ชุดที่ 3

ชดุ กจิ กรรมภาษาไทย

เรือ่ ง เสยี งในภาษาไทย

กลมุ สาระการเรยี นรภู าษาไทย ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปท่ี ๑

ชุดท่ี 3
เรียนรูเสยี งพยัญชนะ

รชั พล ฟองฤทธิ์
โรงเรยี นเคหะทุงสองหองวทิ ยา ๑
สำนักงานเขตหลักสี่ กรงุ เทพมหานคร

คำนำ

ชุดกิจกรรมภาษาไทย เร่ือง เสียงในภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปท่ี ๑ กลมุ สาระการเรียนรู
ภาษาไทย ทั้ง ๕ ชุดกิจกรรม จัดทำขึ้นเพื่อใชเปนเครือ่ งมือสำหรับพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
วิชาภาษาไทย ในสาระที่ ๔ หลักการใชภาษาไทย โดยการใหนักเรียนไดศึกษาคนควาเนื้อหา
และการฝกปฏิบัติกิจกรรมไดดวยตนเองในลักษณะการเรียนรูรวมกัน ซึ่งเปนการจัดการเรียน
การสอนที่เนนผูเรียนเปนสำคัญ โดยครูผสู อนใหคำแนะนำเมื่อนักเรียนมีปญหาหรือไมเขาใจ นักเรียน
สามารถตรวจสอบความรคู วามสามารถและทดสอบผลการเรียนไดดว ยตนเอง

ชุดกิจกรรมภาษาไทย เรื่อง เสียงในภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๑ ชุดที่ 5
เรื่อง สนุกกับพยางคและคำเลมนี้ สำเร็จลงไดดวยดี เนื่องจากไดรับความอนุเคราะหจาก
นายสมภพ นิลทคช ผูอำนวยการสถานศึกษาโรงเรียนเคหะทุงสองหองวิทยา ๑ และผูเกี่ยวของ
ทุกทานที่กรุณาใหคำแนะนำ และใหขอคิดอันเปนประโยชนตอการจัดทำชุดกิจกรรมเลม นี้ ผูจัดทำ
จึงขอขอบคุณเปน อยา งสูงมา ณ โอกาสน้ี

ผูจัดทำหวังเปนอยางยิ่งวา ชุดกิจกรรมภาษาไทยเลมนี้ จะเปนประโยชนตอครูผูสอน
และนักเรียนในการพัฒนาการเรียนการสอนใหมีประสิทธิภาพยง่ิ ข้ึน รวมท้งั เปนการสรางเจตคติที่ดี
ในการเรียนวิชาภาษาไทย

รัชพล ฟองฤทธิ์

สารบญั ข

คำนำ หนา
สารบญั ก
คำช้ีแจงสำหรับครู ข
คำชี้แจงสำหรบั นักเรยี น ค
ชดุ กจิ กรรมภาษาไทย ชุดที่ ๓ เรียนรูเสียงพยัญชนะ ง
๑
ใบความรทู ่ี ๓.๑ เรื่อง การเกิดและลกั ษณะของเสยี งพยญั ชนะ ๔
แบบบันทกึ กจิ กรรมที่ ๓.๑ ตอนที่ ๑ ๗
แบบบนั ทึกกิจกรรมที่ ๓.๑ ตอนที่ ๒ ๘
ใบความรทู ่ี ๓.๒ เร่ือง ตำแหนง ของเสยี งพยญั ชนะ ๙
แบบบนั ทกึ กจิ กรรมท่ี ๓.๒ ตอนที่ ๑
แบบบนั ทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๒ ตอนที่ ๒ ๑๓
แบบบันทึกกิจกรรมท่ี ๓.๒ ตอนที่ ๓ ๑๔
ใบความรูท่ี ๓.๓ เรอื่ ง สัมผสั พยัญชนะในบทรอยกรอง ๑๖
แบบบนั ทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๓ ตอนที่ ๑ ๑๗
แบบบันทกึ กิจกรรมท่ี ๓.๓ ตอนท่ี ๒ ๑๙
ใบความรูท่ี ๓.๔ เรื่อง รปู พยัญชนะและหนา ท่ขี องรูปพยญั ชนะ ๒๑
แบบบนั ทึกกิจกรรมที่ ๓.๔ ตอนท่ี ๑ ๒๒
แบบบนั ทกึ กจิ กรรมท่ี ๓.๔ ตอนท่ี ๒ ๒๖
แบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๔ ตอนที่ ๓ ๒๘
แบบทดสอบกอ นเรียน – หลังเรียน ๒๙
บรรณานุกรม ๓๐
ภาคผนวก ๓๒
เฉลยแบบบนั ทกึ กิจกรรมที่ ๓.๑ ตอนที่ ๑ ๓๔
เฉลยแบบบันทึกกิจกรรมที่ ๓.๑ ตอนที่ ๒ ๓๕
เฉลยแบบบันทึกกิจกรรมที่ ๓.๒ ตอนที่ ๑ ๓๖
เฉลยแบบบันทึกกจิ กรรมที่ ๓.๒ ตอนที่ ๒ ๓๗

สารบัญ (ตอ ) ค
หนา
เฉลยแบบบนั ทึกกิจกรรมท่ี ๓.๒ ตอนที่ ๓ ๓๙
เฉลยแบบบนั ทกึ กิจกรรมที่ ๓.๓ ตอนท่ี ๑ ๔๐
แนวคำตอบแบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๓ ตอนที่ ๒ ๔๒
แนวคำตอบแบบบันทกึ กิจกรรมท่ี ๓.๔ ตอนที่ ๑ ๔๓
เฉลยแบบบนั ทึกกิจกรรมที่ ๓.๔ ตอนท่ี ๒ ๔๕
เฉลยแบบบันทกึ กจิ กรรมที่ ๓.๔ ตอนที่ ๓ ๔๖
เฉลยแบบทดสอบกอ นเรียน – หลงั เรียน ๔๗
แบบสังเกตพฤติกรรมนักเรยี นดา นคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค ๔๘
เกณฑก ารใหคะแนนพฤติกรรมการทำงานกลมุ ๕๐
แบบสงั เกตพฤตกิ รรมการทำงานกลมุ ๕๑
แบบบันทกึ คะแนนชดุ กจิ กรรม ชดุ ที่ ๓ เรือ่ ง เรียนรเู สยี งพยญั ชนะ ๕๒
แบบบนั ทกึ คะแนนการพัฒนา ๕๔

ง

คำชแ้ี จงสำหรับครู

1. ชุดกิจกรรมภาษาไทย เรื่อง เสียงในภาษาไทย จัดทำขึ้นเพื่อพัฒนาใหนักเรียน
มคี วามรู และทักษะการเรียนรู ในสาระที่ ๔ หลักการใชภาษาไทย กลุมสาระการเรียนรูภาษาไทย
ชนั้ มธั ยมศึกษาปที่ ๑ ตามหลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขัน้ พื้นฐาน พุทธศกั ราช ๒๕๕๑ ประกอบดวย
๕ ชุดกจิ กรรม ดงั น้ี

ชุดที่ ๑ เร่ือง กำเนดิ และชนดิ ของเสียงในภาษาไทย
ชดุ ท่ี ๒ เรอ่ื ง เขาใจเสยี งสระ
ชดุ ท่ี ๓ เรอ่ื ง เรียนรูเสียงพยัญชนะ
ชดุ ท่ี ๔ เรือ่ ง ศึกษาเสียงวรรณยุกต
ชุดท่ี ๕ เรื่อง สนุกกบั พยางคและคำ
2. ชดุ กจิ กรรมภาษาไทย ชดุ น้ีเปน ชดุ ท่ี 3 เรื่อง เรยี นรูเสยี งพยญั ชนะ
3. ครผู ูสอนจะตอ งศกึ ษาลักษณะกจิ กรรมใหเ ขาใจ และศกึ ษาแผนการจัดการเรียนรู
อยางละเอียด และปฏบิ ตั ิตามแผนการจดั การเรยี นรูทุกขั้นตอน
4. ครผู ูส อนตองชแี้ จง แนะนำการใชชุดกิจกรรมภาษาไทย ใหนกั เรียนเขาใจกอ นเรยี น
ทกุ คร้งั
5. ครูผสู อนตองคอยดแู ล ใหคำปรึกษาเมือ่ นกั เรยี นมีปญ หา หรือเกิดขอ สงสยั
ขณะทีป่ ฏบิ ัตกิ ิจกรรม
6. ครผู ูสอนตอ งบนั ทกึ ผลการเรยี นรูห ลังจากนกั เรียนไดป ฏบิ ัติกจิ กรรมเสร็จแลว ทกุ คน

จ

คำชีแ้ จงสำหรบั นกั เรียน

1. ชุดกิจกรรมภาษาไทย เรื่อง เสียงในภาษาไทย ชุดท่ี ๓ เรอ่ื ง เรยี นรเู สยี งพยญั ชนะ
จดั ทำขึ้น เพือ่ ใหน ักเรียนไดศกึ ษาการเกิดและลักษณะของเสยี งพยัญชนะในภาษาไทย ตำแหนง
ของเสยี งพยญั ชนะในพยางค การใชเสยี งพยัญชนะในบทรอยกรอง รูปพยัญชนะและหนา ที่ของรูป
พยญั ชนะ โดยมีสว นประกอบสำคัญ ดังน้ี

๑. ชื่อชุดกิจกรรม
๒. เวลาท่ใี ช
๓. มาตรฐานการเรยี นรู ตัวช้วี ดั
๔. จุดประสงคก ารเรียนรู
๕. เนือ้ หาสาระ
๖. กิจกรรม
๗. สื่อและแหลง การเรยี นรู (ใบความร/ู แบบบันทกึ กิจกรรม)
๘. แบบทดสอบกอ นเรียน-หลังเรียน
๙. เฉลย
๑๐. แบบบนั ทกึ คะแนนกจิ กรรมระหวา งเรยี น
๑๑. แบบบนั ทึกคะแนนการพัฒนา
๑๒. การประเมนิ ผลการทำกิจกรรม
และในสวนของตวั อยางหรือสถานการณ จะปรากฏอยใู นขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม
การเรียนรูข องแผนการจัดการเรยี นรู เพ่อื กระตุนใหน ักเรียนเกิดแรงจูงใจในการปฏบิ ัติกิจกรรม
ใหส ำเร็จลลุ ว ง
2. นักเรยี นควรศึกษามาตรฐานการเรยี นรู ตวั ชว้ี ดั จดุ ประสงคก ารเรยี นรู เวลาทใ่ี ช
เน้ือหาในใบความรู และวิธปี ฏิบตั ิกจิ กรรมใหเขา ใจกอ นปฏบิ ัตกิ ิจกรรม
3. นกั เรียนจะตอ งปฏิบัติกิจกรรมตามขัน้ ตอนอยา งเครง ครัด ดว ยความตง้ั ใจ ซอ่ื สัตย
มคี วามสามคั คี และยอมรับความคิดเหน็ ของผูอื่น มกี ารวางแผน และรบั ผิดชอบตอ งานกลมุ ดว ยกนั
เพื่อใหบ รรลเุ ปาหมายของกลมุ
4. ระหวางปฏบิ ัตกิ ิจกรรมถา นักเรียนมปี ญหา ไมเ ขาใจ สามารถซกั ถามครูผูสอน
ไดตลอดเวลา
5. เม่อื นกั เรียนปฏบิ ตั กิ ิจกรรมแลว สามารถตรวจคำตอบจากแบบเฉลยคำตอบ
ที่แนบมาดวยตนเอง หากผลคะแนนไมเ ปนทพี่ อใจ นักเรยี นสามารถกลบั ไปเรียนรูกจิ กรรมใหมจ นกวา
จะไดผลเปนท่ีพอใจ และสามารถนำไปใชใหเ กดิ ประโยชนในชีวิตประจำวนั ตอไป

1

ชุดกิจกรรมท่ี ๓ เรียนรูเสยี งพยัญชนะ
รายวิชาภาษาไทย ท ๒๑๑๐๑ ช้ันมัธยมศึกษาปท ี่ ๑ เวลา ๔ ช่ัวโมง

มาตรฐานการเรยี นรู
ท.๔.๑ เขา ใจธรรมชาติของภาษาและหลักภาษาไทย การเปลี่ยนแปลงของภาษา และ

พลงั ของภาษา ภูมิปญญาของภาษา และรักษาภาษาไทยไวเปน สมบัติของชาติ
ตวั ช้วี ดั
ท ๔.๑ ม.๑/๑ อธบิ ายลกั ษณะของเสียงในภาษาไทย

จดุ ประสงคการเรียนรู
๑. อธิบายการเกิดของเสยี งพยญั ชนะได
๒. บอกเสยี งพยัญชนะในภาษาไทยได
๓. บอกตำแหนงที่เกดิ และลกั ษณะการออกเสียงพยญั ชนะได
๔. บอกเสียงพยัญชนะทเี่ กิดตนพยางคไ ด
๕. จำแนกเสียงพยญั ชนะตน เดยี่ ว และเสยี งพยัญชนะตน ควบกล้ำได
๖. บอกเสียงพยัญชนะทเี่ กิดทายพยางคไ ด
๗. บอกคำสมั ผัสพยญั ชนะในบทรอ ยกรองได
๘. เขยี นคำทีส่ มั ผัสพยญั ชนะกบั คำท่ีกำหนดใหได
๙. บอกรูปพยัญชนะและหนาที่ของรูปพยญั ชนะได
๑๐. อานและเขียนสะกดคำไดถ ูกตอง

เนื้อหาสาระ
๑. ลกั ษณะการเกดิ ของเสยี งพยัญชนะ
๒. ตำแหนงที่เกิดและลกั ษณะการออกเสียงพยัญชนะ
๓. เสยี งพยญั ชนะท่เี กิดตน พยางค
๔. เสียงพยัญชนะตนเดี่ยว เสยี งพยญั ชนะตนควบกล้ำ
๕. เสียงพยัญชนะทเ่ี กิดทา ยพยางค
๖. สัมผสั พยญั ชนะในบทรอ ยกรอง
๗. รูปพยัญชนะและหนาท่ีของรูปพยญั ชนะ

๒
กจิ กรรม

๑. นกั เรียนศึกษาขอ มลู จากใบความรทู ี่ ๓.๑ เรือ่ ง การเกิดและลักษณะของเสียงพยญั ชนะ
๒. นักเรียนทำแบบบันทึกกจิ กรรมที่ ๓.๑
๓. นกั เรยี นศกึ ษาขอ มลู จากใบความรทู ี่ ๓.๒ เรอื่ ง ตำแหนง ของเสียงพยัญชนะ
๔. นกั เรยี นทำแบบบนั ทึกกิจกรรมท่ี ๓.๒
๕. นักเรียนศกึ ษาขอ มูลจากใบความรูที่ ๓.๓ เรื่อง สัมผัสพยญั ชนะในบทรอยกรอง
๖. นักเรยี นทำแบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๓
๗. นักเรียนศึกษาขอ มลู จากใบความรทู ี่ ๓.๔ เร่ือง พยญั ชนะและหนา ท่ขี องรปู พยญั ชนะ
๘. นักเรียนทำแบบบนั ทกึ กจิ กรรมท่ี ๓.๔
๙. นักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน – หลงั เรียน ชุดกจิ กรรมท่ี ๓ เรอ่ื ง เรียนรูเสยี ง
พยัญชนะ

สื่อและแหลงเรียนรู
๑. ใบความรทู ี่ ๓.๑ เรอื่ ง การเกดิ และลกั ษณะของเสียงพยญั ชนะ
๒. ใบความรูที่ ๓.๒ เร่อื ง ตำแหนงของเสยี งพยัญชนะ
๓. ใบความรูท่ี ๓.๓ เรื่อง สัมผัสพยญั ชนะในบทรอ ยกรอง
๔. ใบความรทู ี่ ๓.๔ เรือ่ ง รูปพยัญชนะและหนา ทข่ี องรูปพยัญชนะ
๕. แบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๑ ตอนที่ ๑ ตอบคำถาม เรื่อง การเกิดและลกั ษณะของเสียง
พยญั ชนะ
๖. แบบบันทึกกิจกรรมท่ี ๓.๑ ตอนที่ ๒ แผนผังความคิด เร่ือง การเกิดและลกั ษณะ
ของเสียงพยัญชนะ
๗. แบบบันทึกกิจกรรมท่ี ๓.๒ ตอนท่ี ๑ เรื่อง เสียงพยัญชนะตนเดี่ยว เสียงพยัญชนะตน
ควบกล้ำ
๘. แบบบันทกึ กิจกรรมท่ี ๓.๒ ตอนท่ี ๒ เกมแกะดำ เร่อื ง เสียงพยญั ชนะตนพยางค
๙. แบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๒ ตอนที่ ๓ เรื่อง เสยี งพยัญชนะทายพยางค
๑๐. แบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๓ ตอนท่ี ๑ เร่ือง สัมผัสพยัญชนะในบทรอยกรอง
๑๑. แบบบันทึกกจิ กรรมที่ ๓.๓ ตอนที่ ๒ เร่ือง เรียงรอยถอยไทย
๑๒. แบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๔ ตอนที่ ๑ เรื่อง หนา ทข่ี องรูปพยญั ชนะ
๑๓. แบบบันทึกกจิ กรรมที่ ๓.๔ ตอนท่ี ๒ เร่ือง คำควบกล้ำ อกั ษรนำในบทเพลง

๓

๑๔. แบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๔ ตอนที่ ๓ เร่ือง คำควบกล้ำ อักษรนำในสำนวนไทย
๑๕. แบบทดสอบกอ นเรียน - หลงั เรยี น ชุดกิจกรรมที่ ๓ เร่ือง เรียนรูเสียงพยัญชนะ

การประเมนิ ผลการทำกิจกรรม ๑๒๐ คะแนน
๑. ตรวจผลงานแบบบนั ทึกกจิ กรรม ๔๘ คะแนน
๒. ประเมนิ การทำกิจกรรมกลมุ ๑๕ คะแนน
๓. แบบทดสอบกอนเรียน - หลงั เรยี น

เกณฑผ า นการประเมิน
นกั เรียนศึกษาความรู ทำแบบบันทกึ กิจกรรม และทำแบบทดสอบกอ นเรียน - หลังเรียน

ผานเกณฑรอ ยละ ๘๐

๔

ใบความรูท่ี ๓.๑
เรอ่ื ง การเกิดและลกั ษณะของเสียงพยญั ชนะ

จดุ ประสงคก ารเรียนรู
๑. อธิบายการเกิดของเสยี งพยญั ชนะได
๒. บอกเสียงพยัญชนะในภาษาไทยได
๓. บอกตำแหนง ทเ่ี กดิ ของเสียงพยญั ชนะได
๔. บอกลักษณะการออกเสยี งพยัญชนะในภาษาไทยได

คำช้แี จง ๑. นกั เรียนศึกษาขอมลู ใบความรทู ่ี ๓.๑ เร่อื ง การเกดิ และลกั ษณะของเสียงพยญั ชนะ
๒. นกั เรียนปฏิบัติกิจกรรมในแบบบนั ทกึ กิจกรรมที่ ๓.๑ ตอนท่ี ๑ และตอนที่ ๒

เสยี งพยญั ชนะ

เสียงพยัญชนะ คือ เสียงท่เี กดิ จากกระแสลมจากปอดผา นเสน เสยี ง ซ่ึงอาจสน่ั สะบัดหรือ
ไมส่ันสะบัดก็ได แลว ถูกสกัดกั้นทั้งหมดหรือเพยี งบางสวน ณ ท่ีใดทหี่ น่ึงในชองทางเดินของลม
คือ อาจเปนลำคอ ชอ งปากหรือชองจมกู ในชอ งปากมีอวัยวะท่สี ามารถกักเสียงพยญั ชนะได คือ เพดาน
ล้นิ ปุมเหงอื ก ฟน และรมิ ฝปาก

ลักษณะสำคญั ของเสยี งพยญั ชนะ คือ เปนเสยี งทถ่ี กู กักกอนท่ีจะออกไปทางปาก หรือจมูก
พยญั ชนะไทย ๔๔ รปู แตมีเสียงพยัญชนะเพียง ๒๑ เสยี ง เพราะพยญั ชนะบางรูปมเี สียงซำ้ กนั ดงั น้ี

ที่ เสยี งพยญั ชนะ รูปพยญั ชนะ ที่ เสยี งพยัญชนะ รูปพยัญชนะ
๑. /ก/ ก ๘. /ต/ ต ฏ
๒. /ค/ ข ฃ ค ฅ ฆ ๙. /ท/ ท ธ ฑ ฒ ถ ฐ
๓. /ง/ ง ๑๐. /น/ น ณ
๔. /จ/ จ ๑๑. /บ/ บ
๕. /ช/ ช ฌ ฉ ๑๒. /ป/ ป
๖. /ซ/ ซ ส ศ ษ ๑๓. /พ/ พ ภ ผ
๗. /ด/ ด ฎ ๑๔. /ฟ/ ฟ ฝ

ที่ เสยี งพยญั ชนะ รปู พยัญชนะ ๕
๑๕. /ม/ ม ที่ เสียงพยัญชนะ รูปพยัญชนะ
๑๖. /ย/ ย ญ ๑๙. /ว/ ว
๑๗. /ร/ ร ๒๐. /ฮ/ ฮ ห
๑๘. /ล/ ล ฬ ๒๑. /อ/ อ

ตำแหนงท่ีเกิดของเสียงพยัญชนะ

เสยี งพยัญชนะเกิดจากลมทีถ่ กู ขบั ออกจากปอด ผานมาตามหลอดลม กระทบเสนเสยี ง
แลว ผานมาถงึ ลำคอ ลมทอี่ อกมานี้จะถกู กักก้ันไวในสวนตาง ๆ ของชองปากบางสว น หรือถกู กกั
ทั้งหมดแลวจึงปลอยลมออกมาทางปากหรือข้ึนจมูกกไ็ ด ทำใหเรารูสึกวาการออกเสียงพยัญชนะ
ไมสะดวกเทากับการออกเสียงสระ จุดท่ีลมถกู กักก้นั แลวปลอยใหล มออกมานั้นเปนท่ีเกิดของเสียง
พยญั ชนะ เรยี กวา ทเ่ี กิด ที่ตง้ั หรือ ฐานกรณ เสียงพยญั ชนะมที เ่ี กดิ หลายแหง ดังนี้

ฐานกรณ ริมฝป าก รมิ ฝปาก ฟนและ เพดาน เพดาน ชอ งระหวา ง
ลักษณะการออกเสยี ง กบั ฟน ปมุ เหงอื ก แข็ง ออ น เสนเสียง
เสยี งระเบดิ /จ/ /ก/ /อ/
ไมก อง ไมม ีลม /ป/ /ต/ /ช/ /ค/
ไมก อง มีลม /พ/ /ท/
กอง มลี ม /บ/ /ด/ /ย/ /ฮ/
เสยี งเสียดแทรก ไมกอ ง /ฟ/ /ซ/ /ง/
เสียงนาสกิ กอ ง /ม/ /น/
เสยี งขางลนิ้ กอง /ล/
เสยี งกระทบ กอง /ร/
เสียงกึ่งสระ กอง /ว/

พยญั ชนะเสยี งกอง (โฆษะ) เกดิ ข้ึนจาก เสียงพยัญชนะไมก อง (อโฆษะ)
การที่ลมถกู ดันออกมากระทบกับเสน เสยี ง เกดิ จากลมท่ีถูกดันออกมาขณะท่เี สนเสยี ง
อยา งแรงทำใหเ สนเสียงสะบัดมาก อยใู นลกั ษณะเปด ลมพุง ออกมาโดยสะดวก
เสียงทเ่ี กิดข้ึนจะมลี ักษณะเสียงกอง ไมส่นั สะเทือนแรงมากนัก เสยี งที่เกิด
มี ๙ เสยี ง คือ บ ด ม น ง ร ล ว ย จะไมก อ ง มี ๑๒ เสยี ง คือ เสียง ก ค ป พ
ตทจชฟซฮอ

๖
เสียงพยัญชนะในภาษาไทย แบงตามลกั ษณะเสียงได ๖ ลักษณะ ดังนี้

๑. พยัญชนะเสยี งระเบิด เกิดจากขณะเปลงเสียง ลมถูกกักไว ณ ตำแหนงหนึ่งในชองปาก
จากนั้นจึงพงุ ออกมาโดยแรง กรณีทีม่ กี ลุมลมหายใจเคลอื่ นตามออกมา จะเรยี กวา พยัญชนะระเบดิ
มีลม แตห ากไมมีกลุมลมหายใจเคล่ือนตามออกมา จะเรยี กวา พยัญชนะระเบิดไมมีลม พยัญชนะ
เสยี งระเบดิ ในภาษาไทยมี ๑๑ เสียง ไดแก เสยี ง /ก/ /จ/ /ด/ /ต/ /บ/ /ป/ /อ/ /ค/ /ช/ /ท/
/พ/

๒. พยัญชนะเสียงเสียดแทรก เกิดจากขณะเปลง เสียง ลมถูกบบี ใหเคลือ่ นผานบริเวณ
ท่ีแคบ เชน ฟนบนกับริมฝป ากลา ง ชองระหวา งเสนเสียง พยญั ชนะเสยี งเสยี ดแทรก มี ๓ เสียง คอื
/ฟ/ /ซ/ /ฮ/

๓. พยัญชนะเสียงนาสิก เกิดจากเมอ่ื เปลง เสียงแลว มีกลุม ลมหายใจสว นหนงึ่
เคล่อื นออกทางโพรงจมูก พยัญชนะเสยี งนาสิกมี ๓ เสยี ง ไดแ ก เสียง /ง/ /น/ /ม/

๔. เสียงพยัญชนะกึง่ สระ เปนเสียงพยัญชนะท่ีเปน เสียงเล่อื นระหวางสระ ๒ เสยี ง เชน
เสียง /ย/ เปนเสยี งที่เกดิ เม่อื อวยั วะออกเสียงเล่ือนจากตำแหนง สระ -ิ หรือ -ี ไปยงั สระท่ีตามมา
สวนเสียง /ว/ เปน เสยี งกงึ่ สระท่เี กิดเมื่ออวัยวะออกเสียงเล่ือนจากตำแหนงสระ -ุ หรอื -ู ไปยงั สระ
ทต่ี ามมา

๕. เสยี งพยญั ชนะกระทบ เกิดจากลมเคลอื่ นผา นปลายล้ินท่ียกขึน้ ไปแตะบริเวณหลงั ฟน
อยา งรวดเรว็ ในลกั ษณะการสั่นสะบดั ไดแก เสยี ง /ร/

๖. เสยี งพยญั ชนะขาง เกิดจากลมถูกกักไวในชองปาก แลวปลอยใหลมบางสว นออกไป
ทางขา งลิน้ ไดแ ก เสียง /ล/

๗

แบบบนั ทกึ กจิ กรรมท่ี ๓.๑
ตอนที่ ๑ ตอบคำถาม เรื่อง การเกดิ และลักษณะของเสียงพยัญชนะ

ช่อื - สกลุ ............................................................................ ชั้น ................. เลขที่ ...........
คำช้แี จง ใหน กั เรียนเตมิ คำหรอื ขอ ความในชอ งวา งใหถ กู ตอง

๑. ลกั ษณะสำคัญของเสยี งพยัญชนะ คือ .......................................................................................
............................................................................................................................................................
๒. พยัญชนะเสียงกอง หมายถึง ....................................................................................................
............................................................................................................................................................
๓. ตำแหนง ทีเ่ กิดของเสยี งพยัญชนะมหี ลายแหง ไดแ ก ................................................................
............................................................................................................................................................
๔. เสียงพยญั ชนะที่เกิดท่ีเพดานออน ไดแ ก เสียง ........................................................................
๕. พยัญชนะเสยี งเสยี ดแทรกมีลกั ษณะ .........................................................................................
............................................................................................................................................................
๖. พยญั ชนะระเบิดมีลม มี ...... เสียง ไดแก .................................................................................
๗. เสยี งพยญั ชนะในภาษาไทยทเี่ กิดจากลมถกู กักไวในชอ งปาก แลว ปลอ ยใหล มบางสว นออกไป

ทางขา งลิ้น ไดแ ก เสียง .............................................................................................................
๘. เสยี งพยญั ชนะทเ่ี กิดจากลมถูกบีบใหเคล่อื นผา นระหวา งฟนบนกบั ริมฝปากลาง ไดแ ก เสยี ง .................
๙. เสียงพยัญชนะที่มรี ูปพยัญชนะแทนมากท่ีสดุ คือ เสียง........... มีรูปพยญั ชนะแทนดังนี้ .............
๑๐. เสียงพยญั ชนะท่ีมีรูปพยญั ชนะแทนเพียงรปู เดียว มีทัง้ หมด ......... เสยี ง ไดแก เสยี ง ..............
...............................................................................................................................................................

๘

แบบบันทกึ กจิ กรรมท่ี ๓.๑
ตอนที่ ๒ แผนผังความคดิ เรอ่ื ง การเกิดและลกั ษณะของเสียงพยัญชนะ

ช่ือ - สกุล ................................................................................... ชั้น .................... เลขที่ ...........
คำช้ีแจง ใหนกั เรียนเขยี นแผนผังความคิดสรปุ ความรู เร่อื ง การเกิดและลักษณะของเสียงพยัญชนะ

ในภาษาไทย

จำนวนเสียงพยญั ชนะ ลกั ษณะสำคัญ

พยญั ชนะเสียงกอง (โฆษะ) เสยี งพยญั ชนะ
มี ๙ เสยี ง ไดแ ก .................. ในภาษาไทย
............................................
ลกั ษณะการออกเสียง
ตำแหนงทเี่ กิด (ฐานกรณ)

ริมฝป าก ไดแ ก /ป/ /พ/ /บ/ /ม/

เสียงกึง่ สระ ไดแก /ว/ /ย/

๙

ใบความรทู ี่ ๓.๒
เรอื่ ง ตำแหนง ของเสียงพยญั ชนะ

จดุ ประสงคก ารเรียนรู
๑. บอกเสยี งพยัญชนะท่เี กิดตน พยางคได
๒. จำแนกเสียงพยญั ชนะตนเดยี่ ว และเสียงพยัญชนะตนควบกลำ้ ได
๓. บอกเสยี งพยัญชนะที่เกิดทา ยพยางคไ ด

คำชีแ้ จง ๑. นกั เรยี นศึกษาขอมลู ใบความรูท ่ี ๓.๒ เรอ่ื ง ตำแหนงของเสยี งพยัญชนะ
๒. นกั เรียนปฏบิ ตั กิ ิจกรรมในแบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๒ ตอนท่ี ๑ - ตอนท่ี ๓

ตำแหนง ของเสยี งพยญั ชนะ

ในการเปลงเสยี งพยางคห นึ่ง ๆ นั้น เสียงสระ เสยี งพยัญชนะ และเสียงวรรณยุกต
จะเปลงตามกันออกมาอยางกระช้ันชิด เสียงท่ีเดนชัดท่ีสุด คือ เสยี งพยัญชนะ จะนำเสียงสระ
และเสียงวรรณยุกต เสียงพยญั ชนะท่ีอยูตนพยางค เรียกวา เสียงพยัญชนะตน เชน กาล งาน
ปวด ซา ย มี /ก/ /ง/ /ป/ /ซ/ เปนพยัญชนะตน สว นเสียงพยัญชนะท่ปี รากฏทา ยพยางคเรยี กวา
พยญั ชนะทายหรือ พยัญชนะสะกด เชน นก บนิ เร็ว มี /ก/ /น/ /ว/ เปนพยัญชนะสะกด

๑. เสยี งพยญั ชนะตน พยางค
๑.๑ เสียงพยัญชนะตน เดยี่ ว เสียงพยัญชนะทงั้ ๒๑ เสียง ทำหนาท่เี ปน เสียงพยัญชนะ

ตนเด่ยี วไดท งั้ หมด ดงั น้ี

ที่ เสยี งพยัญชนะ รูปพยัญชนะ ตัวอยา ง
๑. /ก/ ก กนิ แกง กาว
๒. /ค/ ขฃคฅฆ ไข เคม็ ฆอ ง
๓. /ง/ ง หง งาน หงาย
๔. /จ/ จ จิก
๕. /ช/ ฉชฌ ฉนั เชญิ เฌอ

ท่ี เสียงพยญั ชนะ รูปพยญั ชนะ ๑๐
๖. /ซ/ ซ ศ ษ ส ทร สร ตวั อยา ง
๗. /ท/ ฐ ฑ ฒ ถ ท ธ โซ ศอก ()ษี สูง ทราม สราง
๘. /ย/ ญ ย หญ หย อย ฐาน ถาม (มณ)ฑา เฒา เทยี ม ธง
๙. /ด/ ฎ ฑ ด ญาติ ยาย หญิง หยาม อยาก
๑๐. /ต/ ฏ ต ฎี(กา) (บณั )ฑุ ดึง
๑๑. /น/ ณ น หน (กุ)ฏิ ตาม
๑๒. /บ/ บ ณ(รงค) ใน หนา
๑๓. /ป/ ป บาน
๑๔. /พ/ ผ พ ภ ปน
๑๕. /ฟ/ ฝ ฟ ผัก พาย ภาพ
๑๖. /ม/ ม ฝาก ฟาง
๑๗. /ร/ ร หร มอง
๑๘. /ล/ ล ฬ หล รัก หรือ
๑๙. /ว/ ว หว ลกู (ก)ี ฬา หลาน
๒๐. /อ/ อ วาง หวาน
๒๑. /ฮ/ ห ฮ อาย
โห ฮา

คำควบไมแทแ ละคำอกั ษรนำท่ีออกเสยี งพยางคเ ดียว จัดเปนคำทม่ี เี สยี งพยญั ชนะตนเดี่ยว เชน
สราง (อานวา สา ง) จริง (อานวา จงิ ) โทรม (อานวา โซม) หญงิ (อา นวา หฺยิง) อยาก (อา นวา หยฺ าก)

เสียงพยัญชนะตนนอกจากเสียงพยญั ชนะเดีย่ ว ๆ ท้งั ๒๑ เสยี งแลว ยังรวมถงึ เสียงพยัญชนะ
ควบกลำ้ ดว ย

๑.๒ เสียงพยญั ชนะควบกลำ้ หรือ เสยี งพยัญชนะตนประสม เสียงพยัญชนะ
สองเสียงทอ่ี อกเสียงพรอมกัน เมื่อประสมสระเดยี วกนั เรียกวา เสยี งพยญั ชนะควบกลำ้ เสยี งพยัญชนะ
ทอ่ี อกเสยี งควบกล้ำกบั เสยี งพยัญชนะอน่ื ไดมี ๓ เสยี ง คือ /ร/ /ล/ /ว/ และเม่ือควบกล้ำกนั แลว
จะอยใู นตำแหนง ตน พยางคเสมอ สำหรับคำไทยแท เสยี งพยญั ชนะควบกลำ้ มีดังน้ี

๑๑

ที่ เสยี งพยัญชนะควบกลำ้ รปู พยัญชนะควบกล้ำ ตัวอยาง
๑. /กร/ กร กรู เกรง กราบ เกรียงไกร
๒. /กล/ กล กลา กลืน กลงึ ไกล
๓. /กว/ กว กวา แกวง กวาง เกวยี น
๔. /คร/ คร ขร ครู เครง ขรัว ขรบิ
๕. /คล/ คล ขล คล่ี คลาย ขลัง ขลาด
๖. /คว/ คว ขว ควา ความ ขวา ขวิด
๗. /พร/ พร พรา พรอ ม พรู พริ้ง
๘. /พล/ พล ผล พลา พลาง แผล ผลดั
๙. /ปร/ ปร ปร่ี เปรียบ โปรด ปรบั
๑๐. /ปล/ ปล ปลา ปลกี ปลอด เปลา
๑๑. /ตร/ ตร ตรา เตรยี ม ไตร ตรึง

เสียงพยัญชนะควบกลำ้ ตน พยางค ซึ่งเปนคำทม่ี าจากภาษาอ่ืน เชน

ที่ เสียงพยญั ชนะควบกล้ำ ตัวอยาง
๑. /ทร/ จันทรา อินทรา (สนั สกฤต)
๒. /ฟร/ แทรกเตอร (อังกฤษ)
๓. /ฟล/ ฟรี (อังกฤษ)
๔. /ดร/ ฟลกุ (องั กฤษ)
๕. /บร/ ดราฟต (องั กฤษ)
๖. /บล/ เบรก (อังกฤษ)
บล็อก (อังกฤษ)

๑๒
๒. เสียงพยญั ชนะทา ยพยางค

เสยี งพยัญชนะทายพยางคหรือทา ยคำเปนเสยี งพยญั ชนะสะกดมี ๘ เสยี ง เสยี งพยัญชนะ
สะกดดงั กลา ว จดั เปนมาตราตา ง ๆ ดงั นี้

ท่ี เสียงพยญั ชนะสะกด มาตรา รปู พยัญชนะสะกด ตัวอยา ง
๑. /ก/ กก ก ข ค ฆ ปก สขุ ยคุ เมฆ
๒. /ง/ กง ง กล้งิ แสง แหง
๓. /ต/ กด ด ฎ ต ฏ จ ช โปรด กฎ ชาติ ปรากฏ นิจ คช
ท ธ ศ ษ ส ซ บาท พธุ อากาศ โทษ รส
ฐฑฒถ กา ซ อิฐ ครุฑ วัฒนา รถ
๔. /น/ กน น ณ ญ ร ล ฬ ซน คณุ กาญจน พร นิล วาฬ
๕. /ป/ กบ บ ป พ ฟ ภ ลบ บาป เทพ กราฟ โลภ
๖. /ม/ กม ม ชม นาม เข็ม
๗. /ย/ เกย ย นาย เลย
๘. /ว/ เกอว ว แวว ขาว แกว

นกั วิชาการบางทานกลาววา เสยี งพยัญชนะทา ยในภาษาไทยมี ๙ เสยี ง คือ เพม่ิ เสยี ง
/อ/ อกี หนง่ึ เสยี ง เชน เสียงพยัญชนะทายในคำวา ติ เตะ แฉะ ผุ ปุ ปะ ปริ

เสียงพยญั ชนะทา ย /อ/ เปนเสียงทไ่ี มม ีรูปเขียนชัดเจนในหลกั อักขรวิธีของไทย เสียงนี้
จะปรากฏในพยางคท ีป่ ระสมสระเสียงสน้ั และออกเสียงเปนพยางคห นกั เชน แฉะ ตริ ถาคำนั้น
ปรากฏในตำแหนงท่ลี ดนำ้ หนัก เสียงพยัญชนะทายเสยี งน้อี าจหายไปได เชน พยางคห นาในคำวา
แฉะๆ สวนในพยางคป กตทิ เี่ ปนสระเสียงสนั้ ไมมพี ยญั ชนะทายกอ็ าจปรากฏเสียง /อ/ เพิ่มขน้ึ มาได
หากออกเสยี งเนน พยางคน้นั เชน มะมวง (โดยปกติจะออกเสยี งไมลงหนักทพี่ ยางคแ รก คอื มะ
แตถ า ออกเสยี งเนน จะมีเสยี ง /อ/ เปนเสยี งพยัญชนะทา ยของพยางคแ รก)

ตามหลกั ภาษาศาสตรเสยี งพยญั ชนะสะกด แมกด เปน เสยี ง /ต/ และเสยี งพยญั ชนะสะกด
แมก บ เปน เสยี ง /ป/ ไมใ ชเสียง /ด/ และ /บ/

๑๓

แบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๒
ตอนที่ ๑ เรือ่ ง เสียงพยัญชนะตนเดี่ยว เสยี งพยัญชนะตน ควบกล้ำ

ช่ือ - สกุล .......................................................................... ชั้น ................. เลขที่ ...........

คำช้ีแจง บอกเสยี งพยัญชนะตนของคำตอ ไปนี้ และจำแนกวา เปนเสียงพยญั ชนะตน เด่ียวหรอื
เสยี งพยญั ชนะตน ควบกล้ำ (เสยี งพยญั ชนะตนประสม)

ที่ คำ เสยี งพยัญชนะตน เสยี งพยญั ชนะตน
๑. กราบกราน ในคำไดแก เดี่ยว ควบกลำ้
๒. หลอมเหลว
๓. งมงาย
๔. ขวักไขว
๕. ถ่นิ ฐาน
๖. ปราดเปรยี ว
๗. สรรเสรญิ
๘. ภาคภูมิ
๙. แพรวพราว
๑๐. มมู มาม
๑๑. ทรดุ โทรม
๑๒. ใฝฝ น
๑๓. ซาบซึ้ง
๑๔. ตรวจตรา
๑๕. เยียวยา

๑๔

แบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๒
ตอนที่ ๒ เกมแกะดำ เรือ่ ง เสยี งพยัญชนะตน พยางค

ชื่อ - สกลุ ................................................................................ ชัน้ .................... เลขท่ี ...........
คำชแี้ จง ใหนักเรียนจับคูคำที่มเี สยี งพยญั ชนะตน เหมือนกัน ซ่งึ ในแตล ะขอนั้นมคี ำทมี่ เี สียง
พยัญชนะตนเหมือนกันทงั้ หมด ๕ คู เหลือเพยี ง ๑ คำทีไ่ มมคี ู (เปนแกะดำ) เขยี นคำตอบลงในชองวา ง
ใหถ กู ตอ ง

1. ยุง ชม คบั ยกั ษ ชดุ คน ผา ถาม ผ้งึ วา ย ถงุ
คทู ่ี ๑ ........................ - .........................
คทู ่ี ๒ ........................ - .........................
คูท่ี ๓ ........................ - .........................
คทู ี่ ๔ ........................ - .........................
คูที่ ๕ ........................ - .........................
แกะดำ ไดแก ...........................

2. น้ำ ใจ สาว จันทร ดืม่ ดาว ปอง นอง ปด หอ ง เสือ้
คูที่ ๑ ........................ - .........................
คูที่ ๒ ........................ - .........................
คูท ี่ ๓ ........................ - .........................
คทู ี่ ๔ ........................ - .........................
คทู ี่ ๕ ........................ - .........................
แกะดำ ไดแ ก ...........................

๑๕
3. จุด ซาย ลว่ิ เผลอ ทราบ เพลง ความ จรงิ ขาย ขวา หลาน

คูท่ี ๑ ........................ - .........................
คทู ี่ ๒ ........................ - .........................
คูท ่ี ๓ ........................ - .........................
คูท ี่ ๔ ........................ - .........................
คูท่ี ๕ ........................ - .........................

แกะดำ ไดแก ...........................

4. ครอง กวาด ขวัญ แปรง ไกว ตรวจ ขวาง คลาย ตรอง คลอง ปรับ
คูที่ ๑ ........................ - .........................
คูที่ ๒ ........................ - .........................
คทู ี่ ๓ ........................ - .........................
คทู ่ี ๔ ........................ - .........................
คูท่ี ๕ ........................ - .........................
แกะดำ ไดแ ก ...........................

5. ซงึ้ ชนั้ พณิ ศษิ ย ภาพ พลิ้ว คุณ โฉม ธง ขาน โทษ
คูท ่ี ๑ ........................ - .........................
คทู ่ี ๒ ........................ - .........................
คูท ่ี ๓ ........................ - .........................
คูท ่ี ๔ ........................ - .........................
คทู ี่ ๕ ........................ - .........................
แกะดำ ไดแก ...........................

แกะดำ เปนสำนวน หมายถึง คนทีท่ ำอะไร
ผิดเพื่อนผิดฝูงในกลมุ น้ัน

๑๖

แบบบันทกึ กจิ กรรมท่ี ๓.๒
ตอนที่ ๓ เสยี งพยญั ชนะทา ยพยางค

ชอ่ื - สกุล .................................................................................. ช้นั .................... เลขท่ี ...........
คำชีแ้ จง พิจารณาคำตอ ไปนี้ แลวจัดกลุมคำทมี่ ีเสยี งพยญั ชนะทา ยพยางคเปน เสียงเดียวกัน

ไวเปน กลุม ๆ ใหถ ูกตอ ง
กราฟ มนตร กอปร บญุ เลย้ี ง อัฐ เณร สารท คุณ หวง
ธรรม กาพย กลมุ สรรค จติ หมาย ภพ ญาณ มารค ฟล ม
กลวย วรรค ญาติ ศลิ ป กาล โชค พรรณ มิตร เยาว เลข
เดน ภาค ผล บัตร เสร็จ ขาว กาญจน ศาสตร กจิ ยาย
กล พิมพ เชญิ ธาตุ ศร รปู เพชร สรรพ แกส หวาน
พงษ หนงั บท ภมู ิ พุทธ รถ ลาภ หลง หนาว ปยุ

…………………………………………… …………………………………………… ……………………………………………
…………………………………………… …………………………………………… ……………………………………………
………………………………………….… ………………………………………….… ………………………………………….…
…………………………………………… ................................................... ……………………………………………
เสยี งพยัญชนะทาย คอื เสยี ง....... เสียงพยัญชนะทา ย คือ เสียง....... เสยี งพยัญชนะทา ย คอื เสียง.......

…………………………………………… …………………………………………… ……………………………………………
…………………………………………… …………………………………………… ……………………………………………
………………………………………….… ………………………………………….… ………………………………………….…
…………………………………………… …………………………………………… ……………………………………………
เสยี งพยัญชนะทาย คือ เสียง....... เสียงพยัญชนะทาย คือ เสียง....... เสียงพยัญชนะทา ย คือ เสียง.......

…………………………………………… ……………………………………………
…………………………………………… ……………………………………………
………………………………………….… ………………………………………….…
…………………………………………… ……………………………………………
เสยี งพยัญชนะทาย คอื เสียง....... เสยี งพยัญชนะทาย คือ เสียง.......

๑๗

ใบความรูท ี่ ๓.๓
เร่อื ง สมั ผสั พยญั ชนะในบทรอยกรอง

จุดประสงคก ารเรียนรู
๑. อธบิ ายลกั ษณะของคำสัมผัสพยญั ชนะได
๒. บอกคำสมั ผสั พยัญชนะในบทรอ ยกรองได
๓. เขยี นคำท่ีสัมผัสพยญั ชนะกับคำท่ีกำหนดใหได

คำช้ีแจง ๑. นกั เรียนศกึ ษาขอมลู ในใบความรทู ี่ ๓.๓ เร่ือง สมั ผสั พยัญชนะในบทรอยกรอง
๒. นักเรียนปฏิบตั กิ ิจกรรมในแบบบนั ทกึ กิจกรรมที่ ๓.๓ ตอนที่ ๑ และตอนท่ี ๒
สัมผัสพยญั ชนะ

คำสัมผัสพยัญชนะ ไดแก คำท่ีมเี สยี งพยัญชนะตนเดยี วกัน การใชคำสัมผัสพยัญชนะ
ในบทรอ ยกรอง ทำใหบทรอยกรองมีเสยี งสมั ผัสคลอ งจองทไี่ พเราะ นาฟง

คำประพนั ธรอ ยกรองโดยทว่ั ไปไมบ งั คบั สมั ผสั พยญั ชนะ แตกวีนิยมใชเ สยี งสมั ผสั พยญั ชนะ
เพ่อื ใหมีความไพเราะ เชน

กระแสชลวนเชี่ยวเรอื เลีย้ วลด ดคู อมคดขอบคุงคงคาไหล
แตสาชลเจยี วยังวนเปน วงไป น่ีหรือใจทจี่ ะตรงอยา สงกา
(นิราศเมืองแกลง : สุนทรภู)

ในวรรคที่ ๑ สมั ผัสพยญั ชนะไดแก ชล – เชยี่ ว, เล้ยี ว – ลด
ในวรรคท่ี ๒ สัมผัสพยัญชนะไดแ ก คอ ม – คด – ขอบ – คุง- คง - คา
ในวรรคที่ ๓ สมั ผัสพยัญชนะไดแ ก วน – วง, เปน – ไป

เดน เดือนดาวพราวพรา งกลางหองหาว ๑๘
สาดสายฝนหลน รายปรายละออง เกลอื่ นเมฆขาวกลาดฟามาลอยลอง
แตง แตมทองทุงสวยดวยมาลี

(เดือนดับสบั ตะวัน : วันเนาว ยเู ดน็ )

ในวรรคที่ ๑ สมั ผสั พยัญชนะไดแ ก เดน – เดอื น – ดาว, พราว – พราง, หอง - หาว
ในวรรคท่ี ๒ สัมผสั พยัญชนะไดแก ลอย - ลอ ง
ในวรรคที่ ๓ สมั ผัสพยัญชนะไดแก สาด – สาย
ในวรรคที่ ๔ สมั ผัสพยัญชนะไดแก แตง – แตม , ทอ ง - ทุง

กระเตน็ กระตวั้ ต่ืน แตกคน
ยูงยอ งยอดยงู ยล โยกยาย
นกเปลา นกปลีปน ปลอมแปลก กันนา
คล่ำคลำ่ คลง้ิ โคลงคลาย คูเ คลาคลอเคลีย
(ลิลิตตะเลงพา ย : สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระปรมานชุ ติ ชโิ นรส)

ในบาทที่ ๑ สมั ผสั พยญั ชนะไดแ ก กระเต็น - กระต้วั - ตืน่ - แตก
ในบาทที่ ๒ สมั ผัสพยัญชนะไดแ ก ยงู – ยอ ง – ยอด – ยูง – ยล- โยก - ยาย
ในบาทท่ี ๓ สมั ผสั พยญั ชนะไดแ ก นกเปลา - นกปลี - ปลอม - แปลก
ในบาทที่ ๔ สัมผสั พยัญชนะไดแ ก คล่ำ –คลงิ้ –โคลง –คลาย – เคลา – คลอ - เคลีย

การใชสัมผัสพยญั ชนะหลายพยางคต ิด ๆ กนั เรียกวา การเลนเสยี งพยญั ชนะ เปน กลวธิ ี
การประพนั ธทีส่ รรคำใหม เี สียงสมั ผัสเปน พเิ ศษกวา ปกติ เพ่อื ใหเกดิ ทำนองเสียงท่ไี พเราะนาฟง และ
เพือ่ อวดฝมือของกวี

อักษรสงู กับอักษรต่ำคู เปนรปู พยญั ชนะทมี่ ี
เสยี งเดยี วกัน ฉะน้ันคำที่มีอักษรสูงกับคำท่ีมีอกั ษร
ต่ำคูเ ปนพยญั ชนะตน จงึ เปนคำสมั ผสั พยัญชนะ
เชน ขอบ – คอ ม (รปู ข, ค แทนเสียง /ค/),
ถงุ – ฐาน – ทาน – ธง – เฒา (รปู ถ, ฐ, ท, ธ, ฒ
แทนเสียง /ท/)

๑๙

แบบบนั ทกึ กิจกรรมท่ี ๓.๓
ตอนท่ี ๑ สมั ผสั พยัญชนะในบทรอ ยกรอง

ช่อื - สกลุ ................................................................................ ชนั้ .................... เลขท่ี ...........

คำช้ีแจง พิจารณาวาในแตละบาทของโคลง มีคำใดบางท่ีสัมผสั พยญั ชนะ ใหเขยี นคำสัมผัสพยัญชนะ
และบอกเสยี งพยญั ชนะตนทีใ่ ชใหถกู ตอ ง

๑. ฉับฉวยชกฉกชำ้ ฉุบฉับ
โถมทบุ ทมุ ถองทบั ถีบทา ว
เตะตตี อยตบุ ตบั ตบตัก
หมดหมูเ มงมอญมาว มา นเมื้อหมางเมนิ
(โคลงบรรยายภาพ นายขนมตมชกพมา ถวายตัวพระเจา องั วะ :
พระเจาบรมวงศเ ธอ กรมหลวงพชิ ติ ปรีชากร)

บาทที่ ๑ คำสมั ผสั พยญั ชนะไดแก ...........................................................................................
เสียงพยญั ชนะตน คอื ............................................................................................

บาทท่ี ๒ คำสัมผสั พยัญชนะไดแ ก ...........................................................................................
เสยี งพยัญชนะตน คอื ............................................................................................

บาทท่ี ๓ คำสมั ผัสพยญั ชนะไดแก ...........................................................................................
เสียงพยัญชนะตน คือ ............................................................................................

บาทท่ี ๔ คำสมั ผสั พยญั ชนะไดแ ก ...........................................................................................
เสยี งพยญั ชนะตน คือ ............................................................................................

๒๐

๒. จบิ จับเจาเจา เจา รงั มา
จอกจาบจ่ันจรรจา จาจา
เคา คอ ยคอยคอยหา เห็นโทษ
ซอนซอนซอ นสริว้ หนา นิ่งเรา เอาขวัญ
(โคลงอักษรสามหมู : พระศรีมโหสถ )

บาทที่ ๑ คำสมั ผัสพยญั ชนะไดแ ก ...........................................................................................
เสียงพยัญชนะตน คอื ............................................................................................

บาทที่ ๒ คำสัมผัสพยญั ชนะไดแก ...........................................................................................
เสยี งพยญั ชนะตน คือ ............................................................................................

บาทที่ ๓ คำสมั ผัสพยญั ชนะไดแ ก ...........................................................................................
เสียงพยัญชนะตน คอื ............................................................................................

บาทที่ ๔ คำสมั ผสั พยัญชนะไดแก ...........................................................................................
เสียงพยญั ชนะตน คอื ............................................................................................

๓. นกนอยนอนแนบนำ้ ในนา
ตมเตอะตดิ เต็มตา ต่ืนเตน
เหลยี วแลหลบล้ลี า หลัดหลีก
เร็วเรร อ นรังเรน รักรา งโรยรา
(เพลงยาวกลบทสิริวิบูลยกติ ิ์ : หลวงศรภี ูรปิ รชี า (เซง) )

บาทท่ี ๑ คำสัมผัสพยัญชนะไดแ ก ...........................................................................................
เสยี งพยัญชนะตน คือ ............................................................................................

บาทที่ ๒ คำสมั ผัสพยัญชนะไดแก ...........................................................................................
เสียงพยญั ชนะตน คอื ............................................................................................

บาทท่ี ๓ คำสัมผัสพยัญชนะไดแก ...........................................................................................
เสียงพยัญชนะตน คอื ............................................................................................

บาทท่ี ๔ คำสัมผสั พยัญชนะไดแก ...........................................................................................
เสยี งพยญั ชนะตน คือ ............................................................................................

ในบทรอยกรองถาใชคำสัมผสั พยัญชนะ จะทำใหบ ทรอ ยกรองนั้นมเี สยี งทไี่ พเราะ
ซง่ึ คำสมั ผัสพยญั ชนะก็คือ คำทีม่ เี สียงพยัญชนะตนเหมือนกันนั่นเอง

๒๑

แบบบนั ทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๓
ตอนที่ ๒ เรียงรอย ถอ ยไทย

ชอ่ื - สกลุ ................................................................................. ชั้น .................... เลขที่ ...........
ชอ่ื - สกุล ................................................................................. ชัน้ .................... เลขที่ ...........

คำชี้แจง ใหนักเรยี นแบงกลมุ ยอ ย กลุมละ ๒ คน ชว ยกันเติมคำสมั ผัสพยญั ชนะท่มี ี ๒ พยางค
ลงในชอ งวางใหถูกตอง

๑. ทกั ทาย ถามไถ ถา ยเท ถมทอง ............................

๒. รน่ื เริง รวบรวม หรหู รา ............................ ............................

๓. จติ ใจ ............................ ............................ ............................ ............................

๔. พ่ึงพา ............................ ............................ ............................ ............................

๕. ตราตรงึ ............................ ............................ ............................ ............................

๖. เพราะพรง้ิ ............................ ............................ ............................ ............................

๗. พลบั พลึง ............................ ............................ ............................ ............................

๒๒

ใบความรทู ่ี ๓.๔
เร่ือง รูปพยญั ชนะและหนา ทข่ี องรูปพยญั ชนะ

จดุ ประสงคการเรียนรู
๑. บอกรปู พยัญชนะในภาษาไทยได
๒. บอกหนา ท่ขี องพยญั ชนะได
๓. บอกพยัญชนะตน พยางคได
๔. บอกอักษรควบ อักษรนำ และอกั ษรตามได
๕. บอกพยญั ชนะตวั สะกดได
๖. บอกพยญั ชนะตัวการันตไ ด
๗. อานและเขยี นสะกดคำไดถกู ตอง

คำชีแ้ จง ๑. นกั เรยี นศกึ ษาขอมูลในใบความรทู ่ี ๓.๔ เร่ือง รปู พยัญชนะและหนาท่ีของรปู พยญั ชนะ
๒. นักเรียนปฏิบัตกิ ิจกรรมในแบบบนั ทกึ กิจกรรมท่ี ๓.๔ ตอนท่ี ๑ - ตอนท่ี ๓
รูปพยัญชนะในภาษาไทย

ในภาษาไทยมรี ูปพยัญชนะ ๔๔ รปู ดังน้ี
กขฃคฅฆง
จ ฉ ช ซ ฌญ
ฎ ฏ ฐ ฑฒณ
ดตถ ทธ น
บปผฝพฟภม
ยร ลว ศษสหฬอฮ

หนาที่ของรปู พยญั ชนะ
รูปพยัญชนะ ๔๔ รูปขา งตน ทำหนาท่ีแทนเสียงพยัญชนะ ๒๑ เสียง เราจะเห็นชัดวา

พยญั ชนะอะไรทำหนาที่อยางไรก็เมอื่ พยญั ชนะนั้น ๆ อยใู นพยางค

๒๓
หนา ที่ของรปู พยัญชนะมีดงั ตอ ไปนี้

๑. ทำหนาท่ีเปน พยัญชนะตน
๑.๑ พยัญชนะตน เดยี่ ว เชน กัน ขาน คิด งอ ฉาย ชอบ
๑.๒ พยัญชนะตนประสมหรือพยญั ชนะควบกลำ้
พยัญชนะควบกลำ้ คอื พยัญชนะ ๒ ตัว ประสมสระเดียวกนั ออกเสยี ง

ควบกลำ้ เปนพยางคเ ดยี ว แบงเปน ๒ ชนดิ คอื
- พยัญชนะควบกล้ำแท เปน พยญั ชนะ ๒ ตวั ทม่ี ี ร ล ว ประสมอยู

ดวย ประสมสระเดียวกนั และอา นออกเสียงควบกล้ำ เชน เกรียวกราว กวางขวาง พลบั พลึง ตริ
ตรอง ปราดเปรียว พร้ิมพราย

- พยัญชนะควบไมแท เปนพยัญชนะท่ีมีตัว ร ควบอยดู วย
แตไมออกเสยี งตวั ร หรือมิฉะนัน้ กอ็ อกเสยี งเปน เสยี งอื่นไป

๑. ออกเสียงพยญั ชนะตนตวั แรกตัวเดยี ว ไมออกเสยี ง ร เชน
จริง อา นวา จงิ
ไซร อา นวา ไซ
ศรี อานวา สี

๒. เปลย่ี นเสียงเปนเสียงอ่นื คือ ทร ออกเสยี งเปน ซ เชน
ทราบ อา นวา ซาบ
ทรัพย อานวา ซบั
ไทร อา นวา ไซ

๒. ทำหนาท่ีเปน ตัวสะกด เชน แรง จาน โฉม ชดั ดาว เปรย สขุ บญุ
๓. ทำหนา ท่ีเปน ตัวอักษรนำและตวั อักษรตาม

อักษรนำ คือ พยัญชนะสองตัวเรียงกัน และพยัญชนะตัวหนา มีอิทธพิ ล
นำเสยี งวรรณยุกตข องพยัญชนะตวั ที่ตามมา พยญั ชนะตัวหนาจะเปนอักษรสูงหรืออักษรกลาง
พยัญชนะตวั ท่ตี ามมาเปนอกั ษรตำ่ เดย่ี วเทานน้ั มี ๒ ลกั ษณะ ดังนี้

๑. อานออกเสียงพยางคเดยี ว เม่อื ห นำ อักษรต่ำเดี่ยว หรือ อ
นำ ย ไมออกเสียงตวั ห หรือ อ น้ัน แตเ สียงวรรณยกุ ตข องพยางคเ ปนไปตามเสยี งตวั ห หรือ อ ทน่ี ำ

๑.๑ คำที่ใช ห นำ อกั ษรต่ำเด่ียว เชน
หยิบ อา นวา หยฺ ิบ
หนอน อานวา หนฺ อน
หมี่ อา นวา หมฺ ี่
หลาย อานวา หฺลาย

๒๔
๑.๒ คำท่ีใช อ นำ ย อานออกเสียงเหมือนมี ห นำ มี ๔ คำ คือ

อยา อา นวา หยฺ า
อยู อานวา หฺยู
อยาง อานวา หฺยาง
อยาก อานวา หฺยาก
๒. อานออกเสยี งสองพยางค พยางคห นา ออกเสยี งพยญั ชนะตัวทหี่ นึ่ง
ประสมกับสระ –ะ พยางคหลังออกเสยี งพยญั ชนะตัวท่ีสองประสมกับสระและพยัญชนะสะกด
ตามทป่ี รากฏ สวนวรรณยุกตออกเสยี งตามพยญั ชนะตวั ที่หนึ่งที่นำมานั้น
๒.๑ คำที่ใช อักษรสงู นำอกั ษรตำ่ เด่ียว เชน
ถนน อา นวา ถะ-หฺนน
ขนุน อานวา ขะ-หฺนุน
สมัย อานวา สะ-ไหม
ฉลาด อานวา ฉะ-หลฺ าด
๒.๒ คำทใ่ี ช อกั ษรกลาง นำอกั ษรตำ่ เดีย่ ว เชน
กนก อานวา กะ-หนฺ ก
ตลก อานวา ตะ-หลฺ ก
จรวด อา นวา จะ-หรฺ วด
ปรอท อา นวา ปะ-หรฺ อด
อักษรต่ำเดี่ยว คอื อักษรตำ่ ที่ไมม ีอกั ษรสงู เปนคู มี ๑๐ ตวั ไดแก ง ญ น ย ณ ร ว ม ฬ ล
( คำชว ยจำ งู ใหญ นอน อยู ณ ริม วัดโมีโลก)

๔. ทำหนาที่รักษารปู ศัพทเ ดิม มพี ยญั ชนะบางตวั อยใู นคำแตไมออกเสียง ซึ่งเขยี นไว
เพอ่ื รกั ษารปู ศัพทเดมิ โดยมเี ครอ่ื งหมายทัณฑฆาตเขยี นกำกับไว เชน

จนั ทร อา นวา จนั
ลักษณ อานวา ลัก
ยนตร อา นวา ยน
ฟลม อานวา ฟม

๒๕

หรือในบางคำกไ็ มมเี ครอ่ื งหมายทัณฑฆาตกำกับ เชน
พทุ ธ อานวา พุด
บาตร อานวา บาด
กอปร อานวา กอบ
ยทุ ธ อา นวา ยุด

๕. ทำหนา ท่ีเปนอักษรยอ เชน
พ.ศ. ยอมาจาก พุทธศักราช
ร.ร. ยอ มาจาก โรงเรยี น
ผอ. ยอ มาจาก ผูอ ำนวยการ
กฟผ. ยอ มาจาก การไฟฟา ฝายผลิต
กทม. ยอ มาจาก กรุงเทพมหานคร

๒๖

แบบบันทึกกจิ กรรมที่ ๓.๔
ตอนที่ ๑ เรอ่ื ง หนาที่ของรปู พยัญชนะ

ช่ือ - สกลุ ................................................................................. ชั้น .................... เลขท่ี ...........

คำชี้แจง ตอนที่ ๑ เติมพยญั ชนะตนลงในชองวางในคำตอไปนี้ โดยแตล ะขอไมใ หใ ชร ูปพยัญชนะ
ท่ซี ำ้ กัน

1. ........อก 6. แ.......ะ
2. เ......ี ยน 7. เ….…ง
3. ......วย 8. …….ล
4. เ......ย 9. เ ...ี.ย
5. .....ื ม 10. เ....ื.อน

ตอนที่ ๒ เตมิ ตวั สะกดลงในชอ งวา งในคำตอ ไปน้ี โดยแตละขอไมใ หใ ชรูปพยญั ชนะ
ทซี่ ้ำกัน

1. พลอ..... 6. จ.....
2. พิ...... 7. แน.....
3. ข.ั .... ๘. ยึ......
4. เอ...... 9. พู.....
5. ภา..... 10. โฉ.....

๒๗

ตอนท่ี ๓ เขียนคำเต็มของอกั ษรยอ ตอไปนี้

๑. กทม. ยอ มาจาก ...........................................................................................
๒. คสช. ยอ มาจาก ...........................................................................................
๓. ครม. ยอ มาจาก ...........................................................................................
๔. พ.ศ. ยอมาจาก ...........................................................................................
๕. ร.ร. ยอมาจาก ...........................................................................................
๖. ขสมก. ยอ มาจาก ...........................................................................................
๗. จนท. ยอ มาจาก ...........................................................................................
๘. ซม. ยอมาจาก ...........................................................................................
๙. รฟท. ยอ มาจาก ...........................................................................................
๑๐.กกต. ยอ มาจาก ...........................................................................................

๒๘

แบบบนั ทึกกจิ กรรมที่ ๓.๔
ตอนที่ ๒ เรอ่ื ง คำควบกลำ้ อักษรนำในบทเพลง

ชื่อ - สกลุ ................................................................................. ชน้ั .................... เลขที่ ...........
คำชแ้ี จง นกั เรียนรอ งเพลงพระราชาผทู รงธรรม แลว เขยี นคำควบกลำ้ แท คำควบกลำ้ ไมแท

และอกั ษรนำจากบทเพลง ลงในตารางใหถกู ตอง

เพลง พระราชาผูท รงธรรม

คำรอ ง/ทำนอง กมลศักด์ิ สนุ ทานนท, ปต ิ ลิม้ เจรญิ
เรยี บเรียง วีรภทั ร อึ้งอัมพร

เราจะครองแผนดินโดยธรรม คอื ถอ ยคำท่พี ระองคท รงใหไ ว
ชา งแสนจะโชคดีท่เี กิดเปนคนไทย ไดภ าคภมู ิใจเสมอมา
แคไดช มพระบารมกี ย็ ม้ิ ทง้ั น้ำตา
ถา มีใครถามทำไมคนไทยรกั พระองคอยางน้ี คงตอ งใชเ วลาเทา ชวี ิตน้ี
ถา หากใหอ ธิบายเหตผุ ลนานา ดวยธรรมะของพระราชา
อยดู กี ินดี
เพราะทานทำเพอื่ คนไทย ไมเ คยพกั จวบจนวันน้ี
หวังใหเ ราชาวประชา มรี าชาทท่ี รงธรรม
เปน อญั มณที ีเ่ ลศิ ลำ้
ทา นตอ งเหน่ือยเพราะงานหนัก ดว ยน้ำพระทัยท่ีเมตตา
ชางโชคดีที่แผนดินนี้

ทรงเปนนิยามแหงความดี
สดสวยใสกระจางสวางดวยธรรม

คำควบแท คำควบไมแ ท อักษรนำ
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................
.......................... .......................... ..........................

๒๙

แบบบันทกึ กจิ กรรมที่ ๓.๔
ตอนที่ ๓ เร่ือง คำควบกล้ำ อกั ษรนำในสำนวนไทย

ชอ่ื - สกลุ ............................................................................ ช้ัน .................... เลขที่ ...........

คำชแ้ี จง ตอนที่ ๑ ใหน กั เรยี นเตมิ คำควบกล้ำลงในชองวา งใหเ ปน สำนวนไทยท่ีถกู ตอ ง

๑. กบในกะลา ............................... ๑๑. พบไมง ามเมอื่ ยาม ..................... บน่ิ
๒. ............................... ตื่นตูม ๑๒. พระศกุ รเขา พระเสาร .....................
๓. กง ..................... กำ ..................... ๑๓. ..................... วมิ านในอากาศ
๔. ............................... นักมกั บ่ิน ๑๔. หัวหกกน .....................
๕. ............................... ขึ้นภเู ขา ๑๕. ปาก ..................... ใจเชือดคอ
๖. กาคาบ ............................... ๑๖. ..................... เรือน ..................... ตอ
๗. ............................... กินดาง ๑๗. นายวาขข้ี า .....................
๘. ขน ............................... เขาวดั ๑๘. นา ..................... นา ชงั
๙. จระเข ............................... ๑๙. ตำขา วสาร ..................... หมอ
๑๐. อกสั่น ............................... ๒๐. จับเสือมอื .....................

ตอนท่ี ๒ ใหนักเรยี นเตมิ คำอักษรนำลงในชอ งวางใหเ ปนสำนวนไทยท่ถี กู ตอง

๑. งมเขม็ ใน ............................... ๑๑. .................. ยอกเอา ..................... บง
๒. ............................... เสือปะจระเข ๑๒. ..................... อยใู นอก นรกอยูใ นใจ
๓. กนิ ......... กับปาก ........ อยูกับทอง ๑๓. รู .......... เปนปก รู ........... เปนหาง
๔. โคแกชอบกิน ..................... ออ น ๑๔. บานแตก ..................... ขาด
๕. ขาวยาก ..................... แพง ๑๕. นำ้ นิ่ง ..................... ลกึ
๖. ตกั นำ้ ใส ..................... ชะโงกดูเงา ๑๖. น้ำเชยี่ ว ..................... ขวางเรอื
๗. น้ำทวมทุง ผักบุง ..................... ๑๗. ตาเฟอ งตา .....................
๘. ยมื ..................... คนอ่นื หายใจ ๑๘. ขา ว ..................... ปลามนั
๙. เสนหป ลาย ............................... ๑๙. กระดูก ..................... ของชาติ
๑๐. อฐั ยายซ้อื ..................... ยาย ๒๐. ววั พัน .....................

๓๐

แบบทดสอบกอ นเรยี น - หลงั เรียน ชดุ กิจกรรมที่ ๓
เร่อื ง เสยี งพยัญชนะในภาษาไทย

คำชแี้ จง ใหนักเรยี นเลือกคำตอบที่ถูกท่สี ุดเพยี งคำตอบเดยี ว แลวทำเครือ่ งหมายกากบาท ()
ลงในกระดาษคำตอบ

๑. ขอใดเปนเสยี งพยัญชนะมีฐานท่เี กิดท่ีริมฝป าก ๕. เสยี งพยัญชนะตนในขอใดแตกตางจากขออ่ืน
ก. /ป/ /พ/ /ม/ ก. ธงไทย ถ่ินฐาน
ข. /ฟ/ /พ/ /บ/ ข. ทอดทงิ้ ถากถาง
ค. /ม/ /น/ /ง/ ค. ถามไถ ถถ่ี วน
ง. /ว/ /ต/ /ย/ ง. ทรวดทรง ทรดุ โทรม

๒. ขอ ใดเปนเสียงพยัญชนะโฆษะทง้ั หมด ๖. ขอใดมีเสยี งพยัญชนะตน เหมอื นกันทงั้ หมด
ก. /ป/ /จ/ /ก/ ก. หมาย หอม หลาน
ข. /ด/ /ต/ /ท/ ข. อยา ง อวน ใหญ
ค. /บ/ /น/ /ล/ ค. ผุด พบ ภยั
ง. /ว/ /ร/ /ค/ ง. เฒา ตน ทา ย

๓. /พ/ /ท/ /ค/ มลี ักษณะการออกเสยี งอยางไร ๗. ขอ ใดมเี สยี งพยญั ชนะตน เปน เสยี งควบกลำ้
ก. เสียงกึ่งสระ ทกุ คำ
ข. เสยี งกระทบ ก. ปลัด บรั่นดี บราลี
ค. เสียงเสยี ดแทรก ข. แทรก พลาง จนั ทรา
ง. เสยี งระเบิดมลี ม ค. สรา ง ทราบ แปลง
ง. ควัน พรม ตรา
๔. รปู พยญั ชนะในขอ ใดมเี สยี งเดียวกันท้งั หมด
ก. ข ค ฆ ง
ข. ซ ศ ษ ส
ค. ฑ ฒ ณ ท
ง. ร ล ว ฬ

๓๑

๘. ขอใดมเี สยี งพยญั ชนะตนควบกลำ้ ทม่ี าจาก ๑๒. ขอ ใดเปน คำควบแทท ุกคำ
ภาษาอ่ืน ก. กวัดแกวง เสริมสรา ง
ก. บล็อก ฟรี ข. ทรัพยสิน ตรวจตรา
ข. ขลัง พรอม ค. กริ้วโกรธ ปรกั หกั พัง
ค. แกวง ผลัด ง. ปรบั ปรุง ผลัดเปล่ยี น
ง. ปลกี กลา
๑๓. ขอใดเปนคำอกั ษรนำทุกคำ
๙. ขอใดมีเสยี งพยัญชนะทา ยพยางคตางจาก ก. หลอเหลา สนับสนุน
ขออ่ืน ๆ ข. ขวกั ไขว หงอยเหงา
ก. พิศ ชาติ เหตุ ค. สมคั รสมาน เกล้ียงเกลา
ข. บาท อฐู สทิ ธ์ิ ง. ขวนขวาย ขมกุ ขมัว
ค. นลิ ชาญ กินนร
ง. พุธ ยศ เขต ๑๔. ขอ ใดมตี ัวการันตมากทีส่ ุด
ก. ธรณนิ ทร
๑๐. ขอใดมเี สยี งพยัญชนะทายพยางคเ หมือนกับ ข. พราหมณ
คำวา “มารค” ค. พระลักษมณ
ก. สรรค ง. ธรรมศาสตร
ข. สขุ
ค. ศาสตร ๑๕. ขอ ใดเขยี นสะกดผดิ ทง้ั ๒ คำ
ง. กอปร ก. ฟน เชอื ก เลิกรา
ข. บิดพริว้ พิธีรตี รอง
๑๑. ขอ ใดดเี ดน ดานสัมผสั พยัญชนะ ค. ตำรับตำรา พรางตา
ก. กระแสชลวนเชี่ยวเรอื เลย้ี วลด ง. แทรกแซง ผลัดผา
ข. ดูคอมคดขอบคงุ คงคาไหล
ค. แตสาชลเจียวยงั วนเปนวงไป
ง. นี่หรือใจที่จะตรงอยาสงกา

บรรณานุกรม

กำชยั ทองหลอ . หลกั ภาษาไทย. กรุงเทพฯ : รวมสาสน (๑๙๙๗), ๒๕๔๗.
คณะกรรมการการศึกษาขั้นพนื้ ฐาน, สำนักงาน กระทรวงศกึ ษาธิการ. หนงั สอื เรยี นสาระการเรียนรู

พ้นื ฐาน วรรณคดวี ิจักษ ชน้ั มัธยมศึกษาปที่ ๑. กรุงเทพฯ : โรงพิมพค รุ ุสภาลาดพราว,
๒๕๕๐.
________. หนังสือเรียนสาระการเรียนรูพ้นื ฐานวิวิธภาษา ช้ันมัธยมศึกษาปท ่ี ๑. กรงุ เทพฯ :
องคการคาของ สกสค., ๒๕๕๐.
จงจติ นมิ มานนรเทพ. คูมือภาษาไทย ม.๑. กรงุ เทพฯ : เดอะบุคส, ๒๕๔๙.
จนั ทรา เลศิ ศิร.ิ แผนการสอน เนน กระบวนการรายวิชาภาษาไทย ท ๑๐๑. กรุงเทพฯ :
สุวีริยาสาสน , ๒๕๔๓.
ฐะปะนีย นาครทรรพ และคณะ. หนังสอื เรียนภาษาไทย ม.๑ เลม ๑. กรุงเทพฯ : อักษรเจรญิ ทัศน,
๒๕๔๖.
ดวงพร หลิมรตั น. หนังสือเรียนภาษาไทย ม.๑. กรงุ เทพฯ : แม็ค, ๒๕๕๑.
ธนู ทดแทนคณุ . รรู ักษภาษาไทย : ภาษารว มสมยั . กรงุ เทพฯ : โอเดยี นสโตร, ๒๕๕๑.
ประยอม ซองทอง. ไขปญหาภาษาไทย. กรงุ เทพฯ : ปร ามดิ , ๒๕๔๕.
ฟองจนั ทร สขุ ยิ่ง และคณะ. คูม อื ครูและแผนการจัดการเรียนรสู าระพ้ืนฐาน ภาษาไทย ม.๑.
กรงุ เทพฯ : อักษรเจรญิ ทัศน, ๒๕๔๖.
________. หนงั สือเรียนภาษาไทย หลกั ภาษาและการใชภาษา ม.๑. กรุงเทพฯ :
อักษรเจรญิ ทัศน, ๒๕๕๒.
ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒. กรุงเทพฯ : นานมีบคุ ส
พบั ลิเคช่ันส, ๒๕๔๖.
วิชาการ, กรม. กระทรวงศกึ ษาธิการ. การจัดการเรยี นรูกลุม สาระการเรียนรูภาษาไทย. กรุงเทพฯ :
โรงพิมพค รุ ุสภาลาดพรา ว, ๒๕๔๖.
________. วรรณสารศกึ ษา เลม ๑. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พค ุรุสภาลาดพรา ว, ๒๕๔๖.
________. สำนวนไทย. กรงุ เทพฯ : ศูนยพ ัฒนาหนังสือ, ๒๕๔๕.
________. หนงั สอื เรยี นหลกั ภาษาไทย เลม ๑. พมิ พครง้ั ท่ี ๑๗. กรงุ เทพฯ :
โรงพิมพค รุ สุ ภาลาดพราว, ๒๕๔๕.
________. หนงั สอื อเุ ทศภาษาไทย บรรทดั ฐานภาษาไทย เลม ๑. กรุงเทพฯ :
โรงพมิ พครุ ุสภาลาดพราว, ๒๕๔๕.

33

สจุ ริต เพียรชอบ และสายใจ อนิ ทรมั พรรย. วธิ สี อนภาษาไทยระดบั มัธยมศึกษา. พมิ พค รั้งท่ี ๓.
กรุงเทพฯ : สำนกั พิมพจ ฬุ าลงกรณมหาวิทยาลัย, ๒๕๓๘.

เสนยี  วิลาวรรณ. หนังสอื เรยี นพฒั นาทกั ษะภาษา เลม ๑. กรุงเทพฯ : วัฒนาพานิช, ๒๕๔๖.
________. หนงั สือเรยี นภาษาไทย ท ๑๐๑ – ท ๑๐๒ หลักและการใชภ าษา. กรุงเทพฯ :

วัฒนาพานชิ , ๒๕๔๐.
อัจฉรา ชวี พนั ธ. คูมอื การสอนภาษาไทย “กิจกรรมการเลนประกอบการสอน”. พิมพคร้ังที่ ๑๒.

กรุงเทพฯ : ไทยวฒั นาพานชิ , ๒๕๔๕.
อาจิณ จนั ทรัมพร. วรรคทองในวรรณคดี. พิมพครงั้ ที่ ๖. กรงุ เทพฯ : ปนอักษร, ๒๕๔๖.

ภาคผนวก

๓๔

เฉลยแบบบนั ทกึ กจิ กรรมที่ ๓.๑
ตอนท่ี ๑ ตอบคำถาม เรือ่ ง การเกิดและลักษณะของเสยี งพยญั ชนะ

ชือ่ - สกลุ ................................................................................ ช้ัน .................... เลขท่ี ...........
คำชี้แจง ใหน กั เรยี นเติมคำหรอื ขอความในชองวางใหถูกตอง

๑. ลกั ษณะสำคัญของเสยี งพยัญชนะ คอื เปนเสยี งทถ่ี ูกกกั กอ นท่ีจะออกไปทางปากหรือจมกู
๒. พยญั ชนะเสียงกอง หมายถงึ เสียงพยัญชนะท่ีเกิดข้ึนจากการที่ลมถูกดันออกมากระทบกับ

เสน เสียงอยางแรง ทำใหเ สนเสยี งสะบัดมาก เสยี งทีเ่ กดิ ขึน้ จะมลี ักษณะเสียงกอ ง
๓. ตำแหนงท่ีเกิดของเสยี งพยญั ชนะมีหลายแหง ไดแ ก ไดแก ฟน ปมุ เหงอื ก ริมฝปาก เพดานแข็ง

เพดานออน คอ
๔. เสยี งพยัญชนะทีเ่ กดิ ท่เี พดานออ น ไดแก เสียง /ก/ /ค/ /ง/
๕. พยญั ชนะเสยี งเสยี ดแทรกมลี กั ษณะ ขณะเปลง เสยี งลมถูกบีบใหเคลอื่ นผา นบรเิ วณทีแ่ คบ เชน

ฟนบนกับริมฝป ากลาง ชองระหวา งเสนเสยี ง
๖. พยญั ชนะระเบิดมีลม มี ๖ เสยี ง ไดแ ก /พ/ /ท/ /ช/ /ค/ /บ/ /ด/
๗. เสยี งพยญั ชนะในภาษาไทยทเ่ี กดิ จากลมถกู กกั ไวในชอ งปาก แลว ปลอ ยใหล มบางสว นออกไป

ทางขา งลิน้ ไดแ ก เสียง /ล/
๘. เสียงพยญั ชนะท่ีเกิดจากลมถูกบบี ใหเคลอื่ นผานระหวางฟนบนกับริมฝปากลาง ไดแก เสยี ง /ฟ/
๙. เสยี งพยญั ชนะท่มี ีรปู พยญั ชนะแทนมากที่สดุ คอื เสยี ง /ท/ มีรูปพยญั ชนะแทนดงั น้ี

ทธฑฒถฐ
๑๐. เสยี งพยญั ชนะที่มีรปู พยัญชนะแทนเพียงรูปเดียว มีทั้งหมด ๙ เสยี ง ไดแก เสียง /ก/ /ง/

/จ/ /บ/ /ป/ /ม/ /ร/ /ว/ /อ/

๓๕

เฉลยแบบบนั ทึกกิจกรรมท่ี ๓.๑
ตอนท่ี ๒ แผนผงั ความคิด เรอื่ ง การเกดิ และลักษณะของเสียงพยัญชนะ

ชือ่ - สกลุ .............................................................................. ชั้น .................... เลขท่ี ...........
คำชแี้ จง ใหนกั เรยี นเขียนแผนผังความคดิ สรปุ ความรู เรอื่ ง การเกิดและลักษณะของเสยี งพยญั ชนะ

ในภาษาไทย

จำนวนเสยี งพยญั ชนะ เสียงพยญั ชนะ ลักษณะสำคัญ
๒๑ เสียง ในภาษาไทย เปน เสียงทถี่ กู กักกอนท่จี ะออกไปทาง
ปากหรือจมูก
พยัญชนะเสยี งกอง (โฆษะ) พยัญชนะเสียงไมก อ ง (อโฆษะ)
มี ๙ เสยี ง ไดแก /บ/ /ด/ /ม/ มี ๑๒ เสยี ง ไดแก /ก/ /ค/ / /ป/ /พ/
/น/ /ง/ /ร/ /ล/ /ว/ /ย/ /ต/ /ท/ /จ/ /ช/ /ฟ/ /ซ/ /ฮ/ /อ/

ตำแหนง ทเ่ี กิด (ฐานกรณ) ลักษณะการออกเสยี ง

ริมฝป าก ไดแ ก /ป/ /พ/ /บ/ /ม/ เสยี งระเบิด ไดแ ก /ป/ /พ/ /บ/
ริมฝป ากกบั ฟน ไดแก /ฟ/ เสยี งเสียดแทรก /ต/ /ท/ /ด/ /จ/
ฟนและปุม เหงอื ก ไดแ ก /ต/ /ท/ /ด/ /ซ/ /ช/ /ก/ /ค/ /อ/
/น/ /ล/ /ร/
เพดานแขง็ ไดแ ก /จ/ /ช/ /ย/ ไดแ ก /ฟ/ /ซ/ /

เพดานออน ไดแ ก /ก/ ค/ /ง/ เสยี งนาสิก ไดแ ก /ม/ /น/ /
ชอ งระหวา งเสน เสยี ง
ไดแก /อ/ /ฮ/ เสยี งขางลน้ิ ไดแ ก /ล/

เสียงกระทบ ไดแก /ร/

เสียงกง่ึ สระ ไดแ ก /ว/ /ย/

๓๖

เฉลยแบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๒
ตอนที่ ๑ เร่ือง เสียงพยัญชนะตนเดย่ี ว เสยี งพยัญชนะตนควบกลำ้

ชื่อ - สกลุ ................................................................................ ช้ัน .................... เลขท่ี ...........

คำชีแ้ จง บอกเสยี งพยัญชนะตนของคำตอไปนี้ และจำแนกวาเปนเสยี งพยญั ชนะตน เด่ยี วหรอื
เสยี งพยญั ชนะตน ควบกล้ำ (เสียงพยัญชนะตนประสม)

ท่ี คำ เสียงพยัญชนะตน เสียงพยัญชนะตน
๑. กราบกราน ในคำไดแ ก เดีย่ ว ควบกลำ้
๒. หลอมเหลว /กร/
๓. งมงาย /ล/ 
๔. ขวกั ไขว /ง/ 
๕. ถน่ิ ฐาน /คว/ 
๖. ปราดเปรียว /ท/
๗. สรรเสรญิ /ปร/ 
๘. ภาคภูมิ /ซ/ 
๙. แพรวพราว /พ/
๑๐. มูมมาม /พร/ 
๑๑. ทรดุ โทรม /ม/ 
๑๒. ใฝฝ น /ซ/ 
๑๓. ซาบซ้ึง /ฟ/
๑๔. ตรวจตรา /ซ/ 
๑๕. เยียวยา /ตร/ 
/ย/ 






ตอบถกู ไหมครับ

๓๗

เฉลยแบบบันทกึ กิจกรรมที่ ๓.๒
ตอนที่ ๒ เกมแกะดำ เรื่อง เสยี งพยัญชนะตน พยางค

ชอ่ื - สกุล ................................................................................ ชน้ั .................... เลขที่ ...........
คำช้ีแจง ใหนกั เรยี นจับคูคำทมี่ เี สียงพยญั ชนะตน เหมอื นกัน ซึง่ ในแตล ะขอน้ันมคี ำท่มี เี สียง
พยัญชนะตน เหมอื นกนั ท้งั หมด ๕ คู เหลือเพียง ๑ คำที่ไมมีคู (เปน แกะดำ) เขียนคำตอบ
ลงในชองวา งใหถ กู ตอ ง

1. ยุง ชม คับ ยักษ ชดุ คน ผา ถาม ผ้งึ วาย ถุง
คทู ี่ ๑ ผ้ึง - ผา
คูท ี่ ๒ ยักษ - ยุง
คทู ี่ ๓ ชดุ - ชม
คูท่ี ๔ คน - คับ
คทู ่ี ๕ ถงุ - ถาม
แกะดำ ไดแ ก วาย

2. นำ้ ใจ สาว จันทร ดม่ื ดาว ปอง นอ ง ปด หอ ง เสือ้
คูที่ ๑ น้ำ - นอง
คูท ี่ ๒ เส้อื - สาว
คูท่ี ๓ ปอง - ปด
คูท่ี ๔ จันทร - ใจ
คทู ี่ ๕ ดาว - ดม่ื
แกะดำ ไดแ ก หอง

ตอบถกู กี่ขอ คะ

๓๘
๕. จุด ซา ย ลิ่ว เผลอ ทราบ เพลง ความ จรงิ ขาย ขวา หลาน

คูท ี่ ๑ ทราบ - ซา ย
คูท ี่ ๒ เพลง - เผลอ
คทู ่ี ๓ ความ - ขวา
คทู ่ี ๔ จรงิ - จุด
คูที่ ๕ ล่วิ - หลาน
แกะดำ ไดแ ก ขาย
๓. ครอง กวาด ขวญั แปรง ไกว ตรวจ ขวาง คลา ย ตรอง คลอง ปรบั
คทู ี่ ๑ กวาด - ไกว
คทู ่ี ๒ ขวาง - ขวญั
คูที่ ๓ ปรบั - แปรง
คทู ่ี ๔ คลาย - คลอง
คูที่ ๕ ตรวจ - ตรอง
แกะดำ ไดแก ครอง
๔. ซงึ้ ชน้ั พิณ ศิษย ภาพ พลวิ้ คณุ โฉม ธง ขาน โทษ
คทู ี่ ๑ โฉม - ชน้ั
คทู ่ี ๒ คณุ - ขาน
คูท่ี ๓ พิณ - ภาพ
คูที่ ๔ ธง - โทษ
คทู ี่ ๕ ศษิ ย - ซึ้ง
แกะดำ ไดแ ก พลิว้

แกะดำ เปนสำนวน หมายถึง คนทีท่ ำอะไร
ผิดเพอ่ื นผดิ ฝงู ในกลุม น้ัน

๓๙

เฉลยแบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๒
ตอนท่ี ๓ เสียงพยญั ชนะทายพยางค

ชือ่ - สกุล ............................................................................. ช้นั .................... เลขที่ ...........
คำชีแ้ จง พิจารณาคำตอ ไปน้ี แลว จัดกลุมคำทมี่ ีเสยี งพยญั ชนะทายพยางคเ ปนเสียงเดยี วกัน

ไวเปนกลมุ ๆ ใหถ กู ตอง
กราฟ มนตร กอปร บุญ เลยี้ ง อฐั เณร สารท คุณ หวง
ธรรม กาพย กลมุ สรรค จติ หมาย ภพ ญาณ มารค ฟล ม
กลว ย วรรค ญาติ ศิลป กาล โชค พรรณ มิตร เยาว เลข
เดน ภาค ผล บัตร เสร็จ ขาว กาญจน ศาสตร กจิ ยาย
กล พิมพ เชญิ ธาตุ ศร รปู เพชร สรรพ แกส หวาน
พงษ หนัง บท ภมู ิ พุทธ รถ ลาภ หลง หนาว ปุย

อัฐ สารท ญาติ มติ ร เสร็จ เล้ยี ง หว ง พงษ หนงั หลง บุญ ญาณ ศลิ ป กาล กาญจน
จติ เพชร ธาตุ บัตร รถ เสยี งพยญั ชนะทา ย คอื เสียง /ง/ กล สรรค มนตร หวาน พรรณ
พุทธ ศาสตร กิจ แกส บท ศร เณร เชิญ ผล คณุ เดน
เสยี งพยัญชนะทา ย คอื เสยี ง /ต/ เสียงพยัญชนะทา ย คอื เสียง /น/

กลวย ยาย หมาย ปยุ รปู สรรพ กราฟ กอปร กาพย โชค ภาค มารค วรรค เลข
เสยี งพยัญชนะทา ย คอื เสยี ง /ย/ ภพ ลาภ เสียงพยัญชนะทา ย คอื เสยี ง /ก/
เสียงพยัญชนะทา ย คอื เสียง /ป/

ธรรม ฟล ม กลมุ พิมพ ภมู ิ ขาว เยาว หนาว

เสียงพยญั ชนะทา ย คือ เสยี ง /ม/ เสียงพยญั ชนะทา ย คือ เสยี ง /ว/

๔๐

เฉลยแบบบนั ทกึ กจิ กรรมที่ ๓.๓
ตอนท่ี ๑ สัมผัสพยญั ชนะในบทรอยกรอง

ชื่อ - สกุล ................................................................................ ช้ัน .................... เลขที่ ...........

คำชี้แจง พิจารณาวาในแตละบาทของโคลง มีคำใดบางทีส่ ัมผัสพยัญชนะ ใหเขียนคำสัมผัสพยัญชนะ
และบอกเสยี งพยญั ชนะตนท่ใี ชใหถ ูกตอง

๑. ฉับฉวยชกฉกช้ำ ฉบุ ฉับ
โถมทุบทมุ ถองทบั ถีบทาว
เตะตีตอ ยตบุ ตบั ตบตัก
หมดหมเู มงมอญมาว มานเมอ้ื หมางเมิน
(โคลงบรรยายภาพ นายขนมตมชกพมาถวายตัวพระเจา องั วะ :
พระเจาบรมวงศเ ธอ กรมหลวงพิชติ ปรชี ากร)

บาทที่ ๑ คำสัมผสั พยญั ชนะไดแก ฉับ ฉวย ชก ฉก ชำ้ ฉุบ ฉับ
เสียงพยัญชนะตน คือ /ช/

บาทท่ี ๒ คำสัมผสั พยัญชนะไดแก โถม ทบุ ทมุ ถอง ทบั ถีบ ทา ว
เสยี งพยัญชนะตน คือ /ท/

บาทที่ ๓ คำสมั ผสั พยัญชนะไดแ ก เตะ ตี ตอย ตบุ ตบั ตบ ตัก
เสยี งพยัญชนะตน คือ /ต/

บาทที่ ๔ คำสมั ผัสพยัญชนะไดแ ก หมด หมู เมง มอญ มาว มาน เมอื้ หมาง เมิน
เสยี งพยญั ชนะตน คือ /ม/

ตอบถกู ไหมเอย

๔๑

๒. จิบจับเจาเจา เจา รงั มา
จอกจาบจั่นจรรจา จา จา
เคาคอยคอยคอยหา เหน็ โทษ
ซอนซอนซอ นสริว้ หนา นิ่งเรา เอาขวญั
(โคลงอกั ษรสามหมู : พระศรีมโหสถ )

บาทท่ี ๑ คำสมั ผัสพยัญชนะไดแ ก จิบ จบั เจา เจา เจา
เสยี งพยญั ชนะตน คอื /จ/

บาทท่ี ๒ คำสัมผัสพยัญชนะไดแ ก จอก จาบ จัน่ จรร จา จา จา
เสยี งพยัญชนะตน คอื /จ/

บาทท่ี ๓ คำสมั ผสั พยญั ชนะไดแ ก เคา คอ ย คอ ย คอย, หา เห็น
เสยี งพยัญชนะตน คือ /ต/ /ฮ/

บาทท่ี ๔ คำสัมผสั พยัญชนะไดแ ก ซอน ซอ น ซอน สริ้ว, หนา น่ิง
เสียงพยญั ชนะตน คอื /ซ/ /น/

๓. นกนอยนอนแนบนำ้ ในนา
ตมเตอะตดิ เต็มตา ต่ืนเตน
เหลยี วแลหลบล้ลี า หลัดหลกี
เรว็ เรร อ นรงั เรน รักรา งโรยรา
(เพลงยาวกลบทสริ วิ ิบูลยกติ ิ์ : หลวงศรีภูรปิ รชี า (เซง ) )

บาทท่ี ๑ คำสัมผัสพยัญชนะไดแ ก นก นอ ย นอน แนบ นำ้ ใน นา
เสยี งพยัญชนะตน คือ /น/

บาทท่ี ๒ คำสัมผัสพยญั ชนะไดแ ก ตม เตอะ ติด เตม็ ตา ตื่น เตน
เสยี งพยัญชนะตน คือ /ต/

บาทที่ ๓ คำสัมผสั พยัญชนะไดแ ก เหลยี ว แล หลบ ลี้ ลา หลัด หลกี
เสียงพยญั ชนะตน คือ /ล/

บาทท่ี ๔ คำสมั ผัสพยัญชนะไดแ ก เร็ว เร รอน รัง เรน รกั รา ง โรย รา
เสียงพยญั ชนะตน คอื /ร/
ในบทรอ ยกรองถา ใชคำสมั ผสั พยัญชนะ จะทำใหบ ทรอยกรองนั้นมีเสยี งท่ีไพเราะ

ซึง่ คำสัมผัสพยญั ชนะกค็ อื คำท่ีมีเสยี งพยญั ชนะตนเหมอื นกนั นั่นเอง

๔๒

แนวคำตอบแบบบันทึกกจิ กรรมท่ี ๓.๓
ตอนที่ ๒ เรียงรอย ถอ ยไทย

ชือ่ - สกลุ ............................................................................. ช้ัน .................... เลขท่ี ...........
ช่อื - สกุล ............................................................................. ชัน้ .................... เลขท่ี ...........

คำชี้แจง ใหนักเรยี นแบงกลุมยอ ย กลมุ ละ ๒ คน ชวยกันเติมคำสมั ผสั พยัญชนะที่มี ๒ พยางค
ลงในชองวางใหถ กู ตอ ง

๑. ทักทาย ถามไถ ถา ยเท ถมทอง ถอดถอน

๒. ร่ืนเริง รวบรวม หรูหรา รำ่ รวย เรยี กรอง

๓. จิตใจ จดจอ แจกแจง โจษจัน แจม แจง

๔. พงึ่ พา พากเพยี ร พวกพอ ง พงพี พบพาน

๕. ตราตรึง ตระเตรียม ตรติ รอง ตรากตรำ ตรมตรอม

๖. เพราะพรง้ิ พรอมพรัก แพรวพราว พร่ังพรู พรวดพราด

๗. พลบั พลงึ เพลดิ เพลนิ พลิกแพลง พลัง้ เผลอ โพลเพล

(หมายเหตุ คำตอบอยใู นดลุ พินิจของครูผสู อน)

ตอบถูกทุกขอเลย
ใชไ หมคะ