Biology Shortnote

«³¤บ²í ¬น้³ บทนγ 1 Áค¢¶Äน«µÉง¢¶ช¶¨µต 3 Áซ¦¦์ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต 7 ก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤Áข้³®®กÁซ¦¦์ 9 พ¦²งง³น¦±Á®นÅซ¢์ 10 ก³¤¬³£Äจ¤±ด²บÁซ¦¦์ 11 Áน¸Ê®Á£¸É®«²ต¨์ 13 ¤±บบข²บถ่³£ 14 ¤±บบ£่®£®³¬³¤ 16 ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ด 19 ¤±บบนÊγÁ¬¦¸®ง 22 ¤±บบ¡º¢µค¹้¢ก²น 23 ¤±บบ¬³£Äจ 24 ¤±บบป¤±«³ท 2 6 ¯®¤์âน¦±ต่®¢Å¤้ท่® 31 ก³¤«¸บพ²นธ¹์¦±ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃต 33 ก³¤Áค¦¸É®นท¶Éข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต 38 ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง 39 Ãค¤ง«¤้³งข®งพ¸ชด®ก 42 ก³¤¦Î³Á¦¶£งÄนพ¸ช 47 ก³¤«¸บพ²นธ¹์ข®งพ¸ชด®ก 49 ก³¤ต®บ«น®ง¦±¯®¤์âนพ¸ช 52 ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ 53 ก³¤ถ่³£ท®ดพ²นธ¹ก¤¤¢ 56 พ²นธ¹©³«ต¤์âÁ¦ก¹¦ 59 ÁทคÃน棶พ²นธ¹©³«ต¤์ 62 ¨µ¨²ฒน³ก³¤ 63 ®น¹ก¤¢¨µธ³น 65 พ¥ตµก¤¤¢«²ต¨์ 68 ป¤±ช³ก¤Â¦±¤±บบนµÁ¨© 69

บทนγ ¦²กªณ±ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต ค¹ณ«¢บ²ตµ ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต ¢¶ก³¤จ²ด¤±บบ¡³£Äน¤่³งก³£ ต้®งก³¤พ¦²งง³นÄนก³¤ดγ¤งช¶¨µต (¢¶ก³¤ metabolism Äน¤่³งก³£) ¢¶ก¦ÅกÄนก³¤¤²กª³ด¹¦£¡³พข®ง ¤่³งก³£ (homeostasis) ¢¶ก³¤ต®บ«น®งต่®«µÉงÁ¤้³ (response) ¢¶ก³¤«¸บพ²นธ¹์ (reproduction) Âบ่งÁป็นÂบบ®³©²£Áพ©Â¦±Å¢่®³©²£Áพ© ¢¶ก³¤ถ่³£ท®ด¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ ¢¶¨µ¨²ฒน³ก³¤ ¢¶ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃต (development) ¢¶®³£¹ข²£Â¦±ขน³ดจγก²ด ก³¤จ²ด¤±บบข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต «µÉง¢¶ช¶¨µต¢¶ก³¤จ²ด¤±บบ¡³£Äน¤่³งก³£ (organization) Ãด£Á¤µÉ¢จ³ก¬น่¨££่®£ท¶É¢¶ขน³ดÁ¦Èก«¹ดจนถ·งขน³ดĬí่«¹ด ด²งน¶Ê ®±ต®¢ âÁ¦ก¹¦ Áซ¦¦์ Áน¸Ê®Á£¸É® ®¨²£¨± æก ป¤±ช³ก¤ «µÉง¢¶ช¶¨µต ¤±บบ นµÁ¨© ก¦¹่¢«µÉง ¢¶ช¶¨µต ¤±บบ ®¨²£¨± ก¤±บ¨นก³¤ท³ง¨µท£³©³«ต¤์ ก³¤«²งÁกต ก³¤กγ¬นด ปัí¬³ 1 2 3 ก³¤ต²Êง «¢¢ตµฐ³น ก³¤ทด¦®ง ก³¤¨µÁค¤³±¬์ ¦±«¤¹ปผ¦ 4 5 ก³¤ทด¦®งท³งช¶¨¨µท£³ ต้®ง¢¶ก³¤กγ¬นดต²¨Âป¤Äนก³¤ทด¦®ง ซ·ÉงÂบ่ง®®กÁป็น 3 ชนµด ค¸® ต²¨Âป¤ต้น : «µÉงท¶Éต้®งก³¤©·กª³ทด¦®ง ต²¨Âป¤ต³¢ : ผ¦ท¶ÉÁกµดจ³กต²¨Âป¤ต้น ต²¨Âป¤ค¨บค¹¢ : ปัจจ²£®¸ÉนÇ ท¶É¢¶ผ¦ต่®ก³¤ทด¦®ง Ãด£จ±ค¨บค¹¢Ä¬้คงท¶É ต²¨®£่³งก³¤กγ¬นดต²¨Âป¤ Ex ก³¤©·กª³¨่³ดµนต่³งชนµดก²น¢¶ผ¦ต่®ค¨³¢«ºงข®งต้นพ¸ช¬¤¸®Å¢่ ต²¨Âป¤ต้น : ชนµดข®งดµน ต²¨Âป¤ต³¢ : ค¨³¢«ºงข®งต้นพ¸ช ต²¨Âป¤ค¨บค¹¢ : ป¤µ¢³ณนÊγท¶É¤ด / ป¤µ¢³ณ«ง / ขน³ดก¤±ถ³ง Áป็นต้น 01 02 03 1

พ¶É¬¢®ข®Á«¤µ¢ Äช้©·กª³Ãค¤ง«¤้³ง 2 ¢µตµ Äช้©·กª³Ãค¤ง«¤้³ง ¡³£ÄนÁซ¦¦์ข®ง«µÉง ¢¶ช¶¨µต จ³ก«ºต¤ ก㦲งข£³£ = ก㦲งข£³£ข®งÁ¦น«์Äก¦้ต³ x ก㦲งข£³£ข®งÁ¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹ = 10 x 10 = 100x ถ้³Áป¦¶É£นก㦲งข£³£Á¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹Áป็น 40x จ±Åด้ก㦲งข£³£Áป็น 10 x 40 = 400x ท¶Éก㦲งข£³£ 100x จ±Á¬ÈนÁซ¦¦์ท²Êง¬¢ด£³¨ = 3 mm. ท¶Éก㦲งข£³£ 400x จ±Á¬ÈนÁซ¦¦์ท²Êง¬¢ด£³¨ = 3/4 mm. = 0.75 mm. Áซ¦¦์ 3 Áซ¦¦์ จ±¢¶ค¨³¢£³¨ 0.75 mm. Áพ¤³±ฉ±น²Êน 1 Áซ¦¦์จ±¢¶ค¨³¢£³¨ 0.75/3 = 0.25 mm. Äช้©·กª³Ãค¤ง«¤้³ง 3 ¢µตµ Äช้©·กª³Ãค¤ง«¤้³งข®งÁซ¦¦์ «µÉง¢¶ช¶¨µตบ¤µÁ¨ณพ¸Êนผµ¨ ก¦้®งจ¹¦ท¤¤©น์ (Microscope) ¡³พท¶ÉÁกµดข·Êน = ก¦²บบน¦ง¦่³ง ก ก¦²บซ้³£Åปข¨³ ก Á¦น«์Äก¦้ต³ Á¦น«์¤¨¢Â«ง ป¹่¢ป¤²บ¡³พ¬£³บ ป¹่¢ป¤²บ¡³พ¦±Á®¶£ด ¬¦่งกγÁนµด«ง Á¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹ Âท่น¨³ง«Å¦ด์ Åด®±Âฟ¤¢ Âขน• Á¦น«์Äก¦้ต³ (eyepiece lens) : ข£³£¡³พท¶ÉÁกµดจ³กÁ¦น«์Äก¦้ ¨²ตถ¹ ¡³พท¶ÉÁ¬ÈนÁป็น¡³พÁ«¢¸®น¬²¨ก¦²บ¦±ก¦²บซ้³£Áป็นข¨³ก²บ¨²ตถ¹ • Á¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹ (objective lens) : ¢¶ก㦲งข£³£®£º่ 4 Âบบ ค¸® 4x , 10x , 40x , 100x • Åด®±Âฟ¤¢ (diaphragm) : ป¤²บป¤µ¢³ณ«ง (ค¨³¢Áข้¢Â«ง) • Á¦น«์¤¨¢Â«ง (condenser lens) : ¤¨¢Â«งĬ้¢¶ค¨³¢Áข้¢¢³ก«¹ด • ป¹่¢ป¤²บ¡³พ (adjustment knob) : ป¤²บค¨³¢ค¢ช²ดข®ง¡³พ Âบ่งÁป็น 2 ชนµด ค¸® ป¹่¢ป¤²บ¡³พ¬£³บ ¦± ป¹่¢ป¤²บ¡³พ¦±Á®¶£ด • ¬¦่งกγÁนµด«ง (light source) : ¬¦®ดÅฟท¶Éตµด®£º่ฐ³นก¦้®ง «่¨นป¤±ก®บท¶É«Î³ค²íข®งก¦้®งจ¹¦ท¤¤©น์ ชนµดข®งก¦้®งจ¹¦ท¤¤©น์ ก¦้®งจ¹¦ท¤¤©น์ÂบบÄช้«ง (light microscope) Äช้«งข³¨ (visible light) + Á¦น«์Âก้¨ ก¦้®งจ¹¦ท¤¤©น์®µÁ¦Èกต¤®น (electron microscope) Äช้¦Î³Â«ง®µÁ¦Èกต¤®น + Á¦น«์¢่Á¬¦ÈกÅฟฟ้³ Äช้«งÂบบธ¤¤¢ด³ (compound light) Äช้«งÂบบ«Áต®¤µÃ® (stereoscopic) Âบบ«่®งก¤³ด (SEM) Âบบ«่®งผ่³น (TEM) Äช้Äน¬้®งปฏµบ²ตµก³¤ท²É¨Åป Äช้©·กª³Ãค¤ง«¤้³งง่³£Ç Áช่น Áซ¦¦์ค¹¢ข®งÄบ¨่³นก³บ¬®£ , chloroplast ข®งÁซ¦¦์ «³¬¤่³£¬³งก¤±¤®ก ¢®งÁ¬ÈนÁป็น¡³พ 3 ¢µตµ Äช้©·กª³¨²ตถ¹ท¶É¢¶ขน³ดĬí่ Âต่ต³Áป¦่³Å¢่«³¢³¤ถ£ก ¤³£¦±Á®¶£ดÅด้ Áช่น ¦±®®ง Áก«¤ด®กÅ¢้ , eye spot ข®งพ¦³น³Á¤¶£ ก³¤คγน¨ณก㦲งข£³£ ก㦲งข£³£ = ก㦲งข£³£ข®งÁ¦น«์Äก¦้ต³ x ก㦲งข£³£ข®งÁ¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹ ขน³ดข®ง¡³พ (I) ขน³ดข®ง¨²ตถ¹ (O) = Ex. Äช้ก¦้®งจ¹¦ท¤¤©น์©·กª³Áซ¦¦์ 3 Áซ¦¦์Âต่¦±Áซ¦¦์¢¶ค¨³¢£³¨Áท่³ก²น ซ·Éงท²Êง¬¢ดก¨้³ง 3 mm. Ãด£Äช้ก㦲งข£³£Á¦น«์Äก¦้ต³ 10x ¦± ก㦲งข£³£Á¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹ 10x ถ้³Áป¦¶É£นก㦲งข£³£Á¦น«์Äก¦้¨²ตถ¹Áป็น 40x Áซ¦¦์ 1 Áซ¦¦์จ±¢¶ค¨³¢£³¨Áท่³Äด Äช้บ²íí²ตµÅต¤£³งค์«่¨นก¦²บ Áพ¤³±Á¢¸É®ก㦲งข£³£«ºงข·Êน จ±Á¬Èน¤³£¦±Á®¶£ด¡³พช²ดÁจน¢³ก ข·ÊนÂต่¢¹¢¢®ง¡³พจ±Âคบ¦งÁ«¢® 2

3 Áค¢¶Äน«µÉง¢¶ช¶¨µต • Amino group : R N (amines) H H • Carbonyl group : R C R’ (ketone) : R C (aldehyde) O O H • Carboxyl group : R C (carboxylic acid) O OH • Hydroxyl group : R OH (alcohol) • Phosphate group : R O P O O O- - ¬¢º่ฟังก์ช²นท¶Éค¨¤¤º้ «³¤ช¶¨Ã¢Á¦ก¹¦ «³¤ช¶¨Ã¢Á¦ก¹¦ Áป็น«³¤®µนท¤¶£์Äน«µÉง¢¶ช¶¨µต ป¤±ก®บด้¨£ Carbohydrate Protein Lipid ¦± Nucleic acid ซ·Éง¬น่¨££่®£ monomer Á¬¦่³น¶Ê (£กÁ¨้น Lipid) จ±ต่®ก²นด้¨£ covalent bond Áป็นâÁ¦ก¹¦ขน³ดĬí่ Á¤¶£ก¨่³ Polymer ก³¤«²งÁค¤³±¬์ Polymer Dehydration («¤้³งพ²นธ±Ãด£ด·งนÊγ®®ก) ก³¤«¦³£ Polymer Hydrolysis («¦³£พ²นธ±Ãด£Äช้นÊγ) H O HO H + HO H HO H 2 H O HO H HO H + HO H 2 Carbohydrate «³¤®µนท¤¶£์ท¶Éป¤±ก®บด้¨£ธ³ต¹ C H ¦± O ซ·Éง®²ต¤³«่¨นÃด£®±ต®¢ข®ง H : O = 2 : 1 Ĭ้พ¦²งง³น 4 kcal/ก¤²¢ Âบ่ง®®กÁป็น 3 ก¦¹่¢ ค¸® Monosaccharide • นÊγต³¦Ã¢Á¦ก¹¦Áด¶É£¨ Áป็นผ¦·ก ¢¶¤«¬¨³น ¦±¦³£นÊγÅด้ ¢¶«ºต¤Ã¢Á¦ก¹¦ค¸® (CH O) • นÊγต³¦Ã¢Á¦ก¹¦Áด¶É£¨ท¶É«Î³ค²í Åด้Âก่ ribose (C H O ) , deoxyribose (C H O ) , glucose , galactose , fructose Áป็นต้น • Âบ่ง®®กÅด้Áป็น 2 ก¦¹่¢ต³¢Ãค¤ง«¤้³งท³งÁค¢¶ Åด้Âก่ aldose ¦± ketose 2 n นÊγต³¦ Aldose นÊγต³¦ Ketose Áป็นนÊγต³¦Ã¢Á¦ก¹¦Áด¶É£¨ท¶É¢¶¬¢º่ค³¤์บ®นµ¦®£º่ท¶Éป¦³£«¹ดข®งâÁ¦ก¹¦ (¬¢º่ aldehyde) Áช่น Glucose , Ribose Áป็นต้น Áป็นนÊγต³¦Ã¢Á¦ก¹¦Áด¶É£¨ท¶É¢¶¬¢º่ค³¤์บ®นµ¦®£º่¡³£ÄนâÁ¦ก¹¦ (¬¢º่ ketone) Áช่น Fructose Áป็นต้น C O H H C OH HO C H H C OH CH OH 2 C O H H C OH HO C H H C OH CH OH2 H C OH Glucose Ribose C O CH OH HO C H H C OH H C OH CH OH2 2 Fructose ¬¢º่ carbonyl ¬¢º่ carbonyl 5 10 5 5 10 4

ก³¤ทด«®บค³¤์ÃบůÁด¤ต Monosaccharide ¦± Disaccharide (£กÁ¨้น sucrose) + «³¤¦±¦³£ÁบÁนดµกต์ ต±ก®น«¶Âดง®µฐ Sucrose + «³¤¦±¦³£ÁบÁนดµกต์ Å¢่Áกµดปฏµกµ¤µ£³ (ต้®งนγÅปต้¢ก²บก¤ดก่®นถ·งจ±Áกµดปฏµกµ¤£³) Âป้ง + «³¤¦±¦³£Å®Ã®ด¶น «³¤¦±¦³£«¶นÊγÁงµน / glycogen + «³¤¦±¦³£Å®Ã®ด¶น «³¤¦±¦³£«¶Âดง Polysaccharide Áป็นค³¤์ÃบůÁด¤ตท¶Éพบ¢³ก«¹ดÄนธ¤¤¢ช³ตµ Å¢่Áป็นผ¦·ก Å¢่¢¶¤«¬¨³น Å¢่¦±¦³£นÊγ Áกµดจ³กก³¤¤¨¢ต²¨ข®ง monosaccharide ¢³กก¨่³ 10 âÁ¦ก¹¦ข·ÊนÅป Âบ่งÁ®®กÁป็น 2 ก¦¹่¢ storage polysaccharide («±«¢) Áช่น Âป้ง , glycogen structural polysaccharide (Ãค¤ง«¤้³ง) Áช่น cellulose , chitin , peptidoglycan • Âป้ง : «±«¢®£º่Äนพ¸ช ¢¶Ãค¤ง«¤้³ง 2 Âบบ Åด้Âก่ amylose («³£ต¤ง) , amylopectin (กµÉงก้³น«³ข³) • glycogen : «±«¢®£º่Äนต²บ¦±ก¦้³¢Áน¸Ê®Ãค¤ง¤่³ง Ãค¤ง«¤้³งค¦้³£ amylopectin Âต่¢¶กµÉงก้³น«³ข³¢³กก¨่³ • cellulose : พบ¢³ก«¹ดÄนæก Áป็น®งค์ป¤±ก®บ¬¦²กข®งผน²งÁซ¦¦์พ¸ช (cell wall) Ãค¤ง«¤้³งค¦้³£ amylose • chitin : พบÄนผน²งÁซ¦¦์ข®งÁ¬Èด¤³ (fungi) ¦±Áป¦¸®กÂขÈง (exoskeleton) ข®ง«²ต¨์พ¨ก arthropod • peptidoglycan : พบÄนผน²งÁซ¦¦์ข®งÂบคท¶Á¤¶£ ช่¨£Äนก³¤¤²กª³¤ºป¤่³งข®งÁซ¦¦์Âบคท¶Á¤¶£ Disaccharide นÊγต³¦Ã¢Á¦ก¹¦คº่ Áป็นผ¦·ก ¢¶¤«¬¨³น ¦±¦³£นÊγÅด้ Áกµดจ³กก³¤¤¨¢ต²¨ข®ง monosaccharide 2-10 âÁ¦ก¹¦ Ãด£ด·งนÊγ®®ก (dehydration) พ²นธ±Ãค¨³Á¦นซ์ท¶ÉÁช¸É®¢¤±¬¨่³ง monosaccharide Áข้³ด้¨£ก²น Á¤¶£ก¨่³ glycosidic bond Protein «³¤®µนท¤¶£์ท¶Éป¤±ก®บด้¨£ธ³ต¹ C H O ¦± N Áป็น®งค์ป¤±ก®บ«Î³ค²í Áป็น Polymer ขน³ดĬí่ท¶Éป¤±ก®บข·Êนจ³ก¬น่¨££่®£ค¸® ก¤ด®±¢µÃน (amino acid) Ãป¤ต¶นจ±Ä¬้พ¦²งง³น 4 kcal/ก¤²¢ ก¤ด®±¢µÃน (amino acid) • ป¤±ก®บด้¨£¬¢º่ amino (-NH ) ¬¢º่ carboxyl (-COOH) ¦±¬¢º่Ãซ่ข้³ง (Rgroup) ซ·Éง R group จ±Äช้บ®กค¨³¢Âตกต่³งข®งก¤ด®±¢µÃนÂต่¦±ชนµด • ก¤ด®±¢µÃนÄน¤่³งก³£¢¶ท²Êง¬¢ด 20 ชนµด Âบ่ง®®กÁป็น ก¤ด®±¢µÃนจγÁป็น ค¸®¤่³งก³£Å¢่ «³¢³¤ถ«²งÁค¤³±¬์ข·ÊนÁ®งÅด้ (isoleucine , leucine , lysine , methionine , phenylalanine , threonine , tryptophan ¦± valine) ¦± ก¤ด®±¢µÃนÅ¢่ จγÁป็น ค¸®¤่³งก³£«³¢³¤ถ«²งÁค¤³±¬์ข·ÊนÁ®งÅด้ (ÁพµÉ¢Áตµ¢ histidine ¦± arginine Áป็นก¤ด®±¢µÃนจγÁป็นÁฉพ³±ÄนÁดÈก) 2 હ-carbon H N C C OH R H H O Amino group Carboxyl group R group H H O H H O H H O H H N C C OH + H N C C OH H N C C N C C OH + H O R R R H R 2 1 2 1 2 ก¤ด®±¢µÃนâÁ¦ก¹¦ 1 ก¤ด®±¢µÃนâÁ¦ก¹¦ 2 Peptide bond Á¢¸É®ก¤ด®±¢µÃน 2 âÁ¦ก¹¦ Áช¸É®¢ต่®ก²น จ±Áกµดก³¤ด·งนÊγ®®ก (dehydration) Åด้นÊγ 1 âÁ¦ก¹¦ ¦±พ²นธ±Ãค¨³Á¦นซ์ Á¤¶£ก¨่³ peptide bond ซ·ÉงÁช¸É®¢¤±¬¨่³ง C Äน¬¢º่ carboxyl ข®งก¤ด®±¢µÃนâÁ¦ก¹¦¬น·Éงก²บ N Äน¬¢º่ amino ข®งก¤ด®±¢µÃน®¶กâÁ¦ก¹¦¬น·Éง CH OH H O H OH H H OH OH CH OH H O H OH H H OH OH O H H glycosidic bond glucose glucose maltose Áกµดจ³ก glucose + glucose sucrose Áกµดจ³ก glucose + fructose lactose Áกµดจ³ก glucose + galactose นÊγต³¦Ã¢Á¦ก¹¦คº่ท¶É«Î³ค²í 2 2 4 O O

O CH OH H O C R CH O C R Ãค¤ง«¤้³งข®งÃป¤ต¶น Ãค¤ง«¤้³งปฐ¢¡º¢µ (primary structure) Ãค¤ง«¤้³งท¹ตµ£¡º¢µ (secondary structure) Ãค¤ง«¤้³งตตµ£¡º¢µ (tertiary structure) Ãค¤ง«¤้³งจต¹¤¡º¢µ (quaternary structure) Áป็น¦Î³ด²บข®งก¤ด®±¢µÃนท¶ÉÁช¸É®¢ ก²นด้¨£ peptide bond £²งÅ¢่Áกµด¤ºป¤่³ง 3 ¢µตµ ¦Î³ด²บก¤ด®±¢µÃนจ±Á¤¶£งจ³ก N-terminus (ป¦³£¬¢º่ amino) Åป C-terminus (ป¦³£¬¢º่ carboxyl) Áกµด hydrogen bond Äน «³£ข®งก¤ด®±¢µÃน Ãค¤ง«¤้³งÁ¤µÉ¢Áป็น 3 ¢µตµ Âบ่งÁป็น ÂบบÁก¦¶£¨ (αhelix) พบÄน keratin Äน Á«้นผ¢ ¦± Âบบพ²ดจ¶บ (βpleated sheet) พบÄน fibroin ÄนÁ«้นŬ¢ Áกµดจ³กพ²นธ±®¸ÉนÇท¶Éน®กÁ¬น¸® จ³ก peptide bond Áกµด จ³ก¤งก¤±ท㤱¬¨่³ง¬¢º่Ãซ่ข้³ง (R group) ข®งก¤ด®±¢µÃนด้¨£ ก²นÁ®ง ต²¨®£่³งÁช่น ¤ง¨นÁด®¤์¨³¦«์ , hydrogen bond , ionicbond Áป็นต้น Ãค¤ง«¤้³งป¤±ก®บด้¨£«³£ polypeptide ¢³กก¨่³ 1 «³£¢³ป¤±ก®บก²น ต²¨®£่³งÁช่น hemoglobin , antibody , collagen ก³¤Á«¶£«¡³พข®งÃป¤ต¶น (denaturation) • Áป็นก³¤Á«¶£งÃค¤ง¤ºป«³¢¢µตµข®งÃป¤ต¶น Ãด£ท¶É¦Î³ด²บก¤ด ®±¢µÃนÅ¢่Áป¦¶É£นÂป¦ง ทγĬ้Ãป¤ต¶นÅ¢่«³¢³¤ถทγง³นÅด้ • ปัจจ²£ท¶É¢¶ผ¦ต่®ก³¤Á«¶£«¡³พข®งÃป¤ต¶น Åด้Âก่ ค¨³¢¤้®น , ค่³ pH , Å®®®นข®ง欱 Áป็นต้น • Ãป¤ต¶นจ±Á«¶£«¡³พÃค¤ง«¤้³งท¹ก¤±ด²บ £กÁ¨้น Ãค¤ง«¤้³ง ปฐ¢¡º¢µ(primary structure) Áน¸É®งจ³กก³¤Á«¶£ «¡³พข®งÃป¤ต¶นÅ¢่¢¶ผ¦ต่® peptide bond ก³¤ทด«®บÃป¤ต¶น Ãป¤ต¶น + «³¤¦±¦³£Åบ£ºÁ¤ต (CuSO ÄนÁบ«) ต±ก®น«¶¢่¨ง («³¤¦±¦³£Åบ£ºÁ¤ต ต้®ง¤¨¢ก²บ«³¤ท¶É¢¶ peptide bond 2 พ²นธ±ข·ÊนÅป จ·งจ±Áกµดปฏµกµ¤µ£³) Ãป¤ต¶น + ก¤ดÅนต¤µกÁข้¢ข้น (HNO ) ต±ก®น«¶Á¬¦¸®ง (xanthoproteic test) ชนµดข®งÃป¤ต¶น • Ãป¤ต¶นก้®นก¦¢ (globular protein) : ¦±¦³£นÊγÅด้ด¶ ทγ¬น้³ท¶ÉÁก¶É£¨ ก²บ metabolism ต่³งÇ¡³£ÄนÁซ¦¦์ Áช่น hemoglobin , insulin , globulin ÄนÁ¦¸®ด , Á®นÅซ¢์ต่³งÇ Áป็นต้น • Ãป¤ต¶นÁ«้นÄ£ (fibrous protein) : Å¢่¦±¦³£นÊγ ทγ¬น้³ท¶ÉĬ้ค¨³¢ ÂขÈง¤ง¦±£¸ด¬£¹่น Áช่น collagen , elastin , keratin Áป็นต้น ¬น้³ท¶Éข®งÃป¤ต¶น Áป็นต²¨Á¤่งปฏµกµ¤µ£³ / Ĭ้ค¨³¢ÂขÈง¤ง / ซ่®¢Âซ¢«่¨นท¶É«·ก¬¤® / ¦Î³Á¦¶£ง«³¤Â¦±Âก๊«ต่³งÇ / ก³¤Áค¦¸É®นท¶É / ¯®¤์âน / ¡º¢µค¹้¢ก²น ชนµด¦±¬น้³ท¶Éข®งÃป¤ต¶น 4 3 Lipid «³¤ช¶¨Ã¢Á¦ก¹¦ท¶ÉÅ¢่Áป็น Polymer Å¢่¦±¦³£นÊγ Âต่จ±¦±¦³£Åด้ด¶Äนต²¨ท㦱¦³£ท¶ÉÁป็น«³¤®µนท¤¶£์ Áช่น ®¶Áท®¤์ Áบนซ¶น ®¦ก®¯®¦์ Áป็นต้น ¢¶ธ³ต¹ C H O Áป็น®งค์ป¤±ก®บ¬¦²ก Ĭ้พ¦²งง³น 9 kcal/ก¤²¢ Âบ่งÁป็น 3 ก¦¹่¢ ค¸® Triacylglycerol • Áกµดจ³กปฏµกµ¤µ£³ด·งนÊγ®®ก (dehydration) ¤±¬¨่³ง glycerol 1 âÁ¦ก¹¦ ก²บก¤ดÅข¢²น (fatty acid) 3 âÁ¦ก¹¦ จ±Åด้นÊγ 3 âÁ¦ก¹¦ ¦±Áกµด covalent bond Á¤¶£ก¨่³ ester bond • ก¤ดÅข¢²น Áป็นก¤ด®µนท¤¶£์ชนµดท¶ÉÁป็น carboxylic acid Âบ่ง®®กÁป็น ก¤ดÅข¢²น®µÉ¢ต²¨ ¢¶พ²นธ±Áด¶É£¨¤±¬¨่³ง C ท²Êง¬¢ดÄนâÁ¦ก¹¦ Å¢่¨่®งŨต่®ปฏµกµ¤µ£³ พบ¢³กÄนÅข¢²น«²ต¨์ (fat) ก¤ดÅข¢²นÅ¢่®µÉ¢ต²¨ ¢¶พ²นธ±คº่¤±¬¨่³ง C ÄนâÁ¦ก¹¦ ¨่®งŨต่®ปฏµกµ¤µ£³ พบ¢³กÄนนÊγ¢²นพ¸ช (oil) 2 glycerol ก¤ดÅข¢²น 3 âÁ¦ก¹¦ พ²นธ± ester CH OH H O C R CH O C R + 3H O CH OH H O C R CH O C R O O O O O 2 2 2 2 1 3 1 3 + Triacylglycerol 5

Phospholipid • Áป็นÅข¢²นÁชµงซ้®น (complex lipid) ป¤±ก®บด้¨£ ก¤ดÅข¢²น (fatty acid) 2 âÁ¦ก¹¦ , glycerol 1 âÁ¦ก¹¦ ¦±¬¢º่ฟ®«Áฟต 1 ¬¢º่ • «่¨น¬²¨Áป็น«่¨นท¶É¢¶ข²Ê¨ (hydrophilic head) «่¨น¬³งÁป็น«³£Å¯Ãด¤ค³¤์บ®น 2 «³£ ซ·ÉงÁป็น«่¨นท¶ÉÅ¢่¢¶ข²Ê¨ (hydrophobic tail) • «³¢³¤ถÄช้Áป็น emulsifier Åด้ Áป็น«่¨นป¤±ก®บข®งÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ Áช่น Á¦ซµตµน CH O C R CH O C R CH O P O X O O O O1 2 R = ก¤ดÅข¢²น X = «่¨นท¶É¢¶ข²Ê¨ 2 2 ¬¢º่ฟ®«Áฟต Steroid • Áป็น®น¹พ²นธ์Åข¢²น (derived lipid) Å¢่¦±¦³£นÊγ ¢¶Ãค¤ง«¤้³งป¤±ก®บด้¨£¨ง C 4 ¨งต่®ก²น Áช่น cholesterol , sex hormone , ¯®¤์âนจ³กต่®¢¬¢¨กÅตช²Êนน®ก Áช่น cortisol aldosterone Áป็นต้น • cholesterol «²งÁค¤³±¬์ท¶Éต²บ ทγ¬น้³ท¶É«¤้³งค¨³¢ÂขÈง¤ง¦±ค¨³¢£¸ด¬£¹่นĬ้ membrane 3 3 HO CH CH 3 cholesterol Nucleic acid Áป็น«³¤พ²นธ¹ก¤¤¢ ทγ¬น้³ท¶Éค¨บค¹¢ก³¤ถ่³£ท®ด¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ Âบ่งÁป็น 2 ป¤±Á¡ท ค¸® • DNA (deoxyribonucleic acid) : Áกµดจ³ก polynucleotide 2 «³£ ป¤±ก®บด้¨£นÊγต³¦ deoxyribose (C H O ) , Áบ« (A T C G) • RNA (ribonucleic acid) : Áกµดจ³ก polynucleotide 1 «³£ ป¤±ก®บด้¨£นÊγต³¦ ribose (C H O ) , Áบ« (A U C G) ¢¶¬น่¨££่®£Áป็น nucleotide Ãด£Âต่¦± nucleotide ¢¶®งค์ป¤±ก®บ 3 «่¨น £กต²¨®£่³งÃค¤ง«¤้³ง nucleotide Äน DNA ด²ง¤ºป 5 10 4 5 10 5 N N H N NH N 2 N N H NH O N 2 NH 2 NH N O O NH O N H O NH O Adenine (A) Guanine (G) Cytosine (C) Thymine (T) พบÁฉพ³± DNA Uracil (U) พบÁฉพ³± RNA P O O O O - - H O H H OH H N N N N NH2 H ¬¢º่ฟ®«Áฟต นÊγต³¦ deoxyribose ถ้³Áป็นนÊγต³¦ ribose จ±Áป็น OH Áบ« purine ( 2 ¨ง ) Áบ« pyrimidine ( 1 ¨ง ) N H N H Á¢¸É® nucleotide 2 âÁ¦ก¹¦ข·ÊนÅป¢³ต่®ก²น ผ่³นก³¤ด·งนÊγ®®ก (dehydration) Ãด£¢¶พ²นธ±Ãค¨³Á¦นซ์Áช¸É®¢¤±¬¨่³ง nucleotide Á¤¶£ก¨่³ phosphodiester bond ÁกµดÁป็น«³£ polynucleotide Áบ«ÅนÃต¤Áจน ¦± Áบ« pyrimidine (nitrogenous base) ¢¶ 2 ก¦¹่¢ ค¸® Áบ« purine 6

Nucleolus Nucleus Chromatin Lysosome RER SER Golgi body Ribosome Plasma membrane Mitochondria Centriole Cytoplasm Free ribosome Nuclear pore Áซ¦¦์พ¸ช Lysosome Nucleolus Nucleus Mitochondria Golgi body SER Ribosome RER Vesicle Chloroplast Plasmodesmata Vacuole Cell membrane Nucleoplasm Cytoskeleton Peroxisome Áซ¦¦์«²ต¨์ Áซ¦¦์ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต ป¤±Á¡ทข®งÁซ¦¦์ Prokaryotic cell Eukaryotic cell • พบÄนÁซ¦¦์ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตช²ÊนตÉγ Áช่น Âบคท¶Á¤¶£ , cyanobacteria , mycoplasma Áป็นต้น • DNA «³£คº่¨งปิด / Å¢่¢¶ histone • ¢¶ cell membrane / ribosome (70S) • Å¢่¢¶Á£¸É®¬¹้¢ nucleus (nuclear membrane) • Å¢่พบ®®¤์ÂกÁน¦¦์ท¶É¢¶Á£¸É®¬¹้¢ • พบÄนÁซ¦¦์ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตช²Êน«ºง Áช่น Ãพ¤ทµ«ต์ , Á¬Èด , ¤³ , พ¸ช , «²ต¨์ Áป็นต้น • DNA «³£คº่ป¦³£Áปิด / ¢¶ histone • ¢¶ cell membrane / ribosome (80S) • ¢¶Á£¸É®¬¹้¢ nucleus (nuclear membrane) • ¢¶®®¤์ÂกÁน¦¦์ท¶É¢¶Á£¸É®¬¹้¢Â¦±Å¢่¢¶Á£¸É®¬¹้¢ Ãค¤ง«¤้³งข®งÁซ¦¦์ «่¨นท¶É¬่®¬¹้¢Áซ¦¦์ • พบÄนพ¸ช ฟังÅจ «³¬¤่³£ ¦±Âบคท¶Á¤¶£ (Å¢่พบÄน«²ต¨์) • ผน²งÁซ¦¦์พ¸ช¢¶ cellulose / Âบคท¶Á¤¶£ (peptidoglycan) / ฟังÅจ (chitin) • ¢¶ middle lamella ซ·Éง¢¶ pectin ช่¨£Äนก³¤£·ดตµดก²นข®งÁซ¦¦์ • ¢¶ plasmodesmata «Î³¬¤²บ«¸É®«³¤ก²น¤±¬¨่³งÁซ¦¦์ Cell wall Cell membrane • พบÄนท¹กÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต • ทγ¬น้³ท¶ÉÄนก³¤¬่®¬¹้¢Áซ¦¦์ ¦±®®¤์ÂกÁน¦¦์ต่³งÇ • ¢¶ค¹ณ«¢บ²ตµÁป็นÁ£¸É®Á¦¸®กผ่³น (semipermeable membrane) • ¢¶Ãค¤ง«¤้³งÂบบ fluid mosaic model • ค¨บค¹¢ก³¤Áข้³®®กÁซ¦¦์ข®งนÊγ CO «³¤®³¬³¤Â¦±Å®®®นต่³งÇ 2 Nucleus ¢¶Á£¸É®¬¹้¢ 2 ช²Êน ¡³£Äนบ¤¤จ¹«³¤พ²นธ¹ก¤¤¢พ¨ก DNA ทγ¬น้³ท¶Éค¨บค¹¢ก¤±บ¨นต่³งÇ¡³£ÄนÁซ¦¦์ ¦±¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ ป¤±ก®บด้¨£ • Nuclear membrane : Áป็นÁ£¸É®¬¹้¢ 2 ช²Êน / ¢¶¤º nuclear pore Áป็นท³งผ่³นÁข้³®®กข®ง«³¤¤±¬¨่³ง nucleus ¦± cytoplasm • Nucleolus : ป¤±ก®บด้¨£Ãป¤ต¶น¦± RNA / Áป็นบ¤µÁ¨ณท¶É¢¶ก³¤«¤้³ง rRNA / «²งÁค¤³±¬์ ribosome • Chromatin fiber : ป¤±ก®บด้¨£ Ãป¤ต¶น (histone) ¦± DNA Á¢¸É®Áกµดก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ จ±ขดต²¨ก¦³£Áป็น chromosome 7

• ผ¦µต ATP Ãด£ก¤±บ¨นก³¤¬³£Äจ¤±ด²บÁซ¦¦์ • Á£¸É®¬¹้¢ช²ÊนÄนพ²บทบÅป¢³ Á¤¶£ก¨่³ cristae • ข®งÁ¬¦¨¡³£ÄนÁ¤¶£ก¨่³ matrix • ¢¶ ribosome ทγĬ้«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶นÅด้ • ¢¶ DNA ¦± RNA «³¢³¤ถจ㦮งต²¨Á®งÅด้ • Áป็น plastid «¶Áข¶£¨ พบÄนพ¸ช¦±«³¬¤่³£ • ทγ¬น้³ท¶É«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง (photosynthesis) • ¢¶¤งค¨²ตถ¹ Áช่น chlorophyll ®£º่ท¶É thylakoid membrane • ข®งÁ¬¦¨¡³£ÄนÁ¤¶£ก¨่³ stroma • จ㦮งต²¨Á®ง¦±«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶นÅด้Áช่นÁด¶£¨ก²บ mitochondria • Rough endoplasmic reticulum (RER) : ผµ¨ข¤¹ข¤± (¢¶ ribosome ¢³Áก³±) / «²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น«่งÅปÄช้¡³£น®กÁซ¦¦์ Áช่น Á®นÅซ¢์ ¬¤¸® peptide hormone Áป็นต้น ซ·Éงจ±ถºก«่งÅปท¶É Golgi complex ผ่³นท³ง transport vesicle • Smooth endoplasmic reticulum (SER) : ผµ¨Á¤¶£บ (Å¢่¢¶ ribosome ¢³Áก³±) / «²งÁค¤³±¬์«³¤พ¨ก lipid Áช่น cholesterol , steroid , phospholipid Áป็นต้น จ·งพบ¢³กÄนต²บ ®²ณฑ± ¤²งÅข่ ต่®¢¬¢¨กÅตช²Êนน®ก / กγจ²ด«³¤พµª (detoxification) / ÄนÁซ¦¦์ก¦้³¢Áน¸Ê® Á¤¶£ก¨่³ Sarcoplasmic Reticulum ทγ¬น้³ท¶É«่งถ่³£ Ca ซ·Éงก¤±ต¹้นก³¤ทγง³นข®งÁซ¦¦์ก¦้³¢Áน¸Ê® ®®¤์ÂกÁน¦¦์ท¶ÉÅ¢่¢¶Á£¸É®¬¹้¢ • «¤้³งจ³ก nucleolus • ทγ¬น้³ท¶É«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น • Âบ่งÅด้ 2 ชนµด ค¸® ¦®£®µ«¤±ÄนÅซÃทพ¦³«ซ·¢ (¢¶¬น้³ท¶É«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶นŨ้Äช้¡³£ÄนÁซ¦¦์) ¦±Áก³±®£º่บนÁ£¸É®¬¹้¢ ER («²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น Ũ้«่ง®®กÅปÄช้¡³£น®กÁซ¦¦์) • «¤้³งÃป¤ต¶น«Î³¬¤²บÄช้Äน mitochondria ¦± chloroplast Ribosome Cytoskeleton • Microtubule : ป¤±ก®บด้¨£Ãป¤ต¶น tubulin ทγ¬น้³ท¶ÉคÊγจ¹นÁซ¦¦์ Âบ่งÁป็น Á¤¶£งÂบบ 9+0 centriole / basal body / spindle fiber Á¤¶£งÂบบ 9+2 cilia / flagella • Microfilament : ป¤±ก®บด้¨£Ãป¤ต¶น actin Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤Áค¦¸É®นท¶Éข®ง®±¢¶บ³ (pseudopodia) / ก³¤Å¬¦Á¨¶£น cytoplasm (cyclosis) / ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์«²ต¨์ (cytokinesis) / ก³¤¬ดต²¨ข®งก¦้³¢Áน¸Ê® (ทγง³น¤่¨¢ก²บ myosin) • Intermediate filament : ป¤±ก®บด้¨£ fibrous protein Áช่น keratin Äน Á«้นผ¢ Áข³«²ต¨์ ทγ¬น้³ท¶ÉคÊγจ¹นÁซ¦¦์ ®®¤์ÂกÁน¦¦์ท¶É¢¶Á£¸É®¬¹้¢ 1 ช²Êน Endoplasmic reticulum (ER) 2+ Golgi complex / Golgi body • Áตµ¢ค³¤์ÃบůÁด¤ตĬ้ก²บÃป¤ต¶นท¶É«²งÁค¤³±¬์จ³ก RER ¦้¨«่ง ®®กÅปน®กÁซ¦¦์ Ãด£บ¤¤จ¹Äนถ¹ง secretory vesicle • Golgi body ท¶É¬¦¹ด®®ก¢³Áป็นถ¹ง vesicle จ±ก¦³£Áป็น lysosome • «¤้³ง cell plate Äนพ¸ช / «¤้³ง acrosome ท¶É«่¨น¬²¨ข®ง®«¹จµ Lysosome • £่®£®³¬³¤ÄนÃพ¤Ãทซ²¨¤่¨¢ก²บ food vacuole • กγจ²ดÁช¸Ê®Ã¤คท¶ÉÁข้³«º่Áซ¦¦์ พบ¢³กÄนÁซ¦¦์Á¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ • กγจ²ด®®¤์ÂกÁน¦¦์ท¶ÉÁ«¸É®¢«¡³พ¬¤¸®Áซ¦¦์ท¶É¬¢ด®³£¹ • พบÁฉพ³±ÄนÁซ¦¦์«²ต¨์ Vacuole • Food vacuole : นγ®³¬³¤Áข้³Áซ¦¦์Ãด£ phagocytosis พบÄน ®±¢¶บ³ พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ Á¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ ซ·Éง®³¬³¤จ±ถºก£่®£Ãด£ lysosome • Contractile vacuole : กγจ²ดนÊγ«่¨นÁกµนÄนÃพ¤Ãทซ²¨นÊγจ¸ด • Sap vacuole : พบÁฉพ³±ÄนÁซ¦¦์พ¸ช ¡³£Äนบ¤¤จ¹«³¤«¶ชนµดต่³งÇ Á¢¸É®Áซ¦¦์พ¸ชÂก่ จ±Ä¬í่Áก¸®บÁตÈ¢Áซ¦¦์ Á¤¶£ก¨่³ central vacuole Peroxisome • ช่¨£«¦³£ H O ซ·ÉงÁป็น«³¤พµªÄ¬้Áป็น H O ¦± O ด้¨£ Á®นÅซ¢์ catalase • กγจ²ด®¦ก®¯®¤์ชนµดต่³งÇ ท¶ÉÁข้³¢³ÄนÁซ¦¦์ พบÄนต²บ • ช่¨£«¦³£ก¤ดÅข¢²นÄนก¤±บ¨นก³¤ β – oxidation • Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤Áกµด photorespiration Äนพ¸ช 2 2 2 2 ®®¤์ÂกÁน¦¦์ท¶É¢¶Á£¸É®¬¹้¢ 2 ช²Êน Mitochondria Chloroplast thylakoid stroma lamella granum matrix cristae 8

~ «³¤Áค¦¸É®นท¶Éจ³กบ¤µÁ¨ณท¶É¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้น¢³กÅปน้®£ ~ Å¢่Äช้Ãป¤ต¶นต²¨พ³ (carrier protein) ~ ก³¤Âพ¤่ข®ง O บ¤µÁ¨ณถ¹ง¦¢ป®ด , นÊ㬮¢ฟ¹้ง Passive transport ก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤Áข้³®®กÁซ¦¦์ ก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤Áข้³®®กÁซ¦¦์ Áป็นก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤ผ่³นÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ ต³¢ค¨³¢Âตกต่³งข®ง ค¨³¢Áข้¢ข้น Ãด£Å¢่Äช้ ATP Âบ่งÅด้Áป็น Simple diffusion Ãค¤ง«¤้³ง membrane ~ «³¤Áค¦¸É®นท¶Éจ³กบ¤µÁ¨ณท¶É¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้น¢³กÅปน้®£ ~ Âพ¤่ผ่³นÃป¤ต¶นต²¨พ³ (carrier protein) ~ ก³¤Âพ¤่จ±Áกµดข·ÊนÅด้Á¤È¨Äนช่¨ง¤ก Âต่Á¢¸É®Á¨¦³ผ่³น Åป ก³¤Âพ¤่จ±คงท¶É Áน¸É®งจ³กÃป¤ต¶นต²¨พ³¢¶จγก²ด ~ ก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤ท¶ÉÁซ¦¦์ต²บ , Ãป¤ต¶น GLUT 1 Facilitated diffusion Osmosis «³¤Áค¦¸É®นท¶Éจ³กบ¤µÁ¨ณท¶É¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้นน้®£Åป¢³ก ¬¤¸®บ¤µÁ¨ณท¶É¢¶นÊγ¢³กÅปนÊγน้®£ Âบ่งÁป็น H O2 H O2 H O2 H O2 Isotonic : ค¨³¢Áข้¢ข้นÄนÁซ¦¦์ Áท่³ก²บน®กÁซ¦¦์ ทγĬ้Áซ¦¦์ปกตµ Hypertonic : ค¨³¢Áข้¢ข้นน®ก Áซ¦¦์¢³กก¨่³ÄนÁซ¦¦์ ทγĬ้ Áซ¦¦์Á¬¶É£¨ (Plasmolysis) Hypotonic : ค¨³¢Áข้¢ข้นÄน Áซ¦¦์¢³กก¨่³น®กÁซ¦¦์ ทγĬ้ Áซ¦¦์Áต่ง (Plasmoptysis) 2 Active transport Áป็นก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤จ³กบ¤µÁ¨ณท¶É¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้นน้®£Åป¢³ก ผ่³นÃป¤ต¶นต²¨พ³ (carrier protein) บนÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ Ãด£®³©²£ ATP Ãป¤ต¶นต²¨พ³ พบÄนก³¤ดºดก¦²บ«³¤ท¶Éท่®ข®ง¬น่¨£Åต , ก³¤¦Î³Á¦¶£ง¤่ธ³ต¹ข®งÁซ¦¦์¤³กพ¸ช , Na - K pump + + Bulk transport Áป็นก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤ขน³ดĬí่Ãด£ก³¤«¤้³งถ¹ง vesicle จ³กÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ Endocytosis Áป็นก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤ขน³ดĬí่Áข้³Áซ¦¦์ Âบ่งÁป็น • Phagocytosis (cell eating) : กµน«³¤ท¶ÉÅ¢่¦±¦³£นÊγÁข้³«º่Áซ¦¦์Ãด£ £¸Éน pseudopodium ®®ก¢³Ã®บ¦้®¢ พบÄนÁ¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ ®±¢¶บ³ • Pinocytosis (cell drinking) : นγข®งÁ¬¦¨Áข้³«º่Áซ¦¦์ Ãด£Á£¸É®¬¹้¢ Áซ¦¦์จ±Á¨้³Ä¬้ข®งÁ¬¦¨¬¦¹ดÁข้³ÅปÄน¤ºปข®งถ¹ง vesicle พบÄนก³¤¦Î³Á¦¶£ง «³¤Áข้³«º่¦Î³Å«้¦±Åต • Receptor-mediated : ¦Î³Á¦¶£ง«³¤Ãด£«³¤ท¶É¦Î³Á¦¶£งจ±จ²บก²บÃป¤ต¶น ต²¨¤²บบนÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ (receptor) พบÄนก³¤¦Î³Á¦¶£งÃป¤ต¶นÄนÅข่Âดง (yolk protein) Áป็นก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤ขน³ดĬí่®®กน®กÁซ¦¦์Ãด£ก³¤«¤้³งถ¹ง vesicle Åป ¤¨¢ก²บÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ ¦้¨«่ง®®กÅปน®กÁซ¦¦์ พบÄนก³¤¬¦²ÉงÁ®นÅซ¢์ข®งÁ£¸É® บ¹ก¤±Áพ³±®³¬³¤ , ก³¤¬¦²Éง hormone ข®งต่®¢Å¤้ท่® , ก³¤«่ง«³¤«¸É® ป¤±«³ท (neurotransmitter) ®®กน®ก axon ÄนÁซ¦¦์ป¤±«³ท Exocytosis Phospholipid bilayer (ทγĬ้membrane Áป็นข®งŬ¦) Carbohydrate («¸É®«³¤¤±¬¨่³งÁซ¦¦์) Glycolipid (lipid ท¶É¢¶ carbohydrate Áป็น®งค์ป¤±ก®บ) Cholesterol («¤้³งค¨³¢ÂขÈง¤ง ¦±£¸ด¬£¹่นĬ้ membrane) Integral protein (Ãป¤ต¶นท¶ÉÂท¤ก®£º่ Äน membrane) Peripheral protein (Å¢่Âท¤กÁข้³ÅปÄนช²Êน lipid) Glycoprotein (protein ท¶É¢¶ carbohydrate Áป็น®งค์ป¤±ก®บ) 9

พ¦²งง³น¦±Á®นÅซ¢์ พ¦²งง³น¦± metabolism Metabolism ค¸®ปฏµกµ¤µ£³Áค¢¶ท¶ÉÁกµดข·ÊนÄน«µÉง¢¶ช¶¨µต Ãด£¢¶Á®นÅซ¢์Áป็นต²¨Á¤่งปฏµกµ¤µ£³ Âบ่งÅด้Áป็น 2 Âบบ ค¸® • anabolism : «²งÁค¤³±¬์«³¤ Ãด£®³©²£พ¦²งง³น (ดºดพ¦²งง³น) ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง ก³¤«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น • catabolism : «¦³£«³¤ Ãด£ป¦่®£พ¦²งง³น®®ก¢³Äน¤ºปข®ง ATP (ค³£พ¦²งง³น) ก³¤¬³£Äจ¤±ด²บÁซ¦¦์ (ก³¤«¦³£ก¦ºÃค«ÂบบÄช้ O ) 2 Ãค¤ง«¤้³ง ATP ATP (adenosine triphosphate) Áป็น®น¹พ²นธ¹์ข®ง nucleotide ป¤±ก®บด้¨£ นÊγต³¦ ribose , Áบ« adenine ¦± ฟ®«Áฟต 3 ¬¢º่ Á¢¸É® ATP Áกµดปฏµกµ¤µ£³ hydrolysis จ±ทγĬ้¬¢º่ฟ®«Áฟต ¬¦¹ด®®ก¢³ ¦้¨ป¦่®£พ¦²งง³น®®ก¢³ 7.3 kcal/mol ก¦³£ Áป็น ADP (adenosine diphosphate) ด²ง«¢ก³¤ ATP + H O ADP + P + พ¦²งง³น 7.3 kcal/mol 2 i O P O P P O O O O O O O O - - - - H OH H OH O CH H H N C CH N N N HC NH2 2 ¬¢º่ฟ®«Áฟต 3 ¬¢º่ นÊγต³¦ ribose 1 ¬¢º่ Áบ« adenine 1 ¬¢º่ ก³¤Áตµ¢¬¢º่ฟ®«ÁฟตĬ้ ADP Áพ¸É®«¤้³ง ATP Á¤¶£ก¨่³ phosphorylation ซ·ÉงÂบ่งÅด้ 3 ป¤±Á¡ท ค¸® • Substrate-level phosphorylation : «¤้³ง ATP Ãด£ก³¤ถ่³£ท®ด¬¢º่ฟ®«Áฟตจ³ก«³¤พ¦²งง³น«ºงก¨่³¢³Ä¬้ ADP พบÄนก¤±บ¨นก³¤ glycolysis ¦± Krebs cycle Äนก³¤¬³£Äจ¤±ด²บÁซ¦¦์ • Oxidative phosphorylation : «¤้³ง ATP Ãด£®³©²£พ¦²งง³นจ³กปฏµกµ¤µ£³®®กซµÁดช²นÄนก³¤ถ่³£ท®ด e Äนก³¤¬³£Äจ¤±ด²บÁซ¦¦์ • Photophosphorylation : «¤้³ง ATP จ³กก³¤ถ่³£ท®ด e ข®งปฏµกµ¤µ£³Äช้«งÄนก¤±บ¨นก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง - - Á®นÅซ¢์ (Enzyme) Á®นÅซ¢์Áก¸®บท¹กชนµด Áป็น«³¤ป¤±Á¡ทÃป¤ต¶น ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็นต²¨Á¤่งปฏµกµ¤µ£³ Áค¢¶ (catalyst) Ãด£ก³¤¦ดค่³พ¦²งง³นก่®ก²¢¢²นต์ (E ) ทγĬ้ปฏµกµ¤µ£³ Áค¢¶ÁกµดÅด้Á¤È¨ข·Êน A ¡³¨±ปกตµ ¢¶ enzyme «³¤ต²Êงต้น ค่³ E Á¢¸É®¢¶ enzyme ค่³ E ท¶É¡³¨±ปกตµ ผ¦µต¡²ณฑ์ พ¦²งง³นข®งปฏµก¤µ£³ (∆E) A A Á¨¦³ พ¦²งง³น ก¤³ฟปฏµกµ¤µ£³ค³£พ¦²งง³น ก³¤ทγง³นข®งÁ®นÅซ¢์ • Á®นÅซ¢์¢¶ค¨³¢จγÁพ³±ต่® substrate Ãด£Á®นÅซ¢์จ±ทγ ปฏµก¤µ£³ก²บ substrate ท¶Éบ¤µÁ¨ณÁ¤่ง (active site) • บ¤µÁ¨ณÁ¤่งข®งÁ®นÅซ¢์Âต่¦±ชนµด¢¶¤ºป¤่³งต่³งก²น Âต่«³¢³¤ถ Áป¦¶É£น¤ºป¤่³งĬ้«³¢³¤ถจ²บก²บ substrate ข®ง¢²นÅด้พ®ด¶ • Á¢¸É®«µÊน«¹ดก³¤ทγง³นข®งÁ®นÅซ¢์ substrate จ±Áป¦¶É£นÁป็น ผ¦µต¡²ณฑ์ Âต่Á®นÅซ¢์จ±Å¢่¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งÄดÇ ปัจจ²£ท¶É¢¶ผ¦ต่®ก³¤ทγง³นข®งÁ®นÅซ¢์ ®¹ณ¬¡º¢µ : Á®นÅซ¢์Âต่¦±ชนµดจ±ทγง³นÅด้ด¶ Á¢¸É®®£º่Äน®¹ณ¬¡º¢µท¶É Á¬¢³±«¢ ถ้³®¹ณ¬¡º¢µ«ºงÁกµนÅป จ±ทγĬ้Á®นÅซ¢์«ºíÁ«¶£«¡³พ ธ¤¤¢ช³ตµ (denaturation) จนÅ¢่«³¢³¤ถทγง³นÅด้ pH : Á®นÅซ¢์Âต่¦±ชนµด จ±¢¶ค่³ pH ท¶ÉÁ¬¢³±«¢ต่³งก²น ค¨³¢Áข้¢ข้นข®งÁ®นÅซ¢์ : ¬³ก«ºงข·Êน จ±Á¤่งปฏµกµ¤µ£³Ä¬้ÁกµดÁ¤È¨ข·Êน ค¨³¢Áข้¢ข้นข®ง substrate : ¬³ก«ºงข·Êน จ±Á¤่งĬ้ปฏµก¤µ£³ ÁกµดÁ¤È¨ข·Êน Âต่Á¢¸É®ถ·งจ¹ดǬน·Éง ®²ต¤³ก³¤Áกµดปฏµกµ¤µ£³จ±คงท¶É Áน¸É®งจ³กÁ®นÅซ¢์ถºกÄช้จน¬¢ด Inhibitor : £²บ£²Êงก³¤ทγง³นข®งÁ®นÅซ¢์ Âบ่งÁป็น 2 ก¦¹่¢ Inhibitor จ²บก²บ ÂบบÂข่งข²น (competitive) ÂบบÅ¢่Âข่งข²น (noncompetitive) Enzyme Enzyme substrate substrate £่ง«³¤ต²Êงต้น บ¤µÁ¨ณ จ²บก²บÁ®นÅซ¢์ active site Inhibitor Á®นÅซ¢์บ¤µÁ¨ณ®¸Éน Ãค¤ง«¤้³ง«³¢¢µตµ Áป¦¶É£นÂป¦ง ข®งÁ®นÅซ¢์ 10

ก³¤¬³£Äจ¤±ด²บÁซ¦¦์ ก³¤¬³£ÄจÂบบÄช้®®กซµÁจน Glycolysis ก³¤«¤้³ง Acetyl CoA • «¦³£ glucose (6C) 1 âÁ¦ก¹¦ Ĭ้ Áป็นก¤ด pyruvic (3C) 2 âÁ¦ก¹¦ • Áกµดท¶Éบ¤µÁ¨ณ cytosol • Äช้®®กซµÁจน¬¤¸®Å¢่Äช้®®กซµÁจนกÈÅด้ • จ±Åด้ 2 Pyruvic acid 2 ATP 2 NADH 2 NADH 2 X 2 X 2 Pyruvates 2 Acetyl CoA (2C) 2 NAD+ 2 CO 2 Coenzyme A 2 Krebs cycle Succinyl CoA (4C) Oxaloacetate (4C) Citrate (6C) Isocitrate (6C) હ-ketoglutarate (5C) Fumarate (4C) Succinate (4C) Malate (4C) Acetyl CoA (2C) NAD+ NADH H O2 FAD FADH2 ADP ATP CO2 NAD+ NADH NAD+ NADH CO2 Krebs cycle (1 ¤®บ) • Áกµดท¶É matrix ข®ง mitochondria • จ±Åด้ 2 Acetyl CoA 2 NADH 2 CO2 • Áกµดท¶É matrix ข®ง mitochondria • glucose 1 âÁ¦ก¹¦ = 2 ¤®บข®ง Krebs cycle • จ±Åด้ 2 ATP 6 NADH 2 FADH 4 CO2 2 1 2 3 2 ATP 2 ADP NAD NADH 2 ADP 2 ADP 2 ATP 2 ATP P P P P P P P P NAD+ + Glucose (6C) G3P/PGAL G3P/PGAL PGA PGA Pyruvate (3C) Pyruvate (3C) Fructose-1,6- bisphosphate NADH 11

electron transport chain (ETC) • «¤้³ง ATP ผ่³นก¤±บ¨นก³¤ oxidative phosphorylation • Áกµดท¶Éบ¤µÁ¨ณÁ£¸É®¬¹้¢ช²ÊนÄนข®ง mitochondria (Cristae) • NADH Ĭ้พ¦²งง³น 3 ATP • FADH Ĭ้พ¦²งง³น 2 ATP 2 matrix intermembrane space ATP ท¶ÉÅด้จ³กก³¤«¦³£ glucose 1 âÁ¦ก¹¦ glycolysis Acetyl CoA Krebs cycle ¤¨¢ Substrate-level Oxidative 2 ATP 2 NADH 2x3 6 ATP - 2 NADH 2x3 6 ATP 6 NADH 6x3 18 ATP 2 FADH 2x2 4 ATP 2 ATP 4 ATP 34 ATP ก¤±บ¨นก³¤ 2 • ATP ท¶ÉÅด้จ³ก³¤«¦³£ glucose 1 âÁ¦ก¹¦ จ±Åด้ท²Êง¬¢ดจγน¨น 38 ATP • Âต่Äน«¢®ง¦±ก¦้³¢Áน¸Ê®Ãค¤ง¤่³ง ®µÁ¦Èกต¤®นจ³ก NADH Äน glycolysis จ±ถºก«่งĬ้ FAD ÁกµดÁป็น FADH พ¦²งง³น ท²Êง¬¢ดจ·งÁ¬¦¸® 36 ATP 2 ก³¤¬³£ÄจÂบบÅ¢่Äช้®®กซµÁจน ก¤±บ¨นก³¤¬¢²ก Alcohol 2 x 2 x 2 x Glucose 2 Pyruvates 2 Ethanols 2 Acetaldehydes 2 NAD+ 2 NADH 2 CO2 2 ADP 2 ATP ก¤±บ¨นก³¤¬¢²ก Lactic acid 2 x 2 x 2 NAD+ 2 NADH 2 ADP 2 ATP Glucose 2 Pyruvates 2 Lactates • พบÅด้Äน£¶«ต์ พ¸ชบ³งชนµด • จ±Åด้ 2 CO 2 Ethanols • พบÅด้Áซ¦¦์ก¦้³¢Áน¸Ê®Ãค¤ง¤่³ง Áซ¦¦์Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง พ£³ธµต²¨ต¸ด • จ±Åด้ 2 Lactates ก³¤«¦³£ข®ง«³¤®³¬³¤ต่³งÇ 2 Protein Carbohydrate Lipid amino acid monosaccharide glycerol fatty acid glucose PGAL pyruvate acetyl CoA Krebs cycle e transport chain (ETC) glycolysis - ATP deamination (กγจ²ด¬¢º่ amino) NH £ºÁ¤¶£ / ก¤ด£º¤µก 3 H O β-oxidation (ต²ด®±ต®¢ C ข®งก¤ดÅข¢²น) 2 4 e - e - e - e - ATP synthase I II III IV Cyt UbQ 12

Áน¸Ê®Á£¸É®«²ต¨์ Áน¸Ê®Á£¸É® (tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®บ¹ผµ¨ (epithelium tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®บ¹ผµ¨ Simple squamous Simple cuboidal Simple columnar Stratified squamous ¤ºป¤่³งÂบนบ³ง Á¤¶£งต²¨ช²ÊนÁด¶£¨ ¢¶ก³¤Â¦กÁป¦¶É£น«³¤ พบÄนถ¹ง¦¢ป®ด , ผน²งข®ง Bowman’s capsule ÄนÅต ¤ºป¤่³ง¦ºกบ³©ก์ Á¤¶£งต²¨ช²ÊนÁด¶£¨ ¢¶ก³¤¬¦²Éง«³¤Â¦±ดºดก¦²บ พบÄนท่®ขดÅต«่¨นต้น¦± ท่®ขดÅต«่¨นป¦³£ ¤ºป¤่³งท¤งก¤±บ®ก Á¤¶£งต²¨ช²ÊนÁด¶£¨ พบÄนท³งÁดµน®³¬³¤£กÁ¨้น ¬¦®ด®³¬³¤Â¦±ท¨³¤¬น²ก ช²ÊนบนÁป็น squamous «่¨นช²Êน¦่³งÁป็น cuboidal ¬¤¸® columnar Á¤¶£งต²¨¬¦³£ช²Êน พบÄนช²Êนผµ¨¬น²ง , ท¨³¤- ¬น²ก , ¬¦®ด®³¬³¤ Áน¸Ê®Á£¸É®Áก¶É£¨พ²น Áน¸Ê®Á£¸É®Áก¶É£¨พ²นท²É¨Åป Loose connective (¤่³ง¬) Dense connective (¬น³Âน่น) Adipose tissue (Áน¸Ê®Á£¸É®Åข¢²น) ทγ¬น้³ท¶ÉคÊγจ¹น®¨²£¨± ป¤±ก®บด้¨£ Á«้นÄ£collagen ¦± elastin Á«้นÄ£¤¨¢ต²¨ก²นÁป็น Á®Èน (ligament) ¦±Á®Èนก¦้³¢Áน¸Ê® (tendon) «±«¢Åข¢²นŨ้Äน Áซ¦¦์Åข¢²น (adipocyte) blood (Á¦¸®ด) cartilage (ก¤±ดºก®่®น) (ก¤±ดºก) bone ป¤±ก®บด้¨£พ¦³«¢³ Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง Á¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ ¦±Áก¦ÈดÁ¦¸®ด Áป็น¢่Âบบข®งก¤±ดºก ป¤±ก®บด้¨£ Áซ¦¦์ก¤±ดºก®่®น (chondrocyte) ¬่®¬¹้¢®¨²£¨±Â¦±¤²กª³ ¤±ด²บ Ca ÄนÁ¦¸®ด ช่®งต¤งก¦³งÁ¤¶£ก Haversian canal Áน¸Ê®Á£¸É®Áก¶É£¨พ²นพµÁ©ª Áน¸Ê®Á£¸É®ก¦้³¢Áน¸Ê® • ท¤งก¤±บ®ก£³¨ (¢¶¦³£) • ¢¶¢³กก¨่³ 1 นµ¨Áค¦¶£« • £·ดก²บก¤±ดºก • ทγง³น¡³£Äต้®Î³น³จจµตÄจ (SNS) Áน¸Ê®Á£¸É®ก¦้³¢Áน¸Ê® • ท¤งก¤±«¨£ (£³¨Á¤¶£¨) • ¢¶1 นµ¨Áค¦¶£« • พบท¶É®¨²£¨±¡³£Äน¤่³งก³£ • ทγง³น¡³£น®ก®Î³น³จจµตÄจ (ANS) • ท¤งก¤±บ®กÂตกÂขนง (¢¶¦³£) • ¢¶1-2 นµ¨Áค¦¶£« • พบท¶É¬²¨Äจ • ทγง³น¡³£น®ก®Î³น³จจµตÄจ (ANS) ก¦้³¢Áน¸Ê®Ãค¤ง¤่³ง (Skeletal) ก¦้³¢Áน¸Ê®Á¤¶£บ (Smooth) ก¦้³¢Áน¸Ê®¬²¨Äจ (Cardiac) nucleus nucleus Intercalated (£·ดÂต่¦±Áซ¦¦์) disk nucleus ¢¶ gap junction จγน¨น¢³ก Áซ¦¦์ป¤±«³ท (neuron) «่งก¤±Â«ป¤±«³ท (impulse) Áซ¦¦์Áก¦¶£ (glial cell) ช่¨£Äนก³¤«่ง«²íí³ณป¤±«³ท¦±Ä¬้«³¤®³¬³¤ต่³งÇÂก่Áซ¦¦์ป¤±«³ท 13

¤±บบข²บถ่³£ ¤±บบข²บถ่³£ข®ง«²ต¨์ ®±¢¶บ³/พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ ฟ®งนÊγ / ůด¤³ ¬น®นต²¨Âบน Å«้Áด¸®นดµน ¢¦ง «²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง Äช้Åต (kidney) Äน ก³¤ค¨บค¹¢ค¨³¢ Áข้¢ข้นข®ง«³¤ต่³งÇ Â¦±ค¨³¢Áป็นก¤ดÁบ« ¡³£Äน¤่³งก³£ Äช้ contractile vacuole ข²บนÊγ «่¨นÁกµน®®กจ³ก ¤่³งก³£ ข²บ®¢Ã¢Áน¶£Ãด£ก³¤ Âพ¤่ (Áซ¦¦์«²¢ผ²«นÊγ Ãด£ต¤ง) Äช้ flame cell (protonephridia) Ãด£¢¶ cilia พ²ดÃบก ข®งÁ«¶£ Äช้ metanephridia Ãด£¤²บข®งÁ«¶£ท³ง¤º nephrostome ¦± ข²บ®®กท³ง¤º nephridiopore ¢¶ท่® Malpighian tubule ค®£ดºด ข®งÁ¬¦¨จ³ก hemocoel Áข้³«º่ ท³งÁดµน®³¬³¤ ¤±บบข²บถ่³£ข®ง¢น¹ª£์ «µÉง¢¶ช¶¨µต ฟ®งนÊγ / ůด¤³ / «²ต¨์นÊγต่³งÇ «²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ / «²ต¨์«±ÁทµนนÊγ «±Áทµนบก / ป¦³บ³งชนµด Áช่น ฉ¦³¢ นก / ¢¦ง / «²ต¨์Á¦¸Ê®£ค¦³น ข®งÁ«¶£ ค¨³¢Áป็นพµª ®¢Ã¢Áน¶£ £ºÁ¤¶£ ก¤ด£º¤µก «ºง ป³นก¦³ง น้®£ «¤¹ป Á¤¶£ง¦Î³ด²บก³¤Äช้นÊγÄนก³¤ข²บถ่³£ : ®¢Ã¢Áน¶£ > £ºÁ¤¶£ > ก¤ด£º¤µก Contractile vacuole Flame cells Nephrostome Nephridiopore kidney Malpighian tubules ®±¢¶บ³ พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ พ¦³น³Á¤¶£ Å«้Áด¸®นดµน ¢¦ง «²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง Åตช²ÊนÄน (renal medulla) (ป¤±ก®บด้¨£Ãค¤ง«¤้³ง¤ºป renal pyramid) ก¤¨£ 8-10 ®²น Á¤¶£ก¨่³ Åตช²Êนน®ก (renal cortex) ก¤¨£Åต (renal pelvis) (บ¤µÁ¨ณท¶Éปั««³¨±¤¨¢ก²น ก่®น«่งÅปท¶Éท่®Åต) Renal artery (นγÁ¦¸®ดท¶É¢¶ข®งÁ«¶£ Áข้³Åปก¤®งท¶ÉÅต) Renal vein (นγÁ¦¸®ดท¶Éก¤®ง ¦้¨®®กจ³กÅต) ท่®Åต (ureter) (¦Î³Á¦¶£งปั««³¨±) Afferent arteriole («่งÁ¦¸®ดÅปผ่³นก³¤ก¤®งท¶É glomerulus) Efferent arteriole ®®กจ³ก glomerulus) (นγÁ¦¸®ดท¶Éผ่³นก³¤ก¤®ง¦้¨ Glomerulus (Áป็นÁ«้นÁ¦¸®ดฝ®£Á¦ÈกÇ ทγ¬น้³ท¶É ก¤®งข®งÁ«¶£®®กจ³กÁ¦¸®ด) Bowman’s capsule (ค¦้³£ถ้¨£ ¤®ง¤²บ glomerulus) ท่®¤¨¢ปั««³¨± (colleting duct) Áพ¸É®«่งÅปก¤¨£Åต) (¤²บข®งÁ¬¦¨จ³ก¬น่¨£Åตต่³งÇ ¬่¨งÁ¯นÁ¦ (loop of Henle) (ดºดก¦²บนÊ㦱Áก¦¸®) Vasa recta ข®งปั««³¨±Äน¬่¨ง Henle) (¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ขน³ดÁ¦Èก ¢¶ทµ©ท³งก³¤ Ŭ¦ข®งÁ¦¸®ด«¨นท³งก²บทµ©ท³งก³¤Å¬¦ ÁพµÉ¢Áตµ¢ Glomerulus + Bowman’s capsule Renal corpuscle ( = บ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤ก¤®ง) ท่®ขด«่¨นป¦³£ (distal convoluted tubule) (¬¦²Éง K ®®ก¢³จγน¨น¢³ก + ¢¶ก³¤¤²กª³«¢ด¹¦ pH) ท่®ขด«่¨นต้น (proximal ป¤±Ã£ชน์จγน¨น¢³ก convoluted tubule) (Áกµดก³¤ดºดก¦²บ«³¤ท¶É¢¶ Áช่น glucose 14

ก³¤ก¤®งท¶É glomerulus glomerulus Áป็นบ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤ก¤®ง Ãด£Á¦¸®ดจ±Áข้³«º่ glomerulus ผ่³นท³ง¬¦®ดÁ¦¸®ด Afferent arteriole ¦±®®กจ³ก glomerulus ผ่³นท³ง¬¦®ดÁ¦¸®ด Efferent arteriole Ãด£ข®งÁ¬¦¨ท¶É®®ก¢³ ผ่³นก³¤ก¤®งท¶É glomerulus Á¤¶£บ¤้®£Â¦้¨ ป¤µ¢³ณÁ¦¸®ด ן ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด ןR ²ต¤³ก³¤ก¤®ง ก¤±บ¨นก³¤ข²บถ่³£ข®ง¢น¹ª£์ Proximal convoluted tubule ดºดก¦²บ : glucose , นÊγ , ก¤ด®±¢µÃน , NaCl , K , HCO ¬¦²Éง«³¤ : H , NH (®¢Ã¢Áน¶£) + + - 3 3 Descending loob of Henle ดºดก¦²บ : นÊγ (¬่¨งÁ¯นÁ¦ข³¦ง) Ascending loob of Henle (¬่¨งÁ¯นÁ¦ข³ข·Êน) ดºดก¦²บ NaCl ดºดก¦²บ NaCl Distal convoluted tubule Collecting duct ดºดก¦²บ : นÊγ , NaCl , HCO ¬¦²Éง«³¤ : H , K 3 - + + ดºดก¦²บ : นÊγ , £ºÁ¤¶£ , NaCl Áป็นบ¤µÁ¨ณท¶Éข®งÁ¬¦¨¢¶ค¨³¢ Áข้¢ข้น¢³กท¶É«¹ด (Áข้¢ข้นก¨่³ plasma) Áพ¤³±¢¶ก³¤ดºดก¦²บ นÊγต¦®ดท³ง ซ·Éงข®งÁ¬¦¨ท¶É ®®ก¢³Áป็นปั««³¨± (urine) จ±Å¢่¢¶ protein ¦± glucose Á¬¦¸®®£º่ thin segment thick segment * ¢¶ก³¤ดºดก¦²บ glucose จน¬¢ด * ก¤®ง«³¤ขน³ดĬí่ Áช่น Ãป¤ต¶น , Áซ¦¦์Á¢ÈดÁ¦¸®ด Áป็นต้น «่¨น«³¤ท¶É ผ่³น glomerulus Åด้ Åด้Âก่ นÊγ , glucose , NaCl , urea ด²งน²Êน ข®งÁ¬¦¨Äน glomerulus จ±¢¶Ãป¤ต¶นÁ¬¢¸®นก²บÄน plasma Glomerulus Bowman’s capsule glucose , นÊγ , NaCl , urea ผ่³นÁข้³¢³ ด²งน²Êนข®งÁ¬¦¨Äน Bowman’s capsule จ±Á¬¢¸®น plasma Âต่Å¢่¢¶ protein Âบบ passive transport Âบบ active transport • Á¦¸®ดŬ¦Á¨¶£นÅด้น้®£¦ง • Á¦¸®ดŬ¦Áข้³¢³Äน glomerulus น้®£ ทγĬ้ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ดÄน glomerulus ¦ด¦ง • ®²ต¤³ก³¤ก¤®ง¦ด¦ง • Á¦¸®ดŬ¦Á¨¶£นÅด้¢³กข·Êน • Á¦¸®ดŬ¦®®กจ³ก glomerulus ¢³ก ทγĬ้Á¦¸®ดÄน glomerulus Á¬¦¸®®£º่น้®£ «่งผ¦Ä¬้ค¨³¢ด²น Á¦¸®ดÄน glomerulus ¦ด¦ง • ®²ต¤³ก³¤ก¤®ง¦ด¦ง • Á¦¸®ดŬ¦Á¨¶£นÅด้น้®£¦ง • Á¦¸®ดŬ¦®®กจ³ก glomerulus น้®£ ทγĬ้Á¦¸®ดÄน glomerulus Á¬¦¸®®£º่¢³ก «่งผ¦Ä¬้ค¨³¢ด²น Á¦¸®ดÄน glomerulus ÁพµÉ¢ข·Êน • ®²ต¤³ก³¤ก¤®งÁพµÉ¢ข·Êน • Á¦¸®ดŬ¦Á¨¶£นÅด้¢³กข·Êน • Á¦¸®ดŬ¦Áข้³¢³Äน glomerulus ¢³ก ทγĬ้ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ดÄน glomerulus ÁพµÉ¢ข·Êน • ®²ต¤³ก³¤ก¤®งÁพµÉ¢ข·Êน ¬¦®ดÁ¦¸®ดข£³£ต²¨ ¬¦®ดÁ¦¸®ด¬ดต²¨ ¬¦®ดÁ¦¸®ดข£³£ต²¨ ¬¦®ดÁ¦¸®ด¬ดต²¨ Afferent arteriole Efferent arteriole ก³¤¤²กª³ด¹¦£¡³พข®ง¤่³งก³£ ก³¤¤²กª³«¢ด¹¦นÊγ ¬³กข³ดนÊγ : Á¦¸®ดข้น จ±ก¤±ต¹้นก³¤¬¦²Éง ADH จ³กต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬¦²ง ทγĬ้ท่®¬น่¨£ÅตดºดนÊγก¦²บ¢³ก «่งผ¦Ä¬้ปั««³¨±น้®£ ¬³กÅด้¤²บนÊγ¢³ก : Á¦¸®ดÁจ¸®จ³ง จ±£²บ£²Êงก³¤¬¦²Éง ADH จ³กต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬¦²ง ทγĬ้ท่®¬น่¨£ÅตดºดนÊγก¦²บน้®£ «่งผ¦Ä¬้ปั««³¨±¢³ก ก³¤¤²กª³«¢ด¹¦®¹ณ¬¡º¢µ ®³ก³©¤้®น : ®¹ณ¬¡º¢µ¤่³งก³£ÁพµÉ¢ ทγĬ้¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£บ¤µÁ¨ณผµ¨¬น²งข£³£ต²¨ / ®²ต¤³ metabolism ¦ด / ขนÁ®น¤³บ / ¢¶ก³¤ข²บÁ¬ง¸É® ®³ก³©¬น³¨ : ®¹ณ¬¡º¢µ¤่³งก³£¦ด ทγĬ้¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£บ¤µÁ¨ณผµ¨¬น²ง¬ดต²¨ / ®²ต¤³ metabolism ÁพµÉ¢ / ขน¦¹ก / ก¦้³¢Áน¸Ê®¬ด ADH «¤้³งท¶É Hypothalamus Âต่¬¦²Éงท¶Éต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬¦²ง จ±ก¤±ต¹้นก³¤ ดºดก¦²บนÊγท¶Éท่®¬น่¨£Åต ¬³กข³ด¦้¨ ปั««³¨±จ±¢¶นÊγ¢³ก Á¤¶£ก¨่³ Áบ³จ¸ด aldosterone จ³กต่®¢¬¢¨กÅตช²Êนน®ก จ±ก¤±ต¹้นก³¤ดºดก¦²บ Na ¦± K ¬³กข³ด¦้¨ ปั««³¨±จ±¢¶ Na ¢³ก Á¤¶£ก¨่³ Áบ³ÁคÈ¢ * * + + + Á¢¸É®¤²บป¤±ท³น®³¬³¤ท¶É¢¶ค³Áฟ®¶น¬¤¸®Â®¦ก®¯®¤์Áข้³Åป จ±ป¨ดปั««³¨±บ่®£ Áน¸É®งจ³ก«³¤พ¨กน¶Êจ±ก¤±ต¹้นĬ้¬น่¨£Åตข²บนÊγ®®ก¢³¢³กข·Êน Á¦¸®ดจ±ข้น ทγĬ้ ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ดตÉγ ¤งด²น®®«Ã¢ซµ«ข®งÁ¦¸®ด«ºง Á¤¶£ก«³¤พ¨กน¶Ê¨่³ «³¤Åด£ºÁ¤ตµก (¤งด²น®®«Ã¢ซµ«ข®งÁ¦¸®ด ן ค¨³¢Áข้¢ข้นข®งÁ¦¸®ด) 15

พ¶É¬¢®ข®Á«¤µ¢ ¤±บบ£่®£®³¬³¤ ¤±บบ£่®£®³¬³¤ข®ง«²ต¨์ ท³งÁดµน®³¬³¤ข®ง«²ต¨์Áค¶Ê£¨Á®¸Ê®ง ¤±บบ£่®£®³¬³¤ข®ง¢น¹ª£์ ช่®งป³ก (mouth cavity) ค®¬®£ (pharynx) ¬¦®ด®³¬³¤ (esophagus) ก¤±Áพ³±®³¬³¤ (stomach) ท³งÁดµน®³¬³¤ข®ง¢น¹ª£์ ท¨³¤¬น²ก (anus) Å«้ต¤ง (rectum) ¦Î³Å«้Ĭí่ (large intestine) ¦Î³Å«้Á¦Èก (small intestine) ®¨²£¨±ท¶É®³¬³¤Å¢่Åด้Áค¦¸É®นท¶Éผ่³น Âต่ช่¨££่®£®³¬³¤ Åด้Âก่ ต่®¢นÊ㦳£ (salivary gland) / ต²บ (liver) / ต²บ®่®น (pancrease) ก¤±Áพ³±ผ้³ข¶Ê¤µÊ¨ (Rumen) ¢¶ขน³ดĬí่«¹ด / ¢¶จ¹¦µนท¤¶£์¬¦³£ชนµด ®³©²£®£º่ ช่¨£«¤้³งนÊγ£่®£¬¤¸®Á®นÅซ¢์ Áช่น Á®นÅซ¢์cellulase £่®£ cellulose ก¤±Áพ³±«³¢«µบก¦¶บ (Omasum) ¤²บ®³¬³¤ท¶ÉÁค¶Ê£¨Á«¤Èจ Áกµดก³¤บ¶บต²¨ข®งก¤±Áพ³± ®³¬³¤ ทγĬ้นÊγบ³ง«่¨น®®กจ³ก®³¬³¤ ก¤±Áพ³±Âท้จ¤µง (Abomasum) ¢¶ก³¤¬¦²ÉงÁ®นÅซ¢์®®ก¢³£่®£®³¬³¤ (£่®£ÁชµงÁค¢¶) Á¬¢¸®นก¤±Áพ³±®³¬³¤ ข®ง¢น¹ª£์ ¬¦®ด®³¬³¤ ¦Î³Å«้Á¦Èก (small intestine) (esophagus) ®³¬³¤ถºก¦Î³Á¦¶£ง Åป Rumen «Î³¤®ก®³¬³¤®®ก¢³ Áค¶Ê£¨Ä¬¢่ท¶Éป³ก ¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤ท¶ÉÁค¶Ê£¨ Á«¤ÈจÅป Omasum ®³¬³¤ถºก£่®£ท¶É Abomasum ก¤±Áพ³±¤²งผ·Êง (Reticulum) «Î³¤®ก®³¬³¤ท¶Éจ¹¦µนท¤¶£์ช่¨££่®£®®ก¢³ Áค¶Ê£¨Ä¬¢่®¶กค¤²Êง Á¤¶£ก¨่³ Áค¶Ê£¨Á®¸Ê®ง «²ต¨์กµนพ¸ช Âต่ทγŢถ·ง®้¨น? Äนก¤±Áพ³±«่¨น rumen ¢¶จ¹¦µนท¤¶£์ท¶É«³¢³¤ถ£่®£ cellulose Ĭ้ Áป็น glucose Åด้ ¦±«³¢³¤ถ£่®£Ãป¤ต¶นจ³กพ¸ชĬ้ก¦³£Áป็น ก¤ด amino ซ·ÉงÄน¢น¹ª£์Å¢่¢¶ £่®£®³¬³¤¡³£ÄนÁซ¦¦์ £่®£®³¬³¤¡³£Äน¦±¡³£น®กÁซ¦¦์ £่®£®³¬³¤¡³£น®กÁซ¦¦์ • ®±¢¶บ³ Äช้ pseudopodium Áพ¸É®Áข¢¸®บ ®³¬³¤ (phagocytosis) • พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ Äช้ cilia พ²กÃบก®³¬³¤Áข้³ «º่Áซ¦¦์ก¦³£Áป็น food vacuole • ฟ®งนÊγ Äช้ collar cell (choanocyte) ท¶É¢¶ flagellum Áพ¸É®ด²กจ²บ®³¬³¤Áข้³«º่Áซ¦¦์ Ãด£¢¶ amoebocyte ช่¨££่®£ • ůด¤³ ¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤Âบบ gastrovascular cavity Ãด£ด²กจ²บ Á¬£¸É®ด้¨£¬น¨ด (tentacle) ซ·Éง¢¶ÁขÈ¢พµª nematocyst • พ¦³น³Á¤¶£ ¢¶ค®¬®£ (pharynx) ด²กจ²บ ®³¬³¤ ¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤Âบบ diverticulum • Å«้Áด¸®นดµน / ¢¦ง / นก ¢¶ก¤±Áพ³±พ²ก (crop) Ĭ้®³¬³¤พ²กต²¨Â¦±¢¶ก³¤¬¦²Éง«³¤ Áพ¸É®Ä¬้®³¬³¤®่®นน¹่¢ / ¢¶ก·Ìน (gizzard) ช่¨££่®£®³¬³¤Áชµงก¦ • «²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ / ¢น¹ª£์ Äช้ฟันบด ®³¬³¤ (£่®£Áชµงก¦) ¢¶ก³¤¬¦²ÉงนÊγ£่®£®®ก ¢³Äนท³งÁดµน®³¬³¤ (£่®£ÁชµงÁค¢¶) ~ Å¢่¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤ ~ ~ ¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤Å¢่«¢บº¤ณ์ ~ ~ ท³งÁดµน®³¬³¤«¢บº¤ณ์ ~ 16

• ¢¶ 32 ซ¶É Åด้Âก่ ฟันต²ด (incisor) 8 ซ¶É / ฟันÁข¶Ê£¨ (canine) 4 ซ¶É / ฟันก¤³¢Á¦Èก (premolar) 8 ซ¶É / ฟันก¤³¢ (molar) 12 ซ¶É • ทγ¬น้³ท¶É£่®£®³¬³¤Áชµงก¦ • ¢¶ 3 ¬่ง ค¸® Äต้กก¬º , Äต้ข³ก¤¤Åก¤ , Äต้¦µÊน • ¢¶Á®นÅซ¢์ amylase ทγ¬น้³ท¶É£่®£Âป้ง • ก้®น®³¬³¤ท¶Éผ่³นก³¤Áค¶Ê£¨Â¦±Áค¦้³นÊ㦳£Á¤¶£ก¨่³ bolus ค¨บค¹¢ก³¤ก¦¸น®³¬³¤ Ãด£¢¶ก¦Åกด²งน¶Ê 1.) ก้®น®³¬³¤ (bolus) Áค¦¸É®นผ่³นค®¬®£ 2.) Áพด³น®่®นÁ¦¸É®น¦ง¢³ปิดจ¢ºก 3.) ฝ³ปิดก¦่®งÁ«¶£งÁ¦¸É®น¢³ปิด¬¦®ด¦¢ • «¤้³งนÊγด¶ (bile) ¢³ÁกÈบท¶Éถ¹งนÊγด¶ (gall bladder) • ¢¶Áก¦¸®นÊγด¶ (bile salt) ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็น emulsifier Ĭ้Åข¢²นÂตกต²¨ • «³¢³¤ถ£¸ดข£³£Åด้ Áน¸É®งจ³กผน²งด้³นÄน ¢¶ก³¤ทบÅป¢³ Á¤¶£ก¨่³ rugae • ®³¬³¤ท¶Éผ่³นก³¤£่®£Äนก¤±Áพ³±®³¬³¤ Á¤¶£ก¨่³ chyme • ผน²งก¤±Áพ³±®³¬³¤ป¤±ก®บด้¨£Áซ¦¦์พµÁ©ª ท¶Éทγ¬น้³ท¶É¬¦²Éง«³¤ gastric juice Åด้Âก่ - Chief cell : «¤้³ง pepsinogen - Parietal cell : «¤้³ง HCl - Mucous cell : «¤้³งÁ¢¸®ก (mucus) - Enteroendocrine cell : «¤้³ง ¯®¤์âน gastrin ¦Î³Å«้Á¦Èก (small intestine) Å«้ต¤ง (rectum) ถ¹งนÊγด¶ (gall bladder) ก¦Åกก³¤£่®£®³¬³¤ Á®นÅซ¢์ (นÊγ£่®£) Ñ Á®นÅซ¢์จ³กต่®¢นÊ㦳£ : amylase Ñ Á®นÅซ¢์จ³กต²บ®่®น : amylase , trypsin , chymotrypsin , carboxypeptidase , lipase Ñ Á®นÅซ¢์จ³กก¤±Áพ³±®³¬³¤ : pepsin , rennin Ñ Á®นÅซ¢์จ³ก¦Î³Å«้Á¦Èก : sucrase , lactase , maltase , dipeptidase , aminopeptidase Á®นÅซ¢์ท¶É£่®£Ãป¤ต¶น«่¨นĬí่จ±¬¦²Éง®®ก¢³Äน¤ºป proenzyme ท¶Éทγง³นÅ¢่Åด้ต้®งถºกก¤±ต¹้นก่®น จ·ง«³¢³¤ถทγง³นÅด้Áช่น pepsinogen ¦± prorennin จ³กก¤±Áพ³±®³¬³¤ / trypsinogen chymotrypsinogen ¦± procarboxypeptidase จ³ก¦Î³Å«้Á¦Èก Áป็นต้น pepsinogen pepsin prorennin rennin HCl / pepsin HCl trypsinogen trypsin trypsinogen trypsin chymotrypsinogen chymotrypsin procarboxypeptidase carboxypeptidase Enterokinase (จ³ก¦Î³Å«้Á¦Èก) ฟัน (teeth) ต่®¢นÊ㦳£ (salivary gland) ค®¬®£ (pharynx) ต²บ (liver) • Áป็นท²Êงต่®¢¢¶ท่®Â¦±ต่®¢Å¤้ท่® • ต่®¢¢¶ท่® : «¤้³งÁ®นÅซ¢์£่®£®³¬³¤ ¦±«¤้³ง NaHCO Áพ¸É®ป¤²บ pH Äน¦Î³Å«้Á¦ÈกĬ้Áป็นÁบ« • ต่®¢Å¤้ท่® : «¤้³ง insulin Áพ¸É®¦ด ¤±ด²บก¦ºÃค«Äนก¤±Â«Á¦¸®ด ต²บ®่®น (pancreas) 3 ก¤±Áพ³±®³¬³¤ (stomach) • ทγ¬น้³ท¶Éนγ®³¬³¤Áข้³«º่ก¤±Áพ³±®³¬³¤ • ®³¬³¤จ±ถºกบ¶บ¤ºด (peristalsis) ¦ง«º่ ก¤±Áพ³±®³¬³¤ ¬¦®ด®³¬³¤ (esophagus) • ¢¶ก³¤ดºดซ·¢นÊγ¢³ก«¹ด / ¨µต³¢µนบ¶ 12 / ¤่ธ³ต¹ / ก¦ºÃค« • ¢¶Âบคท¶Á¤¶£ E.coli ช่¨££่®£ก³ก®³¬³¤ «¤้³ง¨µต³¢µนบ¶ 12 , ¨µต³¢µน K • Caecum : ¤²บก³ก®³¬³¤จ³ก¦Î³Å«้Á¦Èก / ¢¶«่¨นข®งÅ«้ตµÉง Colon : £³¨«¹ด / ดºดซ·¢นÊ㦱พ¨ก¨µต³¢µนบ¶12 Rectum : ÁกÈบก³ก®³¬³¤ (จ¹¦µนท¤¶£์ , Áซ¦¦ºÃ¦« , Áก¦¸®Â¤่) ¦Î³Å«้Ĭí่ (large intestine) • duodenum : ¢¶ก³¤£่®£®³¬³¤Áกµดข·Êน¢³ก«¹ด / «¤้³งนÊγ£่®£ • jejunum : ¢¶ก³¤ดºดซ·¢®³¬³¤¢³ก«¹ด • ileum : ¢¶ก³¤ดºดซ·¢¨µต³¢µนบ¶ 12 ¦±Áก¦¸®นÊγด¶ Å«้ตµÉง (appendix) ท¨³¤¬น²ก (anus) 17

ช่®งป³ก ก¤±Áพ³±®³¬³¤ ¦Î³Å«้Á¦Èก ก³¤£่®£ Carbohydrate ก³¤£่®£ Protein ก³¤£่®£ Lipid Âป้ง/glycogen ท³งÁดµน®³¬³¤ maltose / dextrin (polysaccharide «³£«²ÊนÇ) Ãป¤ต¶น polypeptide ก้®นÅข¢²นขน³ดĬí่ pepsin amylase casein (protein ท¶ÉพบÄนน¢) paracasein (น¢ท¶Éตกต±ก®นÁป็น¦µÉ¢) rennin Disaccharides (sucrose/lactose/maltose) amylase polypeptide «³£«²ÊนÇ trypsin chymotrypsin amino acid carboxypeptidase dipeptidase Monosaccharide aminopeptidase (glucose/galactose/fructose) Åข¢²นท¶ÉÂตกต²¨ (triacylglycerol) glycerol + fatty acid (monoacylglycerol) นÊγด¶ (bile) lipase ก³¤ดºดซ·¢®³¬³¤ ¦Î³Å«้Á¦Èก (small intestine) ¨µ¦Å¦ (villi) Áซ¦¦์Á£¸É®บ¹ผµ¨¦Î³Å«้ (epithelium) ก³¤พ²บทบข®งผน²ง¦Î³Å«้Á¦Èก (circular fold) ผน²ง¦Î³Å«้Á¦Èก Hepatic portal vein (นγÁ¦¸®ดÅป«º่ต²บ) ¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ (capillaries) ¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®ง (lacteal) microvilli (ÁพµÉ¢พ¸Êนท¶Éผµ¨ Äนก³¤ดºดซ·¢) ก³¤ดºดซ·¢Á¤µÉ¢ต้นท¶Éก¤±Áพ³±®³¬³¤ Ãด£«³¤ท¶Éถºกดºดซ·¢ ท¶Éก¤±Áพ³±®³¬³¤Åด้ด¶Åด้Âก่ ®¦ก®¯®¤์ , £³ชนµดต่³งÇ ¨µต³¢µน Áก¦¸®Â¤่ ¦±นÊγ «³¢³¤ถดºดซ·¢Åด้Á¦£ Ãป¤ต¶นจ±ต้®ง£่®£Ä¬้Áป็น amino acid ก่®น จ·งจ±ดºดซ·¢Åด้ ค³¤์ÃบůÁด¤ตจ±ต้®ง£่®£Ä¬้Áป็น monosaccharide ก่®น จ·งจ±ดºดซ·¢Åด้ Åข¢²นจ±ต้®ง£่®£Ä¬้Áป็น glycerol ¦± fatty acid ก่®น จ·งจ±ดºดซ·¢Åด้ duodenum ¦± jejunum Áป็นบ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤ ดºดซ·¢¢³กท¶É«¹ด ก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤®³¬³¤Áข้³«º่¬²¨Äจ subclavein vein • amino acid ¦± monosaccharide จ±¦Î³Á¦¶£ง จ³ก¦Î³Å«้Á¦ÈกÁข้³«º่ต²บท³ง¬¦®ดÁ¦¸®ดดγ hepatic portal vein จ³กน²Êนจ·งÁข้³«º่¬²¨Äจ • glycerol ¦± fatty acid จ±¤¨¢ต²¨ท¶ÉÁซ¦¦์Á£¸É®บ¹ผµ¨ ¦Î³Å«้ ¦้¨บ¤¤จ¹Äน¤ºปข®ง chylomicron ¦Î³Á¦¶£งÁข้³ «º่¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®งÄน¨µ¦Å¦ (lacteal) Ãด£Å¢่ผ่³นต²บ จ³กน²ÊนนÊγÁ¬¦¸®งจ±ถºก¦Î³Á¦¶£งÁข้³«º่¬²¨Äจผ่³นท³ง subclavian vein (¬¦®ดÁ¦¸®ดดγบ¤µÁ¨ณŬ¦่) ¬²¨Äจ ต²บ chylomicron ¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®ง (lymphatic vessel) hepatic portal vein monosaccharide ¬¦®ดÁ¦¸®ดÂดง (arteriole) ¬¦®ดÁ¦¸®ดดγ (venule) amino acid ¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®งÄน¨µ¦Å¦ (lacteal) 18

«่¨นต่³งÇข®ง¤่³งก³£ Á¦¸®ดดγÁข้³«º่¬²¨Äจผ่³น¬¦®ดÁ¦¸®ด vena cava ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ด ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดข®ง«²ต¨์ Å¢่¢¶¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ด ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÂบบÁปิด ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÂบบปิด พบÄนÃพ¤ทµ«ต์ , ฟ®งนÊγ , ůด¤³ , ¬น®นต²¨Âบน ¦Î³Á¦¶£ง«³¤Ãด£®³©²£ก³¤Âพ¤่Âบบ simple diffusion ¬น®นต²¨ก¦¢ Äช้ข®งÁ¬¦¨Äนช่®ง¨่³งÁท¶£¢ (pseudocoelom) ช่¨£Äนก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤ พบÄน arthropod , mollusk (£กÁ¨้น ¬¢·ก ¬®£ง¨งช้³ง) , echinoderm Á¦¸®ดÅ¢่Åด้Ŭ¦®£º่Äน¬¦®ดÁ¦¸®ดต¦®ดÁ¨¦³ Á¦¸®ดจ±Å¬¦¤¨¢ก²น®£º่Äน®่ง hemocoel Ãด£Á¦¸®ดจ±ป±ปน®£º่ก²บนÊγÁ¬¦¸®ง Á¤¶£ก¨่³ hemolymph Äน¢¦ง ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÅ¢่Åด้¦Î³Á¦¶£ง O Âต่จ±¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤Âทน พบÄนÅ«้Áด¸®นดµน , ¬¢·ก , ¬®£ง¨งช้³ง , «²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง Á¦¸®ดŬ¦®£º่Äน¬¦®ดÁ¦¸®ดต¦®ดÁ¨¦³ Áพ¤³±¢¶«่¨นข®งÁ«้นÁ¦¸®ดฝ®£ Äน«²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²งจ±Âบ่ง®®กÅด้Áป็น 2 Âบบ ค¸® ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÂบบ ¨งจ¤Áด¶£¨ ¦±¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÂบบ ¨งจ¤คº่ 2 ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÄน«²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดข®ง¢น¹ª£์ ป¦³ : ¢¶¬²¨Äจ 2 ¬้®ง ค¸® atrium ¦± ventricle «²ต¨์«±ÁทµนนÊγ«±Áทµนบก : ¢¶¬²¨Äจ 3 ¬้®ง ค¸® right atrium , left atrium ¦± ventricle atrium ventricle Á¬ง¸®ก ¤่³งก³£ right atrium ventricle ป®ด Á¦¸®ดดγ Á¦¸®ดÂดง ¤่³งก³£ ventricle left atrium Á¦¸®ดดγ Á¦¸®ดÂดง «²ต¨์Á¦¸Ê®£ค¦³น : ¢¶¬²¨Äจ 4 ¬้®ง Å¢่«¢บº¤ณ์ ค¸® right atrium , left (¨งจ¤Å¬¦Á¨¶£นÁ¦¸®ดÁ¬¢¸®นก²บ«²ต¨์«±ÁทµนนÊγ«±Áทµนบก) * £กÁ¨้น จ¤±Áข้ ¢¶¬²¨Äจ 4 ¬้®ง«¢บº¤ณ์* «²ต¨์ปีก/«²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ : ¢¶¬²¨Äจ 4 ¬้®ง«¢บº¤ณ์ ค¸® right atrium , atrium ¦± ventricle Âต่¬้®ง ventricle จ±¢¶ผน²งก²Êน left atrium , right ventricle ¦± left ventricle (¨งจ¤Å¬¦Á¨¶£นÁ¦¸®ดÁ¬¢¸®นก²บ¢น¹ª£์) ¬¦®ดÁ¦¸®ด aorta (¦Î³Á¦¶£งÁ¦¸®ดÂดงจ³ก¬²¨ÄจÅป«่¨นต่³งÇข®ง¤่³งก³£) ¬¦®ดÁ¦¸®ด inferior vena cava (¦Î³Á¦¶£งÁ¦¸®ดดγจ³ก¤่³งก³£«่¨น¦่³งÁข้³«º่¬²¨Äจ) right ventricle (¬²¨Äจ¬้®ง¦่³งข¨³) tricuspid valve (¦µÊนท¶Éก²Êน¤±¬¨่³ง right atrium ก²บ right ventricle) right atrium (¬²¨Äจ¬้®งบนข¨³) ¬¦®ดÁ¦¸®ด superior vena cava (¦Î³Á¦¶£งÁ¦¸®ดดγจ³ก¤่³งก³£«่¨นบนÁข้³«º่¬²¨Äจ) pulmonary semilunar valve ก²บ¬¦®ดÁ¦¸®ด pulmonary artery) (¦µÊนท¶Éก²Êน¤±¬¨่³ง right ventricle ¬¦®ดÁ¦¸®ด pulmonary artery (¦Î³Á¦¶£งÁ¦¸®ดดγจ³ก right ventricle Åปฟ®กท¶Éป®ด) ¬¦®ดÁ¦¸®ด pulmonary vein (¤²บÁ¦¸®ดท¶ÉÂดงจ³กป®ดÁข้³«º่ left atrium) left atrium (¬²¨Äจ¬้®งบนซ้³£) aortic semilunar valve ก²บ¬¦®ดÁ¦¸®ด aorta) (¦µÊนท¶Éก²Êน¤±¬¨่³ง left ventricle bicuspid valve (¦µÊนท¶Éก²Êน¤±¬¨่³ง left atrium ก²บ left ventricle) left ventricle (¬²¨Äจ¬้®ง¦่³งซ้³£) Á¦¸®ดดγ (¢¶ O ตÉγ) Á¦¸®ดÂดง (¢¶ O «ºง) 2 2 ก³¤Å¬¦Á¨¶£นÁ¦¸®ด right atrium ผ่³น¦µÊน tricuspid right ventricle Åปต³¢¬¦®ดÁ¦¸®ด pulmonary artery Ãด£ผ่³น¦µÊน pulmonary semilunar ป®ด Á¦¸®ดÂดงŬ¦ผ่³น¬¦®ดÁ¦¸®ด pulmonary vein left ventricle left atrium ผ่³น¦µÊน bicuspid Åปต³¢¬¦®ดÁ¦¸®ด aorta ผ่³น¦µÊน aortic semilunar 19

¬¦®ดÁ¦¸®ด (blood vessel) ก¦้³¢Áน¸Ê®Á¤¶£บ Áน¸Ê®Á£¸É®Áก¶É£¨พ²น Endothelium ¦µÊน (valve) ¬¦®ดÁ¦¸®ด Arteriole ¬¦®ดÁ¦¸®ด Vein Capillary bed ¬¦®ดÁ¦¸®ด artery นγÁ¦¸®ดÂดง (¢¶ O «ºง) ®®กจ³ก ¬²¨Äจ Âต่ pulmonary artery นγÁ¦¸®ดดγ (¢¶ O ตÉγ) Åปฟ®กท¶É ป®ด ¢¶¦µÊน semilunar ¬¦®ดÁ¦¸®ด vein นγÁ¦¸®ดดγ (¢¶ O ตÉγ) Áข้³«º่¬²¨Äจ ¢¶ ¦µÊนป้®งก²นÁ¦¸®ดŬ¦£้®นก¦²บ Âต่ pulmonary vein นγÁ¦¸®ดÂดง (¢¶ O «ºง) ®®กจ³กป®ด ¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ (capillary) Áช¸É®¢¤±¬¨่³ง¬¦®ดÁ¦¸®ด artery ¦± ¬¦®ดÁ¦¸®ด vein Ãด£ ¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£จ±«³นก²นÁป็น¤่³ง¬ Á¤¶£ก¨่³ capillary bed 2 2 2 2 ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด (blood pressure) ¢น¹ª£์จ±¢¶ค่³ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ดปกตµ ®£º่ท¶Éป¤±¢³ณ 120/80 mmHg systolic pressure (ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ดขณ±¬²¨Äจบ¶บต²¨) diastolic pressure (ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ดขณ±¬²¨Äจค¦³£ต²¨) ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด > 140/90 ค¨³¢ด²น欵ต«ºง (hypertension) ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด < 90/60 ค¨³¢ด²น欵ตตÉγ (hypotension) Áป¤¶£บÁท¶£บ¬¦®ดÁ¦¸®ดชนµดต่³งÇ พ¸Êนท¶É¬น้³ต²ด¤¨¢ (cm ) ค¨³¢Á¤È¨Á¦¸®ด (cm/s) ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด (mmHg) Artery Arteriole Capillary Venule Vein «่¨นป¤±ก®บข®งÁ¦¸®ด • ¬¦®ดÁ¦¸®ด artery aorta > artery > arteriole • ¬¦®ดÁ¦¸®ด vein vena cava > vein > venule ขน³ดข®ง¬¦®ดÁ¦¸®ด • ¢¶55% ข®งÁ¦¸®ด ป¤±ก®บด้¨£นÊγÁป็น«่¨นĬí่ ท¶ÉÁ¬¦¸® Áป็นพ¨กÃป¤ต¶น ¨µต³¢µน Áก¦¸®Â¤่ Á®นÅซ¢์ ¯®¤์âน • พบÃป¤ต¶นก¦¹่¢ fibrinogen ซ·ÉงทγĬ้Á¦¸®ดÂขÈงต²¨ (clotting factors) Ãด£พ¦³«¢³ท¶ÉÅ¢่¢¶Ãป¤ต¶นก¦¹่¢ fibrinogen Á¤¶£ก¨่³ serum • ¢¶45% ข®งÁ¦¸®ด / ¢¶®³£¹ 120 ¨²น • Å¢่¢¶ nucleus , mitochondria ¦±®®¤์ÂกÁน¦¦์®¸ÉนÇ • ¡³£Äน¢¶¤งค¨²ตถ¹¯¶Ã¢Ãก¦บµน (Hb) ช่¨£¦Î³Á¦¶£ง O • «¤้³งจ³กÅขก¤±ดºก ¬¦²งจ³กน²Êนจ±ถºกท㦳£ท¶Éต²บ¦±¢้³¢ Plasma Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง (Red blood cell/Erythrocytes) • ¢¶®³£¹ 3-7 ¨²น • ขน³ดĬí่ก¨่³Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง / ¢¶ nucleus • กγจ²ด«µÉงÂป¦กป¦®¢ / «¤้³ง¡º¢µค¹้¢ก²น Buffy coat (¢¶< 1% ข®งÁ¦¸®ด) Á¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ (White blood cell/Leukocytes) • ¢¶®³£¹ 7-10 ¨²น / Å¢่¢¶นµ¨Áค¦¶£«Â¦±®®¤์ÂกÁน¦¦์ต่³งÇ • Áป็นชµÊน«่¨นข®ง cytoplasm ท¶ÉÁ¤¶£ก¨่³ megakaryocyte • Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤ÂขÈงต²¨ข®งÁ¦¸®ด Áก¦ÈดÁ¦¸®ด (Platelet/Thrombocyte) 20 2

ชนµดข®งÁ¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ granulocyte (¢¶granule) agranulocyte (Å¢่¢¶ granule) £้®¢ตµด«¶Âดง (ก¤ด) กγจ²ด¬น®นพ£³ธµ ค¨บค¹¢®³ก³¤®²กÁ«บท¶É ทγĬ้Áกµด®³ก³¤Âพ้¦± äค¬®บ¬¸ด (¡º¢µÂพ้) Eosinophil Basophil £้®¢ตµด«¶นÊγÁงµน (Áบ«) ¬¦²Éง«³¤ Histamine ท¶ÉÁก¶É£¨ข้®งก²บก³¤®²กÁ«บ ¬¤¸®¡º¢µÂพ้ พบน้®£ท¶É«¹ดÄน¤่³งก³£ Neutrophil £้®¢ตµด«¶¢่¨ง (ก¦³ง) กγจ²ดÂบคท¶Á¤¶£Ãด£¨µธ¶ phagocytosis (ก¦³£ «¡³พÁป็น¬น®ง) พบ¢³กท¶É«¹ดÄน¤่³งก³£ Monocyte กγจ²ด«µÉงÂป¦กป¦®¢Ãด£ ¨µธ¶ phagocytosis Áจ¤µíÁป็น macrophage ¢¶ขน³ดĬí่ท¶É«¹ดÄน¤่³งก³£ «¤้³งจ³กÅขก¤±ดºก Âบ่งÁป็น B cell ¦± T cell (¤±บบ¡º¢µค¹้¢ก²น) ก¤±ต¹้นก³¤ท㦳£Áซ¦¦์ท¶É ตµดÁช¸Ê® Áน¸Ê®ง®ก ¢±Á¤Èง Lymphocyte ก¦Åกก³¤ÂขÈงต²¨ข®งÁ¦¸®ด Áก¦ÈดÁ¦¸®ด¦±Áซ¦¦์ท¶ÉÁกµดบ³ดÂผ¦ ¬¦²Éง thromboplastin fibrinogen fibrin prothrombin thrombin Ca2+ ¨µต³¢µน K (Ãป¤ต¶นท¶É«¤้³ง¢³จ³กต²บ) ¤±บบ¬¢º่Á¦¸®ด ABO group A B AB O ¬¢º่Á¦¸®ด Antigen บน ผµ¨Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง Antibody Äน plasma ปฏµกµ¤µ£³ก³¤ตกต±ก®น Anti–A Anti-B A B A/B no antigen B A no antibody A/B + - - + + + - - • ¬¢º่ AB : ¤²บÁ¦¸®ดจ³กท¹ก¬¢º่Åด้ (universal recipient) Áพ¤³±Å¢่¢¶ antibody A ¬¤¸® B Âต่Ĭ้Á¦¸®ดÅด้Áฉพ³±¬¢º่AB ด้¨£ก²นÁ®ง • ¬¢º่ O : Ĭ้Á¦¸®ดก²บท¹ก¬¢º่Åด้ (universal donor) Áพ¤³±Å¢่¢¶ antigen A ¬¤¸® B Âต่¤²บÁ¦¸®ดÅด้Áฉพ³±¬¢º่ O ด้¨£ก²นÁ®ง Rh group • ¬¢º่ Rh : ¢¶antigen D ®£º่บนผµ¨Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง / Å¢่¢¶ antibody • ¬¢º่ Rh : Å¢่¢¶ antigen D ®£º่บนผµ¨Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง / Å¢่¢¶ antibody Âต่«³¢³¤ถ«¤้³ง Anti-D Åด้ ¬³กÅด้¤²บÁ¦¸®ดจ³ก Rh > 1 ค¤²Êง + + - Ex ¢่¢¶¬¢º่Á¦¸®ด Rh พ่®¢¶¬¢º่Á¦¸®ด Rh ¬³ก¦ºกคน¤ก¢¶¬¢º่Á¦¸®ด Rh antigen D ÄนÁ¦¸®ดข®ง¦ºกคน¤กจ±ป±ปนก²บÁ¦¸®ดข®ง¢่ ซ·Éง¢¶¬¢º่Á¦¸®ด Rh ทγĬ้¤่³งก³£ข®ง¢่«¤้³ง Anti-D ข·Êน¢³ ด²งน²Êน¬³ก¢่ค¦®ด¦ºกคนท¶É«®ง ซ·Éง¢¶¬¢º่Á¦¸®ด Rh จ±Áกµดก³¤ตกต±ก®น ¤±¬¨่³ง Anti-D จ³กÁ¦¸®ดข®ง¢่ก²บ antigen D จ³กÁ¦¸®ดข®ง¦ºก ทγĬ้¦ºกÁ«¶£ช¶¨µตÄนค¤¤¡์Åด้ - - + + + 21

• Áป็นท่®ต²นป¦³£ปิด • ¢¶¦µÊนป้®งก²นก³¤Å¬¦£้®นก¦²บข®งนÊγÁ¬¦¸®ง • ¦Î³Á¦¶£งนÊγÁ¬¦¸®งท¶É®£º่¤±¬¨่³งÁซ¦¦์ก¦²บÁข้³«º่ ¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดท¶É subclavian vein บ¤µÁ¨ณŬ¦่ ¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®ง (lymphatic vessel) ¤±บบนÊγÁ¬¦¸®ง ¤±บบนÊγÁ¬¦¸®ง (Lymphatic system) : Áป็น«่¨น¬น·Éงข®ง¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÄน¤่³งก³£ ท¶Éช่¨£¦Î³Á¦¶£ง«³¤ต่³งÇĬ้ก¦²บÁข้³«º่¬¦®ดÁ¦¸®ด ¤±บบนÊγÁ¬¦¸®ง ดºดก¦²บข®งÁ¬¦¨«่¨นÁกµนท¶Éซ·¢®®ก¢³จ³กก³¤Â¦กÁป¦¶É£น«³¤ท¶É¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ (capillary) ¦Î³Á¦¶£ง¬¤¸®ดºดซ·¢«³¤ป¤±Á¡ทÅข¢²น (lipid) Áข้³«º่¬²¨Äจ กγจ²ด«µÉงÂป¦กป¦®¢ท¶ÉÁข้³¢³Äน¤่³งก³£Ãด£ก³¤ผ¦µตÁ¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ชนµด Lymphocyte ¦±Áซ¦¦์¡º¢µค¹้¢ก²น®¸ÉนÇ ¬น้³ท¶Éข®ง¤±บบนÊγÁ¬¦¸®ง «่¨นป¤±ก®บข®ง¤±บบนÊγÁ¬¦¸®ง ต่®¢นÊγÁ¬¦¸®ง (lymph node) • «¤้³งÁ¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨Áพ¸É®Äช้กγจ²ด Áช¸Ê®Ã¤ค¬¤¸®«µÉงÂป¦กป¦®¢ • ก¤®ง¦±กγจ²ดÁช¸Ê®Ã¤คท¶Éป±ปน ¢³ก²บนÊγÁ¬¦¸®ง • ต่®¢นÊγÁ¬¦¸®งท¶É¢¶ขน³ดĬí่ Á¤¶£ก¨่³ ®¨²£¨±นÊγÁ¬¦¸®ง (Lymph organ) • Áป็นข®งÁ¬¦¨ท¶Éซ·¢ผ่³นÁ«้นÁ¦¸®ดฝ®£ (capillary) ®®ก¢³®£º่¤±¬¨่³งÁซ¦¦์ Á¤¶£ก¨่³ Interstitial fluid • ®งค์ป¤±ก®บค¦้³£ plasma Âต่¢¶ Á¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨Á£®±ก¨่³ • ¦Î³Á¦¶£ง«³¤ป¤±Á¡ทÅข¢²น (lipid) • กγจ²ด«µÉงÂป¦กป¦®¢ นÊγÁ¬¦¸®ง (lymph) • ต่®¢ท®นซµ¦ กγจ²ด«µÉงÂป¦กป¦®¢Å¢่Ĭ้Áข้³«º่¬¦®ด®³¬³¤Â¦±ก¦่®งÁ«¶£ง • ต่®¢Åท¢²« «¤้³งÁ¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ (T cell) / «¤้³ง¯®¤์âน • ¢้³¢ «¤้³ง antibody / ท㦳£Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง Á¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ ¦±Áก¦ÈดÁ¦¸®ดท¶É¬¢ด®³£¹/ «¤้³งÁ¢ÈดÁ¦¸®ดÂดงĬ้ท³¤กก่®นค¦®ด ¬²¨Äจ Arteriole Venule ¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®งฝ®£ (Lymph capillary) (Capillary) ¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ ข®งÁ¬¦¨ท¶Éซ·¢®®ก¢³จ³ก¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ ®¨²£¨±นÊγÁ¬¦¸®งท¶É«Î³ค²í ก³¤Å¬¦Á¨¶£นข®งนÊγÁ¬¦¸®ง ข®งÁ¬¦¨ซ·¢®®ก¢³จ³ก ¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ (capillary) Áพ¸É®Â¦กÁป¦¶É£น«³¤Âก๊« , «³¤ ®³¬³¤Â¦±ข®งÁ«¶£ก²บÁน¸Ê®Á£¸É® Á¤¶£ก¨่³ ข®งÁ¬¦¨¤±¬¨่³งÁซ¦¦์ (interstitial fluid) 1 ข®งÁ¬¦¨¤±¬¨่³งÁซ¦¦์Ŭ¦ ก¦²บÁข้³ท³ง¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®งฝ®£ (lymph capillary) ซ·ÉงÁป็น ท่®ป¦³£ต²น ก¦³£Áป็นนÊγÁ¬¦¸®ง (lymph) ¦้¨Å¬¦Áข้³¬¦®ดนÊγ Á¬¦¸®ง (lymph vessel) Äน¬¦®ดนÊγÁ¬¦¸®งน²Êนจ±¢¶ ¦µÊนÁป็น¤±£±Ç นÊγÁ¬¦¸®งจ±ผ่³น ต่®¢นÊγÁ¬¦¸®ง (lymph node) จ³กน²Êนจ±Å¬¦Áข้³«º่¬²¨Äจผ่³นท³ง ¬¦®ดÁ¦¸®ดดγบ¤µÁ¨ณŬ¦่ Á¤¶£ก ¨่³ subclavian vein 2 3 ¦µÊน 22

¤±บบ¡º¢µค¹้¢ก²น ก¦Åกต่®ต้³น«µÉงÂป¦กป¦®¢ ÂบบÅ¢่จγÁพ³±Áจ³±จง (ด่³น¤ก) ผµ¨¬น²ง ¢¶ keratin (ป้®งก²น«µÉงÂป¦กป¦®¢Áข้³«º่Áซ¦¦์) / ต่®¢Á¬ง¸É®¬¦²Éงก¤ดÁพ¸É®Ä¬้ผµ¨¬น²ง¢¶«¡³พÁป็นก¤ด ¢¶lysozyme พบÄนนÊγต³ นÊ㦳£ นÊγ¢ºก / ช่¨£ท㦳£®งค์ป¤±ก®บ«Î³ค²íข®งÂบคท¶Á¤¶£ ¢¶«¡³พÁป็นก¤ด พบÄนก¤±Áพ³±®³¬³¤ ท่®ปั««³¨± / ช่¨££่®£Â¦±ท㦳£จ¹¦µนท¤¶£์ชนµดต่³งÇÅด้ «¤้³ง«³¤Á¢¸®กค®£ด²กจ²บ«µÉงÂป¦กป¦®¢ พบÄนท³งÁดµน®³¬³¤ ท³งÁดµน¬³£Äจ / «่งÅปท㦳£ท¶Éก¤±Áพ³±®³¬³¤¬¤¸®ข²บ®®กÃด£ก³¤Å®Â¦±จ³¢ Phagocyte พบÄนÁ¢ÈดÁ¦¸®ดข³¨ชนµด Neutrophil ¦±Áซ¦¦์ Macrophage / กγจ²ด«µÉงÂป¦กป¦®¢ด้¨£¨µธ¶ phagocytosis NK cell Áป็นÁซ¦¦์¦µ¢ÃฟÅซต์จ³กÅขก¤±ดºก / กγจ²ดÁซ¦¦์Áน¸Ê®ง®ก / ท㦳£«µÉงÂป¦กป¦®¢ÂบบจγÁพ³±¬¤¸®Å¢่จγÁพ³±Áจ³±จงกÈÅด้ ÂบบÅ¢่จγÁพ³±Áจ³±จง (ด่³น«®ง) Mast cell ¦± Macrophage ¬¦²Éง«³¤ข£³£¬¦®ดÁ¦¸®ด จ³กน²Êน Neutrophil Áข้³¢³ท¶Éบ¤µÁ¨ณบ³ดÂผ¦¢³กข·Êน¦±กγจ²ด«µÉง Âป¦กป¦®¢Ãด£ phagocytosis ก¤±บ¨นก³¤®²กÁ«บ ÂบบจγÁพ³±Áจ³±จง • «¤้³ง¦±Áจ¤µíท¶ÉÅขก¤±ดºก • Áจ¤µíÁป็น Plasma cell («¤้³ง antibody) Memory cell (จγÁช¸Ê®Ã¤ค) B cell T cell ก³¤ทγง³นข®ง B cell 1.) Macrophage จ²บÁช¸Ê®Ã¤ค ¦้¨«่งต่® antigen Åป£²ง helper T cell ผ่³นÃป¤ต¶น MHC class II Á¤¶£กÁซ¦¦์ Macrophage ¨่³ APC (Antigenpresenting cell) 2.) antigen บนผµ¨Áซ¦¦์ จ²บก²บ helper T cell (CD4+) 3.) ¬¦²Éง Cytokine ก¤±ต¹้น B cell 4.) B cell Âบ่งต²¨Áป็น Plasma cell Áพ¸É®«¤้³ง antibody Áพ¸É®กγจ²ดÁช¸Ê®Ã¤ค 5.) B cell บ³ง«่¨นพ²ฒน³Áป็น Memory cell «¤้³งท¶ÉÅขก¤±ดºก Áจ¤µíท¶Éต่®¢Åท¢²« Âบ่งÁป็น 2 ก¦¹่¢ ค¸® Helper T cell (CD4+) : ¬¦²Éง cytokine Áพ¸É®ก¤±ต¹้น B cell ¦± cytotoxic T cell / Áก¶É£¨ข้®งก²บÁช¸Ê® HIV ก³¤ทγง³น 1.) Macrophage กγจ²ดÁช¸Ê®Ã¤คด้¨£¨µธ¶ phagocytosis ¦้¨นγ antigen ข®งÁช¸Ê®Ã¤ค¢³Â«ดงĬ้ก²บ helper T cell ผ่³นÃป¤ต¶น MHC class II (APC) 2.) antigen บนผµ¨Áซ¦¦์ จ²บก²บ helper T cell (CD4+) 3.) ก¤±ต¹้น B cell ¦± cytotoxic T cell ต่®Åป cytotoxic T cell (CD8+) : กγจ²ดÁซ¦¦์¢±Á¤Èง / ตµดÁช¸Ê®Å¨¤²« / Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤ป¦ºกถ่³£®¨²£¨± ก³¤ทγง³น 1.) Áซ¦¦์ท¶ÉตµดÁช¸Ê®Ã¤ค จ±นγ antigen ข®งÁช¸Ê®Ã¤ค¢³Â«ดงĬ้ก²บ cytotoxic T cell (CD8+) ผ่³นÃป¤ต¶น MHC class I 2.) cytotoxic T cell ¬¦²ÉงÁ®นÅซ¢์ perforin ทγĬ้Áซ¦¦์ท¶Éตµด Áช¸Ê®Ã¤คÁกµด¤ºพ¤¹นบนÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ 3.) Áซ¦¦์ท¶ÉตµดÁช¸Ê®Ã¤คต³£ ¡º¢µค¹้¢ก²นÂบบก่®Á®ง : ¤่³งก³£Åด้¤²บ®นตµÁจน¦้¨ก¤±ต¹้นĬ้«¤้³ง®นตµบ®ด¶ข·Êน¢³ Áช่น ¨²คซ¶น (Ãป¦µÃ® ¨²ณäค) / ท®กซ®£ด์ (ค®ต¶บ บ³ดท±£²ก) ¡º¢µค¹้¢ก²นÂบบ¤²บ¢³ : ¤่³งก³£Åด้¤²บ®นตµบ®ด¶จ³กÁ¦¸®ดข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตÃด£ต¤ง Áช่น Áซ¤¹่¢ (พµªงº พµª«¹น²ขบ้³) / น¢Â¢่ 23

¤±บบ¬³£Äจ ¤±บบ¬³£Äจข®ง«²ต¨์ ผ่³นผµ¨Áซ¦¦์Ãด£ต¤ง ผµ¨Áซ¦¦์«²¢ผ²«ก²บ«µÉง¨ด¦้®¢ ¦กÁป¦¶É£นÂก๊«Ãด£ก³¤Âพ¤่ ผ่³นÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์Ãด£ต¤ง พบÄน ®±¢¶บ³ พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ ฟ®งนÊγ ůด¤³ พ¦³น³Á¤¶£ Å«้Áด¸®นดµน ¦กÁป¦¶É£นÂก๊« Ãด£«¤้³ง¦±¬¦²Éง«³¤บ¤µÁ¨ณ ผµ¨¬น²งÁพ¸É®¤²กª³ค¨³¢ช¸Êน Äช้Á¬ง¸®ก Äช้¤±บบท่®¦¢ Äช้ป®ด พบÄน«²ต¨์นÊγต่³งÇ Åด้Âก่ Å«้Áด¸®นท±Á¦ ด³¨ท±Á¦ Á¢่นท±Á¦ ก¹้ง ปº ¦±ป¦³ ÄนÁ¬ง¸®กป¦³ ¢¶ก³¤Å¬¦ข®งÁ¦¸®ด «¨นท³งก²บก³¤Å¬¦ข®งนÊγ Áพ¸É®Ä¬้ O ÄนนÊγÂพ¤่Åป£²งÁ¦¸®ด Á¤¶£ก¨่³ countercurrent exchange system 2 ¤±บบท่®¦¢ ป¤±ก®บด้¨£ท่®¦¢ (trachea) ®£º่จγน¨น¢³ก ซ·Éง Âท¤ก®£º่ต³¢Áน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇ พบ Äน¢¦ง ต±ข³บ กµÊงก¸® Äน¢ง¢¹¢ Å¢่¢¶ท่®¦¢Âท¤กต³¢ Áน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇ Âต่¢¶ท่®¦¢ซ้®นÁป็น ช²Êนพ²บÅป¢³ Á¤¶£ก¨่³ ป®ดÂผง (book lung) พบÄน«²ต¨์ปีก¦±«²ต¨์Á¦¶Ê£ง ¦ºกด้¨£น¢ นก¢¶ป®ดขน³ดÁ¦Èก ¢¶ถ¹ง¦¢ (air sac) 9 ถ¹ง ช่¨£«Î³¤®ง ®³ก³©Áพ¸É®«่งĬ้ป®ด¦ก Áป¦¶É£นÂก๊«Ä¬้นกÄช้ขณ±บµน ถ¹ง¦¢ (air sac) ข®งนกÅ¢่Åด้ ทγ¬น้³ท¶É¦กÁป¦¶É£นÂก๊« ¤±บบ¬³£Äจข®ง¢น¹ª£์ ท³งÁดµน¬³£Äจ ¤ºจ¢ºก (nostril) Ãพ¤งจ¢ºก (nasal cavity) ค®¬®£ (pharynx) ก¦่®งÁ«¶£ง (larynx) ¬¦®ด¦¢ (trachea) ¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ (capillary) ถ¹ง¦¢ (alveolus) ¬¦®ด¦¢ฝ®£ (bronchiole) ข²Ê¨ป®ด (bronchus) Ãพ¤งจ¢ºก (nasal cavity) ¡³£Äน¢¶Á¢¸®ก¦± cilia ช่¨£ด²กจ²บ«µÉงÂป¦กป¦®¢ / ป¤²บค¨³¢ช¸Êน¦±®¹ณ¬¡º¢µข®ง®³ก³© ค®¬®£ (pharynx) ก¦่®งÁ«¶£ง (larynx) ¬¦®ด¦¢ (trachea) / Á£¸É®บ¹ผµ¨¡³£Äน¢¶Áซ¦¦์«¤้³งÁ¢¸®ก¦± cilia Áป็นก¤±ดºก®่®น¤ºปต²¨ C (C-ring) Á¤¶£งซ้®นก²น ข²Ê¨ป®ด (bronchus) ¬¦®ด¦¢ฝ®£ (bronchiole) ¢¶ก³¤Â£ก£่®£Áป็น¬¦®ด¦¢ฝ®£จγน¨น¢³ก ถ¹ง¦¢ (alveoli) / ¢¶¬¦®ดÁ¦¸®ดฝ®£ (capillary) ®£º่¤®บÇ Áป็นบ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤Â¦กÁป¦¶É£นÂก๊« ก³¤¬³£ÄจÁข้³-®®ก ก³¤¬³£Äจ ก¤±ดºกซ¶ÉÃค¤ง ก¦้³¢Áน¸Ê®£·ดก¤±ดºกซ¶ÉÃค¤ง Âถบน®ก ÂถบÄน ก¦้³¢Áน¸Ê®ก¤±บ²ง¦¢ ก¦้³¢Áน¸Ê®¬น้³ท้®ง ป¤µ¢³ต¤ป®ด ค¨³¢ด²นป®ด Áข้³ ®®ก ¬ดต²¨ (Âบน¤³บ¦ง) ค¦³£ต²¨ (Ãค้ง¢³กข·Êน) £ก«ºงข·Êน ¦ดตÉγ¦ง ¬ดต²¨ ค¦³£ต²¨ ค¦³£ต²¨ ¬ดต²¨ ค¦³£ต²¨ (ท้®งป่®ง) ¬ดต²¨ (ท้®งÂฟบ) ÁพµÉ¢ข·Êน ¦ด¦ง ¦ด¦ง ÁพµÉ¢ข·Êน ~ ก³¤¬³£ÄจÄน¡³¨±ปกตµ Áก¶É£¨ข้®งก²บ ก¦้³¢Áน¸Ê®ก¤±บ²ง¦¢Â¦±ก¦้³¢Áน¸Ê®£·ดก¤±ดºกซ¶ÉÃค¤งÂถบน®ก ~ ก³¤¬³£ÄจÄน¡³¨±Å¢่ปกตµ (ต®น®®กก㦲งก³£) Áก¶É£¨ข้®งก²บ ก¦้³¢Áน¸Ê®¬น้³ท้®ง¦±ก¦้³¢Áน¸Ê®£·ดก¤±ดºกซ¶ÉÃค¤งÂถบÄน 24

Á¢¸É®®®กก㦲งก³£ ¤่³งก³£Áกµดก³¤ metabolism ¢³ก ¤±ด²บ CO Äน¤่³งก³£จ±ÁพµÉ¢ข·Êน ทγĬ้Á¦¸®ด¢¶ค่³ pH ¦ด¦ง ¬¤¸® ¢¶ค¨³¢Áป็นก¤ด¢³กข·Êน Áน¸É®งจ³ก CO ¢¶ก³¤¤¨¢ต²¨ก²บนÊγÄน ก¤±Â«Á¦¸®ด ทγĬ้Áกµดก¤ด (H ) «่งผ¦Ä¬้¢¶ก³¤¬³£Äจถ¶Éข·Êน Áพ¸É®Ä¬้ O Áข้³¢³¤่³งก³£¢³กข·Êน¦±ข²บ CO ®®กÅป Hb «³¢³¤ถจ²บก²บ CO ท¶Éบ¤µÁ¨ณ®±ต®¢ข®ง Fe Åด้ด¶¢³ก จ±Åด้ carboxyhaemoglobin (HbCO) ¬³ก¤่³งก³£Åด้¤²บ CO ¢³กÁกµน ®³จÁกµด®²นต¤³£ ถ·งช¶¨µตÅด้ Áช่น ก³¤¬¦²บÄน¤ถขณ±ตµดÁค¤¸É®ง£นต์Ũ้ HbO Hb + O • บ¤µÁ¨ณถ¹ง¦¢ป®ด (alveolus) • บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇข®ง¤่³งก³£ Hb + O HbO ป¤µ¢³ต¤®³ก³©Äนป®ด ¨²ดÃด£Äช้Áค¤¸É®ง spirometer ป¤µ¢³ต¤®³ก³©Á¢¸É®¬³£ÄจÁข้³-®®กปกตµ = 500 cm Á¢¸É®¬³£ÄจÁข้³ÁตÈ¢ท¶É ป¤µ¢³ต¤®³ก³©จ±Áข้³ป®ด = 6000 cm (ป¤µ¢³ต¤®³ก³©ท¶Éป®ด«³¢³¤ถบ¤¤จ¹Åด้ÁตÈ¢ท¶É) Á¢¸É®¬³£Äจ®®กÁตÈ¢ท¶Éป¤µ¢³ต¤®³ก³©จ±®®กจ³กป®ด = 4900 cm ¦±¢¶ป¤µ¢³ต¤®³ก³©ท¶Éตกค้³ง®£º่Äนป®ด = 1100 cm Á¨¦³ ®³ก³©ท¶Éตกค้³งÄนป®ดÁ¢¸É®¬³£Äจ®®กÁตÈ¢ท¶É ¬³£ÄจÁข้³ปกตµ ¬³£Äจ®®กปกตµ ¬³£ÄจÁข้³ÁตÈ¢ท¶É ¬³£Äจ®®กÁตÈ¢ท¶É ป¤µ¢³ต¤®³ก³©Äนป®ด (cm ) ด²งน²Êน ค¨³¢จ¹ป®ดÁ¢¸É®Áกµดก³¤¬³£ÄจÁข้³-®®ก«ºง«¹ด (vital capacity) = 4900 cm ค¨³¢จ¹ป®ดท²Êง¬¢ด¬¦²งก³¤¬³£ÄจÁข้³ÁตÈ¢ท¶É (total lung capacity) = 6000 cm 6,000 4,800 3,600 2,900 2,400 1,100 0 3 3 3 3 3 3 3 ก³¤¦Î³Á¦¶£งÂก๊« ¯¶Ã¢¦Ãก¦บµน (Hb) : Áป็น¤งค¨²ตถ¹ป¤±Á¡ทÃป¤ต¶นท¶É®£º่ÄนÁซ¦¦์Á¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง ป¤±ก®บด้¨£«³£ polypeptide Á¤¶£ก¨่³ globin จγน¨น 4 «³£ : Âต่¦±¬น่¨£จ±¢¶¯¶¢ (heme) ซ·Éง¢¶ธ³ต¹ Fe Áป็น«่¨นป¤±ก®บ«Î³ค²í ก³¤¦Î³Á¦¶£ง O Hb จ²บก²บ O ท¶Éบ¤µÁ¨ณ®±ต®¢ข®ง Fe จ±Åด้ oxyhemoglobin (HbO ) ท¶Éบ¤µÁ¨ณถ¹ง¦¢ป®ด 2 2 Hb + O HbO บ¤µÁ¨ณป®ด บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É® 2 2 2 ก³¤¦Î³Á¦¶£ง CO 2 Hb จ²บก²บ CO ท¶ÉÃป¤ต¶น globin Äนบ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇข®ง¤่³งก³£ จ±Åด้ carbaminohemoglobin (HbCO ) Âต่Áกµดข·ÊนÁป็น«่¨นน้®£ 2 Hb + CO HbCO บ¤µÁ¨ณป®ด บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É® 2 2 • บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇข®ง¤่³งก³£ : Hb + CO HbCO • บ¤µÁ¨ณถ¹ง¦¢ป®ด (alveolus) : HbCO Hb + CO 2 2 CO บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É®Âพ¤่Áข้³«º่ก¤±Â«Á¦¸®ด ทγĬ้Áกµดก¤ดค³¤์บ®นµก ซ·ÉงÂตกต²¨Áป็นÅ®®®น 2 CO + H O H CO H + HCO บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É® บ¤µÁ¨ณป®ด ÄนÁ¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง ÄนÁ¢ÈดÁ¦¸®ดÂดง 2 2 2 3 3 + - • บ¤µÁ¨ณÁน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇข®ง¤่³งก³£ : CO + H O H CO H + HCO • บ¤µÁ¨ณถ¹ง¦¢ป®ด (alveolus) : H + HCO H CO CO + H O 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 3 + - + - ก³¤ค¨บค¹¢ก³¤¬³£Äจ ก³¤ค¨บค¹¢¡³£น®ก®Î³น³จจµตÄจ (¬³£Äจปกตµ) «¢®ง«่¨น medulla oblongata ค¨บค¹¢จ²ง¬¨±ก³¤¬³£ÄจÁข้³®®ก «¢®ง«่¨น pons ค¨บค¹¢ช่¨งก³¤Áป¦¶É£นจ³กก³¤¬³£ÄจÁข้³Áป็น ก³¤¬³£Äจ®®ก ก³¤ค¨บค¹¢¡³£Äต้®Î³น³จจµตÄจ (ก¦²Êน¬³£Äจขณ±ดγนÊγ) «¢®ง«่¨น cerebrum «²Éงก³¤ก¦้³¢Áน¸Ê®ข®ง¤่³งก³£ช²É¨ขณ± ¢น¹ª£์Å¢่«³¢³¤ถก¦²Êน¬³£Äจจนต³£Åด้ Áพ¤³± ป¤µ¢³ณ CO ท¶É«±«¢ ®£º่ÄนÁ¦¸®ด (ค¨³¢Áป็นก¤ดÄนÁ¦¸®ด) จ±ก¤±ต¹้น©ºน£์ค¨บค¹¢ก³¤¬³£Äจ ท¶É medulla oblongata Ĭ้ค¨บค¹¢¡³£น®ก®Î³น³จจµตÄจ®¶กค¤²Êง ก¦Åกค¨บค¹¢ก³¤¬³£Äจ ด²งน²Êน ปัจจ²£Äนก³¤ค¨บค¹¢ก³¤¬³£Äจ ค¸® ¤±ด²บ CO ¬¤¸® ค่³ pH ÄนÁ¦¸®ด 2 2 2 2 2 2 + 25

«่งก¤±Â«ป¤±«³ทจ³ก Åข«²น¬¦²งÅป£²ง¬น่¨£ ปฏµบ²ตµง³น (effector) Áช่น ก¦้³¢Áน¸Ê®ต่³งÇ ¢¶Ä£ป¤±«³ท axon £³¨ ก¨่³ dendrite Áป็นÁซ¦¦์ป¤±«³ท¬¦³£ ข²Ê¨ (multipolar neuron) • Ä£ป¤±«³ท£ก®®กจ³ก ต²¨Áซ¦¦์ 1 Á«้น¦้¨Â£ก ®®กÁป็น 2 Á«้น • พบÄนÁซ¦¦์¤²บค¨³¢¤º้«·ก Äนป¢¤³กบนÅข«²น¬¦²ง นµ¨Áค¦¶£«ข®ง Schwann cell (bipolar neuron) Áซ¦¦์ป¤±«³ทข²Ê¨Áด¶£¨ Áซ¦¦์ป¤±«³ท«®งข²Ê¨ (unipolar neuron) (sensory neuron) ¤²บค¨³¢¤º้«·ก ¤±บบป¤±«³ท ¨µ¨²ฒน³ก³¤ข®ง¤±บบป¤±«³ท Å¢่¢¶¤±บบป¤±«³ท • พบÄนÃพ¤Ãทซ²¨ Áช่น ®±¢¶บ³ พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ ¦± ฟ®งนÊγ • ¢¶Á«้นÄ£ป¤±«³นง³น ค¨บค¹¢ก³¤Ãบกพ²ด ข®ง cilia nerve net (¤่³ง¬) • พบÄน cnidarian Áช่น ůด¤³ ป±ก³¤²ง ¢งก±พ¤¹น • Áป็น«²ต¨์ก¦¹่¢Â¤กท¶ÉÁ¤µÉ¢¢¶¤±บบป¤±«³ทท¶É Âท้จ¤µง nerve ring (¨ง¬¨น) • พบÄน echinoderm Áช่น ด³¨ท±Á¦ • ¢¶ก³¤Â£กÂขนงข®งÁ«้นป¤±«³ทÅปÄนÂน¨ ¤²©¢¶ Á¤¶£ก¨่³ radial nerve ÄนÂต่¦± Âขนข®งด³¨ท±Á¦ ladder-type (ข²Êนบ²นÅด) • พบÄน¬น®นต²¨Âบน Áช่น พ¦³น³Á¤¶£ • ¢¶ก³¤¤¨¢ก¦¹่¢ข®งÁซ¦¦์ป¤±«³ทท¶Éบ¤µÁ¨ณ ¬²¨ Á¤¶£ก¨่³ cerebral ganglia ¢¶Á«้น ป¤±«³ทต³¢£³¨Â¦±ต³¢ข¨³งต¦®ด¦Î³ต²¨ ventral nerve cord • Á«้นป¤±«³ทÁ¤¶£งต²¨®£º่ด้³นท้®งข®ง¦Î³ต²¨ • พบÄน¬น®นต²¨ก¦¢ (annelid) ข·ÊนÅป • Äน arthropod ¢¶ ganglion (ป¢ ป¤±«³ท) ®£º่ต³¢ข้®ป¦้®งต่³งÇข®ง¦Î³ต²¨ dosal nerve cord • Á«้นป¤±«³ทท¶É¢¶¦²กªณ±ก¦¨ง®£º่ด้³น¬¦²ง • พบÄน«²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง (chordate) • ¢¶ก³¤พ²ฒน³ข®งÁป็น«¢®ง¦±Åข«²น¬¦²ง ซ·ÉงÁป็น¤±บบป¤±«³ท«่¨นก¦³ง (CNS) Áซ¦¦์ป¤±«³ทข®ง¢น¹ª£์ ¤±บบป¤±«³ท ป¤±ก®บด้¨£ • Áซ¦¦์ป¤±«³ท : ทγ¬น้³ท¶É¤²บ«่งก¤±Â«ป¤±«³ท ¡³£Äน¢¶ mitochondria จγน¨น¢³ก ¢¶ RER (Nissl body) ¦±¢¶ intermediate filament Á¤¶£ก¨่³ neurofilament ช่¨£คÊγจ¹นÁซ¦¦์ • glial cell : Áป็นÁซ¦¦์คÊγจ¹น ทγ¬น้³ท¶Éช่¨£Áซ¦¦์ ป¤±«³ทÄนก³¤ทγง³น Áช่น Schwann cell , astrocyte , oligodendrocyte Áป็นต้น ชนµดข®งÁซ¦¦์ป¤±«³ท Âบ่งต³¢Ãค¤ง«¤้³ง Âบ่งต³¢¬น้³ท¶É Áซ¦¦์ป¤±«³ท¬¦³£ข²Ê¨ (multipolar neuron) (interneuron) ป¤±«³นง³น (motor neuron) «²Éงก³¤ dendrite Áซ¦¦์ป¤±«³ทก่®น¬น้³ ¤²บก¤±Â«ป¤±«³ทจ³ก nucleus Nissl body Áป็น RER («²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น) axon Áซ¦¦์ป¤±«³ทถ²ดÅป «่งก¤±Â«ป¤±«³ทĬ้ cell body . . . . . . myelin sheath ทγĬ้ก¤±Â«ป¤±«³ท«่งÅด้Á¤È¨ข·Êน Áป็นฉน¨น (Åข¢²น) ¬¹้¢ axon Schwann cell axon node of Ranvier «่งก¤±Â«ป¤±«³ทผ่³น «่¨นท¶ÉÅ¢่¢¶ฉน¨น ¢¶ก³¤ synaptic terminal บ¤µÁ¨ณ synapse «่งก¤±Â«ป¤±«³ทผ่³น • Ä£ป¤±«³ท£ก®®กจ³ก ต²¨Áซ¦¦์ 2 Á«้น ค¸® axon ¦± dendrite • พบÄนÁ¤ตµน³ Áซ¦¦์¤²บ ก¦µÉน Áซ¦¦์¤²บÁ«¶£ง • Ä£ป¤±«³ท£ก®®กจ³ก ต²¨Áซ¦¦์¬¦³£Á«้น Ãด£ ¢¶ axon Áพ¶£ง 1 Á«้น ท¶ÉÁ¬¦¸®Áป็น dendrite • พบ¢³ก«¹ดÄน¤่³งก³£ ¤²บก¤±Â«ป¤±«³ทจ³ก ¬น่¨£¤²บค¨³¢¤º้«·ก (receptor) ¦้¨ถ่³£ ท®ดÅป£²งÁซ¦¦์ป¤±«³ท «²Éงก³¤ Áป็นÁซ¦¦์ป¤±«³ทข²Ê¨Áด¶£¨ (unipolar neuron) ¬¤¸®Áซ¦¦์ป¤±«³ท«®งข²Ê¨ (bipolar neuron) Áช¸É®¢ต่®¤±¬¨่³งÁซ¦¦์ ป¤±«³ท¤²บค¨³¢¤º้«·กก²บ Áซ¦¦์ป¤±«³ท«²Éงก³¤ ®£º่Äน«¢®ง¦±Åข«²น¬¦²ง Áป็นÁซ¦¦์ป¤±«³ท¬¦³£ ข²Ê¨ (multipolar neuron) Cell body Cell body Axon Axon Dendrite Axon Dendrites Dendrites 26

ปัจจ²£ท¶É¢¶ผ¦ต่®ค¨³¢Á¤È¨ข®งก¤±Â«ป¤±«³ท Ca2+ Ca2+ Ca2+ Ca2+ ค¨³¢ต่³ง©²ก£์Åฟฟ้³¤±¬¨่³งÁซ¦¦์ (mV) -100 50 0 -50 Á¨¦³ ก³¤Áกµดก¤±Â«ป¤±«³ท (nerve impulse) Ãด£ปกตµ¡³£ÄนÁซ¦¦์ จ±¢¶ป¤±จ¹ – ¦±¡³£น®กÁซ¦¦์จ±¢¶ป¤±จ¹ + Á¤¶£ก¨่³ ค¨³¢ต่³ง©²ก£์Åฟฟ้³¤±¬¨่³งÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ (membrane potential) • ค¨³¢Áข้¢ข้นข®ง Na ¡³£น®ก ¢³กก¨่³¡³£ÄนÁซ¦¦์ Âต่ค¨³¢ Áข้¢ข้นข®ง K ¡³£Äน¢³กก¨่³ ¡³£น®กÁซ¦¦์ • ค¨³¢ต่³ง©²ก£์Åฟฟ้³¤±¬¨่³ง¡³£ Äนก²บ¡³£น®กÁซ¦¦์ = -70 mV 1 ¤±£±พ²ก (resting state) 1 + + ¢¶«µÉงÁ¤้³¢³ก¤±ต¹้นจนถ·ง¤±ด²บ threshold (-50 mV) ทγĬ้ ช่®งÃซÁด¶£¢Áปิด Na จ·งพ¤ºÁข้³Åป ÄนÁซ¦¦์ ¡³£ÄนÁซ¦¦์จ±¢¶ป¤±จ¹Áป็น บ¨ก¢³กข·Êน จนถ·ง¤±£± action potential (+50 mV) 2 ¤±£± depolarization 2 threshold action potential + • ช่®งÃซÁด¶£¢ปิด ช่®งÃพÂท«Áซ¶£¢Áปิด ทγĬ้ K พ¤º®®กน®กÁซ¦¦์ • Áซ¦¦์จ±«ºíÁ«¶£ป¤±จ¹บ¨ก ค¨³¢ต่³ง©²ก£์Á£¸É®Áซ¦¦์จ·ง¦ด¦ง¢³Äก¦้Áค¶£ง ก²บ¤±£±พ²กĬ¢่®¶กค¤²Êง (-70 mV) ¤±£± repolarization 3 3 + • ช่®งÃพÂท«Áซ¶£¢ปิดช้³ก¨่³ช่®ง ÃซÁด¶£¢ ทγĬ้ K Âพ¤่®®ก จ³กÁซ¦¦์¢³กÁกµนÅป ทγĬ้ ©²ก£์Åฟฟ้³Á£¸É®Áซ¦¦์¦ด¦งตÉγ ก¨่³¤±£±พ²ก (< -70 mV) Á¤¶£ก¨่³ undershoot • Áกµด Na - K pump ทγĬ้ ค¨³¢ต่³ง©²ก£์Á£¸É®Áซ¦¦์ก¦²บ Áข้³«º่¤±£±พ²ก (-70 mV) 4 ¤±£± hyperpolarization + + + 4 -70 undershoot ท¶É¤±£± resting state Na ท¶É®£º่น®กÁซ¦¦์จ±Âพ¤่Áข้³Áซ¦¦์ «่¨น K ท¶É®£º่ÄนÁซ¦¦์จ± Âพ¤่®®กจ³กÁซ¦¦์ Áซ¦¦์จ·ง¤²กª³ค¨³¢Áข้¢ข้นÅ®®®นด้¨£ ก¤±บ¨นก³¤ Na - K pump (ปั๊¢ Na ®®กน®กÁซ¦¦์¦± ปั๊¢ K Áข้³«º่Áซ¦¦์ ด้¨£®²ต¤³«่¨น 3Na : 2K ) 1 + + + + + + + + • ¢¶Á£¸É®¬¹้¢Å¢®¶¦µน (myelin sheath) ก¤±Â«ป¤±«³ทจ±Áค¦¸É®นท¶ÉÅด้Á¤È¨ก¨่³Áซ¦¦์ท¶ÉÅ¢่¢¶Á£¸É®¬¹้¢Å¢®¶¦µน Áน¸É®งจ³กÁ£¸É®¬¹้¢Å¢®µ¦µนÁป็นฉน¨นÅฟฟ้³ ทγĬ้ก³¤«่งก¤±Â«ป¤±«³ทÁกµดข·ÊนÁฉพ³±บ¤µÁ¨ณ node of Ranvier ด²งน²Êนก³¤«่งก¤±Â«ป¤±«³ทจ·งÁป็นÂบบก้³¨ก¤±Ãดด • ¤±£±¬่³งข®ง node of Ranvier ¢³กข·Êน ก¤±Â«ป¤±«³ทจ±Áค¦¸É®นท¶ÉÅด้Á¤È¨ข·Êน • ขน³ดÁ«้นผ่³น©ºน£์ก¦³งข®ง axon Ĭí่ ก¤±Â«ป¤±«³ทจ±Áค¦¸É®นท¶ÉÅด้Á¤È¨ ก³¤«่งก¤±Â«ป¤±«³ทบ¤µÁ¨ณ Synapse Á¢¸É®ก¤±Â«ป¤±«³ทÁค¦¸É®นท¶É¢³ถ·งป¦³£«¹ดข®ง axon (synaptic terminal) จ±¢¶ก³¤«่งก¤±Â«ก¤±«³ทต่®Åป£²ง dendrite ข®งÁซ¦¦์ถ²ดÅป ผ่³น บ¤µÁ¨ณ synapse ซ·Éง¢¶ 2 ¨µธ¶ Åด้Âก่ ก³¤ synapse Åฟฟ้³ ก³¤ถ่³£ท®ดก¤±Â«ป¤±«³ทจ³กÁซ¦¦์ก่®น synapse (presynaptic cell) Åป£²งÁซ¦¦์¬¦²ง synapse (postsynaptic cell) ผ่³น gap junction ซ·ÉงÁกµดข·ÊนÅด้®£่³ง¤¨ดÁ¤È¨ พบÄน¤±บบป¤±«³ทข®ง«²ต¨์ช²ÊนตÉγ Áช่น ůด¤³ ก³¤ synapse Áค¢¶ ก³¤ถ่³£ท®ดก¤±Â«ป¤±«³ทจ³กÁซ¦¦์ก่®น synapse Åป£²งÁซ¦¦์¬¦²ง synapse Ãด£Äช้«³¤«¸É®ป¤±«³ท (neurotransmitter) ซ·Éง¢¶¬¦³£ชนµด Áช่น Acetylcholine , Epinephrine , Norepinephrine Áป็นต้น presynaptic cell (ป¦³£ axon) postsynaptic cell (dendrite ข®งÁซ¦¦์ถ²ดÅป) synaptic cleft Á¢¸É®ก¤±Â«ป¤±«³ท¢³ถ·งป¦³£ axon จ±ก¤±ต¹้นĬ้ ป¤±ตºÂค¦Áซ¶£¢Áปิด ทγĬ้ Ca Ŭ¦Áข้³¢³ÄนÁซ¦¦์ 1 2+ Ca ก¤±ต¹้น synaptic vesicle Ĭ้Áกµดก³¤¤¨¢ ก²บÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ ¦±ป¦่®£«³¤«¸É®ป¤±«³ท®®กÅป£²ง ช่®ง synaptic cleft ผ่³น exocytosis 2 2+ 3 «³¤«¸É®ป¤±«³ทจ²บก²บ receptor บนÁ£¸É®¬¹้¢ Áซ¦¦์ข®งÁซ¦¦์¬¦²ง synapse ¦้¨Á¬น¶É£¨นγĬ้ Áกµดก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง©²ก£์Åฟฟ้³ท¶ÉÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ (depolarization /hyperpolarization) ก¤±Â«ป¤±«³ท¬£¹ด¦ง «³¤ «¸É®ป¤±«³ทถºกท㦳£ Áพ¸É® £²บ£²ÊงÅ¢่Ĭ้Áกµดก³¤«่งก¤±Â« ป¤±«³ท¢³กÁกµนÅป 4 neurotransmitter synaptic vesicle ions receptor 27

Olfactory bulb Äนป¦³ กบ ทγ¬น้³ท¶Éด¢ก¦µÉน Äนคนจ±Äช้ cerebrum Âทน frontral lobe ก³¤Áค¦¸É®นŬ¨ / ก³¤Á¤¶£น¤º้ / ก³¤Äช้Á¬ต¹ผ¦ / ค¨³¢จγ / ®³¤¢ณ์ / ก³¤®®กÁ«¶£ง ¤±บบป¤±«³ทข®ง«²ต¨์¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง «¢®ง «¢®ง Åข«²น¬¦²ง «่¨นท¶É¤²บค¨³¢¤º้«·ก (sensory) «่¨นท¶É«²Éงก³¤ (motor) ¤±บบป¤±«³ทÃซ¢³ตµก (SNS) ¤±บบป¤±«³ท®²ตÃน¨²ตµ(ANS) Parasympathetic Sympathetic ¤±บบป¤±«³ท ¤±บบป¤±«³ท«่¨นก¦³ง (CNS) ¤±บบป¤±«³ท«่¨นก¦³ง (CNS) ¤±บบป¤±«³ท¤®บน®ก (PNS) «่¨นป¤±ก®บข®ง«¢®ง Cerebrum : ด้³นน®ก«¹ด Á¤¶£ก¨่³ cerebral cortex : ซ¶กซ้³£ (ก³¤คγน¨ณ ¨µÁค¤³±¬์ ¡³ª³ Á¬ต¹ผ¦) / ซ¶กข¨³ (©µ¦ป± ดนต¤¶ ®³¤¢ณ์) : Âบ่งÁป็น 4 «่¨น ค¸® frontal lobe , temporal lobe , parietal lobe ¦± occipital lobe Thalamus ©ºน£์¤¨¢ก³¤ถ่³£ท®ดก¤±Â«ป¤±«³ท¬¤¸®ค¨³¢¤º้«·ก จ³ก«่¨นต่³งÇข®ง¤่³งก³£ ผ่³นÁข้³«º่ cerebrum Hypothalamus ®¹ณ¬¡º¢µ¤่³งก³£ / ก³¤Áต้นข®ง¬²¨Äจ /ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด / ¬µ¨ / ก¤±¬³£นÊγ / ก³¤น®น / ค¨³¢ต้®งก³¤ท³งÁพ© temporal lobe ก³¤Åด้£µน / ก³¤ด¢ก¦µÉน Pons ก³¤¬³£Äจ / ก³¤Áค¦¸É®นŬ¨บนÄบ¬น้³ / ก³¤Áค¶Ê£¨ / ก³¤¬¦²ÉงนÊ㦳£ Medulla oblongata ก³¤¬³£Äจ / ก³¤Áต้นข®ง¬²¨Äจ / ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด / ก³¤ก¦¸น ®³Áจ¶£น Å® จ³¢ occipital lobe ก³¤¢®งÁ¬Èน parietal lobe ก³¤¤²บค¨³¢¤º้«·ก «²¢ผ²« ¤²บ¤« / ก³¤พºด (¡³ª³) grey matter (ช²Êนน®ก) : axon Å¢่¢¶Á£¸É®¬¹้¢Å¢®¶¦µน (myelin sheath) / ¢¶ต²¨Áซ¦¦์ป¤±«³ท white matter (ช²ÊนÄน) : axon ¢¶ Á£¸É®¬¹้¢Å¢®¶¦µน (myelin sheath) «¢®ง«่¨น¬น้³ (forebrain) : cerebrum / thalamus / hypothalamus / olfactory bulb / pineal gland «¢®ง«่¨นก¦³ง (midbrain) : Äนป¦³ กบ Á¤¶£ก¨่³ optic lobe «¢®ง«่¨น¬¦²ง (hindbrain) : cerebellum / pons / medulla oblongata Åข«²น¬¦²ง Dorsal horn Ventral horn sensory neurons motor neurons grey matter (ช²ÊนÄน) white matter (ช²Êนน®ก) dorsal root ganglion soma Dorsal root Ventral root central canal Spinal nerve ¬น้³ท¶Éข®งÅข«²น¬¦²ง • ต²¨ก¦³งÄนก³¤¤²บ«่งก¤±Â«ป¤±«³ท ¤±¬¨่³ง«¢®งก²บ«่¨น¤²บค¨³¢¤º้«·ก (sensory) ¦±«่¨น«²Éงก³¤ (motor) • ค¨บค¹¢ก³¤Áกµดปฏµกµ¤µ£³ก³¤ต®บ«น®ง (reflex action) Pineal gland «¤้³ง melatonin Cerebellum ป¤±«³นก³¤Áค¦¸É®นŬ¨ / ก³¤ท¤งต²¨ / ค¨³¢ป¤±ณ¶ต Midbrain reflex ข®งต³Â¦±ก³¤Åด้£µน (Äนป¦³ กบ Á¤¶£ก optic lobe ซ·ÉงÁก¶É£¨ข้®งก²บก³¤¢®งÁ¬ÈนÃด£ต¤ง) Pituitary gland ต่®¢Äต้«¢®ง * * 28

• ¤º¢่³นต³ข£³£ • ¬²¨ÄจÁต้นÁ¤È¨ ¤ง • ¬¦®ด¦¢ป®ดค¦³£ ¬³£Äจค¦่®ง • £²บ£²Êงก³¤¬¦²ÉงนÊ㦳£ นÊ㦳£น้®£Â¦±Á¬น¶£¨ • £²บ£²Êงก³¤ทγง³น¬¤¸®ก³¤¬¦²Éงข®ง¤±บบ£่®£®³¬³¤ • ก¤±Áพ³±ปั««³¨±ค¦³£ต²¨ Å¢่ข²บปั««³¨± • ก¤±ต¹้นĬ้ต²บ«¦³£ glycogen Áพ¸É®£²บ£²Êงก³¤¬¦²Éงข®งถ¹งนÊγด¶ • ก¤±ต¹้นĬ้ต่®¢¬¢¨กÅต«่¨นÄน¬¦²Éง Epinephrine • ก¤±ต¹้นก³¤¬¦²ÉงนÊγ®«¹จµ(Ejaculation) / ช่®งค¦®ดบ¶บต²¨ Sympathetic nervous system (¡³¨±ต¸Éนต²¨) Parasympathetic nervous system (¡³¨±พ²ก) I Sensory จ¢ºก II Sensory ต³ III Motor ก¦้³¢Áน¸Ê®¦ºกต³ IV Motor ก¦้³¢Áน¸Ê®¦ºกต³ V Mixed Äบ¬น้³Â¦±ฟัน VI Motor ก¦้³¢Áน¸Ê®¦ºกต³ VII Mixed ต่®¢¤²บ¤« / ต่®¢นÊ㦳£ / ก¦้³¢Áน¸Ê®Äบ¬น้³ VIII Sensory ¬º IX Mixed ต่®¢¤²บ¤« / ต่®¢นÊ㦳£ / ก³¤ก¦¸น X Mixed ช่®ง®ก / ช่®งท้®ง XI Motor ก¦้³¢Áน¸Ê®£กŬ¦่ XII Motor ¦µÊน CN ชนµดÁ«้นป¤±«³ท ®¨²£¨±ท¶Éตµดต่® ¤±บบป¤±«³ท¤®บน®ก (PNS) ป¤±ก®บด้¨£ Á«้นป¤±«³ท«¢®ง (cranial nerve : CN) 12 คº่ ¦± Á«้นป¤±«³ทÅข«²น¬¦²ง (spinal nerve : SN) 31 คº่ Á«้นป¤±«³ท«¢®ง Á«้นป¤±«³ทÅข«²น¬¦²ง Cervical nerve (บ¤µÁ¨ณค®) 8 คº่ Thoracic nerve (บ¤µÁ¨ณ®ก) 12 คº่ Lumbar nerve (บ¤µÁ¨ณÁ®¨) 5 คº่ Sacral nerve (บ¤µÁ¨ณก¤±ÁบนÁ¬นÈบ) 5 คº่ Coccygeal nerve (บ¤µÁ¨ณก้นกบ) 1 คº่ «¢®ง (brain) Åข«²น¬¦²ง (spinal cord) ¤±บบป¤±«³ทÃซ¢³ตµก (SNS) • ค¨บค¹¢ก³¤ทγง³นข®งก¦้³¢Áน¸Ê®¦³£ • ทγง³น¡³£Äต้®Î³น³จจµตÄจ (voluntary) Áช่น £กÂขน/ข³ • ค¨บค¹¢ท¶É«¢®ง«่¨น cerebrum • Äช้ acetylcholine Áป็น«³¤«¸É®ป¤±«³ท ก¤ณ¶ทγง³น¡³£น®ก®Î³น³จจµตÄจ (Involuntory) • ค¨บค¹¢ท¶ÉÅข«²น¬¦²ง Ãด£Å¢่ต้®งผ่³น«¢®ง • Áป็นก³¤ต®บ«น®งท¶É¤¨ดÁ¤È¨ ท²นท¶ท²นÄด Á¤¶£ก¨่³ reflex action • ¨งจ¤ก³¤ทγง³นข®ง¤±บบป¤±«³ทน¶Ê Á¤¶£ก¨่³ reflex arc ชนµดข®ง reflex action knee-jerk reflex (ก³¤ด¶ดข³ข·ÊนÁ¢¸É®ถºกÁค³±ท¶É¬²¨Áข่³) ¢¶ reflex arc ค¸® sensory neuron motor neuron Á¤¶£ก¨งจ¤น¶Ê¨่³ monosynaptic reflex withdrawal reflex (ก³¤ช²ก¢¸®¬¤¸®Áท้³®®กÁ¢¸É®«²¢ผ²««µÉง®²นต¤³£) ¢¶ reflex arc ค¸® sensory neuron interneuron motor neuron Á¤¶£ก¨งจ¤น¶Ê¨่³ polysynaptic reflex * ¤±บบป¤±«³ท®²ตÃน¨²ตµ(ANS) • ค¨บค¹¢ก³¤ทγง³นข®งก¦้³¢Áน¸Ê®Á¤¶£บ ก¦้³¢Áน¸Ê®¬²¨Äจ ®¨²£¨±¡³£Äน ¦±ต่®¢ต่³งÇÄน¤่³งก³£ • ทγง³น¡³£น®ก®Î³น³จจµตÄจ (involuntary) Áช่น ค¨บค¹¢®¹ณ¬¡º¢µ¤่³งก³£ ก³¤Áต้นข®ง¬²¨Äจ • ค¨บค¹¢ท¶Éก้³น«¢®ง¦±Åข«²น¬¦²ง • Äช้ acetylcholine ¦± norepinephrine Áป็น«³¤«¸É®ป¤±«³ท ¤º¢่³นต³¬ด ¬²¨ÄจÁต้นช้³ Áบ³ ¬¦®ด¦¢ป®ด¬ด ¬³£ÄจÅ¢่«±ด¨ก ก¤±ต¹้นก³¤¬¦²ÉงนÊ㦳£ นÊ㦳£¢³ก¦±Ä« ก¤±ต¹้นก³¤ทγง³น¬¤¸®ก³¤¬¦²Éงข®ง¤±บบ£่®£®³¬³¤ ก¤±Áพ³±ปั««³¨±¬ดต²¨ ข²บปั««³¨± ก¤±ต¹้นถ¹งนÊγด¶Ä¬้¬¦²ÉงนÊγด¶(ถ¹งนÊγด¶¬ดต²¨) - ก¤±ต¹้นก³¤ÂขÈงต²¨ข®ง®¨²£¨±«¸บพ²นธ¹์ (Erection) ¨งจ¤ก³¤ทγง³นข®ง SNS «µÉงÁ¤้³ ®¨²£¨±¤²บค¨³¢¤º้«·ก (receptor) Sensory neuron ¬น่¨£ต®บ«น®ง (ก¦้³¢Áน¸Ê®¦³£) Motor neuron Interneuron 29

จ¢ºก¦±ก³¤ด¢ก¦µÉน ¦µÊน¦±ก³¤¤²บ¤« ¬ºÂ¦±ก³¤Åด้£µน ก³¤ป¤²บขน³ดข®ง¤º¢่³นต³ • ¢¶Â«ง¢³ก ¤º¢่³นต³¬ด / ก¦้³¢Áน¸Ê®¨ง¬ด / ก¦้³¢Áน¸Ê®¤²©¢¶ค¦³£ • ¢¶Â«งน้®£ ¤º¢่³นต³ข£³£ / ก¦้³¢Áน¸Ê®¨งค¦³£ / ก¦้³¢Áน¸Ê®¤²©¢¶¬ด ®¨²£¨±¤²บค¨³¢¤º้«·ก ต³Â¦±ก³¤¢®งÁ¬Èน ช²Êน sclera ช²Êน choroid ช²Êน retina blind spot Å¢่Á¬Èน¡³พ Áพ¤³±Å¢่¢¶Áซ¦¦์¤²บ«ง optic nerve (CN II) suspensory ligament (Á®Èน£·ดÁ¦น«์) ciliary muscle (ก¦้³¢Áน¸Ê®£·ดÁ¦น«์) ก¤±จกต³ (cornea) ¬²กÁ¬Â«ง / Áป¦¶É£นถ่³£Åด้ ¢่³นต³ (iris) ค¨บค¹¢ขน³ด¤º¢่³นต³ / Á¬Èนต³Áป็น«¶ต่³งÇ ¤º¢่³นต³ (pupil) ค¨บค¹¢ป¤µ¢³ณ«งท¶ÉÁข้³Äน¦ºกต³ lens Ãฟก²«Ä¬้¡³พช²ดข·Êน fovea Á¬Èน¡³พช²ด«¹ด พบÁฉพ³±Áซ¦¦์¤ºปก¤¨£ บ¤µÁ¨ณท¶É«งตกก¤±ทบ¢³ก«¹ด ก³¤ป¤²บ¤ºป¤่³งข®งÁ¦น«์ต³ • ¨²ตถ¹®£º่Äก¦้ Á¦น«์ต³Ãค้ง¢³ก (ก¦¢ข·Êน) / ก¦้³¢Áน¸Ê® £·ดÁ¦น«์¬ด / Á®Èน£·ดÁ¦น«์¬£่®น • ¨²ตถ¹®£º่Åก¦ Á¦น«์ต³Ãค้งน้®£ (Âบน¦ง) / ก¦้³¢Áน¸Ê® £·ดÁ¦น«์ค¦³£ / Á®Èน£·ดÁ¦น«์ต·ง retina ¢¶Áซ¦¦์¤²บ«ง 2 ป¤±Á¡ท Åด้Âก่ • Áซ¦¦์¤ºปÂท่ง (rod cell) Ũต่®Â«ง / ¡³พÅ¢่¢¶«¶/ ¢¶ rhodopsin (Ãป¤ต¶น opsin + «³¤«¶ retinal) rhodopsin (opsin + retinal) opsin ก²บ retinal £ก®®กจ³กก²น Á«้นป¤±«³ท«¢®งคº่ท¶É 2 (CN II) Á¢¸É®¢¶Â«ง Á¢¸É®Å¢่¢¶Â«ง «่งก¤±Â«ป¤±«³ท • Áซ¦¦์¤ºปก¤¨£ (cone cell) Å¢่Ũต่®Â«ง / ¡³พ¢¶«¶/ ¢¶ iodopsin (¤งค¨²ตถ¹ photopsin + «³¤«¶ retinal) Âบ่งÅด้Áป็น 3 ชนµด ค¸® Áซ¦¦ท¶ÉŨต่®Â«ง«¶นÊγÁงµน , Áซ¦¦์ท¶ÉŨต่®Â«ง«¶Âดง ¦± Áซ¦¦์ท¶ÉŨต่®Â«ง«¶Áข¶£¨ semicircular canal ช่¨£Äนก³¤ท¤งต²¨ cochlea ¤²บค¦¸ÉนÁ«¶£ง Á£¸É®Âก้¨¬º (tympanic membrane) Áป¦¶É£นพ¦²งง³นÁ«¶£งĬ้Áป็นพ¦²งง³นก¦ ทγĬ้Áกµดก³¤«²Éน«±Áท¸®น eustachian tube Áท่³ก²บบ¤¤£³ก³©¡³£น®ก ป¤²บค¨³¢ด²นÄน¬ºช²Êนก¦³งĬ้ Äบ¬º (pinna) ¤º¬º (auditory canal) cochlea nerve vestibular nerve CN VIII ก¤±ดºกค้®น (malleus) ก¤±ดºกท²Éง (incus)ก¤±ดºกÃก¦น (stapes) olfactory bulb frontal lobe olfactory nerve CN I ช²ÊนÁ¢¸®ก (mucous layer) cilia olfactory receptor neuron (จ²บâÁ¦ก¹¦ก¦µÉนต่³งÇ) âÁ¦ก¹¦ก¦µÉน Ãพ¤งจ¢ºก olfactory receptor neuron cerebrum olfactory bulb Á«้นป¤±«³ท«¢®งคº่ท¶É 1 (CN I) ¤«ข¢ ¤«Áป¤¶Ê£¨ ¤«ÁคÈ¢ ¤«¬¨³น ต¹่¢¤²บ¤« (taste bud) ป¹่¢¦µÊน (papilla) Áซ¦¦์¤²บ¤« (taste cell) ¢¶ microvilli ¤º¤²บ¤« (taste pore) Á«้นป¤±«³ท ¦µÊน¤²บ¤«Åด้ 5 ชนµด Åด้Âก่ Áป¤¶Ê£¨ ÁคÈ¢ ¬¨³น ข¢ ®º¢³¢µ Á¢¸É®Á«¶£งÁดµนท³ง¢³ถ·งÄบ¬º Á«¶£งจ±Áข้³¢³ท³ง¤º¬º ¦้¨ ก¤±ทบÁ£¸É®Âก้¨¬º จ³กน²Êนพ¦²งง³นÁ«¶£งจ±Áป¦¶É£นÁป็น พ¦²งง³นก¦ทγĬ้ก¤±ดºกค้®น ท²Éง Ãก¦น Áกµดก³¤«²Éน «±Áท¸®น¦±ข£³£«²íí³ณค¦¸ÉนÁ«¶£ง ก³¤«²Éนจ±Áข้³ÅปÄน cochlea ทγĬ้ข®งÁ¬¦¨ข้³งÄนÁกµดก³¤«²Éน «่งผ¦Ä¬้ Áซ¦¦์ขนÄน cochlea (sensory hair cell) «¤้³ง ก¤±Â«ป¤±«³ท ¦้¨«่งÅปท¶É cochlea nerve ก่®นจ± Áข้³«º่«¢®งผ่³นÁ«้นป¤±«³ท«¢®งคº่ท¶É 8 (CN VIII) 30

Releasing hormone ¯®¤์âน¦±ต่®¢Å¤้ท่® ¯®¤์âน Peptide hormone Amine hormone Steroid hormone ¯®¤์âนจ³ก hypothalamus (oxytocin/ ADH) , จ³กต่®¢Äต้«¢®ง , จ³กต²บ®่®น (insulin/glucagon) , จ³ก parathyroid glycoprotein hormone Åด้Âก่ FSH , LH , TSH ¦± HCG ¯®¤์âนจ³กต่®¢Åท¤®£ด์ (thyroxine) epinephrine (adrenaline) norepinephrine (noradrenaline) melatonin ¯®¤์âนจ³ก adrenal cortex Áช่น cortisol , aldosterone ¯®¤์âนÁพ© Áช่น estrogen , progesterone , testosterone • «¤้³งจ³ก hypothalamus • ก¤±ต¹้นĬ้ต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬น้³¬¦²Éง¯®¤์âนต่³งÇ Áช่น ก³¤ค¨บค¹¢ก³¤¬¦²Éง¯®¤์âน Hypothalamus ต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬น้³ ต่®¢Åท¤®£ด์ «่¨นต่³งÇข®ง¤่³งก³£ Thyrotropin releasing hormone (TRH) Thyroid stimulating hormone (TSH) Thyroxine negative feedback Gonadotropin releasing hormone (GnRH) ก¤±ต¹้นต่®¢Äต้ «¢®ง«่¨น¬น้³Ä¬้¬¦²Éง Gonadotropin (Gn) Åด้Âก่ FSH ¦± LH Áพ¸É®Åปก¤±ต¹้น¤²งÅข่¦±®²ณฑ±ต่®Åป Thyrotropin releasing hormone (TRH) ก¤±ต¹้นต่®¢Äต้«¢®ง «่¨น¬น้³Ä¬้¬¦²Éง Thyroid stimulating hormone (TSH) ÁพµÉ¢ข·Êน Áพ¸É®Åปก¤±ต¹้นต่®¢Åท¤®£ด์ (thyroid gland) ต่®Åป Negative feedback Á¢¸É®¬¦²Éง¯®¤์âน®®ก¢³ ¯®¤์âนน²Êนจ±Åป£²บ£²Êงก³¤¬¦²Éง¯®¤์âน Áช่น TSH ก¤±ต¹้นต่®¢Åท¤®£ด์ Ĭ้¬¦²Éง Thyroxine Á¢¸É®¤±ด²บ Thyroxine «ºงข·Êน จ±ทγĬ้ůÃพท³¦³¢²«Â¦±ต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น ¬น้³¬¦²Éง TRH ¦± TSH ¦ด¦งต³¢¦Î³ด²บ Positive feedback Á¢¸É®¬¦²Éง¯®¤์âน®®ก¢³ ¯®¤์âนน²Êนจ±Åปก¤±ต¹้นĬ้¢¶ก³¤¬¦²Éง ¯®¤์âนÁพµÉ¢ Áช่น Oxytocin ก¤±ต¹้นก³¤¬¦²ÉงนÊγน¢ Á¢¸É®¢¶ก³¤ ดºดน¢กÈจ±ก¤±ต¹้นก³¤¬¦²Éง Oxytocin Ĭ้¢³กข·Êน ก³¤ค¨บค¹¢ก³¤¬¦²Éง¯®¤์âน • Growth hormone (GH) ถ้³¬¦²Éงน้®£Åป ÁดÈกจ±Áต¶Ê£Âค¤± (Dwarfism) ผº้Ĭí่จ±¢¶metabolism ผµดปกตµ (Simmon’s disease) / ถ้³¬¦²Éง¢³กÅป ÁดÈกจ±¢¶¤่³งก³£«ºง Ĭí่ (Gigantism) ผº้Ĭí่จ±¢¶ก¤±ดºกĬí่Ãต (Acromegaly) • ADH / vasopressin : ถ้³¬¦²Éงน้®£Åป ทγĬ้Áป็นÁบ³จ¸ด • insulin : ถ้³¬¦²Éงน้®£Åป ทγĬ้Áป็นÁบ³¬¨³น • Thyroxine : ถ้³¬¦²Éงน้®£Åป ÁดÈกจ±ปัíí³®่®น (Cretinism) ผº้Ĭí่จ± ต²¨บ¨¢ ค®พ®ก (Myxedema) / ถ้³¬¦²Éง¢³กÅป ทγĬ้ค®พ®กÁป็นพµª ต³Ãปน (Toxic goiter) ก³¤¬¦²Éง¯®¤์âนท¶Éผµดปกตµ ต่®¢Å¤้ท่® Parathyroid gland : ค¨บค¹¢«¢ด¹¦ Ca ต²ด¦้¨ทγĬ้ก¦้³¢Áน¸Ê®¦้¢Á¬¦¨ Áก¤Èง ช²กก¤±ต¹ก ต²บ®่®น : ต²ด¦้¨จ±ข³ด insulin ทγĬ้ค¨บค¹¢ ก¦ºÃค«Åด้Å¢่ด¶ Á¦¸®ดÁป็นก¤ด ¬³£Äจผµดปกตµ Adrenal cortex : ต²ด¦้¨จ±ข³ด aldosterone ทγĬ้Á«¶£«¢ด¹¦นÊ㦱Áก¦¸®Â¤่ ค¨³¢ด²นตÉγ 2+ ต่®¢Å¤้ท่®ท¶Éต²ด¦้¨ต³£ • Áป็นต่®¢ท¶ÉÅ¢่¢¶ท่®¦Î³Á¦¶£ง®®ก¢³จ³กต่®¢ ทγ¬น้³ท¶É«¤้³ง¦±¬¦²Éง¯®¤์âน • Äน¤่³งก³£¢¶ 9 ต่®¢ Åด้Âก่ ต่®¢Äต้«¢®ง (pituitary gland) / ต่®¢Åท¤®£ด์/ ต่®¢พ³¤³Åท¤®£ด์/ ต่®¢¬¢¨กÅต (adrenal gland) / ต่®¢ÅพÁน¶£¦ / ต²บ®่®น (pancreas) / ต่®¢Åท¢²« / ¤²งÅข่ (ovary) / ®²ณฑ± (testis) ต่®¢Å¤้ท่® (endocrine gland) * ต²บ®่®น ก¤±Áพ³±®³¬³¤ Áป็นท²Êงต่®¢¢¶ท่®Â¦±ต่®¢Å¤้ท่® Ãด£ต่®¢¢¶ท่®ทγ¬น้³ท¶É «¤้³งนÊγ£่®£ «่¨นต่®¢Å¤้ท่®ทγ¬น้³ท¶É«¤้³ง¯®¤์âน 31

• Releasing hormone / Inhibiting hormone : ก¤±ต¹้น / £²บ£²Êงต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬น้³Ä¬้¬¦²Éง¯®¤์âน • «¤้³ง ADH ¦± Oxytocin Âต่¬¦²Éงท¶Éต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬¦²ง Hypothalamus Anterior pituitary gland («่¨น¬น้³) • GH : ก¤±ต¹้นก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตข®ง¤่³งก³£Â¦± ก¤±ดºก / ÁพµÉ¢¤±ด²บนÊγต³¦ÄนÁ¦¸®ด • Prolactin : ก¤±ต¹้นต่®¢นÊγน¢Ä¬้«¤้³งนÊγน¢ • TSH : ก¤±ต¹้นต่®¢Åท¤®£ด์Ĭ้¬¦²Éง¯®¤์âน • ACTH : ก¤±ต¹้นต่®¢¬¢¨กÅตช²Êนน®กĬ้¬¦²Éง ¯®¤์âน Áช่น aldosterone • Gonadotropin : Âบ่งÁป็น FSH ¦± LH FSH ¬íµง ก¤±ต¹้นก³¤Áจ¤µíข®ง follicle Äน¤²งÅข่Ĭ้«¤้³ง estrogen ช³£ ก¤±ต¹้นก³¤«¤้³งÁซ¦¦์®«¹จµ (spermatogenesis) LH ¬íµง ก¤±ต¹้นĬ้Áกµดก³¤ตกÅข่ / ก¤±ต¹้น follicle Ĭ้Áจ¤µíÁป็น corpus luteum Áพ¸É®«¤้³ง progesterone ช³£ ก¤±ต¹้น Interstitial cells (Leydig cells) Ĭ้«¤้³ง testosterone Posterior pituitary gland («่¨น¬¦²ง) Å¢่Åด้«¤้³ง¯®¤์âน Âต่ÁกÈบ¦±¬¦²Éง¯®¤์âนท¶É«¤้³ง ¢³จ³ก hypothalamus • ADH / vasopressin : ก¤±ต¹้นท่®¤¨¢Â¦±ท่® ขด«่¨นป¦³£ÄนÅตĬ้ดºดนÊγก¦²บ • Oxytocin : ก¤±ต¹้น¢ด¦ºกĬ้บ¶บต²¨ขณ±ค¦®ด ¦±ก¤±ต¹้นท่®นÊγน¢Ä¬้¬¦²ÉงนÊγน¢¬¦²งค¦®ด ต่®¢Äต้«¢®ง (Pituitary gland) 2+ 2+ 2+ 2+ ¯®¤์âนท¶Éทγง³นต¤งข้³¢ก²น Insulin ¦ด¤±ด²บก¦ºÃค«ÄนÁ¦¸®ด Âต่ Glucagon ÁพµÉ¢¤±ด²บก¦ºÃค«ÄนÁ¦¸®ด Parathormone ÁพµÉ¢¤±ด²บ Ca ÄนÁ¦¸®ด Âต่ Calcitonin ¦ด¤±ด²บ Ca ÄนÁ¦¸®ด • Melatonin : ค¨บค¹¢น³­µก³ช¶¨µต (ก³¤น®น¬¦²บ) / £²บ£²Êงก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตก่®น¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์ Pineal gland • Thyroxine (T4) / Triiodothyronine (T3) : ก¤±ต¹้น®²ต¤³ metabolism ¦±ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃต • Calcitonin (C cell) : ¦ด¤±ด²บ Ca ÄนÁ¦¸®ด Ãด£ ก¤±ต¹้นก³¤«±«¢ Ca ท¶Éก¤±ดºก , £²บ£²Êงก³¤ดºดก¦²บ Ca ท¶É Åต ¦±£²บ£²Êงก³¤ดºดซ·¢ Ca ท¶É¦Î³Å«้Á¦Èก Thyroid gland • Parathormone : ÁพµÉ¢¤±ด²บ Ca ÄนÁ¦¸®ด Ãด£ ก¤±ต¹้นก³¤«¦³£ Ca ท¶Éก¤±ดºก , ก¤±ต¹้นก³¤ดºด ก¦²บ Ca ท¶ÉÅต ¦±ก¤±ต¹้นก³¤ดºดซ·¢ Ca ท¶É¦Î³Å«้Á¦Èก Parathyroid gland 2+ 2+ 2+ 2+ • Thymocin : ก¤±ต¹้นต่®¢Åท¢²«Ä¬้ «¤้³ง T-Cell ¬¤¸® T-Lymphocyte Thymus gland • Gastrin : ก¤±ต¹้นก¤±Áพ³±®³¬³¤Ä¬้ ¬¦²Éง gastric juice ¦±¬¦²Éง HCl ก¤±Áพ³±®³¬³¤ • Insulin : ผ¦µตจ³ก β-cell / ¦ด¤±ด²บ ก¦ºÃค«ÄนÁ¦¸®ด Ãด£ก¤±ต¹้นก³¤Áป¦¶É£น ก¦ºÃค«Áป็นÅก¦ÃคÁจนท¶Éต²บ • Glucagon : ผ¦µตจ³ก α-cell / ÁพµÉ¢ ¤±ด²บก¦ºÃค«ÄนÁ¦¸®ด Ãด£ก¤±ต¹้นก³¤«¦³£ Åก¦ÃคÁจนÁป็นก¦ºÃค«ท¶Éต²บ ต²บ®่®น (Islets of Langerhans) • Secretin : ก¤±ต¹้นต²บ®่®นĬ้¬¦²Éง NaHCO Áพ¸É®ป¤²บ pH Äน¦Î³Å«้Á¦Èก • Cholecystokinin : ก¤±ต¹้นต²บ®่®นĬ้¬¦²Éง Á®นÅซ¢์/ ก¤±ต¹้นถ¹งนÊγด¶Ä¬้¬¦²ÉงนÊγด¶ 3 ¦Î³Å«้Á¦Èก Adrenal Cortex (ต่®¢¬¢¨กÅตช²Êนน®ก) • Aldosterone : ก¤±ต¹้นก³¤ดºดก¦²บ Na ¦±ข²บ K ®®กจ³ก¤่³งก³£ท¶ÉÅต • Cortisol : ÁพµÉ¢¤±ด²บก¦ºÃค«ÄนÁ¦¸®ด / ก¤±ต¹้นก³¤ «¦³£Åข¢²น¦±Ãป¤ต¶นÁป¦¶É£น Áป็นก¦ºÃค« / ¬¦²Éง Á¢¸É®Áค¤¶£ดÁป็นÁ¨¦³น³น • Androgen : ค¨บค¹¢¤±บบ«¸บพ²นธ¹์ Adrenal Medulla (ต่®¢¬¢¨กÅตช²ÊนÄน) • Epinephrine / Norepinephrine : ÁพµÉ¢®²ต¤³ ก³¤Áต้นข®ง¬²¨Äจ¦±ค¨³¢ด²นÁ¦¸®ด / ÁพµÉ¢¤±ด²บ ก¦ºÃค«ÄนÁ¦¸®ด / ¬¦²ÉงÁ¢¸É®Áค¤¶£ดÁป็น¤±£±«²Êน + + ต่®¢¬¢¨กÅต (Adrenal gland) • Testosterone : ค¨บค¹¢¦²กªณ± ข®งÁพ©ช³£ Áช่น ¢¶¬น¨ด ¢¶ขน ¢¶ก³¤Áจ¤µíข®ง®¨²£¨±Áพ© ®²ณฑ± (testis) • Estrogen : ค¨บค¹¢¦²กªณ±ข®งÁพ©¬íµง Áช่น ¢¶Á«¶£ง¬¦¢ «±Ãพกผ³£ ¢¶ก³¤Áจ¤µíข®งÁต้³น¢ • Progesterone : ทγง³น¤่¨¢ก²บ estrogen ทγĬ้ผน²ง¢ด¦ºก¬น³ต²¨Á¬¢³±«Î³¬¤²บต²Êงค¤¤¡์ ¤²งÅข่ (ovary) • hCG : ¤²กª³Ãค¤ง«¤้³งข®ง corpus luteum Ĭ้«³¢³¤ถ «¤้³ง progesterone Åด้®£่³ง ต่®Áน¸É®ง / Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤ต¤¨จ ปั««³¨±Áพ¸É®ทด«®บก³¤ต²Êงค¤¤¡์ • Estrogen / Progesterone : ก¤±ต¹้นก³¤«¤้³งÁน¸Ê®Á£¸É®Äนผน²ง ¢ด¦ºกĬ้Á¬¢³±«Î³¬¤²บก³¤ฝังต²¨ ข®งต²¨®่®น ¤ก (placenta) 2+ 2+ 2+ 2+ 2+ 2+ 32

®«¹จµ (sperm) ถºก«¤้³งท¶É¬¦®ด«¤้³ง®«¹จµ (seminiferous tubule) ¦้¨ถºก«่ง ÅปÁกÈบท¶É¬¦®ดÁกÈบ®«¹จµ (epididymis) จ³กน²Êน®«¹จµจ±Áค¦¸É®นท¶É®®กจ³ก¬¦®ด ÁกÈบ®«¹จµÅปต³¢ท่®นγ®«¹จµ(vas deferens) Áข้³«º่ท่®ปั««³¨± (urethra) ¬¦²งจ³กน²Êน®«¹จµจ±ผ่³นต่®¢«¤้³งนÊγÁ¦¶Ê£ง ®«¹จµ (seminal vesicle) ต่®¢¦ºก¬¢³ก (prostate gland) ¦± Cowper’s gland ก¦³£Áป็นนÊγ®«¹จµ (semen) ®®ก¢³ท³ง®งคช³ตµ(penis) ก³¤«¸บพ²นธ¹์¦±Áจ¤µíÁตµบÃต ¤±บบ«¸บพ²นธ¹์ข®ง«²ต¨์ ¤±บบ«¸บพ²นธ¹์Áพ©ช³£ ก¤±Áพ³±ปั««³¨± (urinary bladder) ท่®นγ®«¹จµ (vas deferens) ค¸®ก³¤ต²ดท่®นγ®«¹จµ) ¦Î³Á¦¶£ง®«¹จµจ³ก¬¦®ดÁกÈบ®«¹จµÅป ท่®ปั««³¨± (ก³¤ทγ¬¢²นช³£ ต่®¢«¤้³งนÊγÁ¦¶Ê£ง®«¹จµ (seminal vesicle) «¤้³ง®³¬³¤«Î³¬¤²บ®«¹จµ ป¤±ก®บด้¨£ fructose Cowper’s gland «¤้³งÁ¢¸®ก«Î³¬¤²บ¬¦่®¦¸Éน ¬¦®ดÁกÈบ®«¹จµ (epididymis) ®²ณฑ± (testis) ถ¹ง¬¹้¢®²ณฑ± (scrotum) ®งคช³ตµ (penis) ท่®ปั««³¨± (urethra) Corpus spongiosum Corpora cavernosa ทγĬ้®งคช³ตµÂขÈงต²¨ (erection) Á¢¸É®¢¶®³¤¢ณ์ท³งÁพ© ¬¦®ด«¤้³ง®«¹จµ (seminiferous tubule) ต่®¢¦ºก¬¢³ก Äนช่®งค¦®ดข®งผº้¬íµง (prostate gland) ¬¦²ÉงÁบ« Áพ¸É®ÁพµÉ¢ pH spermatogonium Áซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ซ·Éงจ±Áจ¤µí Áป็น®«¹จµ (sperm) Sertoli cell Áซ¦¦์พ¶ÉÁ¦¶Ê£งท¶Éค®£ดºÂ¦ spermatogonium Leydig cell «¤้³ง¯®¤์âนÁพ©ช³£ (interstitial cell) ค¸® testosterone ®«¹จµ (sperm) acrosome «¤้³งÃด£ golgi body £่®£«³¤¬¹้¢Áซ¦¦์Åข่ บ¤¤จ¹Á®นÅซ¢์«Î³¬¤²บ nucleus centriole plasma membrane flagellum spiral mitochondria head middle piece tail ก³¤«¸บพ²นธ¹์Âบบ®³©²£Áพ© ก³¤«¸บพ²นธ¹์ÂบบÅ¢่®³©²£Áพ© • ¢¶ก³¤ปฏµ«นธµ (fertilization) Âบ่งÁป็น ปฏµ«นธµ¡³£น®ก : ®³©²£นÊγÁป็นต²¨ก¦³งÄนก³¤ปฏµ«นธµ พบÄน ป¦³ amphibian ปฏµ«นธµ¡³£Äน : Áกµดก³¤ปฏµ«นธµ¡³£Äน¤่³งก³£ข®ง«²ต¨์Áพ©Á¢¶£ พบÄนนก «²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ ¦±ป¦³บ³งชนµด Áช่น ฉ¦³¢ ป¦³¬³งนก£ºง • ¦ºก¢¶ค¨³¢¬¦³ก¬¦³£ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ • บ³งชนµด¢¶ท²Êง«®งÁพ©®£º่Äนต²¨Áด¶£¨ก²น Á¤¶£ก¨่³ ก±Áท£ (hermaphrodite) Áช่น ůด¤³ พ¦³น³Á¤¶£ Å«้Áด¸®นดµน ข้®ด¶ : «³¢³¤ถ®£º่Äน«µÉง¨ด¦้®¢ท¶É¢¶ค¨³¢Âป¤ป¤¨นÅด้ ข้®Á«¶£ : ผ¦µต¦ºกÅด้น้®£ Áพ¤³±Äช้พ¦²งง³นÄนก³¤«¸บพ²นธ¹์¢³ก • Å¢่¢¶ก³¤ปฏµ«นธµ พบÄน«µÉง¢¶ช¶¨µตช²ÊนตÉγ Âบ่งÅด้¬¦³£¨µธ¶ Åด้Âก่ Binary fission : ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์®®กÁป็น 2 «่¨นÁท่³Çก²น พบÄน Âบคท¶Á¤¶£ ®±¢¶บ³ พ³¤³¢¶Áซ¶£¢ £ºก¦¶น³ Âตก¬น่® (budding) : ก³¤«¤้³งÁน¸Ê®Á£¸É®ข้³ง¦Î³ต²¨ง®ก®®ก¢³ ¦้¨ Áจ¤µíÁตµบÃตÁป็น«µÉง¢¶ช¶¨µตขน³ดÁ¦Èก Á¤¶£ก¨่³ ¬น่® (bud) พบÄน ůด¤³ £¶«ต์ ฟ®งนÊγ Åนด³Á¤¶£ Åผ่ ®้®£ ก¦้¨£ พ¹ทธ¤²กª³ ก³¤ง®กĬ¢่ (regeneration) : ก³¤ง®กต²¨Ä¬¢่Áพ¸É®ทγĬ้จγน¨น ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตÁพµÉ¢ข·Êน พบÄน พ¦³น³Á¤¶£ ด³¨ท±Á¦ Parthenogenesis : ก³¤Áกµดต²¨Ä¬¢่Ãด£Å¢่¢¶ก³¤ผ«¢ Åข่ท¶ÉÅ¢่Åด้ ¤²บก³¤ปฏµ«นธµจ±Áจ¤µíก¦³£Áป็นÁพ©ผº้ พบÄนผ·Êง ¢ด ต่® Âตน • ¦ºก¢¶¦²กªณ±Á¬¢¸®นก²บพ่®Â¢่ท¹กป¤±ก³¤ ข้®ด¶ : ÁพµÉ¢จγน¨น¦ºกÅด้จγน¨น¢³ก Äน¤±£±Á¨¦³«²ÊนÇ ข้®Á«¶£ : Å¢่«³¢³¤ถ®£º่Äน«µÉง¨ด¦้®¢ท¶É¢¶ค¨³¢Âป¤ป¤¨นÅด้ 33

spermiogenesis n n n n n n 2n 2n 2n 2n ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Áพ©ช³£ (spermatogenesis) 2n 2n 2n 2n 2n 2n 2n Primordial germ cell (®£º่Äน testis «¤้³งจ³ก yolk sac) Spermatogonium Primary spermatocyte Secondary spermatocyte Spermatid Spermatozoa (n) meiosis I meiosis II FSH ก¤±ต¹้น Sertoli cell mitosis (ÁพµÉ¢จγน¨นÁซ¦¦์) ¤±£± Embryo Áข้³«º่¨²£¤¹่น ¯®¤์âนท¶Éค¨บค¹¢¤±บบ«¸บพ²นธ¹์Áพ©ช³£ GnRH FSH LH hypothalamus ต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น¬น้³ Sertoli cell Leydig cell Spermatogenesis Testosterone Negative feedback Á¢¸É®ผº้ช³£Áข้³«º่¨²£¤¹่น hypothalamus จ±«¤้³ง¦±¬¦²Éง GnRH ¢³ก¤±ต¹้นต่®¢ Äต้«¢®ง«่¨น¬น้³ FSH ¦± LH • FSH ก¤±ต¹้น Sertoli cell Ĭ้¢¶ก³¤«¤้³ง®«¹จµ (spermatogenesis) • LH ก¤±ต¹้น Leydig cell Ĭ้¢¶ก³¤«¤้³ง testosterone • testosterone ¯®¤์âนÁพ©ช³£ (androgen) ซ·Éงทγ¬น้³ท¶Éค¨บค¹¢ ¦²กªณ±ต่³งÇข®งผº้ช³£ Áช่น ¢¶ขน Á«¶£ง¬้³¨ ¢¶ก¦้³¢ Áป็นต้น ¤±บบ«¸บพ²นธ¹์Áพ©¬íµง ท่®นγÅข่ (oviduct)/ปีก¢ด¦ºก (fallopian tube) บ¤µÁ¨ณท¶É®«¹จµÁข้³Åปปฏµ«นธµก²บÅข่ ¤²งÅข่ (ovary) ¡³£Äน¢¶ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์Åข่ (oogenesis) Follicle ®£º่Äน¤²งÅข่ ป¤±ก®บ ข·Êนจ³ก oocyte Corpus luteum จ³ก follicle ¬¦²งÅข่ตก Áน¸Ê®Á£¸É®«¶Á¬¦¸®ง Áจ¤µí¢³ ¢ด¦ºก (uterus) ผน²ง¢ด¦ºกช²ÊนÄน บ¤µÁ¨ณท¶Éฝังต²¨ข®ง Embyo (endometrium) ช่®งค¦®ด (vagina) ป³ก¢ด¦ºก (cervix) Primordial follicle Primary follicle Primary oocyte Follicle ท¶Éก㦲งÁจ¤µí Graafian follicle Secondary oocyte Åข่ตก Corpus luteum Corpus albicans ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งข®ง follicle Äน¤²งÅข่ ¤±£±Â¤ก ค¸® primordial follicle จ³กน²Êน FSH จ±ก¤±ต¹้นĬ้Áจ¤µíÅปÁป็น primary follicle ซ·Éง¦้®¢¤®บ primary oocyte Ũ้ FSH ก¤±ต¹้นĬ้ primary follicle Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ meiosis ทγĬ้ follicle Áจ¤µíจน¢¶ขน³ดĬí่«¹ด Á¤¶£ก¨่³ Graafian follicle LH ก¤±ต¹้นĬ้ secondary oocyte ¡³£Äน Graafian follicle ตก¦ง¢³Äนท่®นγÅข่ Á¤¶£ก¨่³ ¤±£±Åข่ตก (ovulation) Follicle Áจ¤µíÁป็น Corpus luteum ถ้³Å¢่¢¶ก³¤ปฏµ«นธµÁกµดข·Êน corpus luteum จ±ฝ่®ก¦³£Áป็นÁน¸Ê®Á£¸É®«¶ข³¨ Á¤¶£ก¨่³ Corpus albicans 1 2 3 4 antrum 34

acrosome mitochondria nucleus flagellum cytoplasm corona radiata follicle ท¶É¬¦¹ด¢³ก²บÅข่ nucleus zona pellucida ช²Êน glycoprotein vitelline membrane ¢¶Ãป¤ต¶นจγน¨น¢³ก Sperm Ovum ก³¤ปฏµ«นธµ (fertilization) ¬¦²งจ³กÅข่ตก (ovulation) Åข่จ±Áค¦¸É®นท¶ÉÃด£ cilia ข®งท่®นγÅข่ ¦±ก³¤ peristalsis ข®งก¦้³¢Áน¸Ê® Áกµดก³¤ปฏµ«นธµท¶Éท่®นγÅข่ (oviduct) Ãด£®«¹จµจ±¬¦²Éง Á®นÅซ¢์จ³ก acrosome ®®ก¢³£่®£«³¤¬¹้¢Áซ¦¦์Åข่ nucleus ข®ง®«¹จµ (n) จ±Áข้³ÅปÄนÅข่ (n) secondary oocyte Äน¤±£± metaphase secondary oocyte Âบ่งÁซ¦¦์ต่®จนÁ«¤Èจ Åด้Áซ¦¦์ zygote (2n) Hypothalamus ¬¦²Éง GnRH ¢³ก¤±ต¹้นต่®¢Äต้«¢®ง «่¨น¬น้³Ä¬้«¤้³ง FSH FSH ก¤±ต¹้น follicle Äน¤²งÅข่Ĭ้Áจ¤µí จ³กน²Êน follicle ท¶ÉÁจ¤µí¦้¨จ±«¤้³ง estrogen ®®ก¢³ Á¢¸É®¤±ด²บ estrogen «ºงพ® จ±ก¤±ต¹้นĬ้ต่®¢Äต้«¢®ง«่¨น ¬น้³¬¦²Éง LH ®®ก¢³ป¤µ¢³ณ«ºง¢³ก ทγĬ้Áกµดก³¤ตกÅข่ ¬¦²งÅข่ตก «่¨นข®ง follicle Áดµ¢จ±Áป¦¶É£นÅปÁป็น corpus luteum ซ·Éง«¤้³ง progesterone Áพ¸É®Ä¬้Á£¸É®บ¹ผน²ง¢ด¦ºก ช²ÊนÄน¬น³ Á¬¢³±ก²บก³¤ฝังต²¨ข®ง embryo ถ้³ embryo Å¢่ฝังต²¨ corpus luteum จ±ฝ่®Áป็น corpus albicans ¦±Á£¸É®บ¹ผน²ง¢ด¦ºกช²ÊนÄนจ±¬¦¹ด®®ก ¢³Áป็นป¤±จγÁด¸®น (menstruation) ¤±£±Áจ¤µíข®ง corpus luteum (Luteal phase) ¤±£±Áจ¤µíข®ง follicle (Follicular phase) ¨²นท¶É 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Áพ©¬íµง (oogenesis) meiosis II meiosis I Cell growth n n n n n n n 2n 2n 2n 2n 2n 2n 2n 2n 2 polar body nd Primordial germ cell (®£º่Äน ovary «¤้³งจ³ก yolk sac) Oogonium Primary Oocyte (พบÄนÁดÈกต²ÊงÂต่¤กÁกµด) Secondary Oocyte Áป็น¤±£±ท¶É¢¶ก³¤ตกÅข่ (ovulation) Ootid Ovum (Áซ¦¦์Åข่ท¶ÉÁจ¤µí¦้¨) 1 polar body st («¦³£ต²¨) «¦³£Åป 80 % ¬£¹ดท¶É¤±£± prophase I จนก¨่³จ±Áข้³«º่¨²£¤¹่น ¬£¹ดท¶É¤±£± metaphase II จนก¨่³จ±ผ«¢ก²บ®«¹จµ(ปฏµ«นธµ) ¤±£±Äนค¤¤¡์ Áข้³«º่¨²£¤¹่น mitosis (ÁพµÉ¢จγน¨นÁซ¦¦์) ¯®¤์âนท¶Éค¨บค¹¢¤±บบ«¸บพ²นธ¹์Áพ©¬íµง ovulation estrogen LH FSH menstruation Follicle Äน¤²งÅข่ Á£¸É®บ¹ผน²ง ¢ด¦ºก ¯®¤์âน progesterone 1 2 3 4 5 ก³¤ปฏµ«นธµ 1 2 3 4 5 * * Á¢¸É®®«¹จµÁข้³¢³ปฏµ«นธµก²บÅข่¦้¨ จ±ก¤±ต¹้นĬ้Åข่ป¦่®£«³¤®®ก¢³¤±¬¨่³งÁซ¦¦์Åข่ก²บÁ£¸É® vitelline membrane ด้³น น®ก ÁกµดÁป็นช²Êนท¶ÉÁ¤¶£ก¨่³ fertilization membrane Áพ¸É®ป้®งก²นÅ¢่Ĭ้®«¹จµÁข้³¢³ปฏµ«นธµก²บÅข่¢³กก¨่³ 1 ต²¨ 35

Fetus Gastrula ¤±£± blastulation • Áซ¦¦์จ±จ²ดÁ¤¶£งต²¨Áป็นÁซ¦¦์ช²ÊนÁด¶£¨®£º่¤®บน®ก Á¤¶£ก¨่³ blastoderm Áกµดช่®ง¡³£Äนท¶É¢¶ข®งÁ¬¦¨ บ¤¤จ¹®£º่ Á¤¶£ก blastocoel • Á¤¶£ก embryo ¤±£±น¶Ê¨่³ blastula «่¨นÄน¢น¹ª£์Á¤¶£ก embryo ¤±£±น¶Ê¨่³ blastocyst Áป็น¤±£± ท¶É¢¶ก³¤ฝังต²¨ข®ง embryo ท¶Éผน²ง¢ด¦ºกช²ÊนÄนข®ง¢่ ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งÄน¤±£± Embryo Åข่Âดงก¤±จ³£ «¢ÉγÁ«¢®ท²É¨Áซ¦¦์ Áช่น Åข่Á¢่นท±Á¦ ด³¨ท±Á¦ Âบ่งต³¢ก³¤ก¤±จ³£ต²¨ข®งÅข่Âดง ก³¤Áจ¤µíข®ง Embryo Á¢¸É®Áซ¦¦์Åข่Áกµดก³¤ปฏµ«นธµÁป็น Zygote ¦้¨ จ±Áจ¤µíÅปÁป็น Embryo ซ·Éงก³¤Áจ¤µíจ±ข·Êน®£º่ก²บชนµดข®งÅข่ ชนµดข®งÅข่ Âบ่งต³¢ป¤µ¢³ณÅข่Âดง Alecithal egg Å¢่¢¶Åข่Âดง¬¤¸®¢¶ Åข่Âดงน้®£¢³ก Áช่น Åข่ข®ง«²ต¨์ Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ Oligolecithal egg ¢¶Åข่Âดงน้®£ Áช่น Åข่ข®งÁ¢่นท±Á¦ ด³¨ท±Á¦ amphioxus Mesolecithal egg ¢¶Åข่Âดงป³นก¦³ง Áช่น Åข่ข®ง«²ต¨์ «±ÁทµนนÊγ«±Áทµนบก (Åข่กบ) Polylecithal egg ¢¶Åข่Âดง¢³ก Áช่น Åข่ข®ง«²ต¨์ Á¦¸Ê®£ค¦³น ¦± «²ต¨์ปีก Isolecithal egg Telolecithal egg Åข่Âดงก¤±จ³£Åปท³งด้³นÄด ด้³น¬น·Éง«ºงก¨่³ Áช่น Åข่ข®ง «²ต¨์«±ÁทµนนÊγ«±Áทµนบก «²ต¨์Á¦¸Ê®£ค¦³น «²ต¨์ปีก Centrolecithal egg Åข่Âดง¤¨¢®£º่ต¤ง ก¦³งÁซ¦¦์¦้®¢¤®บ ด้¨£ÅซÃทพ¦³«ซ·¢ Áช่น Åข่¢¦ง Zygote 2 cell stage 8 cell stage Morula Blastula • ¢¶ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis Áพ¸É®ÁพµÉ¢จγน¨นÁซ¦¦์ Åด้Áซ¦¦์ท¶É¢¶ขน³ดÁ¦Èก¦งจγน¨น¢³ก • Á¤¶£กÂต่¦±Áซ¦¦์¨่³ blastomere • Á¤¶£ก embryo ¤±£±น¶Ê¨่³ morula Âบ่งÅด้ 2 ¤ºปÂบบ holoblastic : Âบ่งÁซ¦¦์ต¦®ดท²Êง embryo พบÄนพ¨กท¶É¢¶Åข่Âดงน้®£ ¬¤¸®¢¶Åข่Âดงป³นก¦³ง Áช่น Åข่Á¢่นท±Á¦ Åข่กบ meroblastic : Âบ่งÁฉพ³±บ¤µÁ¨ณด้³นบนข®ง embryo พบÄนพ¨กท¶É ¢¶Åข่Âดง¢³ก Áช่น Åข่ข®ง«²ต¨์Á¦¸Ê®£ค¦³น Åข่Åก่ Åข่¢¦ง ¤±£± cleavage • blastoderm จ±£¸ÉนÁข้³Åปข้³งÄน Áกµดก³¤Á¨้³Áป็น¤ºÁปิด Á¤¶£ก¨่³ blastopore • Áกµดช่®ง¨่³ง¡³£Äนข·ÊนĬ¢่ Á¤¶£ก¨่³ archenteron ¬¤¸® gastrocoel (Áจ¤µíÁป็นท³งÁดµน®³¬³¤) • Á¤¶£ก embryo ¤±£±น¶Ê¨่³ gastrula • ÁกµดÁน¸Ê®Á£¸É®Â¤กÁกµด (germ layer) 3 ช²Êน Åด้Âก่ ectoderm mesoderm ¦± endoderm ¤±£± gastrulation ¤±£± organogenesis Áน¸Ê®Á£¸É®ท²Êง 3 ช²Êนข®ง embryo Áป¦¶É£นÂป¦งÁป็น®¨²£¨±ต่³งÇ (organ system) ด²งน¶Ê • ectoderm : ผµ¨¬น²ง/ป³ก/ท³¨³¤¬น²ก/¤±บบป¤±«³ท/ก¤±จกต³/Á¦น«์ต³/adrenal medulla • mesoderm : notochord/ก¤±ดºก/ก¦้³¢Áน¸Ê®/¤±บบข²บถ่³£/¤±บบ«¸บพ²นธ¹์/adrenal cortex • endoderm : ¤±บบ£่®£®³¬³¤/¤±บบ¬³£Äจ/ก¤±Áพ³±ปั««³¨±/ต²บ/ต²บ®่®น/ต่®¢ต่³งÇ blastocoel ectoderm mesoderm endoderm blastopore archenteron 36

Metamorphosis Áป็นก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³งข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตท¶ÉÁกµดข·Êน¬¦²งจ³ก¤±£± embryo พบÄน¢¦ง«่¨นĬí่ , crustacean ¦± กบ ซ·ÉงÄน¢¦งÂบ่งÅด้ด²งน¶Ê • Ametamorphosis : Å¢่¢¶ก³¤Áป¦¶É£น¤ºป¤่³ง ต²¨®่®นจ±ค¦้³£ก²บ ต²¨ÁตÈ¢¨²£Âต่¢¶ขน³ดÁ¦Èกก¨่³ พบÄน¢¦ง«®งง่³¢ «³¢ง่³¢ ¬³งด¶ด Åข่ ต²¨®่®น (young) ต²¨ÁตÈ¢¨²£ (adult) • Gradual metamorphosis : ¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³งท¶¦±น้®£ พบÄนต²ËกÂตน ¢¦ง«³บ จ²กจ²Éน จµÊง¬¤¶ด Á¬Èบ ป¦¨ก Åข่ ต²¨®่®นบนบก (nymph) ต²¨ÁตÈ¢¨²£ (adult) • Incomplete metamorphosis : ต²¨®่®นÅ¢่ค¦้³£ก²บต²¨ÁตÈ¢¨²£ ®³©²£®£º่ÄนนÊγ Äช้Á¬ง¸®ก¬³£Äจ พบÄน¢¦งป® ช¶ป±ข³¨ Åข่ ต²¨®่®นÄนนÊγ (naiad) ต²¨ÁตÈ¢¨²£ (adult) • Complete metamorphosis : ¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³งค¤บ 4 ¤±£± พบÄนผ¶Á«¸Ê® £¹ง ¢ด ผ·Êง ¢¦ง¨²น Åข่ ต²¨¬น®น (larva) ด²กÂด้ (pupa) ต²¨ÁตÈ¢¨²£ (adult) Extraembryonic membrane «²ต¨์ปีก ¦±«²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ ¢¶Ãค¤ง«¤้³งพµÁ©ªท¶ÉÁจ¤µí¢³จ³กÁน¸Ê®Á£¸É®Â¤กÁกµดท²Êง 3 ช²Êน Á¤¶£ก¨่³ extraembryonic membrane Áป¦¸®กÅข่ embryo Åข่ข³¨ (albumen) ถ¹ง chorion ช²Êนน®ก«¹ด ช่¨£Â¦กÁป¦¶É£นÂก๊« ถ¹งนÊγค¤Éγ (amnion) ค¹¢®¹ณ¬¡º¢µÄ¬้ต²¨®่®น ¡³£Äน¢¶นÊγค¤Éγ (amniotic fluid) ช่¨£ป้®งก²น ก³¤ก¤±ทบก¤±Áท¸®นข®ง embryo ¦±ป¤²บ pH allantois ¦กÁป¦¶É£นÂก๊« ÁกÈบ«±«¢ข®งÁ«¶£ (nitrogenous waste) พ¨กก¤ด£º¤µก ¦±ช่¨£ ถ¹งÅข่Âดง (yolk sac) Áป็น®³¬³¤ข®ง embryo «±«¢Åข่Âดง (yolk) «Î³¬¤²บ ก³¤Áจ¤µíข®ง¢น¹ª£์ Ovulation (ตกÅข่) ¤²งÅข่ (ovary) 1 Secondary oocyte 2 Fertilization (ปฏµ«นธµ) Áกµดท¶Éท่®นγÅข่ (oviduct) sperm nucleus (n) 2 cell stage egg nucleus (n) 4 cell stage 8 cell stage 3 Cleavage 4 Morula 5 Early blastocyst Inner cell mass Áจ¤µíÁป็น embryo ต่®Åป 6 Late blastocyst Trophoblast Áจ¤µíÁป็น¤ก chorion ¦± ถ¹งนÊγค¤Éγ¦้®¢¤®บ embryo Blastocoel ¬¦²งปฏµ«นธµ 7 ¨²น embryo ท¶ÉÁ¤¶£ก¨่³ blastocyst (¤±£± blastulation) จ±Áข้³Åปฝังต²¨ท¶Éผน²ง¢ด¦ºกช²ÊนÄน (endometrium) ถ¹งนÊγค¤Éγ (amnion) ¤ก (placenta) «³£«±ด¸® (umbilical cord) fetus endometrium ¤ก (placenta) Áจ¤µí¢³จ³ก chorion ข®งÁ®È¢บ¤µÃ®Â¦±ผน²ง¢ด¦ºกช²ÊนÄนข®ง¢่¦กÁป¦¶É£น«³¤ต่³งǤ±¬¨่³ง ¢่ก²บ¦ºกผ่³นท³ง«³£«±ด¸® น®กจ³กน¶Ê¤ก£²ง«¤้³ง¯®¤์âน hCG ซ·Éงทγ¬น้³ท¶É¤²กª³«¡³พ corpus luteum Ĭ้ «³¢³¤ถ«¤้³ง progesterone ¦± estrogen Áพ¸É®¤²กª³«¡³พผน²ง¢ด¦ºกĬ้¬น³ Á¬¢³±«Î³¬¤²บก³¤ต²Êงค¤¤¡์ ก¦Åกก³¤ทγง³นข®ง£³ค¹¢กγÁนµด • Estrogen : £²บ£²Êงก³¤ตกÅข่¤่¨¢ก²บ progesterone Ãด££²บ£²Êงก³¤¬¦²Éง GnRH จ³ก Hypothalamus • Progesterone : ทγĬ้Á£¸É®บ¹ผน²ง¢ด¦ºกบ³ง Å¢่Á¬¢³±ก²บก³¤ฝังต²¨ข®ง embryo , ทγĬ้¢ºกป³ก¢ด¦ºกข้น Á¬น¶£¨ ®«¹จµผ่³นÅด้£³ก 37

ก¦้³¢Áน¸Ê® (muscle) ก³¤Áค¦¸É®นท¶Éข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต ก³¤Áค¦¸É®นท¶Éข®ง«²ต¨์ • Amoeba Äช้ pseudopodium ซ·ÉงÁกµดจ³ก microfilament Áป็นก³¤Áค¦¸É®นท¶ÉÂบบ amoeboid movement • Euglena Äช้ flagellum / Paramecium Äช้ cilia cilia ¦ flagellum Áกµดจ³ก microtubule Á¤¶£งÂบบ 9+2 ท¶Éฐ³น¢¶ basal body Áกµดจ³ก microtubule Á¤¶£งÂบบ 9+0 Ãพ¤ทµ«ต์ • ¢งก±พ¤¹น Äช้ก³¤¬ดต²¨ข®งÁน¸Ê®Á£¸É®ข®บก¤±ดµÉง¦±ผน²ง¦Î³ต²¨ Áพ¸É®พ่นนÊγ®®กจ³ก¦Î³ต²¨ ทγĬ้Áค¦¸É®นท¶ÉÅปÄนทµ©ต¤งข้³¢ • ป¦³¬¢·ก พ่นนÊγ®®ก¢³ท³งท่® siphon ทγĬ้Áค¦¸É®นท¶ÉÅปÄน ทµ©ต¤งข้³¢ (®³©²£Â¤งด²นนÊγÁ¬¢¸®น¢งก±พ¤¹น) • ด³¨ท±Á¦ Äช้ water vascular system ¢¶ ampulla ดºดนÊγ Áข้³®®ก «่งผ¦Ä¬้Áกµดก³¤£¸ด¬ดข®ง tube feet ทγĬ้Áค¦¸É®นท¶ÉÅด้ «²ต¨์ท±Á¦ (Å¢่¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง) «²ต¨์ท¶É®³©²£ก³¤ทγง³นข®งก¦้³¢Áน¸Ê® • พ¦³น³Á¤¶£ ก¦้³¢Áน¸Ê®¨ง (circular muscle) ก²บ ก¦้³¢Áน¸Ê® ต³¢£³¨ (longitudinal muscle) ทγง³นÂบบ antagonism ก²น • ¬น®นต²¨ก¦¢ ¢¶ก¦้³¢Áน¸Ê®ต³¢£³¨Áพ¶£งช¹ดÁด¶£¨ «±บ²ดÅป¢³ • Å«้Áด¸®นดµน Áค¦¸É®นท¶ÉÁ¬¢¸®นก²บพ¦³น³Á¤¶£ ¢¶Áด¸®£ (satae) ช่¨£Äนก³¤£·ดตµดก²บดµน • ¢¦ง ก¦้³¢Áน¸Ê®ทγง³นÂบบ antagonism ก²น £กปีก : ก¦้³¢Áน¸Ê®£·ดÁป¦¸®ก¬¹้¢«่¨น®ก¬ด / ก¦้³¢Áน¸Ê®ต³¢£³¨ค¦³£ กดปีก : ก¦้³¢Áน¸Ê®£·ดÁป¦¸®ก¬¹้¢«่¨น®กค¦³£ / ก¦้³¢Áน¸Ê®ต³¢£³¨¬ด ง®ข³ : ก¦้³¢Áน¸Ê® flexor ¬ด / ก¦้³¢Áน¸Ê® extensor ค¦³£ Á¬£¶£ดข³ : ก¦้³¢Áน¸Ê® flexor ค¦³£ / ก¦้³¢Áน¸Ê® extensor ¬ด • ¢น¹ª£์ ก¦้³¢Áน¸Ê®ทγง³นÂบบ antagonism ก²น ง®Âขน : ก¦้³¢Áน¸Ê® bicep ¬ด / ก¦้³¢Áน¸Ê® tricep ค¦³£ Á¬£¶£ดÂขน : ก¦้³¢Áน¸Ê® bicep ค¦³£ / ก¦้³¢Áน¸Ê® tricep ¬ด ก³¤Áค¦¸É®นท¶Éข®ง¢น¹ª£์ ¤่³งก³£¢น¹ª£์¢¶ก¤±ดºกท²Êง¬¢ด 206 ชµÊน Âบ่งÁป็น ~ ก¤±ดºกÂกน (axial skeleton) 80 ชµÊน Åด้Âก่ ก±Ã¬¦ก©¶¤ª± ก¤±ดºก«²น¬¦²ง ก¤±ดºก¬น้³®ก ซ¶ÉÃค¤ง ~ ก¤±ดºก¤£³งค์ (appendicular skeleton) 126 ชµÊน Åด้Âก่ ก¤±ดºกÂขนข³ Ŭป¦³¤้³ «±บ²ก Áชµงก¤³น ซ·Éงก¤±ดºกÂต่¦±ชµÊน¢¶«่¨นท¶ÉÁช¸É®¢ต่®ก²น Á¤¶£ก¨่³ ข้®ต่® (joint) ¦ºกก¦¢Áบ้³Äนก¤±ดºก (ball and socket) ¨ง¤¶ (condyloid) «Å¦ด์ (gliding) บ³นพ²บ (hinge) Áด¸®£ (pivot) ®³น¢้³ (saddle) • ข้®ต่®Âบบ¦ºกก¦¢Áบ้³Äนก¤±ดºก : ข้®ต่®บ¤µÁ¨ณ¬²¨Å¬¦่ «±Ãพก • ข้®ต่®Âบบ¨ง¤¶ : ข้®ต่®บ¤µÁ¨ณก¤±ดºก radius ก²บก¤±ดºก ข้®¢¸® (carpal) • ข้®ต่®Âบบ«Å¦ด์ : ข้®ต่®ก¤±ดºกข้®¢¸® ข้®Áท้³ • ข้®ต่®Âบบบ³นพ²บ : ข้®ต่®บ¤µÁ¨ณข้®©®ก ¬²¨Áข่³ • ข้®ต่®ÂบบÁด¸®£ : ข้®ต่®¤±¬¨่³งต้นค®ก²บฐ³นก±Ã¬¦ก©¶¤ª± • ข้®ต่®Âบบ®³น¢้³ : ข้®ต่®ก¤±ดºกนµÊ¨¬²¨Â¢่¢¸® ¢²ดก¦้³¢Áน¸Ê® (bundle of muscle fibers) muscle cell (muscle fiber) nuclei myofibril sarcomere Thin filaments (actin) H zone Z line I band A band M line I band Thick filaments (myosin) sarcomere ก¦Åกก³¤¬ดต²¨ข®งก¦้³¢Áน¸Ê® motor neuron ก¤±ต¹้นĬ้¢¶ก³¤¬¦²Éง«³¤«¸É®ป¤±«³ท acetylcholine ¢³£²งÁซ¦¦์ก¦้³¢Áน¸Ê®Ãค¤ง¤่³ง Sarcoplasmic reticulum (SER Äนก¦้³¢Áน¸Ê®) ¬¦²Éง Ca ®®ก¢³ Ca จ²บก²บÃป¤ต¶นค¨บค¹¢ท¶É myosin head myosin จ²บก²บ actin actin Á¦¸É®นÁข้³¬³ก²น Áกµดก³¤¬ดต²¨ข®งก¦้³¢Áน¸Ê® 1 2 3 4 5 Ca จ±ช่¨£Ä¬้ myosin head จ²บก²บ myosin binding site บนÃป¤ต¶น actin Åด้ด²งน²Êนก³¤¬ดข®งก¦้³¢Áน¸Ê®ต้®ง¢¶ Ca ¦± ATP * 2+ 2+ 2+ 2+ 38

+ «ง นÊγ oxygen นÊγต³¦ CH O2 CO2 Calvin cycle NADP ADP + Pi ATP NADPH granum stroma thylakoid ปฏµกµ¤µ£³Â«ง (light reaction) • Áกµดท¶Éบ¤µÁ¨ณ thylakoid membrane Ãด£¢¶ก¦¹่¢ข®ง¤งค¨²ตถ¹ท¶ÉÄช้Äนก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง Á¤¶£ก¨่³ antenna • chlorophyll a ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็น©ºน£์ก¦³งข®งปฏµกµ¤£³ (reaction center) • ¤±บบ«ง (photosystem) PS I (P700) : ดºดก¦¸นพ¦²งง³น«งÅด้ด¶ท¶É«¹ดท¶Éช่¨งค¨³¢£³¨ค¦¸Éน 700 nm PS II (P680) : ดºดก¦¸นพ¦²งง³น«งÅด้ด¶ท¶É«¹ดท¶Éช่¨งค¨³¢£³¨ค¦¸Éน 680 nm • ปฏµกµ¤µ£³Äช้«ง«³¢³¤ถÁกµดÅด้ 2 ¤ºปÂบบ ก³¤ถ่³£ท®ด e ÂบบÅ¢่Áป็น¨²ฏจ²ก¤ (noncyclic electron transfer) ก³¤ถ่³£ท®ด e ÂบบÁป็น¨²ฏจ²ก¤ (cyclic electron transfer) ก¤±บ¨นก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งป¤±ก®บด้¨£ 2 ข²Êนต®น Åด้Âก่ • ปฏµกµ¤µ£³Â«ง (light reaction) : Áกµดท¶É thylakoid membrane Áป็น ก¤±บ¨นก³¤ท¶Éนγพ¦²งง³น«ง¦±นÊγ¢³«¤้³ง ATP ¦± NADPH • ปฏµกµ¤µ£³ก³¤ต¤·งค³¤์บ®น (carbon fixation) : ต¤·ง CO ด้¨£ Calvin cycle Áกµดท¶É stroma Áป็นก¤±บ¨นก³¤ท¶Éนγ ATP ¦± NADPH ท¶ÉÅด้ ¢³Áป¦¶É£น CO Ĭ้Áป็นนÊγต³¦ (sugar) 2 2 ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง Eukaryote ¢®« Áฟิ¤์น พ¸ชด®ก «³¬¤่³£«¶Áข¶£¨ «³¬¤่³£«¶นÊγต³¦ «³¬¤่³£«¶Âดง Prokaryote Cyanobacteria Green bacteria chlorophyll + + + + + + + b c d «µÉง¢¶ช¶¨µต carotenoid phycobilin a bacterio chlorophyll + + + + + + + + + + + ก³¤ดºดก¦¸น«งข®ง¤งค¨²ตถ¹Âต่¦±ชนµด ¤งค¨²ตถ¹ (pigment) Chlorophyll : ¢¶«¶Áข¶£¨ ดºดก¦¸น«¶นÊγÁงµน-Âดง ¢¶ธ³ต¹ Mg ¦± N Áป็น ®งค์ป¤±ก®บ¬¦²ก Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤«²งÁค¤³±¬์«ง ¢¶¬¦³£ก¦¹่¢ Áช่น • chlorophyll a Áป็น©ºน£์ก¦³งปฏµกµ¤µ£³Äนก³¤จ่³£ e • chlorophyll b Áป็น accessory pigment ช่¨£ดºดก¦¸น«ง Carotenoid : พบÄน«µÉง¢¶ช¶¨µตท¶É«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งท¹กชนµด Áป็น«³¤ต้³น ®น¹¢º¦®µ«¤±ช่¨£ป้®งก²น®²นต¤³£Ä¬้พ¸ช Âบ่งÁป็น carotene (¢¶«¶«้¢Âดง) ¦± xanthophyll (¢¶«¶«้¢Á¬¦¸®ง) Phycobilin : Áป็น accessory pigment Âบ่งÁป็น phycocyanin (¢¶«¶นÊγÁงµน) ¦± phycoerythrin (¢¶«¶Âดง) Bacteriochlorophyll : พบÄนÂบคท¶Á¤¶£ท¶É«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งÅด้ - 400 500 600 700 ค¨³¢£³¨ค¦¸Éน«ง (nm) ก³¤ดºดก¦¸นค¦¸Éน«ง chlorophyll a chlorophyll b carotenoid • ค¨³¢£³¨ค¦¸Éนท¶Éพ¸ชต้®งก³¤®£º่Äนช่¨ง 400 – 700 nm (visible light) Ãด£¤งค¨²ตถ¹Âต่¦±ชนµด¢¶«¶ท¶ÉÂตกต่³งก²น ข·Êน®£º่ก²บค¨³¢«³¢³¤ถÄนก³¤ ดºดก¦¸น«ง¦±ก³¤«±ท้®นก¦²บ • Chlorophyll ¢¶ก³¤ดºดก¦¸น«ง«¶Áข¶£¨Åด้น้®£ จ·ง«±ท้®นก¦²บ®®ก¢³Áป็น «¶Áข¶£¨ Âต่จ±ดºดก¦¸น«ง«¶นÊγÁงµน¦±ÂดงÅด้ด¶ • Carotenoid ¢¶ก³¤ดºดก¦¸นช่¨ง«ง«¶Á¬¦¸®งถ·งÂดงÅด้น้®£ จ·ง«±ท้®นก¦²บ ®®ก¢³Áป็น«¶«้¢ Âต่จ±ดºดก¦¸น«ง«¶นÊγÁงµนÅด้ด¶ ก¤±บ¨นก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง «¢ก³¤ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง : 6CO + 12H O C H O + 6O + 6H O light chlorophyll 2 2 6 12 6 2 2 - - 39

พ¸ช C Åด้Âก่ ข้³¨Áจ้³ ข้³¨«³¦¶ ข้³¨บ³¤์Á¦£์ ข้³¨Á¬น¶£¨ ¦±พ¸ช«่¨นĬí่ ก³¤ต¤·งค³¤์บ®นÄนพ¸ช C จ±Áกµดข·Êนผ่³น Calvin cycle Ãด£ต¤ง ¦± Áกµดข·ÊนÄน stroma ป¤±ก®บด้¨£ 3 ข²Êนต®น ด²งน¶Ê carboxylation : RuBP (5C) ต¤·ง CO Ãด£®³©²£Á®นÅซ¢์ rubisco Åด้«³¤ C 6 ®±ต®¢ท¶ÉÅ¢่Á«ถ¶£¤ จ·งÂตกต²¨Áป็น PGA (3C) 2 âÁ¦ก¹¦ ซ·ÉงÁป็น«³¤ท¶ÉÁ«ถ¶£¤ต²¨Â¤ก reduction : ¤¶ดµ¨ซ์ PGA ด้¨£ ATP ¦± NADPH Åด้ G3P/PGAL ซ·ÉงÁป็นนÊγต³¦ต²¨Â¤กท¶ÉÁกµดข·Êน Ãด£ PGAL บ³งâÁ¦ก¹¦จ±ถºก«่ง®®กจ³ก Calvin cycle Áพ¸É®นγÅปÄช้ regeneration : นγนÊγต³¦ PGAL ท¶ÉÁ¬¦¸®ก¦²บ¢³«¤้³งÁป็น RuBP Ĭ¢่®¶กค¤²Êง Ãด£ทγปฏµกµ¤µ£³ก²บ ATP «¤¹ป Calvin cycle 1 ¤®บ Äช้ 9 ATP ¦± 6 NADPH จ±Åด้นÊγต³¦ PGAL (3C) 1 âÁ¦ก¹¦ ถ้³ต้®งก³¤ glucose (6C) 1 âÁ¦ก¹¦ จ±ต้®งÁกµด¨²ฏจ²ก¤ 2 ¤®บ «³¤ต่³งÇท¶ÉÄช้จ±ÁพµÉ¢Áป็น 2 Áท่³ ก³¤ต¤·งค³¤์บ®น (carbon fixation) 4 5 3 4 5 3 .....¨นÁป็น¨งจ¤ PS I PS I Å¢่Áกµด photolysis Å¢่¢¶ ATP (Áกµดจ³ก photophosphorylation) 1 2 3 4 5 6 PS I ¦± PS II H O Áกµด photolysis Åด้ O NADP ATP (Áกµดจ³ก photophosphorylation) ¦± NADPH ข²Êนต®นก³¤Áกµดปฏµกµ¤µ£³ ¤±บบ«งท¶ÉÄช้ ท¶É¢³ข®ง e Photolysis ต²¨¤²บ e ต²¨«¹ดท้³£ «³¤ท¶ÉÅด้ e transfer Noncyclic electron transfer Cyclic electron transfer - - - 2 2 + 2H + 1/2 O2 Photosystem II - e Photosystem I Primary acceptor «ง «ง Primary acceptor H O2 - e - e - e - e - e P700 P680 Pq Pc Cyt. complex - e Fd NADP Reductase + photophosphorylation ATP + Photolysis NADP NADPH + + 2H+ Pq = plastoquinone Pc = plastocyanin Fd = ferredoxin Áป็นก³¤นγ ATP ¦± NADPH ท¶ÉÅด้จ³กปฏµกµ¤µ£³Â«ง¢³¤¶ดµ¨ซ์ CO Ĭ้ก¦³£Áป็นนÊγต³¦ Ãด£ก³¤ต¤·งค³¤์บ®นน²Êนจ±ต้®ง¢¶¨²ฏจ²ก¤¬น·ÉงÁกµดข·Êน ¤่¨¢ก²นÁ«¢® Á¤¶£ก¨่³ Calvin cycle 2 ก³¤ต¤·งค³¤์บ®นข®งพ¸ช C3 Malate (C 4 ®±ต®¢) Pyruvate (C 3 ®±ต®¢) Calvin cycle CO2 2 CO OAA (C 4 ®±ต®¢) PEP (C 3 ®±ต®¢) 1 ต¤·ง CO ค¤²Êง¤ก Äช้Á®นÅซ¢์ PEP carboxylase 2 2 ต¤·ง CO ค¤²Êงท¶É«®ง 2 Äช้Á®นÅซ¢์ rubisco Mesophyll cell Bundle sheath cell ก³¤ต¤·งค³¤์บ®นข®งพ¸ช C4 3 RuBP P P 6 PGA P P carboxylation (Äช้Á®นÅซ¢์ rubisco) 3 CO2 6 PGAL/G3P P P 5 PGAL/G3P P reduction 6 ATP 6 ADP 6 NADPH 6 NADP+ (C sugar) 1 PGAL/G3P P 3 regeneration 3 ATP 3 ADP Calvin cycle 3 3 1 2 3 2 • พ¸ช C Åด้Âก่ ข้³¨Ãพด ข้³¨ฟ่³ง ®้®£ ผ²กÃข¢จ¶น บ³นÅ¢่¤º้ä£ ¬í้³Â¬้¨¬¢º Áป็นต้น • ก³¤ต¤·ง CO Äนพ¸ช C จ±Áกµดข·Êน 2 ค¤²Êง Ãด£¢¶ข²Êนต®น ด²งน¶Ê ก³¤ต¤·ง CO ค¤²Êง¤ก Áกµดท¶É mesophyll Á¤µÉ¢ท¶É phosphoenolpyruvate (PEP) ซ·ÉงÁป็น C 3 ®±ต®¢ จ±ต¤·ง CO Ãด£®³©²£Á®นÅซ¢์ PEP carboxylase Åด้«³¤ท¶É Á«ถ¶£¤ต²¨Â¤กÁป็น oxaloacetate (OAA) ซ·ÉงÁป็น C 4 ®±ต®¢ OAA (4C) ถºกÁป¦¶É£นÁป็น Malate (malic acid) ซ·ÉงÁป็น C 4 ®±ต®¢ จ³กน²Êนจ± ถºก¦Î³Á¦¶£งÅป£²ง bundle sheath cell Malate (4C) จ±ป¦่®£ CO ®®ก¢³ ทγĬ้Áกµด ก³¤ต¤·ง CO ค¤²Êงท¶É«®ง Ãด£®³©²£ Á®นÅซ¢์ rubisco Áพ¸É®Áข้³«º่ Calvin cycle ต่®Åป 1 2 3 2 2 4 2 2 2 2 4 4 ก³¤ต¤·ง CO ข®งพ¸ช C Á¤¶£ก¨่³ Hatch-slack pathway * * rubisco น®กจ³กจ±จ²บก²บ CO Åด้¦้¨£²ง«³¢³¤ถจ²บก²บ O Åด้ด้¨£ ด²งน²ÊนÁ¢¸É®®¹ณ¬¡º¢µ¤®บÇ«ºงข·Êน ป³กÄบพ¸ชจ±ปิด ทγĬ้ CO ¦ด¦ง «่งผ¦Ä¬้ rubisco Åปจ²บ ก²บ O Âทน Á¤¶£กก¤±บ¨นก³¤น¶Ê¨่³ ก³¤¬³£Äจ«ง (photorespiration) ซ·Éงจ±Åป£²บ£²Êงก³¤«²งÁค¤³±¬์นÊγต³¦ข®งพ¸ช Áน¸É®งจ³กÅ¢่Áกµดก¤±บ¨นก³¤ต¤·ง CO 2 2 2 2 2 40

CO compensation point พ¸ช C3 0 พ¸ช C4 light saturation point ก³¤ต¤·งค³¤์บ®นข®งพ¸ช CAM • พ¸ช CAM Áป็นพ¸ชท¶É®³©²£®£º่ÄนÁขต¤้®น ¬้ง¦้ง Åด้Âก่ ก¤±บ®งÁพช¤ «²บป±¤ด ก¦้¨£Å¢้ ¨่³น¬³งจ¤±Áข้ ©¤น³¤³£ณ์ Áป็นต้น • ก³¤ต¤·ง CO Äนพ¸ช CAM จ±Áกµดข·Êน 2 ค¤²Êง Ãด£¢¶ข²Êนต®น ด²งน¶Ê ก³¤ต¤·ง CO ค¤²Êง¤ก Áกµดข·Êนฉพ³±Á¨¦³ก¦³งค¸น Áน¸É®งจ³กพ¸ช CAM จ±ปิดป³กÄบ Äนต®นก¦³ง¨²นÁพ¸É®¦ดก³¤«ºíÁ«¶£นÊγ ¦±Áปิดป³กÄบÄนต®นก¦³งค¸น ซ·Éงจ±®³©²£ Á®นÅซ¢์PEP carboxylase Åด้ OAA (4C) OAA (4C) Áป¦¶É£นÁป็น malic acid (4C) ¦้¨นγÅปÁกÈบ«±«¢Å¨้Äน vacuole ต¦®ดช่¨งÁ¨¦³ก¦³งค¸น Á¢¸É®ถ·งต®นก¦³ง¨²น ป³กÄบข®งพ¸ชปิด จ±¢¶ก³¤นγ malic acid ท¶ÉÁกÈบ«±«¢Å¨้Ĭ้ ป¦่®£ CO ®®ก¢³ ทγĬ้Áกµด ก³¤ต¤·ง CO ค¤²Êงท¶É«®ง Ãด£®³©²£Á®นÅซ¢์ rubisco Áพ¸É®Áข้³«º่ Calvin cycle ต่®Åป 1 2 3 2 2 2 ค¨³¢Âตกต่³ง¤±¬¨่³งพ¸ชÂต่¦±ชนµด Ãค¤ง«¤้³งข®ง mesophyll Ãค¤ง«¤้³งข®ง bundle sheath cell จγน¨นค¤²ÊงÄนก³¤ต¤·ง CO «³¤ต²Êงต้น Á®นÅซ¢์ท¶ÉÄช้ «³¤ท¶ÉÁ«ถ¶£¤ต²¨Â¤ก บ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤ต¤·ง CO ช่¨งÁ¨¦³ท¶ÉÁกµดก³¤ต¤·ง CO ®²ต¤³ก³¤Áกµด photorespiration £กÁป็นช²Êน palisade ¦± spongy Å¢่¢¶ chloroplast ¡³£Äน 1 ค¤²Êง RuBP (5C) rubisco PGA (3C) mesophyll cell ก¦³ง¨²น «ºง Å¢่¢¶ก³¤Â£กÁป็น 2 ช²Êน ¢¶ chloroplast ¡³£Äน 2 ค¤²Êง PEP (3C) ค¤²Êงท¶É 1 : PEP carboxylase ค¤²Êงท¶É 2 : rubisco OAA (4C) ค¤²Êงท¶É 1 : mesophyll cell ค¤²Êงท¶É 2 : bundle sheath cell ก¦³ง¨²น ตÉγ ¢¶ vacuole ขน³ดĬí่ Å¢่¢¶ chloroplast ¡³£Äน 2 ค¤²Êง PEP (3C) ค¤²Êงท¶É 1 : PEP carboxylase ค¤²Êงท¶É 2 : rubisco OAA (4C) mesophyll cell ก¦³งค¸น ตÉγ ¦²กªณ± พ¸ช C3 พ¸ช C4 พ¸ช CAM 2 2 2 ปัจจ²£ท¶É¢¶ผ¦ต่®ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง CO 2 Malate (C 4 ®±ต®¢) Pyruvate (C 3 ®±ต®¢) Calvin cycle CO Vacuole Malic acid Mesophyll cell ก¦³งค¸น ก¦³ง¨²น 2 OAA (C 4 ®±ต®¢) PEP (C 3 ®±ต®¢) 1 ต¤·ง CO ค¤²Êง¤ก Äช้Á®นÅซ¢์ PEP carboxylase 2 2 ต¤·ง CO ค¤²Êงท¶É«®ง 2 Äช้Á®นÅซ¢์ rubisco 2 ค¨³¢Áข้¢Â«ง ป¤µ¢³ณ CO Äน®³ก³© ®¹ณ¬¡º¢µ พ¸ช C ¦± CAM ¢¶Ã®ก³«ก³¤Áกµด photorespiration ตÉγก¨่³พ¸ช C Áน¸É®งจ³กÁ®นÅซ¢์ PEP carboxylase «³¢³¤ถจ²บ CO Åด้®£่³งÁด¶£¨ Å¢่«³¢³¤ถจ²บ O Åด้ บ¨กก²บป¤µ¢³ณ CO ท¶É malic acid ป¦่®£®®ก¢³Äนก³¤ต¤·ง CO ค¤²Êงท¶É«®ง ทγĬ้îก³«ท¶Éจ±จ²บก²บ O Âทนก³¤ต¤·ง CO ¢¶น้®£¢³ก 2 2 2 2 2 4 3 2 • light compensation point ค¸®ค¨³¢Áข้¢Â«ง ท¶ÉทγĬ้®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง = ®²ต¤³ก³¤ ¬³£Äจ (®²ต¤³ก³¤ต¤·ง CO «¹ทธµ= 0) • light saturation point (จ¹ด®µÉ¢ต²¨Â«ง) ค¸®จ¹ด ท¶ÉÁพµÉ¢ค¨³¢Áข้¢Â«งÂต่®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งจ± คงท¶É ถ้³ค¨³¢Áข้¢Â«ง¢³กÇ ®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£ «งจ±¦ด (ÄบŬ¢้) พ¸ช C ¢¶ท²Êง«®งจ¹ดตÉγก¨่³ C • พ¸ชÄน¤่¢จ±¢¶ท²Êง«®งจ¹ดตÉγก¨่³พ¸ชก¦³งÂจ้ง Áน¸É®งจ³ก Åด้¤²บ«งÂค่นµดÁด¶£¨ กÈ«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งÅด้ÁตÈ¢ท¶É • CO compensation point ค¸®ป¤µ¢³ณ CO ท¶ÉทγĬ้®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง = ®²ต¤³ก³¤ ¬³£Äจ (®²ต¤³ก³¤ต¤·ง CO «¹ทธµ = 0) • CO saturation point (จ¹ด®µÉ¢ต²¨ข®ง CO ) ค¸®จ¹ดท¶ÉÁพµÉ¢ CO Âต่®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£ «งจ±คงท¶É • พ¸ช C จ±¢¶ท²Êง«®งจ¹ดตÉγก¨่³พ¸ช C Áน¸É®งจ³กพ¸ช C ¢¶Á®นÅซ¢์ท¶É«³¢³¤ถต¤·ง CO Åด้ด¶ ทγĬ้ Áกµด photorespiration Åด้น้®£¢³ก • ®¹ณ¬¡º¢µ¢¶ผ¦ต่®ก³¤ทγง³นข®งÁ®นÅซ¢์ต่³งÇ ¡³£ÄนÁซ¦¦์พ¸ช • ถ้³®¹ณ¬¡º¢µ«ºงข·Êน พ¸ช C จ±¢¶®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ ด้¨£Â«งตÉγก¨่³พ¸ช C Áน¸É®งจ³กป¤µ¢³ณ CO Äน®³ก³©จ±¦ด¦ง ทγĬ้พ¸ช C Áกµด photorespiration ขณ±ท¶Éพ¸ช C ¢¶ก¦ÅกÄนก³¤ÁพµÉ¢ CO Áข้³ÅปÄน bundle sheath cell Áพ¸É®£²บ £²Êงก³¤Áกµด photorespiration ด²งน²Êน®²ต¤³ ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งข®งพ¸ช C จ·งคงท¶É 3 4 2 2 2 2 2 2 2 4 3 4 2 2 2 3 4 3 4 4 พ¸ช C พ¸ช C 3 4 ®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง พ¸ช C3 พ¸ช C4 ค¨³¢Áข้¢Â«ง 0 light compensation point ®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง ®²ต¤³ก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง 2 CO saturation point 2 2 CO ®¹ณ¬¡º¢µ 2 41

ป¦³££®ด ป¦³£¤³ก Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíป¦³££®ด (shoot apical meristem) Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí Ãค¤ง«¤้³งข®งพ¸ชด®ก Áน¸Ê®Á£¸É®พ¸ช Áน¸Ê®Á£¸É®พ¸ช (Plant tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí (Meristematic tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤ (Permanent tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí«่¨นป¦³£ (apical meristem) Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíÁ¬น¸®ข้® (intercalary meristem) Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíด้³นข้³ง (lateral meristem) Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤ÁชµงÁด¶É£¨ (simple permanent tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤Áชµงซ้®น (complex permanent tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®ป้®งก²น (protective tissue) Áน¸Ê®Á£¸É®พ¸Êน (ground tissue) Epidermis Cork Parenchyma Collenchyma Sclerenchyma Endodermis Xylem Phloem Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí (meristematic tissue) Áป็นÁน¸Ê®Á£¸É®ท¶É«³¢³¤ถÂบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis Åด้ต¦®ดช¶¨µต ¢¶ผน²งÁซ¦¦์บ³ง ¢¶ vacuole ขน³ดÁ¦Èก ¢¶ nucleus ขน³ดĬí่¦±Á¬ÈนÅด้ช²ดÁจน Âบ่ง®®กÁป็น Áน¸Ê®Á£¸É®ท¶É¢¶ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตÂบบปฐ¢¡º¢µ (primary growth) ช่¨£ÁพµÉ¢ค¨³¢£³¨Â¦±ค¨³¢«ºงÄนพ¸ช Åด้Âก่ Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí«่¨นป¦³£ (apical meristem) • ¢¶ 2 บ¤µÁ¨ณ ค¸® Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíป¦³££®ด (shoot apical meristem) ¦±Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíป¦³£¤³ก (root apical meristem) • ทγĬ้¦Î³ต้น«ºงข·Êน ¬¤¸®¤³ก£³¨ข·Êน 1 Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíÁ¬น¸®ข้® (intercalary meristem) • พบบ¤µÁ¨ณÁ¬น¸®ข้®ข®งพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨Áท่³น²Êน Áช่น ต้นข้³¨ ข้³¨Ãพด ®้®£ • ทγĬ้ป¦้®งข®งÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ (internode) £¸ด£³¨®®ก 2 Áน¸Ê®Á£¸É®ท¶É¢¶ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตÂบบท¹ตµ£¡º¢µ (secondary growth) ช่¨£ÁพµÉ¢ขน³ดด้³นข้³งข®งพ¸ช Åด้Âก่ Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíด้³นข้³ง (lateral meristem) • Á¤¶£ก¨่³ Cambium • ทγĬ้ÁพµÉ¢ค¨³¢ก¨้³ง¦±ขน³ดÁ«้นผ่³น©ºน£์ก¦³งข®ง¦Î³ต้น • พบÄนพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่ ¦±®³จพบÄนÄบพ¸ชÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨บ³งชนµด Áช่น ©¤น³¤³£ณ์ ÁขÈ¢ก¹ด²Éน จ²นทน์ผ³ ¬¢³กผº้¬¢³กÁ¢¶£ • Âบ่ง®®กÁป็น 2 ชนµด ค¸® vascular cambium ®£º่¤±¬¨่³งÁน¸Ê®Á£¸É® xylem ¦± phloem ทγ¬น้³ท¶É«¤้³งÁน¸Ê®Á£¸É®¦Î³Á¦¶£งท¹ตµ£¡º¢µ cork cambium (phellogen) Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíท¶É®£º่ถ²ดจ³กช²Êน Epidermis ทγ¬น้³ท¶É«¤้³ง cork ¦± phelloderm Áซ¦¦์ต²ÊงÂต่ cork จนถ·งช²Êน phelloderm Á¤¶£ก¨่³ periderm ซ·ÉงÁป็น«่¨น¬น·Éงข®งÁป¦¸®กÅ¢้ Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíป¦³£¤³ก (root apical meristem) 42

Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤ ก³¤Áจ¤µíข®งÁน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí«่¨นป¦³£ Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíปฐ¢¡º¢µ (primary meristem) Protoderm พบ®£º่ช²Êนน®ก«¹ด Áจ¤µíÅปÁป็น Epidermis Ground meristem พบถ²ดจ³ก Epidermis Áข้³¢³ Áจ¤µíÅปÁป็นÁน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤Äนช²Êน cortex , pith Áป็นต้น Procambium ¢¶ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ Áจ¤µíÅปÁป็น primary xylem , primary phloem ¦± vascular cambium Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíท¹ตµ£¡º¢µ (secondary meristem) Vasucular cambium ®£º่¤±¬¨่³ง primary xylem ¦± primary phloem ทγ¬น้³ท¶É«¤้³งÁน¸Ê®Á£¸É®¦Î³Á¦¶£ง ท¹ตµ£¡º¢µ (secondary vascular tissue) Åด้Âก่ secondary xylem ¦± secondary phloem Cork cambium Áจ¤µí¢³จ³กÁน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤Äนช²Êน cortex ข®ง¦Î³ต้น ¬¤¸®ช²Êน pericycle ข®ง¤³ก ทγ¬น้³ท¶É«¤้³ง cork ¦± phelloderm (ช²Êน cork + cork cambium + phelloderm = periderm) Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤ (permanent tissue) Áป็นÁน¸Ê®Á£¸É®ท¶ÉÁซ¦¦์¢¶ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตÁตÈ¢ท¶É¦้¨ Å¢่«³¢³¤ถÂบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis Åด้®¶ก ¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง ¤ºป¤่³ง (differentiation) Áพ¸É®Ä¬้Á¬¢³±«¢ก²บ¬น้³ท¶Éต่³งÇ Âบ่ง®®กÁป็น Meristem Primary meristem Lateral meristem Primary permanent tissue Secondary permanent tissue Apical meristem Ground Protoderm Procambium Epidermis Primary xylem Primary phloem Vascular cambium Cortex Pith Cork cambium Secondary xylem Secondary phloem Cork meristem Phelloderm Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤ÁชµงÁด¶É£¨ (simple permanent tissue) Protective tissue (Áน¸Ê®Á£¸É®ป้®งก²น) Epidermis Áป็นÁน¸Ê®Á£¸É®ท¶É®£º่ด้³นน®ก«¹ด Á¤¶£งต²¨ช²ÊนÁด¶£¨ ¢¶¤ºป¤่³งÂบน ¢¶ผน²งÁซ¦¦์บ³ง Å¢่¢¶ chloroplast Áจ¤µí¢³จ³ก protoderm ทγ¬น้³ท¶Éป้®งก²น®²นต¤³£Ä¬้Âก่พ¸ช ¢¶ cutin Áค¦¸®บ®£º่Áป็นช²Êน Á¤¶£ก¨่³ cuticle (Äน¤³กÅ¢่¢¶) Áพ¸É®¦ดก³¤«ºíÁ«¶£นÊγ ¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³งÅปÁป็น ขน¤³ก (root hair) ÁพµÉ¢พ¸Êนท¶Éผµ¨Äนก³¤ดºดนÊγÄน¤³ก ขน (trichome) / ต่®¢ (gland) ป้®งก²น®²นต¤³£Âก่พ¸ช Áซ¦¦์ค¹¢ (guard cell) ค¨บค¹¢ก³¤Áปิดปิดป³กÄบ Cork / Phellem Áป็นÁน¸Ê®Á£¸É®ช²Êนน®ก«¹ดข®ง¤³ก¦±¦Î³ต้นท¶É¢¶®³£¹¢³ก Áกµดจ³กก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis ข®ง cork cambium ¢¶«³¤ suberin พ®ก «Î³¬¤²บช่¨£ป้®งก²นก³¤«ºíÁ«¶£นÊγĬ้ก²บพ¸ช 1 Ground tissue (Áน¸Ê®Á£¸É®พ¸Êน) Áจ¤µí¢³จ³ก ground meristem Áป็น®งค์ป¤±ก®บÄน¤³ก ¦Î³ต้น ¦±Äบ ป¤±ก®บด้¨£Áน¸Ê®Á£¸É®¬¦³£ชนµด ®£º่¤¨¢ก²นÁป็นช²ÊนÁ¤¶£ก¨่³ Cortex ¢¶¬¦³£ป¤±Á¡ท Åด้Âก่ Parenchyma , Collenchyma , Sclerenchyma ¦± Endodermis Äบ®่®น (young leaf) Protoderm Procambium Shoot apical meristem Äบ¤กÁกµด (leaf primordium) Ground meristem Procambium root hair Protoderm Ground meristem Root apical meristem root cap ป¦³££®ด ป¦³£¤³ก Phloem Vascular cambium Xylem Cuticle Epidermis Cork Cork cambium Phelloderm Cortex Periderm 43

Parenchyma Collenchyma Sclerenchyma Endodermis • Áป็นÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต พบÅด้ท¹ก«่¨นข®งพ¸ช • ผน²งÁซ¦¦์บ³ง «่¨นĬí่Áป็นผน²งÁซ¦¦์ ปฐ¢¡º¢µ (primary cell wall) • ¤ºป¤่³งก¦¢ ¤¶ ¬¤¸®ท¤งก¤±บ®ก ¬น้³ท¶É • storage parenchyma ช่¨£«±«¢ Âป้ง พบÄนช²Êน cortex ข®ง¤³กพ¸ช • chlorenchyma ¢¶ chloroplast ¡³£Äนจγน¨น¢³ก ช่¨£Äนก³¤ «²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง • Aerenchyma พบÄนพ¸ชท¶É®£º่ÄนนÊγ ช่¨£¦Î³Á¦¶£ง®³ก³©Äนพ¸ชท¶Éจ¢นÊγ • Áป็นÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต พบท¶Éก้³นÄบ Á«้น ก¦³งÄบ ¦Î³ต้น Âต่Å¢่ค่®£พบÄน¤³ก • ผน²งÁซ¦¦์¢¶ค¨³¢¬น³Å¢่«¢ÉγÁ«¢® Áน¸É®งจ³ก¢¶ก³¤«±«¢ pectin บ¤µÁ¨ณ ¢¹¢ข®งÁซ¦¦์ • ทγ¬น้³ท¶ÉÄนก³¤«¤้³งค¨³¢ÂขÈง¤งĬ้ ก²บพ¸ชท¶É£²ง®่®น Áช่น ก้³นÄบ Á«้น ก¦³งÄบ ¦±¦Î³ต้น®่®นข®งพ¸ช¦้¢¦¹ก • Áป็นÁซ¦¦์ท¶Éต³£Â¦้¨ • ผน²งÁซ¦¦์¬น³ Áป็นผน²งÁซ¦¦์ท¹ตµ£¡º¢µ (secondary cell wall) ท¶É¢¶ก³¤ «±«¢ข®ง lignin • ทγ¬น้³ท¶ÉĬ้ค¨³¢ÂขÈง¤งก²บพ¸ช • Âบ่งÁป็น 2 ชนµด ค¸® fiber ¢¶¤ºป¤่³งÁ¤¶£¨£³¨ พบÂท¤ก®£º่ ต³¢Áน¸Ê®Á£¸É®ท่®¦Î³Á¦¶£งÄน¦Î³ต้น ¤³ก sclereid ¬¤¸® stone cell ¢¶¤ºป¤่³ง ¬¦³£Á¦¶É£¢ «²Êนก¨่³ fiber พบÄน บ¤µÁ¨ณท¶ÉÂขÈง¢³ก Áช่น ก±¦³¢±พ¤้³¨ ฝ¤²Éง «³¦¶É Áป¦¸®กถ²É¨ Á¢¦Èดพ¹ท¤³ • พบÁฉพ³±Äน¤³ก Á¬ÈนÅด้ช²ดÄน¤³กข®ง พ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ • Áป็นช²ÊนÄน«¹ดข®ง cortex • ผน²งÁซ¦¦์¢¶ก³¤พ®กข®ง suberin Áป็น Âถบ Casparian strip ซ·Éงจ±ก²Êนก³¤ ¦Î³Á¦¶£งนÊγจ³ก¤³กÁข้³«º่ xylem • Á¢¸É®¤³ก¢¶®³£¹¢³กข·Êน จ±¢¶ก³¤«±«¢ข®ง lignin พ®กท²บÂถบ suberin จน ผน²งÁซ¦¦์¢¶ค¨³¢¬น³¢³กข·Êน ด²งน²Êน ¤³กท¶É¢¶®³£¹¢³กจ·งÅ¢่«³¢³¤ถÁ¬ÈนÂถบ Casparian strip Åด้ 2 Áน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤Áชµงซ้®น (complex permanent tissue) Xylem ทγ¬น้³ท¶É¦Î³Á¦¶£งนÊγ¦±Â¤่ธ³ต¹จ³ก¤³กÅป«º่£®ดพ¸ช ป¤±ก®บด้¨£ • xylem parenchyma Áป็นÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต ทγ¬น้³ท¶É«±«¢Âป้ง นÊγต³¦ ¦±«³¤®¸ÉนÇ Á¢¸É®®³£¹¢³กข·Êน ®³จ¢¶ก³¤«±«¢Áป็นผน²งÁซ¦¦์ท¹ตµ£¡º¢µÅด้ • xylem fiber ¢¶ผน²งÁซ¦¦์¬น³ Áกµดจ³กก³¤«±«¢ข®ง lignin ท¶Éผน²งÁซ¦¦์ ทγ¬น้³ท¶ÉĬ้ค¨³¢ÂขÈง¤งก²บÁน¸Ê®Á£¸É® xylem Á¢¸É®Áจ¤µíÁตÈ¢ท¶É¦้¨Áซ¦¦์จ±ต³£ • tracheid ¢¶ผน²งÁซ¦¦์¬น³ Áกµดจ³ก lignin ¢³พ®กท¶Éผน²งÁซ¦¦์ท¹ตµ£¡º¢µ(secondary cell wall) ทγ¬น้³ท¶É¦Î³Á¦¶£งนÊ㦱คÊγจ¹นĬ้ค¨³¢ÂขÈง¤งÂก่พ¸ช Á¢¸É®Áจ¤µíÁตÈ¢ท¶É¦้¨Áซ¦¦์จ±ต³£ • vessel member ¢¶ผน²งÁซ¦¦์¬น³ Áกµดจ³ก lignin ¢³พ®กท¶Éผน²งÁซ¦¦์ท¹ตµ£¡º¢µ(secondary cell wall) vessel member ¬¦³£ÇÁซ¦¦์¢³Á¤¶£งต่®ก²นก¦³£Áป็นท่® Á¤¶£ก¨่³ Vessel ทγ¬น้³ท¶É¦Î³Á¦¶£งนÊγ Á¢¸É®Áจ¤µíÁตÈ¢ท¶É¦้¨Áซ¦¦์จ±ต³£ Phloem ทγ¬น้³ท¶É¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤ (sucrose) Åป£²งบ¤µÁ¨ณต่³งÇข®งพ¸ช ป¤±ก®บด้¨£ • phloem parenchyma Áป็นÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต ¢¶ผน²งÁซ¦¦์บ³ง ¦±¢¶ simple pit ¡³£Äน¢¶ก³¤«±«¢ผ¦·กÂทนนµน ¬¤¸® Á¢¦ÈดÂป้ง • phloem fiber ¢¶ผน²งÁซ¦¦์¬น³ Áกµดจ³กก³¤«±«¢ข®ง lignin ท¶Éผน²งÁซ¦¦์ ทγ¬น้³ท¶ÉĬ้ค¨³¢ÂขÈง¤งก²บÁน¸Ê®Á£¸É® phloem Á¢¸É®Áจ¤µíÁตÈ¢ท¶É¦้¨Áซ¦¦์จ±ต³£ • sieve tube member Áป็นÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต ¢¶ผน²งÁซ¦¦์บ³ง ทγ¬น้³ท¶É¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤Ä¬้ก²บพ¸ช ป¦³£Áซ¦¦์ท²Êง«®งด้³น¢¶¦²กªณ±ค¦้³£Âผ่นต±Âก¤ง Á¤¶£ก¨่³ sieve plate sieve tube member ¬¦³£ÇÁซ¦¦์ต่®ก²น Á¤¶£ก¨่³ sieve tube • companion cell Áซ¦¦์ท¶É®£º่ข้³ง sieve tube Áป็นÁซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต ¢¶ผน²งÁซ¦¦์บ³ง ค¨บค¹¢ก³¤ทγง³นข®ง sieve tube Äนก³¤¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤ผ่³นท³ง plasmodesmata ผน²งÁซ¦¦์ข®งพ¸ช • ผน²งÁซ¦¦์ปฐ¢¡º¢µ (primary cell wall) : ป¤±ก®บด้¨£ cellulose pectin ¦± hemicellulose พบ¢³กÄนÁซ¦¦์พ¸ชท¶Éก㦲งÁตµบÃต ¬¤¸®¢¶ช¶¨µต Áช่น parenchyma • ผน²งÁซ¦¦์ท¹ตµ£¡º¢µ (secondary cell wall) : Áป็นช²Êนท¶ÉÁกµดข·Êน¡³£¬¦²ง ¢¶ค¨³¢¬น³Â¦±ÂขÈง¤งข·Êน Áน¸É®งจ³ก¢¶ก³¤พ®กข®ง lignin (£้®¢ตµด«¶Âดงข®ง safranin) Ãด£Áซ¦¦์ท¶É¢¶ secondary cell wall จ±ต³£Á¢¸É®Áจ¤µíÁตµบÃตÁตÈ¢ท¶É Áช่น fiber sclereid tracheid vessel Áซ¦¦์ท¶Éต³£Â¦้¨ Å¢่¢¶Á£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ Åด้Âก่ fiber sclereid tracheid vessel tracheid ¦± vessel member Áป็นÁซ¦¦์¦Î³Á¦¶£งนÊγ (tracheary element) ทγ¬น้³ท¶É¦Î³Á¦¶£งนÊγ sieve tube member ¦± companion cell Á¤¶£ก¤¨¢ก²น¨่³ sieve tube element * * nucleus vacuole thin primary cell wall nucleus intracellular air space thick primary cell wall lumen fiber scleried (stone cell) Epidermis Endodermis Cortex Stele Casparian strip vessel member tracheids perforation plates fiber sieve plate fiber seive element Companion cell xylem phloem fibers cortex vascular cambium companion cell vessel trachied sieve tube 44

บ¤µÁ¨ณÁซ¦¦์ÁตµบÃตÁตÈ¢ท¶É (zone of cell maturation) ¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³งข®งÁซ¦¦์ Ĭ้Á¬¢³±ก²บ¬น้³ท¶Éข®ง¤³ก พบ«่¨นข®งÁซ¦¦์ขน¤³ก (root hair cell) ท¶É¢¶ผน²งÁซ¦¦์ £¸Éน®®กÅป Áพ¸É®ÁพµÉ¢พ¸Êนท¶Éผµ¨Äนก³¤ดºดซ·¢นÊγ¦±Â¤่ธ³ต¹ บ¤µÁ¨ณÁซ¦¦์ก㦲งÂบ่งต²¨ (zone of cell division) ¢¶Áน¸Ê®Á£¸É® Áจ¤µíป¦³£¤³ก ซ·Éง¢¶ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ต¦®ดÁ¨¦³ Ãด£จ±Áจ¤µíÅปÁป็น ¬¢¨ก¤³กท³งด้³น¦่³ง ¦±Áจ¤µíÁป็นÁน¸Ê®Á£¸É®ถ³¨¤ข·ÊนÅปด้³นบน บ¤µÁ¨ณ¬¢¨ก¤³ก (zone of root cap) ช่¨£ป้®งก²น®²นต¤³£ Ĭ้ก²บÁน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíป¦³£¤³ก (root apical meristem) ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตปฐ¢¡º¢µ (primary growth) Ãค¤ง«¤้³ง¦±¬น้³ท¶Éข®งพ¸ช ¤³กพ¸ช Âบ่งÁป็น 2 ¤±บบ ค¸® ¤³กÂก้¨ (tap root) พบÄนพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่ ¤³กฝ®£ (fibrous root) พบÄนพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ ¬น้³ท¶É «±«¢®³¬³¤ (storage root) พบÄนÂค¤®ท ¬²¨ ÅชÁท้³ ¢²นÁท© ¢²น«Î³ป±¬¦²ง / «²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง พบÄนก¦้¨£Å¢้/ ¬³£Äจ พบÄนÃกงก³ง «¢ ¦Î³พº/ คÊγจ¹น พบÄนÃกงก³ง ข้³¨Ãพด ¤³กพµÁ©ª (adventitious root) ค¸®¤³กท¶ÉÁจ¤µí¢³จ³ก«่¨น®¸Éนท¶ÉÅ¢่Äช่¤³กÂก้¨ Áช่น ¤³กปักชγ ¤³กต®นกµÉง ¤³กท¶ÉÁจ¤µí¢³จ³ก¦Î³ต้น ¤³ก (Root) Ãค¤ง«¤้³ง¡³£Äน¤³ก น㤳กท¶É¢¶ก³¤ÁตµบÃตÁตÈ¢ท¶É¦้¨ (zone of cell maturation) ¢³ต²ดต³¢ข¨³ง (X-section) พบ¨่³¤³กพ¸ช ป¤±ก®บด้¨£ 3 ช²Êน Åด้Âก่ • Epidermis Áป็นช²Êนน®ก«¹ดข®ง¤³ก ¢¶Áซ¦¦์ขน¤³ก (root hair) Áพ¸É®ÁพµÉ¢พ¸Êนท¶Éผµ¨Äนก³¤ดºดซ·¢นÊγ Å¢่¢¶ cutin Áค¦¸®บ • Cortex Áป็นช²Êนก¦³ง ป¤±ก®บด้¨£ parenchyma «±«¢Âป้ง ช²ÊนÄน«¹ดข®ง cortex Á¤¶£ก¨่³ Endodermis ซ·Éง¢¶ suberin ¦± lignin «±«¢®£º่ท¶Éผน²งÁซ¦¦์ Áกµด Áป็นÂถบ Casparian strip • Stele Áป็นช²ÊนÄน«¹ด ¢¶ xylem ¦± phloem ®£º่¤¨¢ก²น Á¤¶£ก¨่³ vascular cylinder Âบ่งÅด้Áป็น 3 «่¨น ค¸® pericycle Áป็นช²Êนน®ก«¹ดข®ง stele Áจ¤µí¢³จ³ก procambium «³¢³¤ถÁป¦¶É£นก¦²บÁป็นÁน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µí ¦้¨Âบ่งÁซ¦¦์£¸Éน¤³ก®®ก¢³ Á¤¶£ก¨่³ ¤³กÂขนง vascular cylinder Áป็นก¦¹่¢ท่®¦Î³Á¦¶£ง®£º่ต¤งก¦³ง Ãด£ primary xylem ®£º่ต¤งก¦³งÁ¤¶£งÁป็นÂฉก ¦± ¢¶ primary phloem Âท¤ก®£º่¤±¬¨่³งÂฉก pith Áป็นช²ÊนÄน«¹ดต¤งก¦³ง¤³ก ¢¶ parenchyma ก¤±จ¹ก®£º่ พบÄนพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ 1 2 3 «่¨นĬí่จ±ÁกµดÄนพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่ Áกµดจ³ก vascular cambium จ±Âบ่งÁซ¦¦์Åด้ secondary xylem ¦± secondary phloem ¢³Áบ¶£ด primary xylem ¦± primary phloem ทγĬ้¦²กªณ±ข®งท่®¦Î³Á¦¶£งท¶ÉÁป็นÂฉกจ±¬³£Åป ก¦³£Áป็น¨งปีÂทน Áซ¦¦์Äนช²Êน pericycle Áป¦¶É£นก¦²บÅปÁป็น cork cambium ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตท¹ตµ£¡º¢µ (secondary growth) ¦Î³ต้น (Stem) Ãค¤ง«¤้³ง¡³£Äน¦Î³ต้น Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíปฐ¢¡º¢µ (primary meristem) Áจ¤µí¢³จ³ก Áน¸Ê®Á£¸É®Áจ¤µíป¦³££®ด (shoot apical meristem) Âบ่ง Áป็น 3 ชนµด Åด้Âก่ • Protoderm Áจ¤µíÁป็น Epidermis • Procambium Áจ¤µíÁป็น primary xylem , primary phloem ¦± vascular cambium • Ground meristem Áจ¤µíÁป็น cortex , pith บ¤µÁ¨ณÁซ¦¦์ข£³£ต²¨ต³¢£³¨ (zone of cell elongation) ¢¶ก³¤«±«¢«³¤ต่³งÇ ทγĬ้Áซ¦¦์¤³ก¢¶ขน³ดĬí่¦±£³¨ข·Êน ¬¢¨ก¤³ก (root cap) root apical meristem protoderm ground meristem procambium Áซ¦¦์ขน¤³ก (root hair cell) stele cortex epidermis ¤³กพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่ ¤³กพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ epidermis cortex endodermis xylem phloem pericycle pith ¢¶Âฉกข®ง xylem 4-5 Âฉก ¢¶Âฉกข®ง xylem ¬¦³£Âฉก ¢³กก¨่³ข®งÄบÁ¦¶Ê£งคº่ vascular cambium Shoot apical meristem Primary meristems Protoderm Ground meristem Procambium Primary tissues Epidermis Ground tissue Vascular tissue 45

ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตปฐ¢¡º¢µ (primary growth) นγ¦Î³ต้นท¶É¢¶ก³¤ÁตµบÃตÁตÈ¢ท¶É¦้¨¢³ต²ดต³¢ข¨³ง (X-section) ป¤±ก®บด้¨£ 3 «่¨น • Epidermis Áป็นช²Êนน®ก«¹ดข®ง¦Î³ต้น ¢¶«³¤ cutin Áค¦¸®บ®£º่ Á¤¶£ก¨่³ช²Êน cuticle • Cortex Áป็นช²Êนก¦³ง Âคบก¨่³Äน¤³ก ป¤±ก®บด้¨£ parenchyma Áป็น¬¦²ก • Stele £กจ³ก cortex Å¢่ช²ดÁจนÁ¬¢¸®นÄน¤³ก ป¤±ก®บด้¨£ 3 «่¨นค¸® vascular bundle ป¤±ก®บด้¨£ xylem ¦± phloem ÄนÄบÁ¦¶Ê£งคº่ จ±Á¤¶£งÁป็น ¨ง¤®บ¦Î³ต้น «่¨นÄนÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ จ±Á¤¶£งก¤±จ³£Å¢่Áป็น¤±Áบ¶£บท²É¨¦Î³ต้น vascular ray / pith ray Áป็น parenchyma ท¶Éค²Éน¤±¬¨่³ง¢²ดท่®¦Î³Á¦¶£ง พบÁฉพ³±ÄนÄบÁ¦¶Ê£งคº่ pith ป¤±ก®บด้¨£ parenchyma Áป็น¬¦²ก ทγ¬น้³ท¶É«±«¢Âป้ง Áช่น tannin ¢¶ก³¤«¦³£Áป็น pith cavity ®³จพบÄนÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨บ³งชนµด Áช่น ¬í้³ Åผ่ ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตท¹ตµ£¡º¢µ (secondary growth) 1 2 3 «่¨นĬí่ÁกµดÄนพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่ ¢¶ข²Êนต®นด²งน¶Ê vascular cambium Âบ่งÁซ¦¦์«¤้³ง secondary phloem ด²น primary phloem ®®กÅป ด้³นน®ก ¤¨¢ก²บช²Êน cortex ก¦³£Áป็น Áป¦¸®กÅ¢้ (bark) «่¨น secondary xylem จ±ด²น primary xylem Áข้³¢³Äนช²Êน pith ¦±Áข้³¢³Á¤¸É®£Ç ก¦³£Áป็น Áน¸Ê®Å¢้ (wood) cork cambium Âบ่งÁซ¦¦์Áป็น cork ®®กด้³นน®ก ¦± phelloderm Áข้³ด้³นÄน cortex ซ·ÉงÁ¤¶£ก¤¨¢ช²Êน cork , cork cambium , phelloderm ¨่³ periderm ซ·Éง®£º่Äน«่¨นข®ง Áป¦¸®กÅ¢้ Äนช²Êน cork จ±พบ¤®£Âตก Á¤¶£ก lenticel ช่¨£Äนก³¤Â¦กÁป¦¶É£นÂก๊«Äนพ¸ช ÄนÁน¸Ê®Å¢้ xylem ท¶ÉÂก่«¹ดจ±®£º่ด้³นÄน«¹ด Á¢¸É®¦Î³ต้น¢¶®³£¹¢³ก xylem ด้³นÄน«¹ดจ±¢¶ก³¤«±«¢ ข®ง«³¤พ¨กÂทนนµน ทγĬ้Áกµดก³¤®¹ดต²นจนÄช้¦Î³Á¦¶£งนÊγŢ่Åด้ Á¤¶£ก¨่³ Âก่นÅ¢้ (heart wood) «่¨น xylem ¤®บน®กท¶É£²ง«³¢³¤ถ¦Î³Á¦¶£งนÊγÅด้ ซ·Éง¢¶«¶จ³งก¨่³ Á¤¶£ก¨่³ ก¤±พ¶ÊÅ¢้ (sap wood) Äน¤®บ 1 ปี จ±Âบ่งÁป็น secondary xylem ท¶ÉÁจ¤µíÄนช่¨งท¶É¢¶นÊγ¢³กÄน¥ดºฝน ÁกµดÂถบ«¶จ³ง Á¤¶£ก¨่³ spring wood «่¨น secondary xylem ท¶ÉÁจ¤µíÄนช่¨งท¶É¢¶นÊγน้®£Äน¥ดºÂ¦้ง ÁกµดÂถบ «¶Áข้¢ Á¤¶£ก¨่³ summer wood ซ·ÉงÁน¸Ê®Å¢้ท¶É¢¶«¶จ³ง¦±«¶Áข้¢«¦²บก²นÁป็น¨ง Á¤¶£ก¨่³ ¨งปี 1 2 3 4 Äบ (Leaf) Äบ Âบ่งÁป็น ÄบÁด¶É£¨ (simple leaf) : 1 ก้³นÄบ ¢¶ 1 Äบ พบÄน พบÄน¢±¦±ก® ¢±£¢ ¢±¢่¨ง พ¤µก ช¢พº่ ตγ¦·ง ®้®£ Äบป¤±ก®บ (compound leaf) : 1 ก้³นÄบ ¢¶Äบ£่®£¬¦³£Äบ พบÄนÂค ¢±พ¤้³¨ ก¹¬¦³บ ¢±ข³¢ ถ²É¨ พ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨จ±¢¶Á«้นÄบÂบบขน³น (parallel venation) «่¨นพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่จ±¢¶Á«้นÄบÂบบ¤่³ง¬ (reticulate venation) ¢¶«³¤ cutin Áค¦¸®บ®£º่Áป็นช²Êน cuticle ®£º่ด้³นน®ก Áพ¸É®ป้®งก²นก³¤«ºíÁ«¶£นÊγข®งÄบ Ãค¤ง«¤้³ง¡³£ÄนÄบÁ¦¶Ê£งคº่ (dicot leaf) Ãค¤ง«¤้³ง¡³£ÄนÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ (monocot leaf) Á¢¸É®ต²ดÃค¤ง«¤้³งÄบต³¢ข¨³ง (X section) จ±ป¤±ก®บด้¨£ 3 «่¨นค¸® • Epidermis Áป็นช²Êนท¶É®£º่น®ก«¹ดข®งÄบ ป¤±ก®บด้¨£Áซ¦¦์ผµ¨ Áซ¦¦์ขน ¡³£ÄนÅ¢่¢¶ chloroplast ¢¶Áซ¦¦์ค¹¢ค¨บค¹¢ก³¤ค³£นÊγ ซ·Éง¢¶ chloroplast ®£º่¡³£Äน ¢¶ช²Êน cuticle Áค¦¸®บ Áพ¸É®¦ดก³¤ค³£นÊγ Âบ่ง®®กÁป็น 2 ช²Êน ค¸® upper epidermis ¢¶ cutin Áค¦¸®บ¬น³ Á¬Èน cuticle ช²ดÁจน ¢¶Áซ¦¦์ค¹¢น้®£ lower epidermis ¢¶ cutin Áค¦¸®บบ³งก¨่³ ¢¶Áซ¦¦์ค¹¢¢³ก • Mesophyll Áป็นช²Êนต¤งก¦³ง Âบ่ง®®กÁป็น 2 ช²Êน ค¸® palisade mesophyll ®£º่ด้³นบน ป¤±ก®บด้¨£ chlorenchyma Á¤¶£งต²¨ 1 ช²Êน ¬¤¸® 2 ช²Êน Áป็นบ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง ทγĬ้Äบด้³นบน¢¶«¶Áข้¢ก¨่³Äบ ด้³น¦่³ง spongy mesophyll ®£º่ด้³น¦่³ง ป¤±ก®บด้¨£ chlorenchyma Á¤¶£งต²¨ก²น Âบบ¬¦¨¢Ç ทγĬ้Áกµดช่®ง¨่³ง (air space) จγน¨น¢³ก Á¬¢³±«Î³¬¤²บก³¤Â¦ก Áป¦¶É£นÂก๊« • vascular bundle (Á«้นÄบ) ป¤±ก®บด้¨£ xylem ¦± phloem Á¤¶£งต²¨®£º่ Ãด£ จ±¢¶Áซ¦¦์¦้®¢¤®บ¢²ดท่®¦Î³Á¦¶£ง Á¤¶£ก¨่³ bundle sheath cell ซ·ÉงÄนพ¸ช C จ±¢¶ bundle sheath cell ขน³ดĬí่¦±¢¶ chloroplast จγน¨น¢³ก 1 2 1 2 4 ¦Î³ต้นพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งคº่ ¦Î³ต้นพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ epidermis cortex pith pith ray xylem phloem vascular bundle ¢²ดท่®¦Î³Á¦¶£งÁ¤¶£งÁป็น¨ง ¢²ดท่®¦Î³Á¦¶£งÁ¤¶£งก¤±จ³£ Å¢่Áป็น¤±Áบ¶£บ Primary phloem Vascular cambium Secondary phloem pith Primary xylem Vascular cambium Primary phloem cortex epidermis Primary xylem Secondary xylem Cork cambium cork Secondary xylem (2 years growth) Vascular cambium Secondary phloem Cork cambium cork periderm Bark first year second year bark cambium sapwood hearthwood pith summer wood spring wood Secondary growth cuticle upper epidermis palisade mesophyll spongy mesophyll phloem xylem stoma lower epidermis cuticle upper epidermis phloem xylem bundle sheath cells lower epidermis stoma mesophyll vascular bundle 46

ก³¤¦Î³Á¦¶£งÄนพ¸ช ก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγ ก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγจ³กดµน«º่ท่®¦Î³Á¦¶£งÄน¤³ก นÊγÄนดµนจ±¦Î³Á¦¶£งÁข้³«º่¤³กพ¸ชด้¨£¨µธ¶ facilitated diffusion Ãด£®³©²£Ãป¤ต¶น aquaporin ซ·Éง®£º่บนÁ£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ข®งÁซ¦¦์ขน¤³ก (root hair cell) Á¢¸É®นÊγÁข้³¢³¡³£Äน¤³กพ¸ช¦้¨ จ±¢¶ 3 ¨µธ¶ Áพ¸É®Åป£²ง xylem Äนช²Êน stele ต่®Åป Åด้Âก่ Apoplast route Áค¦¸É®นท¶Éผ่³น ผน²งÁซ¦¦์ ¦±«่¨นท¶É®£º่น®กÁซ¦¦์ข®งÁซ¦¦์ต่³งÇÄน¤³ก Transmembrane route Áค¦¸É®นท¶Éผ่³น Á£¸É®¬¹้¢Áซ¦¦์ ข®งÁซ¦¦์ต่³งÇÄน¤³ก Symplast route Áค¦¸É®นท¶Éผ่³นช่®ง plasmodesmata บนผน²งÁซ¦¦์ 1 2 3 Á¢¸É®นÊγÁข้³¢³Äน¤³ก¦้¨ จ±Áค¦¸É®นท¶Éผ่³นด้¨£¨µธ¶ÄดกÈÅด้ Âต่Á¢¸É®นÊγÁค¦¸É®น¢³ถ·งช²Êน endodermis ซ·Éงถºกพ®กด้¨£ «³¤ suberin Áป็นÂถบŨ้ Á¤¶£ก¨่³ Casparian strip นÊγจ·งÅ¢่«³¢³¤ถÁค¦¸É®นผ่³นช²Êนน¶ÊÅด้Ãด£¨µธ¶ apoplast จ·งต้®ง¦Î³Á¦¶£งผ่³นด้¨£¨µธ¶ symplast Áท่³น²Êน ก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγจ³ก¤³ก«º่£®ด นÊγÄน xylem จ±ถºก¦Î³Á¦¶£งจ³ก¤³กข·ÊนÅป«º่£®ด Ãด£®³©²£ ¤งด·งจ³กก³¤ค³£นÊγ (transpiration pull) ¤ง Cohesion : ¤ง£·ดÁก³±¤±¬¨่³งâÁ¦ก¹¦ข®งนÊγ ซ·ÉงÁป็น hydrogen bond ¤ง Adhesion : ¤ง£·ดÁ¬น¶É£¨¤±¬¨่³งâÁ¦ก¹¦ข®งนÊγก²บผน²งท่®¦Î³Á¦¶£ง ทγĬ้Áกµดก³¤ด·งนÊγจ³กดµนÁข้³«º่¤³กÁพ¸É®ทดÂทนนÊγท¶É«ºíÁ«¶£จ³กก³¤ค³£นÊγ ด²งน²Êน ®²ต¤³ก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγÄน xylem ข·Êน®£º่ก²บ®²ต¤³ก³¤ค³£นÊγข®งพ¸ช ก²ตÁตช²น (guttation) ค¸®ก³¤«ºíÁ«¶£นÊγÄน¤ºปข®ง¬£ดนÊγ จ±Áกµดข·ÊนÅด้กÈต่®Á¢¸É®®³ก³©Á£Èน ค¨³¢ช¸Êน¡³£น®ก«ºง ทγĬ้พ¸ช¢¶®²ต¤³ก³¤ค³£นÊγตÉγ Ãด£ต®นก¦³งค¸น จ±Å¢่ค³£นÊγÁพ¤³±ป³กÄบปิด Âต่¢¶ก³¤¦Î³Á¦¶£ง¤่ธ³ต¹Áข้³«º่¤³กต¦®ดÁ¨¦³ ทγĬ้«³¤¦±¦³£Äน xylem ¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้น«ºง นÊγจ³ก¡³£น®กจ·ง®®«Ã¢ซµ«Áข้³¢³®£่³งต่®Áน¸É®ง ÁกµดÁป็น¤งด²น¤³ก (root pressure) ด²นนÊγ¦±Â¤่ธ³ต¹®®กท³ง¤º hydathode ท¶Éข®บÄบÁกµดÁป็น¬£ดนÊγ®®ก¢³ ก³¤ค³£นÊγ (transpiration) Áป็นก¤±บ¨นก³¤ท¶Éพ¸ช«ºíÁ«¶£นÊγ®®กÄน¤ºปข®งÅ®นÊγ ซ·Éงพ¸ชจ±ดºดนÊγข·Êน¢³Äช้Áพ¸É®«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งÁพ¶£ง 1-2% Áท่³น²Êน «่¨นนÊγท¶ÉÁ¬¦¸®จ±¤±Á¬£®®กÅปÄน ¤ºปข®งÅ®นÊγ«º่บ¤¤£³ก³© Ãด£บ¤µÁ¨ณท¶ÉÁกµดก³¤ค³£นÊγ Åด้Âก่ ¤ºป³กÄบ (Áกµดก³¤ค³£นÊγ¢³ก«¹ด) , ผµ¨Äบ (ÁกµดÅด้น้®£Áพ¤³±¢¶«³¤ cutin Áค¦¸®บ®£º่ บ¤µÁ¨ณผµ¨Äบ) , lenticle (¤®£Âตกบ¤µÁ¨ณ¦Î³ต้น) ก³¤Áปิดปิดข®งป³กÄบ Á¢¸É®¢¶Â«ง«¨่³ง «ง«¶นÊγÁงµน (400-500 nm) ¢³ก¤±ต¹้นต²¨¤²บ«ง«¶นÊγÁงµนÄนÁซ¦¦์ค¹¢ Áกµดก³¤ปั๊¢ H ®®ก¦±ปั๊¢ K Áข้³«º่Áซ¦¦์ค¹¢ทγĬ้ค¨³¢Áข้¢ข้นÄนÁซ¦¦์ค¹¢ÁพµÉ¢ข·Êน นÊγจ³กÁซ¦¦์ข้³งÁซ¦¦์ค¹¢®®«Ã¢ซµ«Áข้³¢³ÄนÁซ¦¦์ค¹¢ ทγĬ้Áซ¦¦์ค¹¢Áต่ง (turgid) «่งผ¦ Ĭ้¤ºป³กÄบÁปิด จ³กน²Êน CO จ±Âพ¤่Áข้³¢³Äน¤ºป³กÄบ ¦±Áกµดก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง Á¢¸É®Â«ง¬¢ด¦งÄนÁ¨¦³ก¦³งค¸น K จ±ถºกปั๊¢®®กจ³กÁซ¦¦์ค¹¢ นÊγ¡³£ÄนÁซ¦¦์ค¹¢จ± Âพ¤่®®ก ทγĬ้Áซ¦¦์ค¹¢Á¬¶É£¨ (flaccid) «่งผ¦Ä¬้¤ºป³กÄบปิด 1 2 3 4 + + + 2 ปัจจ²£ท¶É¢¶ผ¦ต่®ก³¤ค³£นÊγ ค¨³¢Áข้¢Â«ง ÄนÁซ¦¦์ค¹¢¢¶ค¦®Ã¤พ¦³«ต์ Á¢¸É®Åด้¤²บ«งจ±¢¶ก³¤«¤้³งนÊγต³¦จ³กก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง ทγĬ้ค¨³¢Áข้¢ข้นÄนÁซ¦¦์ค¹¢ÁพµÉ¢ ¤ºป³กÄบÁปิด ®¹ณ¬¡º¢µ ถ้³®¹ณ¬¡º¢µ«ºง ®²ต¤³ก³¤ค³£นÊγข®งพ¸ชจ±«ºง ค¨³¢ช¸Êน ถ้³ค¨³¢ช¸ÊนÄน®³ก³©«ºง ®²ต¤³ก³¤ค³£นÊγข®งพ¸ชจ±ตÉγ ป¤µ¢³ณ CO ถ้³ÄนÄบ¢¶ป¤µ¢³ณ CO ตÉγ ป³กÄบจ±ÁปิดÁพ¸É®¤²บ CO Áข้³¢³ÁพµÉ¢ ¦¢ ถ้³¦¢Â¤ง จ±พ²ดÅ®นÊγท¶É¤±Á¬£®®กจ³กÄบ ®²ต¤³ก³¤ค³£นÊγข®งพ¸ช จ±ÁพµÉ¢ข·Êน 2 2 2 Symplast route Apoplast route Root hair Epidermis Endodermis Stele Cortex Vessels (xylem) Casparian strip Plasmodesmata ผน²งÁซ¦¦์ Á¢¸É®¢¶Â«ง Á¢¸É®¬¢ด«ง + K ¤ºป³กÄบÁปิด Áซ¦¦์ค¹¢ (guard cell) 2 H O 2 H O 2 H O 2 H O + K ¤ºป³กÄบปิด 47

พ¸ชท¶Éกµน¢¦งÁป็น®³¬³¤ (carnivorous plant) Áช่น ¬¢้®ข้³¨ ¬¢้®Âกง¦µง , ก³บ¬®£Âค¤ง Áป็นต้น «่¨นĬí่Áป็นพ¸ชท¶ÉÁจ¤µíÁตµบÃต Äนดµนท¶ÉÁป็นก¤ด ซ·Éงจ¹¦µนท¤¶£์«³¢³¤ถ£่®£«³¤®µนท¤¶£์Áป็น«³¤®นµนท¤¶£์ ท¶Éพ¸ช«³¢³¤ถนγÅปÄช้Åด้น้®£ พ¸ชจ·งต้®งก³¤ธ³ต¹ÅนÃต¤Áจน (N) จ³ก Ãป¤ต¶นÄน¢¦ง ก³¤¦Î³Á¦¶£ง¤่ธ³ต¹Áข้³«º่¤³กพ¸ช • Passive transport Å¢่Äช้ ATP ¦Î³Á¦¶£ง¤่ธ³ต¹ท¶É¡³£น®ก¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้น«ºงก¨่³¡³£Äน • Active transport Äช้ ATP ¦Î³Á¦¶£ง¤่ธ³ต¹ท¶É¡³£น®ก¢¶ค¨³¢Áข้¢ข้นตÉγก¨่³¡³£Äน ก³¤¦Î³Á¦¶£ง¤่ธ³ต¹ ธ³ต¹®³¬³¤Âบ่ง®®กÁป็น macronutrients พ¸ชต้®งก³¤¢³ก Åด้Âก่ C H O N P K Ca Mg ¦± S micronutrients พ¸ชต้®งก³¤น้®£ Åด้Âก่ B Fe Cu Zn Mn Mo Cl Ni ¦± Si ถ้³ข³ดธ³ต¹®³¬³¤ท¶ÉจγÁป็นÁ¬¦่³น¶Êจ±ทγĬ้ก³¤«¸บพ²นธ¹์¦±ก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตข®งพ¸ช¬£¹ดช±ง²ก ซ·Éง®³ก³¤ข³ดธ³ต¹®³¬³¤ข®งพ¸ช Âบ่งÅด้ 2 Âบบ ค¸® ธ³ต¹®³¬³¤ท¶ÉÁค¦¸É®นท¶ÉÅด้ Åด้Âก่ Mg N K ¬³กข³ด¦้¨ จ±Áกµด®³ก³¤ÄบÁ¬¦¸®งท¶ÉÄบÂก่ก่®น Áพ¤³±ธ³ต¹®³¬³¤Áค¦¸É®น£้³£ÅปÁ¦¶Ê£งÄบ®่®นก่®น ธ³ต¹®³¬³¤ท¶ÉÁค¦¸É®นท¶ÉÅ¢่Åด้ Åด้Âก่ Fe S ¬³กข³ด¦้¨ จ±Áกµด®³ก³¤ÄบÁ¬¦¸®งท¶ÉÄบ®่®นก่®น Áพ¤³±ธ³ต¹®³¬³¤Å¢่«³¢³¤ถÁค¦¸É®น£้³£Åป£²งÄบ®่®นÅด้ 1 2 * ก³¤¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤ ก³¤¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤Äนพ¸ช (translocation) ÁกµดÄน phloem ซ·Éงจ±Âตกต่³งก²บก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγต¤งท¶É ก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγจ±Áกµดจ³ก¤³กÅป£®ดÁท่³น²Êน Âต่ก³¤¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤«³¢³¤ถÁกµดข·ÊนÅด้¬¦³£ทµ©ท³ง ก³¤¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤Äน phloem จ±¦Î³Á¦¶£งจ³กบ¤µÁ¨ณท¶ÉÁป็น ¬¦่ง«¤้³ง (source) ซ·Éง¢¶นÊγต³¦«ºง Åป£²ง ¬¦่ง¤²บ (sink) ซ·Éง¢¶นÊγต³¦ตÉγก¨่³ Ãด£ท²É¨Åป Äบจ±ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็น source «่¨น¤³กจ±ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็น sink ®³¬³¤ข®งพ¸ช«่¨นĬí่จ±®£º่Äน¤ºปนÊγต³¦ซºÃค¤« ¬¦่ง«¤้³ง (source) ¦Î³Á¦¶£งนÊγต³¦Áข้³«º่ Companion cell ¦้¨Å¬¦Áข้³ ÅปÄน sieve tube ด้¨£¨µธ¶ active transport (Äช้ ATP) ค¨³¢Áข้¢ข้น¡³£Äน sieve tube ÁพµÉ¢ข·Êน ทγĬ้นÊγจ³ก xylem ข้³งÁค¶£ง ®®«Ã¢ซµ«Áข้³¢³¡³£Äน sieve tube Áกµด¤งด²นÁต่ง¡³£Äน sieve tube ทγĬ้นÊ㦱นÊγต³¦ท¶É®£º่¡³£Äน Ŭ¦Åป ต³¢ท่® phloem ผ่³นต±Âก¤ง sieve plate นÊγต³¦จ±Å¬¦®®กจ³ก sieve tube Åป£²ง Companion cell ¦้¨¦Î³Á¦¶£ง ÅปÁกÈบท¶É¬¦่ง¤²บ (sink) ค¨³¢Áข้¢ข้น¡³£Äน sieve tube ¦ด¦ง ทγĬ้นÊγ®®«Ã¢ซµ«®®กÅป£²ง xylem ข้³งÁค¶£ง 1 2 3 4 5 ก³¤¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤Äนท่® phloem ต³¢Âน¨คµด pressure-flow hypothesis (ท¥ªฎ¶ข®ง E. Munch) ค¨³¢Âตกต่³ง¤±¬¨่³ง xylem ก²บ phloem ก³¤¦Î³Á¦¶£งÄน xylem ก³¤¦Î³Á¦¶£งÄน phloem • ¦Î³Á¦¶£งนÊγ¦±Â¤่ธ³ต¹ • Áกµดข·ÊนÅด้ทµ©ท³งÁด¶£¨ ค¸® จ³ก¤³ก«º่£®ด¬¤¸®จ³ก¦่³งข·Êนบน • ¦Î³Á¦¶£งÃด£Áซ¦¦์ท¶ÉÅ¢่¢¶ช¶¨µต (ต³£Â¦้¨) Åด้Âก่ vessel , tracheid • Å¢่Äช้ ATP • ¢¶®²ต¤³ก³¤¦Î³Á¦¶£งÁ¤È¨ก¨่³ • ¦Î³Á¦¶£ง®³¬³¤ (sucrose) • Áกµดข·ÊนÅด้¬¦³£ทµ©ท³ง ท²Êงจ³กบน¦ง¦่³ง¦±จ³ก¦่³งข·Êนบน • ¦Î³Á¦¶£งÃด£Áซ¦¦์ท¶É¢¶ช¶¨µต Åด้Âก่ sieve tube member • Äช้ ATP • ¢¶®²ต¤³ก³¤¦Î³Á¦¶£งช้³ก¨่³ Vessel (xylem) Sieve tube (phloem) 2 H O 2 H O 2 H O sucrose Companion cell Sink cell (root) (leaf) Source cell Sieve plate 48