’{

.(2)zøpeDrƒeo ƒgh ¥o ôp °rùnj ø«M ¥o Qp É°sùdG o¥ôp °rùnj ’h ,løep rƒD eo ƒgh
¬```∏s dG º`n©rfCnG ≈```àdG á``ªn «¶©dG n᪩æu dG √ò`g ¿n hôueón `oj p¢SÉ`æs dG ¢n †`r©Hn sø``pμdh
äp GQóu îªdG ∫Énª©àp °r SÉH pπr≤©n dG áo ªn ©r pf ≈gh ,º¡«∏Y É¡H -≈dÉ©Jh ¬fÉën rÑ°o S-
¿n ƒodƒs ënàjhn ,ôp «μØàdG øY º¡o dn ƒ≤o oY ¿n ƒ∏£u n©oj nø«æperóªo dG A’ƒD g ¿C’ ,ø«NósàdGh

.≈p©nJ ’h oôuμØn oJ’ ≈àp dG pádÉ°s †dG pºFp Én¡Ñn dG øpe Üo pônàr≤Jn ám LQOn ≈dEG É¡pÑÑn °n ùpH
Im õn «r en ºq gn CG o¿É°ùf’E G ón ≤n an GPGE ¬o sfnC’ ,≈u fp ƒr μn dG ¿p Gõ«ªdG ≈a lπ∏N oçóo ër «n an

?ôo sHón àn jn hn p¿ƒμdG ≈ap ôo sμØà«n °nS iòdG ør ªn an ,oπ≤r ©n dG ≈gh p¬«ap
?ôªu ©n ojh ≈æp Ñr n«°nS iòdG øe

? √ôp jƒ£Jh p¿ƒμdG pIQɪYp ≈∏Y ¬ªn s∏©n nJ Ée ≥o uÑ£n jo h º∏©à«°S iòdG øe

?p ¢VQr ’nC G ≈a ák Ø«∏N ¿n ƒμo nj ¿GC ôp μr Øp dGhp ≈Yr ƒdG øY oÖFɨdG Gòg ≥t ëà°ùj πgh
røne ≈∏Yh ¬Jp ôn °rSoCG ≈∏Y m π«≤p Kn Am ÖYp ≈dEG oøep ór ªo dG o∫ƒs ëàn jn ±ƒ°S
ôm eu ón eo ,p ™ªn àn éªdGh páÄ«Ñ∏d ôm ueón eo h Üm ôu în oe ≈dEG o∫ƒëàj n±ƒ°Sh ,¬ndƒr nM
≈dGE má©jô°S Im ô¶æHh ,¬∏p gr CGh ¬pFÉæHCG pIÉ«Mh ¬Jp É«M ≈a lídÉ°U ƒg Ée πu μo d
nAGQh ¿CG iôn æn °nS .ïdEG...pÜÉ°nüàp Zr ’Gh pábn ôp °sùdGhp πrà≤n dGh ∞p æ©o dG pçOGƒM

.øn «æp peór oep ∫Gƒn gr C’Gh pÖpFÉ°üªdGhp ºFGôédG √p òp g πu co

π©aCG É¡«∏Y ܃àμe ΩÉ¡°S : Ω’RC’G ,ΩÉæ°UC’G : ÜÉ°üfC’G ,(90) ájB’G IóFɪdG IQƒ°S (1)

.iQÉîÑdG √GhQ (2) . ΩDhÉ°ûàdG hCG ∫hD ÉØà∏d Ωóîà°ùJ π©aCG ’ hCG

89

CMYK

w≥ëp nà°rùeo ƒgh ,p¬Hu Qn áp YÉW ≈∏Y lêQp ÉNn h ,p¬pæjód ôl °pSÉN oøep ór ªo dG
.¬Hp GòYh p¬s∏dG pÖ°n†¨n dp

.¬©p ªàéeh ¬∏p gCGh ¬°pùØr nf ≈∏Y l∫ÉnHhn oøpeór ªo dG
.p¬pdƒr nM ør ep p¿ƒμdGh áp Ä«Ñp r∏pd Ül ôu în oeh ôl eu ón eo oøep ór ªo dG
p¬∏s dG p è¡n ær ne øY ól «©Hh ,p º«≤p à`°ùªo dG p ≥jôp £s dG ø`n Y ±l ôp në`ær eo oøpeór `ªo dG

.-≈dÉ©Jh ¬fÉërÑ°oS-
.≈w fp É°ùfGE h ≈w æWhh ≈w æjO Öl Lp Gh o¬ào HQn Éën eo h ¿p ÉeOE’p G áo ehÉ≤eo

:¿CG oÖép nj ≈Ä«pÑdG ¿p Ro Gƒàs dG ≈n∏Yn nßpaÉën fo ≈nμdp h
GOk Gôn ˘aCG ¬p ˘àp ˘¡n ˘LGƒ˘e ≈˘a ɢ©k ˘«˘ª˘L n∞˘≤˘fh nÜɢgQr E’p Gh n±ôt ˘£n ˘às ˘dG nÜQp ɢë˘of ●

.äm Éneƒμo oMh
äp GQóîªdG èjhôàH ¿n ƒoeƒ≤o jn røne nÜQp Éëfo h ÉfOp ÓH øe n¿ÉeO’E G nπ°pUCÉàn °rùnf ●

.nAGƒ©°nT kÉHônM
: ¿s CnG ôr cs òn Jn ánÑdp É£s dG ≈pJõn jõp Yn ....Ödp É£dG iõp jõp Y
. É¡«a Op É°nùaE’p G Ωo óYh É¡Jo Qn ɪn Yp p ¢VQC’G ≈a ¿p É°ùfE’p G án ª¡e - 1
oΩÓ°SE’Éa GÒk ãc Åo £îjp ΩÓ°S’E ÉH ±n ô£àdGh nÜÉgQ’E G o≥°pü∏r oj øe - 2

.∂n dp Pn øep Al iôp Hn
. ≈u Äp «ÑdG p¿Ro GƒàdG ≈a kÓ∏Nn oçpóër oj Ün ÉgQ’E Gh n±ô£àdG - 3

.p ∫GƒMC’G uπco ≈a pánMɪn °sùdGh ôp °rùo«dG oøjOp Ωn Ó°S’E G - 4
. ¬o àn Än «Hh p¿É°ùfE’G án ë°U p¿Gôn ueón jo äp GQóu îªo dGh ¿n ÉeO’E G - 5
. páÄn «Ñ∏d lçƒt n∏Jn hn p ∫ɪn ∏pd l´É«°Vh áp ë°ü∏d ∑l ÓgGEp øn «NóàdG - 6

90

C MY K

ådÉãdG ÜÉÑdG ≈∏Y äÉÑjQóJ

: πªcGC - 1
.......h ..... h ...... ≈Ä«ÑdG ¿p Ro Gƒàs dÉH pás∏îp ªo dG Qp ƒoeCo’G nøpe ( G )
..................... : ≈g ¢VQC’G ≈a p¿É°ùfE’G áo ªq ¡e (Ü)
...... - 2 ..... - 1 ø««ë«°ùª∏d p¿Éehôt dG pÜÉgQr GEp Qƒn °oU ør pe (`L)
? É¡«a mó°pùØr oe ≈dEGp ¢VQC’G ≈a ôm ªu ©n eo ør pe o¿É°ùfE’G ∫o ƒs ëàn jn ∞n «c - 2

. ∂dP ír °uVh .páÄ«ÑdG ≈a kÓ∏N oÜÉgQ’E Gh ±o ô£àdG oçóp ër jo - 3
.¿p É°ùf’E G Ωn ón bp ál ªjób Il ôgÉX ƒg πH ák ãjóM Ik ôgÉX ¢n ù«d oÜÉgQ’E G - 4

. á∏ãeC’G ™e ¢ûbÉf
? πJÉb ≈dEGp πo «pHÉb n∫ƒs nëJn ≈àe - 5
. n∂pHƒ∏°SCÉH Op hóo Nr Co’G pÜÉë°UCG án °üb ¢r üîu nd - 6
? ál «eÓ°SGE ál YÉæ°U Ün ÉgQE’G ¿s nCG Oo Ou ôn oj røne ≈∏Y Ot ôo nJ nºpH - 7
.≈q peÓ°S’E Gp øjódG ≈ap íeo É°ùàdG ≈∏Y É¡H ∫t póàn °rùJn pá∏ãe’C G ¢n †©r nH ôco PG - 8
:CÉ£îdG ΩÉeCG ( ✕ ) áeÓYh ÜGƒ°üdG ΩÉeCG ( ✓) áeÓY ™°V - 9
ƒg pá«fÉ°ùf’Ep Gp ¢ùØr æs dG ≈∏Y nAGóàY’G s¿nCG Qôu ≤n oj Ωo Ó°S’E G ( G )
( ) . É¡∏u c pá«fÉ°ùfE’p G ≈∏Y lAGóàYG
áYn hôo °rûªn dG ¥p ôo £t dÉH n∫ɪdG n™ªéj ¿CG ¿p É°ùf’E G ≈∏Y (Ü)
( ) .iôNCG Éfk É«rMCnG páYn hôo °rûªn dG ôp «Zh ÉkfÉn«Mr nCG
( ) .p π≤r ©n dÉH äp Ébn ƒo∏îr ªn dG ôp Fp É°nS ≈∏Y n¿É°ùf’E G o¬∏dG õn «s ne (`L)
( ) .p¬pbGôM’E Qp ÉædG ≈a √ƒ©o °nVhn hn ¬æe m ìƒof oΩƒr bn ôn îp °nS ( O )

91

CMYK

: π∏Y - 10
.¬ndƒr nM røne ≈∏Yh ¬p Jôn °rSCoG ≈∏Ym π«≤p Kn Am rÖYp ≈dGEp oøep ór ªo dG o∫ƒs ënàjn ( G )
øe p ¢Vôr ©p dGh p ∫ɪdGh p Ωós dG án en ôr Mo p ´GOn ƒn dG áo nÑ£r No tøªs °n†àn Jn (Ü)

.áæ°ùdGh ¿BGô≤dG
: ≈∏Y ÖJôJ iòdG Ée - 11
? º¡pdƒ≤o ©o pd Qp ÉØs oμdGp ∫ɪn gr GEp ( G )
? ¬æep ¢ü∏îàdGp Ωón Yn h p¿ÉeO’Ep G (Ü)

- 12
}
|
? (Gƒ£o °pù≤r oJ) (ºghôt nÑJn ) ≈æ©e Ée ( G )
? ∂dP ∫ój ΩÓYh ?ájB’G ≈a ¬æY ¬∏dG ÉfÉ¡æj ’ iòdG Ée (Ü)
? º¡d ¬o ∏dG É¡ëæe ≈àdGp π≤r ©n dG án ªn ©fp p ¢SÉæs dG ¢o †©r nH ôo eu ón jo ∞«c - 13

92

C MY K

™HGôdG ÜÉ`ÑdG

áÄ«ÑdG ≈∏Y pá¶n an Éën ªo dG ≈a áp æs °tùdGh p¿BGô≤o dG øep ¢l ShQo Oo

nøep ôm «ãμH áo Øn jôp °sûdG áo jƒnÑæs dG áo sæ°tùdGh p ºjôμdG ¿p BGô≤o dG äo ÉjBG πo ØrënJ
p¬˘pæ˘jOp ≈˘a In Oɢ©˘°ùdGh ôn ˘«˘î˘dG ¿p ɢ°ùfÓE ˘d πo ˘ªp ˘rë˘nJ ≈˘pà˘ds G áp ˘©n ˘ap ɢæs ˘dGp ¢ShQo ót ˘dG
ól «©p nH nø«ªp ∏°ùªdG ¢o †©r nH o¬©o næ°rüjn Ée ¿CG iôn æn an Énændƒr Mn ôo ¶æf Éææs μp dh ,√o É«n fr Oo h
p ∫ƒ°SôdGh p ºjôμdG ¿p BGô≤dG äp É¡«LƒJh p ΩÓ°SE’p G p º«dÉ©J øY óp ©r oÑdG sπco

:p ¢ShQódG √òp g øpehn ....ø«eC’G
:(π«Hp Éb Io É°nSCÉen ) ≈nJƒr ªn dG øo ar On :∫h’C G ¢SQódG
p¬«Np Cn’ nπ«HÉb p πrà≤n pH (πn «HÉbh nπ«HÉg) p øjƒn Nn nC’G ø«H ´o Gô°uüdG ≈¡nàfG
.¬«Np C’ p¬∏àb ón ©H o¬oJô«Mp h πn «HÉb Io É°SCÉe CGóÑJh ,nπ«pHÉgn

!!?¬«NCG áp ãéH πo ©n Ør nj GPÉe
!!?Ap Gôn ©n dG ≈pa É¡co ôo àr jn GCn

.ïdEG......... !!?ôp ¡r sædG hCG ôp ër nÑdr G ≈pa É¡«≤p r∏jo ΩCG
≈˘∏˘Ym π˘«˘àp ˘bn ∫o hs CG πo ˘«˘Hɢ¡˘a ,p¿É˘°ùfÓE ˘d ≈t ˘¡˘dE’p G ¢o SQó˘dG ≈˘Jp Cɢj ɢæ˘go h

.p ¢VQC’G
!!? √ÉJƒªH o¿É°ùfE’G oπ©Øj GPÉe
ΩCG m¿É°ùf’E âfÉcCG lAGƒn °nS ,p ¢VQr Cn’G p øWp ÉHn ≈pa ≈Jn ƒr ªn dG p øar On ør pe ós oH’n

.√ôp r«n¨dp
.áÄ«pÑdG äón °nùan h oAGƒ¡dG çn ƒs ∏n nànd Ap Gôn ©n dr G ≈pa ¬«Np CG án sãoL πo «HÉb n∑ôn nJ ƒr nd

93

CMYK

¢o û«©J ≈àdG Ap É«MC’G ≈∏Y ≈°n†bn h oAɪdG çn ƒs ∏n nàdn ôp rënÑdG ≈a o√É≤rdnCG ƒdh
¬«∏Y ¢o û«©p jn iòdG oAɪdG ó°nùØn dn √p ô«Z hCG ôm ¡æc ÉHk òr Yn Ak Ée ¿Éc ƒdh ,¬«a

.≈x nMm øFp Écn πt c
?§≤a ¿p É°ùfE’Gp ¢ùræLp røep ≈Jn ƒªdG ≈∏Y Gòg ≥o Ñ£æj πg
¿Éc ∂dòdh ,ïdEG ....ôp «£s dGh ¿p Gƒ«ëdGh ¿p É°ùf’E G ≈∏Y ≥o Ñ£æj πH ,’
√ÉNCG øn ap ór njhn p ¢VQC’G ≈a ôn Øp rën«dp ÉHk GôZo ¬∏s dG nå©n nH ór ≤n an ,É«k aGh ¢o SQódG
¢o SQós dG n¿ƒμj ¿CG On GQCG - ≈dÉ©Jh ¬fÉëÑ°oS - ≈dn ƒr ªn dÉa ,n⫪dG nÜGô¨o dG

.¿p É°ùf’E G ôp r«Zn ôNn BGm ¢ùræLp ój ≈∏Y ,Üm GôZ pój ≈∏Y
.p º«¶©dG ¿p BGô≤dG äp ÉjBGp ∫ÓNp øep ¢SQr ós dGh pá°ü≤dG ™e ¿B’Gh

` :- ≈dÉ©J - ˆG ∫ƒ≤j

}

(1|)

Qp hôe ón ©Hh ,øjô°rû©p dGh niOp ÉëdG ¿n ô≤dG πo Ñp ≤r àn °rùfn øo `ëfh ¿n B’Gh
p¿BGô˘˘≤˘˘dGp ∫hõ`f ≈˘˘∏˘˘Y ¿p É`eõs ˘˘dG ø`e É`k fôr `n b ôn `n °û˘˘Yn án `©˘˘nHQr CnG ø`e ô`ã`cCG
¿p BGô≤dG ≈a AÉL Ée án ës °pU oåjóëdG ºo ∏r ©p dG ân ÑKCG ¿CG ón ©Hh ,p ºjôμdG
Qp ɢ¡˘fr C’G ø˘eh ,p¥ô˘£t ˘dG ø˘e áp ˘à˘«˘ª˘dG päɢfGƒ˘«˘ë˘dG Qo ƒn ˘°oU ≈˘Øp ˘nà˘îr ˘nJ πg p º˘jô˘μ˘dG

?√É«ªdG iQÉéeh

. áãL OGôªdGh ,IQƒY :IAƒ°S ,øaOCG :iQGhCG ,(31 ,30) ¿ÉàjB’G IóFɪdG IQƒ°S (1)

94

CMYK

ân ëJ É¡Yp Gƒn fr CnÉH päÉbƒ∏îªdG øe ≈Jn ƒªdG øo paófh ¢n SQr ós dG oº∏s ©n àn fn πr g
?` πLh õY ` ≈dƒªdG Éæªn ∏s Yn ɪc Üp GôàdG

: (¿Éªn ≤r do áo «s °pUhn ) çl ƒt ∏nJhn íl Ñr bo ≈pdÉ©n dG äo ƒ°üdG :≈pfÉãdG ¢o SQódG
:o¬æn rHG oß©p jn ƒn go h n¿Éªn ≤r odp º«μp ëdG p¿É°ùd ≈∏Y An ÉL ¢o SQós dG Gòg

` :- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

}
(1)|

≈dp É©n dG o䃰üdG ¿n Écn ƒr ndhn ,lí«Ñp b ≈dp É©n dG äo ƒr °südG :¬p pærH’ o∫ƒ≤nj o¿Éªn ≤r do
.p ¢SÉæLC’G ≈bp ÉHn øY Qo ɪëp dG õn «s ªn àn d Ik õn «r en ¬nÑMp É°nU ≈£p ©r jo

õo né©r jhn ,É¡n Øo °rUhn oÖ©o °rünj nAÉ°nVƒr °nV ør pe Éæn fp óo oe ≈pa ™o ≤n nj Ée πg iôJ
n¬s∏dG ≈°pVôr ``Jo oAÉ°Vƒ``°†dG √ò``g π``g ,ÉgQp Gôn `°rVCnG p êÓYp ør `Yn Ao É`s Ñ`p WnC’G

?` ≈dÉ©Jh ¬fÉëÑ°S `
.pá«s pfÉsμ°tùdGp πnàμo dG nø«H pIôn °pûàn ær ªo dGp ™pfÉ°üªdG oäGƒ°rUnCG
.QÉ¡f πn «d päGQÉ«s °sùdG øe ≥o ∏p £n ær nJ ≈pàdGh áp Yn õp Ør ªo dG p¬«Ñp ræàs dG äp ’BG äo Gƒ°rUCG
É¡nHÉnë°rUnCG s¿CÉcn hn É¡n Jp Gƒ°rUCnG ≈∏YCG ≈a Égôp «r nZh päÓéu °nùªo dG äo Gƒ°rUCG
p¬s∏dG p º`©n pf rø`pe ám ªn ©r fp p±Ó`J’E ºpgôp `«nZ ≈∏Yh º¡p °pùØo fr CnG ≈∏Y ¿hôo `n eBÉ`àn nj
.p ™ªr °sùdG áo ªn ©r fp ≈gh √Op ÉnÑYp ≈∏Y - ≈dÉ©Jh ¬fÉëÑ°S -

. ¢†ØNG :¢†°†ZG ,∫óàYG :ó°übG ,(19) ájB’G ¿Éª≤d IQƒ°S (1)

95

CMYK

` :- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

(1)| }

≈s Fp É°nVƒr °s†dG çn ƒ∏àdG øμdh ,§≤ap ™ªr °sùdG pá°sSÉMn ≈∏Y ™o ≤n jn ’ Qo ôn °s†dG
:≈a oÖÑs °nùnàjn

≈ap p¿É°ùfÓE d p ø«nàen Rp Óoe Éàn ën nÑ°rUCGn p¿ÉnàØn °pU ɪgh pás«Ñ°nü©n dGh p ≥«°u†dÉH Qp ƒ©°ûdG ●
.ôp °VÉëdG ôp °ü©dG

.Iô«ãc Am É£n Nr nCGp ´ƒbh ≈a oÖsÑ°nùnànj ɪep πªn ©n dG ≈a õp «pcôr às dGp ΩóY ●
É``¡˘˘H ôo `ã`μ˘˘J ≈˘˘à˘˘dGp ø`cÉ``e’C G ≈˘˘a Op Gô``a’C G ø˘˘«`H pÖ˘˘Wo É`î˘˘à˘˘dG pᢢHƒ`˘˘©o `˘˘°oU ●

.Ao É°nVƒr °s†dG
: Ip QÉ«s °ùdG nÖMÉ°U ≈NCG
Óa ,øn jôp Nn B’G ≈∏Yh ∂n r«∏n Yn máªn ≤r pf ≈dEG É¡odƒu ëoJ GPɪ∏a ál ªn ©r fp Io QÉ«°ùdG
Qp É¡n Xr EGp ≈ap hn ,Ap Ébn pó°rUnC’G ≈∏Y Ap GóuædG ≈pa ¬p «pÑær às dG áp dBG p ΩGóîà°S’ ≈Yp GOn
,º¡o éYp õr oJh øn jôp NB’G p ™ªr °nS påjƒ∏Jn ≈pa ÖsÑ°nùnààn an Qp hôo °tùdGh p ìôn Øn dG
.πo ªn ©j iòdGh Öo ©n àr ªo dGh ¢o †jôªdG º¡«Øa
¢Vôp ©r àn °r ùnJh pπué°n ùªo dG än ƒr °n U ™r narônJ ’ ∂n Jp nQÉ«s °n S nπpNGO ¢o ù∏éJ âfCGh
.øjôp nNB’G ¿n GPBGh n∂r«nfoPoCG Öp©àr Jo ’ ≈àM ¬p JGnôuÑnμeo h päƒr °s üdG äp Énª°u ùnéoe

.(36) ájB’G AGô°SE’G IQƒ°S (1)

96

CMYK

: päsÓën ªn dGh øjOÉ«ªdG ≈a ™n FÉÑdG ≈Np CnG
päGôÑu nμoe pÖnÑ°nùHp ¢n ù«dh ` ≈dÉ©n nJh ¬fÉën rÑ°oS ` ¬∏dG póæYp øpe o¥RôdG

.≈FÉ°Vƒ°†dG çn ƒn∏àdG oÖuÑ°nùoJ ≈àdG äp ƒ°üdG
` :- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

(1)| }

: ¿Éμn `ne qπc ≈a ¿n É°ùfE’G ≈NCG
äp É`n eÓ`n Y ø`e ál `eÓ`Yh iƒn `˘≤r ˘às ˘dG oπ`«˘˘dO ¢o †Ø˘˘î˘˘æ˘˘ª˘˘dG oÇOÉ`¡˘˘dG äo ƒ`°üdG ●

.≈u bp ôt dGh Ip Qn É°n†nëdG
Rp ɢØn ˘r∏˘àu ˘dGh ´É˘jòr ˘ªp ˘dG Ip õ˘¡˘Lr CnG päGƒ˘˘°rUCnGp ™˘˘ar ôn ˘˘pH ∂n ˘˘n∏˘˘gCGh ∂n ˘˘nfGô˘˘«˘˘Lp Pp ƒDr ˘˘Jo ’ ●
¢o SÉæs dG ºn ∏p °nS røne ºo ∏p °rùªo dGh ,p ΩÓ°S’E G ≈a Qn Gôn °pV ’h Qn ôn °nV Óa ,päÓué°nùªo dGh

.√p pójn hn ¬fp É°nùdp røpe

pÜÉ`Hn ø`Y oêôo `r îJn ≈àdG äp Gôn `«Ñp ©r sàdGh pá`n jPp rDƒ`o `ªdG p®É`Ød’C ÉH ¢n SÉ`s ædG Pp rƒD `Jo ’ ●
≈˘˘a RÉ`n Ø˘˘∏r ˘˘àu ˘˘dG hGC p ´É`n jòr `p ª˘˘dG ≈˘˘a ¬`o ©`˘˘ªn `r °ù˘˘fn ɢ˘e ¢o †©˘˘Ñ˘˘a ,Ap É`n «˘˘n뢢dGh Üp On n’C G
p º˘«n ˘bp h Üp GOB’ ât ˘ªo ˘j’n Ip ôn `o μ`dG äp É`n jQn É`Ñ`˘oe π˘ã`e áp `jô`«˘pgɢªn `˘én ˘dG päGAn É`≤˘∏˘dG
.¬`æ`Y ¬s∏dG ≈¡n fn iò``dG Ap ƒ```°tùdÉH ôp ¡r `én `dG pÜÉ`n `H ≈`a π`o Nó``jhn ,É`æ©p `ªn `n àér oe

` :- ≈dÉ©J - ˆG ∫Éb

(2)| }

.(148) ájB’G AÉ°ùædG IQƒ°S (2) .(58) ájB’G äÉjQGòdG IQƒ°S (1)

97

CMYK

:p ≥jôp £s dG oÜGOGB :ådÉãdG ¢SQódG
mäÉan ôt °üJ røep √o Gôf Ée ÉnæpFÉnæHr CnGp ¢†©H ≈∏Y äôn £n «r °nS ≈àdG päÉ«cƒ∏°ùdG øe
Éæ©p ªn àée pó«dÉ≤n nJ øYh - ≈dÉ©Jh ¬fÉën rÑ°oS - p¬∏dGp è¡æe øY lêhôo No É¡«a
p ≥pFGóë˘dGh áp ˘es ɢ©˘dG päÓ˘°UGƒ˘ª˘dGhp ´QGƒ˘°ûdG ≈˘a iôn ˘æ˘a ,¬˘Jp ɢs«˘pbÓ˘Nr CnGh
røen hn ,äp É«àØdG n¿ƒ°oùcp É©jo ør ne án eÉ©dG n™aÉæŸG É¡«∏Y ≥o ∏£f ɪe Égôp «Zh
¬fÉëÑ°oS - ¬∏dG É¡æY ≈°nVôr jn ’ ≈àdG páLQÉîn dG päGQÉnÑ©p dÉH ¿ƒao òp ≤j
Ée Gƒ°ùfn hn p¿ƒfÉ≤n dG pá∏FÉW nârëJn É¡H oßØs ∏n àn jn røen o™≤n nj ≈àdGh - ≈dÉ©Jh
≈HCG ø©n an p ≥jô£dG Üp GOBÉH p ΩGõàd’G ƒëf ˜ ˆG ∫o ƒ°SQ ¬«dEG Éæ¡n sLhn
≈∏Y ¢n Sƒ∏o éo dGh rºco ÉsjGE { :∫Éb ˜ ≈pÑæn dG øY iQp ór îo dG mó«©p °nS
’GE º˘ào ˘«r ˘nHnCG GPn EÉp ˘a :∫ɢb .ɢ¡n ˘«˘a oçós ˘ë˘à˘f É˘æ˘°où˘dp ɢé˘e ≈n ˘pg ɢªn ˘sfGE :Gƒ˘dɢ≤˘a ,äp ɢbn ôo ˘£t ˘dG
,ôp °nünÑdG ¢t †nZ :∫Éb ?p ≥jô£dG t≥Mn Éeh :GƒdÉb .É¡≤s nM ≥n jôp £s dG Gƒ£o Yr ÉC a ¢n ùdÉéªdG

.z ôp μæŸG øY ≈l ¡r nfh ,±p hô©ªdÉH ôl er CnGhn ,p ΩÓ°ùdG Ot Qhn iPn ’Cn G t∞cn h
!!? IQɪdG ≈a ¢o üsëØn nànj n’h √o ôn °nünH ¢t †¨o nj ºμæpe ør ne

!!? iPn Cn’G ¿n ƒØt μo jn päÉØn s∏în ªo dGh äp GQn hPo É≤n dG ¿ƒeo ôr nj nøjòdG πg
!!? ±hô©ªH √ôn r«nZ ôn neCGhn ºco óo nMCnG nΩós ≤n nJ Ik ôs en ºr cn

!!? CÉ£n în dG ≈ap ´ƒbo ƒo dG øY √ôn «r nZ ºco óo Mn CnG ≈¡n nf Iôs en rºcn h
É¡àeÉbCG ≈àdG p ™jQp É°nûªn dG º¶YCG øe ƒgh ,Ip ôgÉ≤dG ≈a ¥p ÉØn fr nC’G hôàe
GPÉe ,mÖcGQ nÚjÓe áp ©n Hn Qr CnG øe oÜôo ≤r nj Ée É«eƒj π≤æj iòdGh ,áo dhódG

!!?p º«¶©dG iu Qp É°n†ën dG ´hô°ûªdG Gòg ≈∏Y pá¶aÉën ªo ∏d πo ©n Ør fn

98

CMYK

πo £©àJh ôo «r °sùdG πo £s ©àjn hn p ≥∏r ¨n dG nøep Ün GƒrHnC’G ¿n ƒ©næªr nj áp Ñn∏£s dG ¢o †©r Hn
.p ¢SÉæs dG oídp É°nüne

¬˘fp GQn ór ˘oL ≈˘∏˘Y n¿ƒ˘oÑ˘ào ˘rμ˘jhn Ωn Ó˘bC’G ¿ƒ˘˘oLôp ˘˘îr ˘˘jo ÜsÓ˘˘£t ˘˘dG ¢o †©˘˘H
≈˘à˘dG pIRn õu ˘≤n ˘ªo ˘dG äp GQn ɢÑn ˘©p ˘dɢH n¿ƒ˘«o ˘©o ˘dG ¿n hPo rƒD ˘ojh ,¬o ˘dn ɢªn ˘Ln n¿ƒ˘go ƒu ˘°ûjh

. ïdGE ...É¡fn ƒoÑoàrμjn
p ≥FGóëdG ión Mr GEp ≈dEG äp GRn ÉnLE’p G p ΩÉjCG øe m Ωƒr jn ≈a in Éneón bn ≈æàbÉ°S

? äo ór nLhn GPɪa áp seÉ©dG
p ¢Sƒo∏oér∏dp m ¢ü°süîn eo ôo «r Zn ƒgh ôn °n†Nr nC’G n¿ÉμªdG ¢o Tôp àn Ør nj ¢o †©r nÑdG
páen ɪn ≤o dG nøpe ôl «pãcn hn pánZQÉØn dG p ¢ùWp É£n nÑdG ¢o SÉ«cCGh ¬dn ƒr Mn p ΩÉ©n £s dG ≈bp GƒHn hn

. ¬æe Öp jô≤n dG páneɪn ≤o dG p¥hóo ær °oU ≈pa É¡n ©p °rVƒn pH √o ôn Wp ÉNn r∞∏u μn jo ºdh

99

CMYK