LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN PHƯỜNG 27 QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM BAN CHẤP HÀNH ĐẢNG BỘ PHƯỜNG 27 QUẬN BÌNH THẠNH -THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NH À XUẤT BẢN TỔNG HỢP T HÀNH PHỐ HỒ CHÍ MI NH
BAN CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN LỊCH SỬ ĐẢNG BỘ PHƯỜNG 27 1. Đồng chí Nguyễn Thị Thúy Dung Bí thư Đảng ủy phường Trưởng ban 2. Đồng chí Nguyễn Quốc Thống Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Phó ban Thường trực 3. Đồng chí Nguyễn Ngọc Minh Nguyên Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Phó ban 4. Đồng chí Lê Thị Thanh Vân Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Chủ tịch UB. MTTQ phường Thành viên 5. Đồng chí Lê Thanh Tân Nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Trưởng Công an phường Thành viên
6. Đồng chí Đào Thúy Vân Đảng ủy viên, Phó Chủ tịch UBND phường Thành viên 7. Đồng chí Ngô Lê Anh Tuấn Đảng ủy viên, Phó Chủ tịch UBND phường Thành viên 8. Đồng chí Phạm Xuân Đình Đảng ủy viên, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Thành viên 9. Đồng chí Trần Thu Thảo Đảng ủy viên, Bí thư Đoàn phường Thành viên
BAN BIÊN SOẠN 1. Đồng chí Nguyễn Thị Thúy Dung Bí thư Đảng ủy phường Trưởng ban 2. Đồng chí Nguyễn Quốc Thống Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Phó ban 3. Đồng chí Nguyễn Ngọc Minh Nguyên Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Phó ban 4. Thạc sĩ Phạm Ngọc Bích Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Lịch sử địa phương Hội khoa học Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh Thành viên
5. Đồng chí Lê Thị Thanh Vân Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Chủ tịch UB. MTTQ phường Thành viên 6. Đồng chí Ngô Lê Anh Tuấn Đảng ủy viên, Phó Chủ tịch UBND phường Thành viên 7. Đồng chí Trần Linh Thuấn Thường trực Khối vận Thành viên
LỜI GIỚI THIỆU P hường 27 quận Bình Thạnh ngày nay, trước năm 1975 là địa bàn của ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định. Đảng bộ Phường 27 được thành lập vào tháng 9 năm 1986 (từ năm 1975 đến năm 1986 là Chi bộ). Gần nửa thế kỷ qua (1975- 2023), dưới sự lãnh đạo của Quận ủy và Ủy ban nhân dân quận Bình Thạnh, Đảng bộ và Nhân dân Phường 27 đã phát huy truyền thống cách mạng kiên cường, bất khuất của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây, nỗ lực phấn đấu vượt qua khó khăn, từng bước xây dựng phường ngày càng văn minh, hiện đại. Thực hiện chỉ đạo của Ban Thường vụ Quận ủy về biên soạn lịch sử truyền thống các phường trong quận, Đảng ủy phường đã tổ chức sưu tầm và biên soạn lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân Phường 27 giai đoạn 1930-2023 nhằm ghi lại quá trình Đảng bộ quán triệt, vận dụng các nghị quyết, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh và Quận ủy Bình Thạnh vào điều kiện cụ thể của phường
để lãnh đạo, vận động Nhân dân từng bước khắc phục những hậu quả do chiến tranh để lại, đồng lòng ra sức xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng - an ninh, xây dựng hệ thống chính trị và tổ chức thực hiện thắng lợi đường lối đổi mới của Đảng. “Lịch sử truyền thống Đảng bộ và Nhân dân Phường 27, quận Bình Thạnh (1930-2023)” được thể hiện qua năm chương như sau: Chương 1: Phường 27 - quận Bình Thạnh: Địa lý tự nhiên, dân cư và phong trào yêu nước của Nhân dân trước năm 1930. Chương 2: Truyền thống đấu tranh cách mạng của Nhân dân Phường 27 trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc (1930-1975). Chương 3: Chi bộ Đảng Phường 27 lãnh đạo phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và giữ vững quốc phòng - an ninh (1975-1986). Chương 4: Đảng bộ Phường 27 lãnh đạo phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và thực hiện đường lối đổi mới của Đảng (1986-1996). Chương 5: Đảng bộ Phường 27 lãnh đạo phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng phường văn minh đô thị (1996- 2023).
“Lịch sử truyền thống Đảng bộ và Nhân dân Phường 27 - quận Bình Thạnh (1930-2023)” được biên soạn từ nguồn tư liệu lịch sử chính là “Lịch sử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh 1930-1975”, “Lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân quận Bình Thạnh (1930-2015)”, các nghị quyết của Đại hội Chi bộ, Đảng bộ phường qua các nhiệm kỳ, các báo cáo hàng năm của Đảng ủy và Ủy ban nhân dân phường và tư liệu do các nhân chứng lịch sử là các đồng chí lão thành cách mạng, các đồng chí đã và đang giữ chức vụ chủ chốt của phường qua các thời kỳ. Trong quá trình tổ chức biên soạn “Lịch sử truyền thống Đảng bộ và Nhân dân Phường 27 - quận Bình Thạnh (1930-2023)”, Đảng ủy đã nhận được sự chỉ đạo sát sao của Ban Thường vụ Quận ủy, sự hỗ trợ của Ban Tuyên giáo Quận ủy, Văn phòng Quận ủy, Văn phòng Ủy ban nhân dân quận, các ban ngành trong quận, các đồng chí cách mạng lão thành và các đồng chí lãnh đạo Phường 27 qua các thời kỳ. Tuy đã có nhiều cố gắng, song do nguồn tư liệu có giới hạn, nên chưa thể phản ánh đầy đủ những thành tựu mà Đảng bộ và Nhân dân Phường 27 đạt được trong gần nửa thế kỷ qua (1975-2023). Ban Chấp hành Đảng bộ mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc trong và ngoài phường để khi có điều kiện tái bản cuốn sách được hoàn chỉnh hơn.
Ban Chấp hành Đảng bộ trân trọng giới thiệu cuốn sách “Lịch sử truyền thống Đảng bộ và Nhân dân Phường 27 - quận Bình Thạnh (1930-2023)” đến cán bộ, đảng viên cùng toàn thể Nhân dân trong phường và bạn đọc gần xa. BAN CHẤP HÀNH ĐẢNG BỘ PHƯỜNG 27
THÀNH PHỐ THỦ ĐỨC BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH PHƯỜNG 28 PHƯỜNG 25 PHƯỜNG 26
Bằng khen Ủy ban nhân dân Thành phố 2012 Đã có thành tích hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ 02 năm liên tục (2011, 2012) Bằng khen Ủy ban nhân dân Thành phố 2022 Đã có thành tích hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ 02 năm liên tục (2021, 2022)
Giấy công nhận Danh hiệu “Phường Văn minh đô thị” năm 2020 Giấy công nhận Danh hiệu “Phường sạch, xanh và thân thiện môi trường” năm 2021
CHƯƠNG I PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH: ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN TRƯỚC NĂM 1930
I. ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN 1. Địa lý tự nhiên Địa giới hành chính: Phường 27 có vị trí ở phía Đông Bắc quận Bình Thạnh. Phía Bắc giáp phường Hiệp Bình Chánh, thành phố Thủ Đức bởi sông Sài Gòn; phía Nam giáp Phường 25 quận Bình Thạnh; phía Đông giáp Phường 28 quận Bình Thạnh và phường An Khánh thành phố Thủ Đức; phía Tây giáp Phường 26 quận Bình Thạnh. Phường 27 và Phường 28 quận Bình Thạnh là một cù lao được bao bọc bởi sông Sài Gòn và kênh Thanh Đa, kết nối duy nhất bằng đường bộ qua cầu Kinh theo đường Xô Viết Nghệ Tĩnh với các phường còn lại của quận Bình Thạnh. Một con đường khác là đi qua phà Bình Quới (trước đây là bến đò Bình Quới) kết nối với phường Linh Đông, thành phố Thủ Đức. Diện tích tự nhiên: Phường có tổng diện tích tự nhiên là 85 ha. Với vị trí địa lý thuận lợi và truyền thống yêu nước của người dân nên trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, vùng đất ấp Nhất Trí 9 xưa (Phường 27 ngày nay)
16 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN đã trở thành nơi đứng chân của lực lượng cách mạng. Từ đây, các cán bộ hoạt động bí mật dễ dàng vượt qua sông Sài Gòn và kinh Thanh Đa để sang Thủ Đức hay vào nội thành hoạt động. Đặc biệt, trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, trên địa bàn này lực lượng cách mạng đã xây dựng được nhiều cơ sở bí mật và là địa điểm đóng quân của quân Giải phóng trước khi đánh vào nội đô. Trong tương lai gần, nếu dự án Khu đô thị Bình Quới - Thanh Đa được triển khai thực hiện thì Phường 27 sẽ có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế và chỉnh trang đô thị của địa phương. Địa chất và địa hình: Thuộc địa phận của quận Bình Thạnh nên cấu tạo địa chất của Phường 27 cũng có cấu tạo địa chất trầm tích Holocen (phù sa cổ) với ba loại đất là: đất xám cao, đất xám có tầng loang lổ đỏ vàng và đất xám gley. Đây là loại đất rất tốt cho sự phát triển của cây trồng. Với đặc trưng của địa hình vùng miền Đông Nam Bộ nên địa hình của phường cũng bằng phẳng và cao hơn mặt nước biển. Khí hậu: Cũng như các phường khác thuộc quận Bình Thạnh, khí hậu ở Phường 27 mang nét đặc trưng của khí hậu miền Đông Nam Bộ là nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 tới tháng 11 có đặc trưng là khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ cao và mưa nhiều. Mùa khô từ tháng 12 tới
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 17 tháng 4 năm sau có đặc trưng là khí hậu khô, nhiệt độ cao và mưa ít. Lượng mưa trung bình năm đạt 1.979 mm với số ngày mưa trung bình là 154 ngày/ năm. Cũng như lượng mưa, độ ẩm không khí ở đây lên cao vào mùa mưa (80%) và xuống thấp vào mùa khô (74,5%). Về gió mùa, Phường 27 chịu ảnh hưởng bởi hai hướng gió chính là: gió mùa Tây - Tây Nam và gió mùa Bắc - Ðông Bắc. Gió Tây - Tây Nam từ Ấn Ðộ Dương thổi vào trong mùa mưa, khoảng từ tháng 6 đến tháng 10; gió Bắc - Ðông Bắc từ biển Đông thổi vào trong mùa khô, khoảng từ tháng 11 đến tháng 2. Ngoài ra có gió tín phong hay còn gọi là gió mùa Tây Nam mà người dân Nam Bộ thường gọi là “Gió chướng” thổi vào khoảng từ tháng 3 đến tháng 5. Đặc biệt do được bao bọc bởi sông Sài Gòn nên bầu không khí của phường luôn thoáng mát và dễ chịu so với các phường khác trong quận. Giao thông: Trên địa bàn phường chỉ có hai tuyến đường chính là đường Bình Quới và đường Thanh Đa. Đường Bình Quới có chiều dài khoảng 3.240 m, bắt đầu từ cầu Kinh qua ngã tư Thanh Đa đến bến phà Bình Quới. Trên địa bàn Phường 27, đường Bình Quới bắt đầu từ chân cầu Kinh và điểm cuối tiếp giáp với Phường 28 (hẻm 178). Thời Pháp thuộc, đường này mang tên Hương lộ 24. Sau năm 1975 được gọi là đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (đường nhánh). Ngày 13 tháng 7 năm 1999, Ủy ban nhân
18 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN dân Thành phố ban hành quyết định số 4010/1999/QĐUB-VX đặt tên đường Bình Quới. Đường Thanh Đa có chiều dài khoảng 500 m, bắt đầu từ nhà nghỉ Công đoàn Thành phố qua chợ Thanh Đa đến bờ sông Sài Gòn. Đường này có cùng lúc khi xây dựng cư xá Thanh Đa. Ngày 13 tháng 7 năm 1999, Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành quyết định số 4010/1999/ QĐ-UB-VX đặt tên đường Thanh Đa. Đường Bình Quới và đường Thanh Đa giao cắt nhau tạo thành ngã tư Thanh Đa - Bình Quới. Ngoài hai tuyến đường trên, Phường 27 còn có một số tuyến đường nội bộ ngắn nằm trong khu cư xá Thanh Đa. Năm 2020: Trên địa bàn Phường 27, về giao thông đường thủy có thêm Ga tàu thủy Thanh Đa tại Lô 1, Thanh Đa, Phường 27, Quận Bình Thạnh, nằm trên tuyến buýt sông Sài Gòn vận chuyển hành khách từ phường Hiệp Bình Chánh - Thành phố Thủ Đức đến bến Bạch Đằng - Quận 1. 2. Lược sử hình thành Phường 27 Vùng đất Phường 27 trước năm 1975: Lịch sử địa lý hành chính của vùng đất Phường 27 ngày nay gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của lịch sử địa lý hành chính quận Bình Thạnh ngày nay.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 19 Căn cứ vào danh sách các thôn, ấp trong cuốn “Gia Định thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức ghi trong bản đồ do Trần Văn Học vẽ năm 1815, thì vùng đất Phường 27 ngày nay vào thời kỳ nhà Nguyễn vào Nam mở đất (1698) thuộc địa bàn của một thôn có tên gọi là Bình Quí (Bình Quới). Năm 1832, sau khi Gia Định thành giải thể, vùng đất Phường 27 ngày nay thuộc địa bàn của thôn Bình Quí, tổng Bình Trị, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Phiên An. Năm 1836, dưới triều Minh Mạng, công cuộc đo đạc ruộng đất lập địa bộ cho các xã thôn trên toàn lãnh thổ Nam Kỳ Lục tỉnh được tiến hành thì địa bàn của Phường 27 ngày nay thuộc địa bàn của thôn Bình Quí (Bình Quới), tổng Bình Trị Thượng. Năm 1867, sau khi thực dân Pháp chiếm xong Nam Kỳ, chính quyền thực dân tiến hành chia lại ranh giới hành chính của các địa phương. Vùng đất Phường 27 ngày nay thuộc địa bàn của làng Bình Quới Tây, tổng Bình Trị Thượng, huyện Bình Dương, hạt Sài Gòn. Năm 1910, tỉnh Gia Định chia ra 18 tổng. Vùng đất Phường 27 ngày nay thuộc địa bàn của xã Bình Quới Tây thuộc tổng Bình Trị Thượng. Năm 1940, chính quyền thuộc địa Nam Kỳ lập ra cấp quận. Tỉnh Gia Định được chia ra làm 4 quận là Hóc
20 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN Môn, Gò Vấp, Thủ Đức và Nhà Bè với 16 tổng và 80 xã. Vùng đất Phường 27 ngày nay thuộc địa bàn của xã Thạnh Mỹ Tây, tổng Bình Trị Thượng, quận Gò Vấp. Từ 1946 đến 1954, cấp hành chính cơ sở của Sài Gòn - Chợ Lớn, Gia Định được gọi là “Hộ”. Vùng đất Phường 27 ngày nay thuộc địa bàn của Hộ 19. Năm 1959, chính quyền Sài Gòn thực hiện một cuộc cải cách toàn diện về mặt hành chính. Theo đó, quận Gò Vấp có hai xã là xã Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây. Cấp hành chính dưới xã là ấp. Các ấp thuộc xã Thạnh Mỹ Tây mang tên là Nhất Trí được đánh số thứ tự từ 1 trở đi (xã Thạnh Mỹ Tây có 10 ấp). Vùng đất Phường 27 ngày nay là địa bàn của ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định. Như vậy từ năm 1940 đến 1975, vùng đất Phường 27 ngày nay thuộc địa phận của xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định. Vùng đất Phường 27 từ năm 1975 đến nay: Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, xã Thạnh Mỹ Tây được tách ra khỏi quận Gò Vấp để thành lập quận Thạnh Mỹ Tây trực thuộc thành phố Sài Gòn - Gia Định. Theo đó, trên cơ sở diện tích và dân số của xã Thạnh Mỹ Tây (10 ấp), chính quyền cách mạng tổ chức thành 14 phường thuộc quận Thạnh Mỹ Tây. Trong đó, toàn bộ diện tích của ấp Nhất Trí 9
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 21 được tổ chức thành một phường mới mang tên Phường 9. Nhưng địa danh Phường 9 chỉ tồn tại một năm. Như vậy từ tháng 5 năm 1975 đến tháng 5 năm 1976, Phường 27 ngày nay mang tên là Phường 9. Ngày 04 tháng 5 năm 1976, Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Chỉ thị số 01/CT-76 về việc sáp nhập quận và điều chỉnh thành phố còn ba cấp: Thành, Quận và cơ sở. Thực hiện chỉ thị của Thành ủy, hai quận Thạnh Mỹ Tây và quận Bình Hòa sáp nhập lại thành một quận lấy tên mới là Bình Thạnh. Quận Bình Thạnh có 28 phường. Theo đó, Phường 9 của quận Thạnh Mỹ Tây đổi tên thành Phường 27, là một trong 28 đơn vị hành chính thuộc quận Bình Thạnh. Từ đó đến nay, tuy quận Bình Thạnh có hai lần điều chỉnh về địa giới và tên gọi của các phường vào các năm 1982 và năm 1988, nhưng Phường 27 không có sự thay đổi về địa giới hành chính và tên gọi. Hiện nay, Phường 27 có 05 khu phố và 65 tổ dân phố. - Khu phố 1 có diện tích là 11,03 ha. Khu phố 1 được chia thành 4 tổ dân phố theo thứ tự từ Tổ 1 đến Tổ 9. Năm 2015, lô IV và lô VI bị lún nghiêng nên di dời dân qua chung cư 1050 Phường 12. Hiện nay, Khu phố 1 còn 4 tổ dân phố, từ Tổ 1 đến Tổ 4.
22 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN - Khu phố 2 có diện tích là 17,66 ha. Khu phố 2 được chia thành 17 tổ dân phố theo thứ tự từ Tổ 10 đến Tổ 26. - Khu phố 3 có diện tích là 20,7 ha. Khu phố 3 được chia thành 13 tổ dân phố theo thứ tự từ Tổ 27 đến Tổ 39. - Khu phố 4 có diện tích 14,83 ha. Khu phố 4 được chia thành 16 tổ dân phố theo thứ tự từ Tổ 40 đến Tổ 55. - Khu phố 5 có diện tích 20,77 ha. Khu phố 5 được chia thành 15 tổ dân phố theo thứ tự từ Tổ 56 đến Tổ 70. Ủy ban nhân dân phường đóng tại số 01 Khu hành chính đường Thanh Đa. Số điện thoại (028) 35566641. Mã số hành chính 26911. II. DÂN CƯ 1. Vài nét về quá trình hình thành dân cư Phường 27 Những kết quả nghiên cứu cho thấy sự hình thành và biến động về dân cư trên địa bàn Phường 27 ngày nay cũng có sự thăng trầm theo dòng thời gian. Ở thời điểm cuối thế kỷ XIX, khu vực Thanh Đa nói chung và vùng đất Phường 27 ngày nay vẫn còn hoang vắng, dân cư sinh sống tại đây chủ yếu là người bản địa. Từ đầu thế kỷ XX trở đi cùng với những biến động của lịch sử, có nhiều đợt người từ các tỉnh miền Tây, miền Trung và miền Bắc đã đến đây lập nghiệp.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 23 Vào năm 1968, khu vực Phường 27 ngày nay có khoảng 100 nóc gia sinh sống trong các xóm nhỏ như: Xóm Cầu Kinh (nằm ở phía bên tay phải cầu đi xuống) có khoảng 20 gia đình; Xóm Đáy (nối liền với Xóm Cầu Kinh chạy dọc theo sông) có khoảng 20 gia đình; Phía bên tay trái Cầu Kinh có khoảng 10 gia đình; Phía trước trụ sở Ủy ban nhân dân phường ngày nay chỉ là một khu đất ruộng của vài hộ dân canh tác. Năm 1972(1), chính quyền Sài Gòn tiến hành xây dựng cư xá Thanh Đa trên diện tích khoảng 36 ha. Các căn hộ ở cư xá có diện tích khoảng 80m2 dành cho sĩ quan, công chức, viên chức với 23 lô, mỗi lô gồm 1 trệt và 4 lầu. Theo quy hoạch ban đầu, khu cư xá Thanh Đa sẽ có đầy đủ hệ thống giao thông, các công trình công cộng, thương mại dịch vụ, hành chính, y tế, giáo dục, công viên cây xanh..., đây là cư xá được thiết kế theo mô hình tiểu khu nhà ở và được đánh giá có quy mô lớn tại thời điểm đó. Tuy nhiên, do dự án kéo dài so với dự kiến, một số hạng mục chưa kịp hoàn thành trước năm 1975 nên khu cư xá không được hoàn chỉnh như mục tiêu đề ra ban đầu. Trước năm 1975, cư dân sinh sống trên địa bàn Phường 27 phần lớn là người lao động chân tay với nhiều công việc khác nhau như: làm ruộng (trồng lúa, trồng rau 1. Theo UBND quận Bình Thạnh.
24 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN muống), đóng đáy (chài lưới), buôn bán nhỏ và một bộ phận nhỏ làm công ăn lương trong các cơ sở kinh tế hoặc công chức trong bộ máy chính quyền cũ. Nhìn chung, Phường 27 trước năm 1975 là một phường nghèo, mức thụ hưởng những giá trị về văn hóa của người dân thấp. Sau ngày đất nước giải phóng, nhất là từ khi thực hiện đường lối đổi mới của Đảng đến nay với nhiều chính sách mới của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế, được sự động viên của chính quyền địa phương, các tầng lớp nhân dân trong phường đã mạnh dạn đầu tư vào sản xuất - kinh doanh và dịch vụ, làm cho diện mạo kinh tế của phường không ngừng biến đổi phù hợp với đặc điểm của địa phương. Từ một địa phương chuyên sản xuất nông nghiệp nay chuyển cơ chế sản xuất mới với cơ cấu kinh tế “Kinh doanh - Thương mại - Dịch vụ” đã giúp cho đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân ngày càng được cải thiện rõ rệt, trình độ dân trí của người dân ngày càng được nâng cao. Trước năm 1975, trên địa bàn phường chỉ có 01 xưởng sản xuất kem đánh răng mang nhãn hiệu Hynos, 01 xưởng sửa chữa ô tô, 01 khu vườn trồng hoa huệ đỏ xuất khẩu rộng khoảng 3 ha (nay là khu Bạch Đàn). Đây là những cơ sở sản xuất lớn của phường. Hiện nay trên địa bàn phường có 207 doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và 373 hộ kinh doanh cá thể.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 25 Trải qua từng giai đoạn lịch sử tụ cư khác nhau, với nhiều thành phần dân tộc, tôn giáo khác nhau nhưng những lớp người thuộc vùng đất Phường 27 ngày nay vẫn đoàn kết một lòng, chung vai cật lực đấu tranh với thiên nhiên và kẻ thù xâm lược để xây dựng và bảo vệ mảnh đất mà mình đang sống. Họ là những người bình dị, phóng khoáng, khao khát tự do và có một ý chí mãnh liệt. Trong thời bình, họ là những người lao động cần cù, chất phác, nhưng khi đất nước gặp giặc ngoại xâm họ là những người yêu nước nồng nàn, sẵn sàng nuôi giấu, chở che cán bộ, cống hiến sức người sức của cho cách mạng, là người chiến sĩ trung kiên, dũng cảm, chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc. 2. Dân cư Phường 27 ngày nay Dân số: Theo số liệu thống kê hiện nay, dân số của phường là 21.173 người (trong đó nữ là 7.969 người; thường trú là 18.659 người, tạm trú là 2.514 người). Thành phần dân tộc: Cư dân sinh sống trên địa bàn Phường 27 gồm nhiều dân tộc như: Kinh, Mường, Tày, Nùng, Hoa, Thái, Chơ Ro, Khmer. Trong đó người Kinh chiếm đa số. Về tín ngưỡng tôn giáo: Cũng như đa số cư dân Việt, người dân Phường 27 hiện nay có đời sống tâm linh là thờ cúng tổ tiên, ông bà và người có công với đất nước.
26 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN Bên cạnh tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, ông bà còn có một bộ phận người dân trong phường theo Phật giáo, Công giáo và Tin lành. Y tế: Trước năm 1975, trên địa bàn phường chỉ có một vài cửa hàng thuốc và 01 nhà bảo sanh của tư nhân. Sau năm 1975, thực hiện sự chỉ đạo của quận, phường đã thành lập Trạm y tế để chăm sóc sức khỏe cho Nhân dân. Năm 2018, Trạm y tế phường được xây mới tại số 01 Khu hành chính Cư xá Thanh Đa, đường Thanh Đa. Trạm có 03 bác sĩ, 02 y sĩ, 02 điều dưỡng, 01 nữ hộ sinh và 04 nhân viên. Từ ngày thành lập đến nay, Trạm y tế phường luôn được đầu tư trang thiết bị y tế để bảo đảm tốt công tác khám chữa bệnh thông thường và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho Nhân dân. Hiện nay, Trạm Y tế phường là 1 trong 4 phường đang thực hiện mô hình điểm theo nguyên lý y học gia đình. Giáo dục: Trước năm 1975, trên địa bàn phường chỉ có 01 cơ sở giáo dục duy nhất là trường Trung học Thanh Đa. Sau năm 1975, thực hiện sự chỉ đạo của quận, phường đã nhanh chóng tổ chức các lớp nhà trẻ, mẫu giáo và các trường học phổ thông, mở các lớp bổ túc văn hóa để xóa mù chữ và nâng cao dân trí cho Nhân dân. Ngày nay, hệ thống giáo dục công lập trên địa bàn phường có ba cấp học là mầm non, tiểu học và trung học cơ sở gồm: trường Mầm non 27 tại số 17/2 đường Thanh Đa, trường
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 27 Tiểu học Thanh Đa tại số 15 đường Thanh Đa, trường Trung học cơ sở Thanh Đa tại số 1/40 đường Thanh Đa và trường Trung học cơ sở Cù Chính Lan tại số 17/49 đường Thanh Đa. Hệ thống chính trị của Phường: Về Đảng: Đảng bộ Phường 27 hiện có 12 chi bộ trực thuộc: Chi bộ Khu phố 1, Chi bộ Khu phố 2, Chi bộ Khu phố 3, Chi bộ Khu phố 4, Chi bộ Khu phố 5, Chi bộ Công an, Chi bộ Quân sự, Chi bộ trường Mầm non 27, Chi bộ trường Tiểu học Thanh Đa, Chi bộ trường Trung học cơ sở Thanh Đa, Chi bộ trường Trung học cơ sở Cù Chính Lan, Chi bộ chợ Thanh Đa. Đến tháng 3 năm 2023, Đảng bộ có 370 đảng viên, trong đó có 75 đảng viên được miễn sinh hoạt, 10 đảng viên dự bị; 156 đảng viên đã được trao huy hiệu Đảng, gồm 01 đồng chí nhận Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng, 02 đồng chí nhận Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng, 03 đồng chí nhận Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, 18 đồng chí nhận Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng, 24 đồng chí nhận Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng, 16 đồng chí nhận Huy hiệu 45 năm tuổi Đảng, 25 đồng chí nhận Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng và 67 đồng chí nhận Huy hiệu 30 năm tuổi Đảng. Từ khi thành lập đến nay, Đảng bộ phường luôn coi công tác xây dựng Đảng bộ là then chốt, không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị và ý thức tổ chức cho cán bộ, đảng viên. Hầu hết đảng viên của Đảng bộ đều phát huy
28 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN được vai trò, trách nhiệm, giữ gìn được phẩm chất đạo đức, lối sống của mình và có tín nhiệm trong quần chúng nhân dân. Về Hội đồng nhân dân: Từ khi được tổ chức đến nay, Hội đồng nhân dân phường đã tổ chức bầu 10 kỳ vào các năm 1977, 1979, 1981, 1984, 1987, 1989, 1994, 1999, 2004 và năm 2016. Hội đồng nhân dân phường khóa I nhiệm kỳ 1977-1979 được tổ chức ngày 29 tháng 5 năm 1977. Đến tháng 4 năm 2009, thực hiện Nghị quyết số 26/2008/QH12 thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện, quận, phường của kỳ họp lần thứ 4 Quốc hội khóa XII, Phường không tổ chức bầu cử Hội đồng nhân dân. Ngày 22 tháng 5 năm 2016, thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 9 đã thông qua, cử tri Phường 27 đã tích cực tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, trong đó bầu cử Hội đồng nhân dân phường và đã bầu chọn 29 đại biểu Hội đồng nhân dân phường nhiệm kỳ 2016-2021. Qua 10 kỳ hoạt động, Hội đồng nhân dân phường đã cơ bản hoàn thành được nhiệm vụ và quyền hạn của mình theo luật định, tăng cường vai trò giám sát hoạt động của chính quyền và tại địa bàn dân cư. Các đại biểu đã tích cực tham gia sinh hoạt ở các tổ đại biểu tại các khu phố và phát huy được vai trò là người đại diện của Nhân dân.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 29 Thực hiện Nghị quyết số 131/2020/QH14 được Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 16 tháng 11 năm 2020 về tổ chức chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ ngày 01 tháng 7 năm 2021, Thành phố Hồ Chí Minh chính thức bỏ Hội đồng nhân dân quận, phường nên hiện nay Phường 27 không còn tổ chức Hội đồng nhân dân nữa. Về chính quyền: Trụ sở Ủy ban nhân dân phường đóng tại số 01 Khu hành chính đường Thanh Đa. Hiện nay, tổng số cán bộ, công chức của Ủy ban nhân dân phường là 35 người. Theo quy chế, cơ cấu tổ chức Ủy ban nhân dân phường 27 gồm: 01 chủ tịch, 02 phó chủ tịch, 02 ủy viên (quân sự, công an). Trong những năm qua, hoạt động của Ủy ban nhân dân phường đã phát huy hiệu quả công tác quản lý, điều hành theo pháp luật. Phong cách, ý thức trách nhiệm, lề lối làm việc của cán bộ, công chức, nhất là cán bộ chủ chốt có sự chuyển biến tích cực theo hướng sát dân, phục vụ Nhân dân. Đội ngũ cán bộ, công chức có trình độ chuyên môn nghiệp vụ trong công tác điều hành, quản lý hành chính nhà nước tại địa phương; thực hiện cải cách hành chính nhằm phục vụ Nhân dân nhanh chóng và đúng pháp luật. Công tác tiếp công dân và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân đều được thực hiện tốt.
30 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN Các tổ chức chính trị, xã hội: Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội của phường luôn xác định chức năng, nhiệm vụ của mình trong hệ thống chính trị. Thường xuyên đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, thực hiện tốt phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” gắn với cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” và nhiều phong trào, cuộc vận động, góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị của địa phương và các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, an sinh xã hội, tham gia xây dựng Đảng và chính quyền. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường: Được thành lập vào năm 1977. Từ ngày thành lập đến nay đã trải qua 12 kỳ đại hội. Hiện nay, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường có 31 thành viên, 05 Ban công tác Mặt trận tại 05 khu phố. Công đoàn phường: Được thành lập vào năm 1995, hiện có 41 đoàn viên. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phường: Được thành lập vào năm 1976. Từ ngày thành lập đến nay đã trải qua 13 kỳ đại hội. Hiện nay Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phường có 09 đồng chí với 12 chi đoàn (Chi đoàn khu phố 1, Chi đoàn khu phố 2, Chi đoàn khu phố 3, Chi đoàn khu phố 4, Chi đoàn khu phố 5, Chi đoàn trường Mầm non 27, Chi
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 31 đoàn trường Mầm non Ngôi Sao, Chi đoàn trường Tiểu học Thanh Đa, Chi đoàn trường Trung học cơ sở Thanh Đa, Chi đoàn trường Trung học cơ sở Cù Chính Lan, Chi đoàn Công an, Chi đoàn Dân quân). Hội Liên hiệp Phụ nữ phường: Được thành lập vào năm 1976. Từ ngày thành lập đến nay đã trải qua 12 kỳ đại hội. Hiện nay Ban Chấp hành Hội Liên hiệp Phụ nữ phường có 10 ủy viên, có 5 chi hội phụ nữ khu phố với 4.377 hội viên. Hội Cựu chiến binh phường: Được thành lập vào năm 1990. Từ ngày thành lập đến nay đã trải qua 8 kỳ đại hội. Hiện nay Ban Chấp hành Hội có 9 ủy viên (02 thường trực, 03 thường vụ), có 05 chi hội ở 05 khu phố với 203 hội viên. Hội Người cao tuổi phường: Được thành lập vào năm 1996. Hiện nay Ban Chấp hành có 15 thành viên, 05 chi hội khu phố với 1.640 hội viên. Hội Chữ thập đỏ phường: Được thành lập năm 2009. Ban Chấp hành có 13 người với 1.050 hội viên. Hội Khuyến học phường: Được thành lập vào năm 2004. Hiện nay Ban Chấp hành hội có 15 người với 1.868 hội viên. Chi hội Luật gia phường: Được thành lập vào năm 1994. Hiện nay Ban Chấp hành có 03 người, với 20 hội viên.
32 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN III. PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC CỦA NHÂN DÂN ẤP NHẤT TRÍ 9, XÃ THẠNH MỸ TÂY (PHƯỜNG 27) TRONG THỜI KỲ CHƯA CÓ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Được thừa hưởng truyền thống yêu nước và tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc nên ngay từ khi thực dân Pháp đặt chân lên xâm lược nước ta, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay) đã sát cánh cùng với Nhân dân Sài Gòn, Gia Định đứng lên chống lại ách đô hộ của chúng. Trở lại lịch sử dân tộc những năm đầu thế kỷ XX, ta thấy: Sau khi tấn công vào bán đảo Sơn Trà - Đà Nẵng không thành, ngày 10 tháng 02 năm 1859, quân Pháp do tướng Charles Rigault de Genouilly chỉ huy với 2.000 quân đi trên 8 thuyền chiến theo sông Lòng Tàu tiến vào đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cho cuộc chiến tranh xâm lược nước ta. Khi quân Pháp tiến đánh thành Gia Định và đại đồn Chí Hòa, chúng đã vấp phải sự kháng cự quyết liệt của quân dân ta và phải đến ngày 25 tháng 02 năm 1861 thì đại đồn Chí Hòa mới thất thủ. Tuy không có nhiều tư liệu để lại nhưng ta có thể hiểu rằng ngay trong những ngày ấy cùng với Nhân dân Sài Gòn, Gia Định, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay) đã đứng lên sát cánh cùng với quân của triều đình chiến đấu cản bước tiến quân của quân xâm lược.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 33 Ngay sau khi thực dân Pháp chiếm được Nam Kỳ, cùng với Nhân dân Sài Gòn, Gia Định, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay) đã hưởng ứng lời kêu gọi của các sĩ phu yêu nước đứng lên đánh Pháp bảo vệ xóm làng. Năm 1862, Triều đình Huế ký hòa ước Nhâm Tuất nhường ba tỉnh miền Đông cho thực dân Pháp, Trương Công Định - một Lãnh binh của tỉnh Gia Định, không tuân lệnh bãi binh của triều đình đã lãnh đạo Nhân dân Sài Gòn, Gia Định và ba tỉnh miền Đông tiếp tục đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược. Cùng với Nhân dân Sài Gòn, Gia Định, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay) đã hăng hái gia nhập nghĩa quân của Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Công Định đánh địch ngay trên quê hương của mình. Sau khi Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Công Định mất (1864), cùng với Nhân dân Mười Tám Thôn Vườn Trầu, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay), tiếp tục theo con trai của ông là Trương Quyền kháng chiến cho đến năm 1870. Vào những năm đầu thế kỷ XX, ở Nam Kỳ xuất hiện nhiều tổ chức yêu nước bí mật chống lại ách đô hộ của thực dân Pháp dưới hình thức là những “Hội kín”. Ở Sài Gòn có một tổ “Hội kín” do Bùi Văn Lê thành lập ở Bình
34 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN Quới Tây(1). Sự xuất hiện “Hội kín” này đã thu hút sự chú ý của nhiều người yêu nước trong vùng ấp Nhất Trí 9, xã Mỹ Thạnh Tây (Phường 27 ngày nay) lúc bấy giờ. Trong những năm 1913 - 1916, ở Nam Kỳ có phong trào Thiên Địa Hội do Phan Xích Long lãnh đạo đã thu hút nhiều người dân của Sài Gòn, Gia Định tham gia, trong đó có một số người dân của vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay). Nghĩa quân đã tổ chức đánh Khám lớn Sài Gòn vào đêm 14 rạng ngày 15 tháng 4 năm 1916. Năm 1925, phong trào Hội kín của Nguyễn An Ninh, một tổ chức yêu nước phát triển ở Sài Gòn, Gia Định đã quy tụ nhiều người yêu nước tham gia, trong đó có một số người tiến bộ của vùng ấp Nhất Trí 9, xã Mỹ Thạnh Tây (Phường 27 ngày nay). Năm 1926, hòa cùng Nhân dân Sài Gòn, Gia Định, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Mỹ Thạnh Tây (Phường 27 ngày nay) đã xuống đường biểu dương lực lượng chống lại thực dân xâm lược Pháp để đưa cụ Phan Châu Trinh - một chí sĩ yêu nước về nơi an nghỉ cuối cùng. Vào những năm 1928 - 1929, những hoạt động của hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên(2), một tổ 1. Lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân quận Bình Thạnh (1930- 2015), NXB. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr. 22. 2. Thường gọi là Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 35 chức yêu nước theo khuynh hướng Cộng sản do Nguyễn Ái Quốc thành lập, của hội viên Công hội bí mật do Tôn Đức Thắng thành lập và đảng viên của tổ chức Tân Việt Cách mạng Đảng (Tân Việt) ở khu vực Bà Chiểu đã có ảnh hưởng lớn đến một số người yêu nước ở vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay). Từ khi thực dân Pháp đặt chân lên xâm lược nước ta đến trước khi tiếp nhận sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng với Nhân dân Sài Gòn, Gia Định, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay) đã liên tục đứng lên chống lại ách đô hộ của chúng. Tuy nhiên do thiếu đường lối và phương pháp đấu tranh nên các phong trào đấu tranh của họ đều bị thất bại. Những phong trào đấu tranh chống lại thực dân Pháp xâm lược của các tầng lớp nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây (Phường 27 ngày nay) trong những năm cuối thế kỷ XIX đã thể hiện tinh thần yêu nước, không cam chịu sống cuộc đời nô lệ và khát vọng tự do cho dân tộc. Đây chính là mảnh đất tươi tốt để ươm mầm cho sự ra đời của những phong trào đấu tranh cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.
CHƯƠNG II TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CỦA NHÂN DÂN PHƯỜNG 27 TRONG SỰ NGHIỆP ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC (1930 - 1975)
Trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc (1930-1975), địa bàn Phường 27, quận Bình Thạnh, ngày nay là địa bàn của ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định. Vì vậy, lịch sử truyền thống đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân Phường 27, quận Bình Thạnh ngày nay chính là các trang sử vẻ vang của Nhân dân ấp Nhất Trí 9, xã Thạnh Mỹ Tây, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định trong cuộc chiến đấu với các thế lực quân xâm lược để giành lại độc lập dân tộc, giải phóng quê hương từ năm 1930 đến năm 1975.
I. PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG CỦA NHÂN DÂN ẤP NHẤT TRÍ 9, XÃ THẠNH MỸ TÂY (PHƯỜNG 27) TỪ KHI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM RA ĐỜI ĐẾN CÁCH MẠNG THÁNG TÁM (1930-1945) Đầu năm 1930(1), được sự ủy nhiệm của Quốc tế Cộng sản, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam tại Hương Cảng (Trung Quốc). Hội nghị đã nhất trí tán thành việc thống nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam để thành lập một đảng duy nhất lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội nghị đã thông qua những văn kiện chính thức của Đảng: Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ vắn tắt và Lời kêu gọi nhân dịp thành lập Đảng do đồng chí Nguyễn Ái Quốc dự thảo. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là một tất yếu lịch sử, do những điều kiện trong nước và thế giới lúc đó quyết định. Đánh giá về sự kiện Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời sau này, đồng chí Hồ Chí Minh viết: “Việc thành lập Đảng là một bước ngoặt vô cùng quan trọng trong lịch 1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (9/1960) đã quyết định lấy ngày 3 tháng 2 hàng năm là ngày kỷ niệm thành lập Đảng.
40 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN sử cách mạng Việt Nam ta. Nó chứng tỏ rằng giai cấp vô sản đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng”(1). Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu chấm dứt thời kỳ bế tắc về con đường đấu tranh giải phóng dân tộc của Nhân dân ta ở những năm đầu thế kỷ XX. Từ đây phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc của Nhân dân ta có sự lãnh đạo của một chính Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin chân chính. Ở Nam Kỳ, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Ban Chấp ủy lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam của Nam Kỳ (tức Xứ ủy Nam Kỳ) được thành lập do đồng chí Ngô Gia Tự giữ chức vụ Bí thư Xứ ủy. Tại tỉnh Gia Định, Tỉnh ủy lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam do Xứ ủy chỉ định được thành lập do đồng chí Lê Trọng Mân (tức Khôi) giữ chức vụ Bí thư Tỉnh ủy. Đến cuối năm 1930, toàn tỉnh Gia Định có khoảng từ 24 - 26 xã có chi bộ Đảng, trong đó Hóc Môn có 13 chi bộ, Gò Vấp có 7 chi bộ. Tổng số đảng viên toàn tỉnh Gia Định là gần 100 người. Về hệ thống tổ chức, đã lập được hai huyện ủy là Huyện ủy Hóc Môn và Huyện ủy Gò Vấp(2). Trong đó khu vực Bình Hòa - Thạnh Mỹ Tây, lúc này chưa 1. “Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam - Sơ thảo - Tập I 1920-1945”, NXB. Sự Thật, Hà Nội, 1981, tr. 99. 2. Lịch sử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh 1930-1975, NXB. Chính trị Quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, 2004, tr. 64.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 41 thành lập được chi bộ, nhưng đã có một tổ Đảng ở ấp Trung (vùng Cây Thị) gồm 3 đồng chí. Bên cạnh đó còn có khá nhiều cơ sở của Đảng đã được xây dựng ở khắp nơi như hãng dầu Phú Mỹ, Sở Bông...(1). Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược của Nhân dân xã Thạnh Mỹ Tây, trong đó có Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) đã nổ ra liên tục. Ngày 1 tháng 5 năm 1930, nhân dịp kỷ niệm Quốc tế Lao động và hưởng ứng phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, Nhân dân Thạnh Mỹ Tây, trong đó có Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) đã xuống đường tham gia cuộc biểu tình tuần hành từ Ngã tư Hàng Xanh theo đường Bạch Đằng ngày nay kéo đến Tòa Bố Gia Định để phản đối chế độ thống trị của chính quyền thực dân xâm lược Pháp. Đoàn biểu tình vừa đi vừa hô khẩu hiệu và rải truyền đơn(2) đòi quyền lợi dân sinh, chống khủng bố. Tháng 9 năm 1930, Đảng bộ Gia Định tổ chức Đại hội lần thứ I. Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Đảng bộ mới do đồng chí Nguyễn Văn Tây (Thanh Sơn) làm Bí thư. 1. Lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân quận Bình Thạnh (1930- 2015), NXB. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr. 33. Lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân quận Bình Thạnh (1930- 2015), NXB. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr. 38. 2. Lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân quận Bình Thạnh (1930- 2015), NXB. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr. 38.
42 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN Tháng 12 năm 1930, Huyện ủy Gò Vấp được củng cố lại do đồng chí Nguyễn Thiệt làm Bí thư. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong năm 1931, phong trào đấu tranh chống áp bức bóc lột, chống đàn áp, đòi thả tù chính trị của các tầng lớp nhân dân xã Thạnh Mỹ Tây, trong đó có Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) đã tiếp tục nổ ra. Đáng chú ý nhất là cuộc đấu tranh phản đối Tòa Thượng thẩm của Pháp tuyên án tử hình người chiến sĩ trẻ tuổi Lý Tự Trọng. Thời gian này, cùng với các cuộc đấu tranh của Nhân dân thì cờ đỏ búa liềm, truyền đơn, biểu ngữ đã xuất hiện ở nhiều nơi tại khu vực vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) làm cho thực dân Pháp xâm lược và chính quyền tay sai hoang mang lo sợ. Năm 1932, cùng với Nhân dân xã Thạnh Mỹ Tây, Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) đã tích cực hưởng ứng cuộc đấu tranh của nông dân Hóc Môn chống sưu cao, thuế nặng, chống khủng bố của bọn đế quốc. Năm 1933, cùng với Nhân dân Sài Gòn, Gia Định, Nhân dân Thạnh Mỹ Tây, trong đó có Nhân dân vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) đã tích cực ủng hộ cuộc tranh cử vào Hội đồng thành phố Sài Gòn của đồng chí Nguyễn Văn Tạo - đảng viên Đảng Cộng sản. Trong những năm từ 1930 đến năm 1935, phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược và bọn tay
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 43 sai bán nước của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn và Gia Định, trong đó có Nhân dân vùng đất ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay) đã liên tục nổ ra làm cho chúng hết sức hoang mang, lo sợ. Tháng 6 năm 1936, tại Pháp, chính phủ cánh tả lên cầm quyền đã thi hành một số điều khoản trong cương lĩnh của Mặt trận Nhân dân Pháp đối với các nước thuộc địa như: tự do nghiệp đoàn, tự do hội họp, tự do báo chí và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động. Cục diện chính trị trên chính trường Pháp đã tạo ra điều kiện thuận lợi cho phong trào đấu tranh cách mạng của các nước thuộc địa. Tháng 7 năm 1936, tại Thượng Hải (Trung Quốc), Đảng ta họp Hội nghị Trung ương. Hội nghị xác định kẻ thù chủ yếu trước mắt của Nhân dân Đông Dương là bọn phản động thuộc địa và bè lũ tay sai của chúng. Hội nghị chủ trương chuyển hình thức tổ chức từ bí mật, không hợp pháp sang hình thức công khai, hợp pháp và nửa hợp pháp để tập hợp quần chúng. Mở đầu cho phong trào cách mạng thời kỳ này là cuộc vận động thành lập các “Ủy ban hành động” để tập hợp những nguyện vọng của Nhân dân, tiến tới “Đông Dương Đại hội” để đưa yêu sách đòi chính quyền thuộc địa phải thực hiện “dân sinh, dân chủ” ở Đông Dương.
44 | LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN Phong trào được phát động ở miền Nam, chỉ trong một thời gian ngắn, phong trào hưởng ứng “Đông Dương Đại hội” đã lan nhanh ra miền Trung và miền Bắc. Ở thành thị, Ủy ban hành động được tổ chức theo khu phố, đường phố. Ở nông thôn, Ủy ban hành động được tổ chức theo làng, xã. Quần chúng được tập hợp thông qua các tổ chức ái hữu như: “Hội tương tế ái hữu”, “Hội âm công”, “Hội tương trợ”... Cuối năm 1936, Ủy ban hành động xã Thạnh Mỹ Tây được thành lập do đồng chí Năm Tây, Tám Hai lãnh đạo(1). Tháng 9 năm 1939, chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ, chính quyền của Pháp ở Đông Dương trở nên phản động hơn. Chúng tăng cường vơ vét tài nguyên và sản vật để phục vụ cho chính quốc và thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng và yêu nước của Nhân dân ta. Tại xã Thạnh Mỹ Tây và vùng ấp Nhất Trí 9 (Phường 27 ngày nay), chính quyền thực dân đã ra lệnh giải tán Ủy ban hành động, nghiêm cấm dân chúng tụ tập trên ba người, gia đình nào có ma chay, đám giỗ phải làm đơn xin phép, nếu ai làm sai bị chúng khép vào tội thân Cộng sản. Từ ngày 6 đến ngày 8 tháng 11 năm 1939, Trung ương Đảng ta họp Hội nghị lần thứ VI tại xã Tân Thới 1. Lịch sử truyền thống của Đảng bộ và Nhân dân quận Bình Thạnh (1930- 2015), NXB. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr. 45.
PHƯỜNG 27 - QUẬN BÌNH THẠNH (1930 - 2023) | 45 Nhất (Bà Điểm), Hóc Môn, Gia Định. Hội nghị xác định mục tiêu chiến lược trước mắt của cách mạng Đông Dương là đánh đổ đế quốc và tay sai của chúng để giải phóng dân tộc. Tháng 7 năm 1940, Xứ ủy Nam Kỳ họp Hội nghị tại xã Tân Hương, huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho. Sau khi phân tích tình hình trong và ngoài nước, Hội nghị đã đề ra những công tác chuẩn bị khởi nghĩa. Sau hội nghị, toàn Nam Kỳ dấy lên một cao trào chuẩn bị vũ khí và rèn luyện quân sự để chuẩn bị cho khởi nghĩa. Từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 11 năm 1940, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ VII tại Đình Bảng (tỉnh Bắc Ninh). Hội nghị cho rằng ở Nam Kỳ chưa có đủ điều kiện khách quan và chủ quan bảo đảm khởi nghĩa thắng lợi, nên quyết định hoãn việc phát động khởi nghĩa và giao cho đồng chí Phan Đăng Lưu trách nhiệm truyền đạt chủ trương này cho Đảng bộ Nam Kỳ. Nhưng vừa về đến Sài Gòn thì đồng chí Phan Đăng Lưu bị địch bắt nên quyết định hoãn cuộc khởi nghĩa của Trung ương không đến được với Xứ ủy. Do không nhận được chỉ thị của Trung ương nên Thường vụ Xứ ủy Nam Kỳ đã quyết định cuộc khởi nghĩa nổ ra vào 12 giờ đêm ngày 22 tháng 11 năm 1940. Tại Sài Gòn - Chợ Lớn, trước giờ khởi nghĩa nổ ra, hầu hết các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Xứ ủy và