¨²ฏจ²ก¤ช¶¨µตข®งพ¸ชด®ก พ¸ชด®ก Ãค¤ง«¤้³งพ¸ชด®ก ®²บÁ¤ณº (anther) ก้³นชºÁก«¤ต²¨ผº้ (filament) Áก«¤ต²¨ผº้ (stamen) ก¦¶บด®ก (petal) ก¦¶บÁ¦¶Ê£ง (sepal) ฐ³นด®ก (receptacle) ก้³นด®ก (peduncle) £®ดÁก«¤ต²¨Á¢¶£ (stigma) ®®¨¹¦ (ovule) ¤²งÅข่ (ovary) ก้³นชºÁก«¤ต²¨Á¢¶£ (style) Áก«¤ต²¨Á¢¶£ (pistil) • ด®ก«¢บº¤ณ์ จ±¢¶ก¦¶บÁ¦¶Ê£ง ก¦¶บด®ก Áก«¤ต²¨ผº้ ¦±Áก«¤ต²¨Á¢¶£ Áช่น ชบ³ ก¹¬¦³บ พ¤µก ¢±¦µ «่¨นด®กท¶É¢¶Å¢่ค¤บท²Êง 4 «่¨น Á¤¶£ก¨่³ ด®กÅ¢่«¢บº¤ณ์ Áช่น ¬น้³¨²¨ ตγ¦·ง ข้³¨Ãพด • ด®ก«¢บº¤ณ์Áพ© จ±¢¶Áก«¤ต²¨ผº้¦±Áก«¤ต²¨Á¢¶£ ®£º่¡³£Äนด®กÁด¶£¨ก²น Áช่น ชบ³ ¢±Áข¸® ก¹¬¦³บ «่¨นด®กท¶É¢¶Áก«¤ต²¨ผº้¬¤¸®Áก«¤ต²¨Á¢¶£Áพ¶£ง®£่³ง Äด®£่³ง¬น·Éง Á¤¶£ก¨่³ ด®กÅ¢่«¢บº¤ณ์Áพ© Áช่น ฟักท®ง Âตงก¨³ ข้³¨Ãพด ¢±£¢ ด®กÁด¶É£¨ (solitary flower) ¢¶ 1 ด®ก®£º่บนก้³นชºด®ก Áช่น ¢±Áข¸® ชบ³ ก¹¬¦³บ บ²¨ ด®กช่® (inflorescence flower) ป¤±ก®บด้¨£ด®ก£่®£¬¦³£Çด®กบนก้³นชºด®ก Áช่น ¬³งนก£ºง ¢±¦µ ÁขÈ¢ ก¦้¨£Å¢้ ด®ก¤¨¢ (composite flower) ¢¶ช่®ด®กÂบบ head ค¸® ¨งน®ก (ray flower) Áป็นด®กÅ¢่«¢บº¤ณ์Áพ© «่¨น¨งÄน (disc flower) Áป็น ด®ก«¢บº¤ณ์Áพ© ¢¶ฐ³นด®ก¤่¨¢ (common receptacle) Áช่น ท³นต±¨²น ด³¨Á¤¸®ง บ³นช¸Éน บ³นÅ¢่¤º้ä£ พ¸ชด®กบ³งชนµด«่¨นข®งก¦¶บÁ¦¶Ê£ง¦±ก¦¶บด®ก®³จÅ¢่«³¢³¤ถ£ก®®กจ³กก²นÅด้ช²ดÁจน Á¤¶£ก¨่³ ก¦¶บ¤¨¢ (tepal) Áช่น จγปี จγป³ บ²¨ ก³¤«¸บพ²นธ¹์ข®งพ¸ชท¹กชนµดÁป็นÅปต³¢ ¨งช¶¨µตÂบบ«¦²บ (alternation of generation) ค¸®¢¶ท²Êง¤±£± diploid (2n) Á¤¶£ก¨่³ sporophyte ทγ ¬น้³ท¶É«¤้³ง spore (n) ผ่³นก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ meiosis ¦±¤±£± haploid (n) Á¤¶£ก¨่³ gametophyte ทγ¬น้³ท¶É«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ (gamete) ผ่³นก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis ¨²ฏจ²ก¤ช¶¨µตข®งพ¸ชด®ก (male pollen grain gametophyte) sperm (n) sperm (n) sporophyte (2n) anther microsporangium (2n) meiosis microspore (n) meiosis ovary ovule (2n) megasporan gium (2n) megaspore (n) (female embryo sac gametophyte) egg (n) egg nucleus (n) sperm nuclei (n) fertilization mitosis mitosis zygote (2n) embryo (2n) seed coat (2n) endosperm (3n) seed ¨²ฏจ²ก¤ช¶¨µตข®งÁฟิ¤์น Á¢¸É®Áป¤¶£บÁท¶£บ¤±¬¨่³ง¨²ฏจ²ก¤ช¶¨µตข®งพ¸ชด®ก¦±Áฟิ¤์น จ±พบ¨่³ microspore (n) ¦± megaspore (n) ทγ¬น้³ท¶É«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Áพ©ผº้ (Pollen) ¦±Áซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ Áพ©Á¢¶£ (Embryo sac) ต³¢¦Î³ด²บ ด²งน²Êน microspore ¦± megaspore จ±Áป¤¶£บÅด้ก²บ gametophyte (n) ÄนÁฟิ¤์น ท¶ÉÁ¤¶£ก¨่³ prothallus (¤ºป¬²¨Äจ) gametophyte) prothallus (mature antheridium sperm (n) egg (n) fertilization zygote (2n) new sporophyte (2n) sporophyte (2n) mature gametophyte (n) sporangium (2n) spore (n) young gametophyte meiosis ก³¤«¸บพ²นธ¹์ข®งพ¸ชด®ก 49
ก³¤ถ่³£¦±®®งÁ¤ณº (pollination) Ãด£¦±®®งÁ¤ณº (pollen) ท¶É¢¶ 2 นµ¨Áค¦¶£« ค¸® generative nucleus ¦± tube nucleus Ãด£®³©²£ ¦¢ นÊγ ¢¦ง ทγĬ้¦±®®งÁ¤ณºตก¦งบน£®ดÁก«¤ต²¨Á¢¶£ Á¢¸É®¦±®®งÁ¤ณº (pollen) ตก¦งบน£®ดÁก«¤ต²¨Á¢¶£ จ±ก¤±ต¹้นĬ้«่¨นข®ง tube nucleus «¤้³ง¬¦®ด¦±®®งÁ¤ณº (pollen tube) «่¨น generative nucleus ®³จ¢¶ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis Åด้ 2 sperm nuclei ซ·Éงจ±¦ง¢³ต³¢¬¦®ด¦±®®งÁ¤ณº (pollen tube) Áข้³¢³ท¶É embryo sac ผ่³น¤º micropyle 2 sperm nuclei (n) จ±Áข้³Åป¤¨¢ก²บÁซ¦¦์ 2 Áซ¦¦์ ทγĬ้Áกµดก³¤ ปฏµ«นธµซ้®น (double fertilization) Ãด£ sperm ต²¨¬น·Éงจ±Áข้³Åป ปฏµ«นธµก²บ polar nuclei (n+n) ÁกµดÁป็น endosperm nucleus (3n) «่¨น sperm ®¶กต²¨จ±Áข้³Åปปฏµ«นธµก²บ egg cell (n) ÁกµดÁป็น zygote (2n) ¦้¨Áจ¤µíÁป็น embryo ต่®Åป 1 ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์พ¸ชด®ก ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Áพ©ผº้ Áกµดท¶É®²บ¦±®®งÁ¤ณº (pollen sac/microsporangium) ¢¶ก³¤Âบ่ง meiosis ก่®น mitosis Mitosis (Ãด£Å¢่Âบ่ง cytoplasm) Áก«¤ต²¨ผº้ (stamen) Microspore mother cell (2n) 4 Microspores (n) ¦±®®งÁ¤ณº Pollen (n) Pollen grains (n) (male gametophyte) Pollen sac Meiosis Anther Anther cross section tube nucleus (n) Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤Áจ¤µíข®ง ¬¦®ดÁ¤ณº (pollen tube) generative nucleus (n) Âบ่งÁซ¦¦์Åด้ 2 sperm nuclei (n) ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Áพ©Á¢¶£ Áกµดท¶É Ovule Äน¤²งÅข่ (ovary) ¢¶ก³¤Âบ่ง meiosis ก่®น mitosis Ovule 4 Megaspores (n) Embryo sac (n) (female gametophyte) Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ Mitosis 3 ค¤²Êง (Å¢่Âบ่ง cytoplasm) «¤้³ง cell wall ค²Éน nucleus Meiosis Megaspore mother cell (2n) Integument (¬่®¬¹้¢ megaspore) Megasporangium («¤้³ง«ป®¤์) Micropyle Megaspores (n) Á¬¦¸® 1 Áซ¦¦์ Megaspore (n) Megaspores (n) «¦³£Åป 3 Áซ¦¦์ Egg cell (n) 3 Antipodals (n) Polar nuclei (2n) (¢¶ 2 นµ¨Áค¦¶£«) 2 Synergids (n) 7 Áซ¦¦์ 8 นµ¨Áค¦¶£« ข²Êนต®นก³¤«¸บพ²นธ¹์ข®งพ¸ชด®ก 2 3 50
ผ¦Â¦±Á¢¦Èด ผ¦ (fruit) Áจ¤µí¢³จ³ก¤²งÅข่ (ovary) ท¶É ovule Åด้¤²บก³¤ปฏµ«นธµÂ¦้¨ Âต่ผ¦บ³งชนµด®³จÁจ¤µí¢³จ³ก«่¨น®¸ÉนÇข®งด®ก Áช่น ®ปÁปิ้¦ ช¢พº่ ฝ¤²Éง Áจ¤µí¢³จ³ก ฐ³น¤®งด®ก (receptacle) ¬¤¸® ขน¹น Áจ¤µí¢³กจ³กก¦¶บด®ก (petal) Á¤¶£กผ¦Âบบน¶Ê¨่³ ผ¦Áท¶£¢ (pseudocarp) ผ¦Áด¶É£¨ (simple fruit) ผ¦ก¦¹่¢ (aggregate fruit) ผ¦¤¨¢ (multiple fruit) Áกµดจ³ก 1 ด®ก ซ·Éง®³จป็นด®กÁด¶É£¨¬¤¸® ด®ก£่®£ข®งÂต่¦±ช่®ด®กกÈÅด้ ¢¶¤²งÅข่ 1 ¤²งÅข่ ¢¶ ovule Áด¶£¨¬¤¸®¬¦³£ ovule กÈÅด้ ¢±¢่¨ง ท¹Á¤¶£น ®ง¹่น «้¢ Áง³± ¦Î³Å£ ¢±ก¤ºด Áกµดจ³กด®กÁด¶É£¨ 1 ด®ก ¢¶¤²งÅข่¢³กก¨่³ 1 ¤²งÅข่ Âต่¦±¤²งÅข่Áจ¤µíÁป็นผ¦£่®£®£º่บนฐ³น¤®งด®กÁด¶£¨ บ²¨ จγปี จγป³ ก¤±ด²งง³ ก³¤Á¨ก น้®£¬น่³ น¢Â¢¨ ก¹¬¦³บ «ต¤®Áบ®¤์¤¶É Áกµดจ³กช่®ด®ก ¢¶¤²งÅข่¢³กก¨่³ 1 ¤²งÅข่ Ãด£®³จÁป็น 1 ¤²งÅข่Äน 1 ด®ก Âต่นγÂต่¦±¤²งÅข่ข®งÂต่¦±ด®ก¢³¬¦®¢¤¨¢ก²นจน Áป็นผ¦Áด¶£¨ £® ¢±Áด¸É® «³Áก ขน¹น «²บป±¤ด ¬¢่®น Á¢¦Èด (seed) ป¤±Á¡ทข®งÁ¢¦Èด • albuminous seed ¢¶ endosperm «±«¢®³¬³¤ ®£º่¡³£Äน Áช่น ¦±¬¹่ง ¦±¢¹ด ก³Âฟ • exalbuminous seed ÄบÁ¦¶Ê£ง¬¦²ÉงÁ®นÅซ¢์®®ก¢³£่®£ endosperm ¦้¨ดºด®³¬³¤Áข้³Åป«±«¢ท¶ÉÄบÁ¦¶Ê£ง Áช่น พ¸ชต¤±กº¦ถ²É¨ ท³นต±¨²น ¢±ข³¢ บ²¨ gymnosperm • ก³¤Äช้«่¨นต่³งÇข®งพ¸ช Áช่น ก³¤Âตก¬น่®ข®งขµง ข่³ Åผ่ / ก³¤ÂตกÄบข®งต้นค¨Éγต³£¬ง³£Áป็น / ก³¤Äช้¤³กข®ง¢²นÁท© / ต®นกµÉง / ปักชγ • ก³¤Áพ³±Á¦¶Ê£งÁน¸Ê®Á£¸É® (tissue culture) Áป็นก³¤นγ«่¨นข®งพ¸ช¢³Á¦¶Ê£งÄน®³¬³¤«²งÁค¤³±¬์ Ãด£ชµÊน«่¨นข®งพ¸ชÁ¬¦่³น¶Êจ±Áจ¤µíÅปÁป็น callus ซ·Éง«่¨นĬí่Áป็นÁซ¦¦์ parenchyma ท¶Éก㦲งÂบ่งÁซ¦¦์ ¦้¨Áจ¤µíÁป็น¦Î³ต้น¬¤¸®¤³กÅด้ ¢¶ก³¤ÁพµÉ¢จγน¨นต้นÅด้¢³กข·ÊนÁ¤¸É®£Ç • ก³¤ทγÁ¢¦ÈดÁท¶£¢ (artificial seed) Áป็นก³¤นγÁซ¦¦์ข®งพ¸ชท¶ÉÁจ¤µí¢³จ³กก³¤Áพ³±Á¦¶Ê£งÁน¸Ê®Á£¸É®¢³ช²กนγĬ้Áป็น embryo Âทน embryo ท¶ÉÁกµด จ³กก³¤ปฏµ«นธµ ¦้¨นγ¢³¬่®¬¹้¢ด้¨£«³¤®³¬³¤ท¶Éทγ¬น้³ท¶ÉÂทน endosperm ¦±¢¶«³¤Áค¦¸®บ®£º่¡³£น®ก Áช่น ข้³¨ Âค¤®ท £³«ºบ ¬น่®Å¢้ฝ¤²Éง ก³¤«¸บพ²นธ¹์ÂบบÅ¢่®³©²£Áพ© • seed coat Áป็น«่¨นท¶É®£º่น®ก«¹ดข®งÁ¢¦Èด Áจ¤µí¢³จ³ก integument ทγ¬น้³ท¶Éป้®งก²น®²นต¤³£Ä¬้ก²บต้น®่®น¦±ป้®งก²นก³¤«ºíÁ«¶£นÊγ • endosperm Áจ¤µí¢³จ³กก³¤ปฏµ«นธµข®ง sperm ก²บ polar nuclei ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็น®³¬³¤«±«¢«Î³¬¤²บก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตข®ง embryo • embryo Áจ¤µí¢³จ³ก zygote ป¤±ก®บด้¨£ ÄบÁ¦¶Ê£ง (cotyledon) ทγ¬น้³ท¶É«±«¢®³¬³¤ , «²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง , ป้®งก²น®²นต¤³£Ä¬้ก²บ£®ด¤กÁกµด (plumule) ต้น¤กÁกµด (caulicle) epicotyl (®£º่Á¬น¸®ÄบÁ¦¶Ê£ง) Áจ¤µíÁป็นต้น Äบ ¦±£®ด ซ·Éงป¦³£«¹ดÁ¤¶£ก¨่³ £®ด¤กÁกµด (plumule) hypocotyl (®£º่Äต้ÄบÁ¦¶Ê£ง) Áจ¤µíÁป็นต้น ซ·Éงป¦³£«¹ดÁ¤¶£ก¨่³ ¤³ก¤กÁกµด (radicle) ¤³ก¤กÁกµด (radicle) ÄนÄบÁ¦¶Ê£งคº่ จ±Áจ¤µíÅปÁป็น¤³กÂก้¨ «่¨นÄนÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ จ±«¦³£ต²¨Åป¦±¢¶¤³กพµÁ©ªÁจ¤µíข·Êน¢³Âทน Áจ¤µí¢³จ³ก Ovule ท¶ÉÅด้¤²บก³¤ปฏµ«นธµ¡³£Äน¤²งÅข่ ป¤±ก®บด้¨£ 3 «่¨น Åด้Âก่ Ãค¤ง«¤้³งข®งÁ¢¦Èดข้³¨Ãพด radicle Á¢¦Èดพ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨Äนก¦¹่¢¬í้³ Áช่น ข้³¨ ข้³¨Ãพด ÄบÁ¦¶Ê£งจ±ค¦¹¢ embryo Á¤¶£ก¨่³ scutellum ¢¶Áน¸Ê®Á£¸É® coleoptile ¬¹้¢£®ด¤กÁกµด ¦± coleorhiza ¬¹้¢¤³ก¤กÁกµด ÄบÁ¦¶Ê£ง (scutellum) seed coat endosperm coleoptile coleorhiza epicotyl hypocotyl ก³¤ง®กข®งÁ¢¦Èด ก³¤ง®กÂบบ epigeal Áกµดจ³ก hypocotyl Áจ¤µí£¸ด ต²¨Â¦้¨ด²นÄบÁ¦¶Ê£ง¦± epicotyl Ãผ¦่ข·Êน¢³Á¬น¸®ดµน Áช่น ถ²É¨Áข¶£¨ ก³¤ง®กÂบบ hypogeal Áกµดจ³ก hypocotyl Å¢่Áจ¤µí £¸ดต²¨ ทγĬ้ÄบÁ¦¶Ê£ง®£º่Äต้ดµน Áช่น ถ²É¨¦²นÁต³ ข้³¨Ãพด Cotyledon Epicotyl Hypocotyl Hypocotyl Epicotyl Hypocotyl Cotyledon ปัจจ²£ท¶É¢¶ผ¦ต่®ก³¤ง®กข®งÁ¢¦Èด Åด้Âก่ นÊγ , ค¨³¢ช¸Êน , ®®กซµÁจน , Áป¦¸®ก¬¹้¢Á¢¦Èด (Á¢¦Èดพ²กต²¨) , abscisic acid (£²บ£²Êงก³¤ง®ก) , gibberellins (ก¤±ต¹้นก³¤ง®ก) 51
ก³¤ต®บ«น®งข®งพ¸ช 1 Tropic movement Áป็นก³¤ต®บ«น®งข®งพ¸ชท¶É¢¶ทµ©ท³ง«²¢พ²นธ์ก²บ«µÉงÁ¤้³ phototropism ต®บ«น®งต่®Â«ง Áช่น ป¦³££®ดÁบนÁข้³¬³Â«ง (positive) / ป¦³£¤³กÁบน¬น¶®®กจ³ก«ง (negative) gravitropism ต®บ«น®งต่®Â¤งÃน้¢ถ่¨ง Áช่น ¤³กง®ก¦งต³¢Â¤งÃน้¢ถ่¨ง (positive) / £®ดช¶Êข·Êนต้³น¤งÃน้¢ถ่¨ง (negative) chemotropism ต®บ«น®งต่®«³¤Áค¢¶ Áช่น ก³¤ง®กข®ง¬¦®ด¦±®®งÁ¤ณº hydrotropism ต®บ«น®งต่®นÊγ Áช่น ¤³กง®ก¦ง¬³Â¬¦่งนÊγ thigmotropism ต®บ«น®งต่®ก³¤«²¢ผ²« Áช่น ก³¤Áก¶É£¨พ²นข®งÁถ³¨²¦£์ ตγ¦·ง ถ²É¨ ผ²กบ¹้ง • ก³¤¬¹บข®งÄบก³บ¬®£Âค¤งÁ¢¸É®Â¢¦งÁข้³¢³«²¢ผ²« • ก³¤¬¹บÄบÄนช่¨งพ¦บคÉ㦱ก³งÄบÄน¤¹่งÁช้³ข®งพ¸ชต¤±กº¦ถ²É¨ Á¤¶£ก¨่³ sleep movement Nastic movement Áป็นก³¤ต®บ«น®งข®งพ¸ชท¶ÉÅ¢่¢¶ทµ©ท³ง«²¢พ²นธ์ก²บ«µÉงÁ¤้³ ®³จ®³©²£Â¤งด²นÁต่ง (turgor pressure) • ก³¤บ³นข®งด®กบ²¨Äนช่¨งก¦³ง¨²น¦±¬¹บÄนต®นก¦³งค¸น • ก³¤Áต่งข®งÁซ¦¦์ค¹¢ทγĬ้¤ºป³กÄบÁปิด • ก³¤¬¹บข®งÄบÅ¢£¤³พÁ¢¸É®ถºก«²¢ผ²« ¯®¤์âนพ¸ช ก³¤ÁบนÁข้³¬³Â«งข®งป¦³££®ดพ¸ช ก³¤ต®บ«น®งต่®Â¤งÃน้¢ถ่¨งÄน¤³ก ก³¤ข£³£ขน³ดข®งÁซ¦¦์ (cell expansion) £²บ£²Êงก³¤Áจ¤µíข®งต³ข้³ง ก¤±ต¹้นก³¤Áกµด¤³กพµÁ©ª (adventitious root) Áช่น ก³¤ต®น ปักชγ Áพ³±Á¦¶Ê£งÁน¸Ê®Á£¸É® ป้®งก²นÅ¢่Ĭ้ Äบ ด®ก ¦±ผ¦ท¶É£²งÁจ¤µí£²งÅ¢่ÁตÈ¢ท¶É¬¦¹ด¤่¨ง ช²กนγĬ้Áกµดก³¤Áป¦¶É£นÁพ©ข®งด®กÄนพ¸ชบ³งชนµด ก¤±ต¹้นĬ้ด®กÁจ¤µíÁป็นผ¦Ãด£Å¢่ต้®งปฏµ«นธµ(parthenocarpic fruit) Auxin 1 2 ¢¶ Auxin «ºง (£®ด£¸ด) ¢¶ Auxin ตÉγ ¤³กจ±Ãค้ง¦ง¢³ต³¢Âน¨ ¤งÃน้¢ถ่¨งข®งæก Auxin «²งÁค¤³±¬์จ³ก£®ด Áค¦¸É®น¦ง ต³¢Â¤งÃน้¢ถ่¨ง Áค¦¸É®นท¶É¬น¶Â«ง Auxin ตÉγ (¤³ก£¸ด) Auxin «ºง £®ดÁบนÁข้³¬³Â«ง ก¤±ต¹้นก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ (cell division) Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³ง (cell differentiation) ก¤±ต¹้นก³¤Áจ¤µíข®งต³ข้³ง / ช±¦®ก³¤ช¤³ข®งพ¸ช ก¤±ต¹้นก³¤Áกµด£®ดข®ง callus Äนก³¤Áพ³±Á¦¶Ê£งÁน¸Ê®Á£¸É®¤่¨¢ก²บ Auxin ซ·Éงก¤±ต¹้นก³¤Áกµด¤³ก พบÄนนÊγ¢±พ¤้³¨ (kinetin) Cytokinin ก¤±ต¹้นก³¤£¸ดข®งกµÉงก้³น / ก³¤ง®กข®งÁ¢¦Èด / ก³¤®®กด®ก / ก¤±ต¹้นก³¤ÁตµบÃตข®งผ¦บ³งชนµด ทγĬ้ด®กÁพ©Á¢¶£ก¦³£Áป็นด®กÁพ©ผº้ ก¤±ต¹้นก³¤ปิด¤ºป³กÄบÁ¢¸É®ข³ดÂค¦นนÊγ ก¤±ต¹้นĬ้Áกµดก³¤พ²กต²¨ข®งÁ¢¦Èด (seed dormancy) ก¤±ต¹้นก³¤ช¤³ข®งพ¸ช / £²บ£²Êงก³¤Áจ¤µíÁตµบÃตทγĬ้¦Î³ต้นÂค¤± Abscisic acid (ABA) ก¤±ต¹้นก³¤«¹กข®งผ¦Å¢้ ก¤±ต¹้นก³¤ช¤³ข®งพ¸ช / ก¤±ต¹้นก³¤¬¦¹ด¤่¨งข®งÄบ Á¤่งก³¤Å¬¦ข®งนÊγ£³งพ³¤³ / Á¤่งก³¤®®กด®กข®ง«²บป±¤ด ก¤±ต¹้นก³¤Áกµด¤³กพµÁ©ª (adventitious root) Ethylene Gibberellin (GA) ¯®¤์âนท¶Éทγง³นต¤งข้³¢ก²น Auxin £²บ£²Êงก³¤Áจ¤µíข®งต³ข้³ง / Cytokinin ก¤±ต¹้นก³¤Áจ¤µíข®งต³ข้³ง Auxin ¦± Cytokinin ช±¦®ค¨³¢ช¤³ข®งพ¸ช / Ethylene ¦± Abscisic acid ก¤±ต¹้นค¨³¢ช¤³ข®งพ¸ช Gibberellin ก¤±ต¹้นก³¤ง®กข®งÁ¢¦Èด / Abscisic acid £²บ£²Êงก³¤ง®กข®งÁ¢¦Èด ก³¤ต®บ«น®ง¦±¯®¤์âนพ¸ช 52
n=3 2n=6 3n=9 4n=12 ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ Ãค¤Ã¢Ãซ¢ Ãค¤Ã¢Ãซ¢ (chromosome) Áกµดจ³กâÁ¦ก¹¦ DNA Á¤¶£งต²¨ต่®ก²น Áป็น«³££³¨ ¤¨¢Áข้³ก²บÃป¤ต¶น histone Áพ¸É®ขดต²¨ ซ·Éง«³£ DNA จ±พ²น¤®บÃป¤ต¶น histone Á¤¶£ก¨่³ nucleosome Ãด£«³£ DNA 1 âÁ¦ก¹¦ จ±¢¶ nucleosome ¬¦³£ก¦¹่¢Á¤¶£งต²¨ก²นÁป็น¬น่¨£ซÊγ ÅปÁ¤¸É®£Ç ÁกµดÁป็น«³£ chromatin Á¢¸É®Áกµดก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ «³£ chromatin ขดต²¨Âน่นข·Êนก¦³£Áป็น chromosome chromosome chromatin nucleosome histone DNA Ãค¤ง«¤้³งข®งÃค¤Ã¢Ãซ¢ Á¢¸É®Áซ¦¦์Áข้³«º่¤±£±ก่®นก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ DNA ÄนÃค¤Ã¢Ãซ¢จ±Áกµดก³¤จ㦮ง DNA (DNA replication) ทγĬ้«³£ DNA ÁพµÉ¢จγน¨นข·ÊนÁป็น 2 Áท่³ ก่®Ä¬้Áกµด Ãค¤Ã¢Ãซ¢ท¶Éป¤±ก®บด้¨£ chromatid 2 Âท่ง Âต่¦± chromatid จ±Áช¸É®¢ตµดก²นท¶Éตγ¬น่ง centromere (¢¶Ãป¤ต¶น kinetochore) chromatid ท¶É®£º่บน chromosome Âท่งÁด¶£¨ก²น Á¤¶£ก¨่³ sister chromatid Äน¢น¹ª£์จ±¢¶จγน¨นช¹ด chromosome 2 ช¹ดท¶ÉÁ¬¢¸®นก²น ซ·Éง¢น¹ª£์¢¶ chromosome 46 Âท่ง (2n=46) Ãด£จ±จ²บคº่ก²นÁป็น 23 คº่ Âบ่งÁป็น autosome 22 คº่ sex chromosome 1 คº่ Ãด£Äนผº้¬íµง = XX «่¨นÄนผº้ช³£ = XY chromosome ท¶Éจ²บก²นÁป็นคº่น¶Ê Á¤¶£ก¨่³ homologous chromosome 1 2 centromere sister chromatid homologous chromosome จγน¨นช¹ดข®งÃค¤Ã¢Ãซ¢ haploid : n diploid : 2n triploid : 3n tetraploid : 4n พบÄนÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ (sex cell ; n=23) ¦±¤±£± gametophyte ข®งพ¸ช พบÄนÁซ¦¦์¤่³งก³£ (somatic cell ; 2n=46) ¦±¤±£± sporophyte ข®งพ¸ช พบÄน endosperm ข®งพ¸ช พบÄน¤±£± anaphase Äน mitosis ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ (cell division) mitosis Áป็นก³¤ÁพµÉ¢จγน¨นข®งÁซ¦¦์¤่³งก³£ (somatic cell) Á¢¸É®Áกµดก³¤Âบ่งÁซ¦¦์¦้¨จγน¨น Ãค¤Ã¢Ãซ¢จ±Áท่³Áดµ¢ (2n 2n) Åด้Áซ¦¦์¦ºก 2 Áซ¦¦์ท¶ÉÁ¬¢¸®นÁซ¦¦์ต²Êงต้นท¹กป¤±ก³¤ meiosis พบÄนก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ข®ง«²ต¨์¬¤¸®ก³¤«¤้³ง«ป®¤์ข®งพ¸ช Á¢¸É®Áกµดก³¤Âบ่งÁซ¦¦์¦้¨ จγน¨นÃค¤Ã¢Ãซ¢จ±¦ด¦งค¤·Éง¬น·Éง (2n n) Åด้Áซ¦¦์¦ºก 4 Áซ¦¦์ท¶É¢¶ค¨³¢¬¦³ก¬¦³£ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ 53
ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis Cell cycle M-phase (mitotic phase) ป¤±ก®บด้¨£ karyokinesis (Âบ่ง nucleus) 4 ¤±£± • ¢¶ก³¤«¤้³ง organelles ¦±«³¤ต่³งÇ • Áป็น¤±£±ท¶ÉÁซ¦¦์¢¶ก³¤Áต¤¶£¢พ¤้®¢ก่®น Âบ่งÁซ¦¦์ Cytokinesis Áป็นก³¤Âบ่ง cytoplasm • ÄนÁซ¦¦์«²ต¨์ : Áกµด¤่®งÂบ่งข®ง Áซ¦¦์ (cleavage furrow) • ÄนÁซ¦¦์พ¸ช : «¤้³งÂผ่นก²ÊนÁซ¦¦์ (cell plate) • «²งÁค¤³±¬์«³¤ต่³งÇÁต¤¶£¢พ¤้®¢ก่®นจ㦮ง DNA • centrosome Âบ่งต²¨®®กÁป็น 2 ช¹ด • Áป็น¤±£±ท¶Éน³น«¹ดÄนÁซ¦¦์¢น¹ª£์ replicaton homologous chromosome sister chromatid • ¢¶ก³¤จ㦮ง DNA (DNA replication) • Á¢¸É®«µÊน«¹ด¤±£±น¶Ê Ãค¤Ã¢Ãซ¢ 1 Âท่ง จ±¢¶ DNA 2 âÁ¦ก¹¦ (¢¶Ãค¤¢³ทµด 2 ®²น) ¤±£± interphase • Áป็น¤±£±ท¶ÉÁต¤¶£¢พ¤้®¢ก่®นÂบ่งนµ¨Áค¦¶£« • นµ¨Áค¦¶£«¢¶ขน³ดĬí่ ¦±Á¬Èน nucleolus ช²ดÁจน • Âบ่ง®®กÁป็น 3 ¤±£± Åด้Âก่ G phase , S phase ¦± G phase nucleolus chromatin nuclear membrane centrosome (centriole 1 คº่ต²Êงฉ³กก²น) ¤±£± prophase • Áป็น¤±£±ท¶Éน³น«¹ดÄน M phase • Ãค¤¢³ทµน¬ดต²¨ก¦³£Áป็นÃค¤Ã¢Ãซ¢ (¢¶ 2 sister chromatids) • nuclear membrane ¦± nucleolus «¦³£ต²¨ • centrosome ท²Êง 2 ช¹ด£ก®®กÅป£²ง Âต่¦±ข²Ê¨Áซ¦¦์พ¤้®¢«¤้³ง«³£ spindle fiber Áพ¸É®£·ดก²บÃค¤Ã¢Ãซ¢Å¨้ 2n = 4 chromosome spindle fiber 2n = 4 ¤±£± metaphase • spindle fiber ¢³จ²บก²บÃค¤Ã¢Ãซ¢ท¶É Ãป¤ต¶น kinetochore ¦้¨¦³ก Ãค¤Ã¢Ãซ¢¢³Âน¨ก·Éงก¦³งÁซ¦¦์ Á¤¶£ก¨่³ metaphase plate • Áป็น¤±£±ท¶ÉÃค¤Ã¢Ãซ¢¬ดต²¨¢³ก«¹ด ทγĬ้ Á¬ÈนÃค¤Ã¢Ãซ¢ช²ดท¶É«¹ด Á¬¢³±ก²บก³¤น²บ จγน¨น¦±ก³¤ทγ karyotype ก³¤ทγ Karyotype Áป็นก³¤นγÃค¤Ã¢Ãซ¢Âต่¦±คº่¢³Á¤¶£งจ³ก£³¨Åป«²ÊนÁพ¸É®©·กª³ ¦²กªณ±Â¦±ค¨³¢ผµดปกตµ 2 3 1 1 2 ¤±£± anaphase • Áป็น¤±£±ท¶É«²Êนท¶É«¹ดÄน Cell cycle • spindle fiber ด·ง sister chromatid Ĭ้£ก®®กจ³กก²น ¦้¨ด·งÂต่¦±Ãค¤¢³ทµด Åปท¶Éข²Ê¨Áซ¦¦์ Áพ¸É®Áป็นÃค¤Ã¢Ãซ¢ÄนÁซ¦¦์¦ºก (daughter chromosome) ต่®Åป • จγน¨นÂท่งÃค¤Ã¢Ãซ¢ÁพµÉ¢ข·ÊนÁป็น 2 Áท่³ 4 ¤±£± telophase • Ãค¤Ã¢Ãซ¢¢¶ก³¤ค¦³£ต²¨Áป็นÃค¤¢³ทµน Á¬¢¸®นÁดµ¢ • spindle fiber «¦³£ต²¨ • ¢¶ก³¤«¤้³ง nucleolus ¦± nuclear membrane ข·ÊนĬ¢่®¶กค¤²Êง • ¢¶ก³¤Âบ่ง cytoplasm 5 4n = 8 2n = 4 cleavage furrow nuclear Á¤µÉ¢«¦³£ต²¨ membrane «¤้³ง nuclear membrane ข·ÊนĬ¢่ chromatin ¤±£± cytokinesis • Åด้Áซ¦¦์¦ºก (daughter cell) 2 cell Á¬¢¸®นÁซ¦¦์ต²Êงต้นท¹กป¤±ก³¤ • ¢¶จγน¨นÃค¤Ã¢Ãซ¢Áท่³ก²บÁซ¦¦์ต²Êงต้น 6 2n = 4 2n = 4 nucleolus nuclear membrane centromere (¢¶Ãป¤ต¶น kinetochore) metaphase plate 54
ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ meiosis ¤±£± interphase I Áป็น¤±£±ท¶ÉÁซ¦¦์Áต¤¶£¢ค¨³¢พ¤้®¢ก่®นÁข้³«º่ ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ ซ·ÉงÁ¬¢¸®น¤±£± interphase ข®งก³¤Âบ่งÁซ¦¦์Âบบ mitosis ท¹กป¤±ก³¤ 1 nucleolus chromatin nuclear membrane centrosome ¤±£± prophase I • Áป็น¤±£±ท¶Éน³น«¹ดÄน meiosis • homologous chromosome ข®งÂต่¦± คº่จ±จ²บคº่ก²น (synapsis) Ãด£Ãค¤Ã¢Ãซ¢ ท¶É®£º่ก²นÁป็นคº่ Á¤¶£ก¨่³ bivalent ซ·ÉงÂต่¦± bivalent ป¤±ก®บด้¨£ 4 Ãค¤¢³ทµด Á¤¶£ก¨่³ tetrad • nonsister chromatid Áกµดก³¤Åข¨้ก²น Á¤¶£ก¨่³ crossing over ¦±Á¤¶£กบ¤µÁ¨ณ ท¶ÉÁกµดก³¤Åข¨้ก²น¨่³ chiasma ทγĬ้Áกµด ก³¤Â¦กÁป¦¶É£นชµÊน«่¨นข®ง nonsister chromatid ทγĬ้Áกµดค¨³¢¬¦³ก¬¦³£ ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ÄนÁซ¦¦์¦ºก • ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง«่¨นท¶ÉÁ¬¦¸® £²งคงÁ¬¢¸®น ¤±£± prophase Äน mitosis 2 spindle fiber chiasma 2n = 4 tetrad nonsister chromatid bivalent chiasma recombination chromatid 2n = 4 2n = 4 ¤±£± metaphase I spindle fiber จ²บ bivalents (คº่ข®ง homologous chromosome) ¢³Á¤¶£ง ท¶ÉÂน¨ก·Éงก¦³งÁซ¦¦์ (metaphase plate) 3 ¤±£± anaphase I • spindle fiber £ก homologous chromosome ®®กจ³กก²นÅป£²งÂต่¦± ข²Ê¨ข®งÁซ¦¦์ • จγน¨นÂท่งÃค¤Ã¢Ãซ¢Áท่³Áดµ¢ Áพ¤³± Å¢่¢¶ก³¤ด·ง sister chromatid Ĭ้£ก®®กจ³กก²นÁ¬¢¸®นก²บ¤±£± anaphase Äน mitosis 4 metaphase plate centromere (¢¶Ãป¤ต¶น kinetochore) tetrad spindle fiber £ก homologous chromosome ®®กจ³กก²น ¤±£± telophase I & cytokinesis • ®³จ¢¶ก³¤«¤้³ง nucleolus ¦± nuclear membrane ข·ÊนĬ¢่ • ¢¶ก³¤Âบ่ง cytoplasm Åด้Áป็น Áซ¦¦์¦ºก 2 Áซ¦¦์ • Áซ¦¦์¦ºกÂต่¦±Áซ¦¦์จ±¢¶จγน¨น Ãค¤Ã¢Ãซ¢¦ด¦งค¤·Éง¬น·Éง 5 n = 2 cleavage furrow n = 2 n = 2 ¤±£± prophase II • nuclear membrane ¦± nucleolus «¦³£ต²¨ • Ãค¤Ã¢Ãซ¢¢¶ก³¤¬ดต²¨ 7 n = 2 n = 2 2n = 4 2n = 4 n = 2 n = 2 n = 2 n = 2 n = 2 n = 2 ¤±£± interphase II Á¬¢¸®น¤±£± interphase Âต่Å¢่¢¶ก³¤จ㦮ง DNA Áพ¤³± 1 Ãค¤Ã¢Ãซ¢ ¢¶ 2 Ãค¤¢³ทµด®£º่¦้¨ 6 ¤±£± metaphase II spindle fiber จ²บÃค¤Ã¢Ãซ¢ ท¶ÉÃป¤ต¶น kinetochore ¦้¨ ¦³กÃค¤Ã¢Ãซ¢¢³Âน¨ metaphase plate 8 ¤±£± anaphase II spindle fiber ด·ง sister chromatid Ĭ้£ก®®กจ³ก ก²น¦้¨ด·งÂต่¦±Ãค¤¢³ทµดÅปท¶É ข²Ê¨Áซ¦¦์ (จγน¨นÂท่งÃค¤Ã¢Ãซ¢ ÁพµÉ¢ข·ÊนÁป็น 2 Áท่³) 9 ¤±£± telophase II • Ãค¤Ã¢Ãซ¢¢¶ก³¤ค¦³£ต²¨Áป็น Ãค¤¢³ทµนÁ¬¢¸®นÁดµ¢ • ¢¶ก³¤«¤้³ง nucleolus ¦± nuclear membrane ข·Êน ¢³Ä¬¢่ • spindle fiber «¦³£ต²¨ • ¢¶ก³¤Âบ่ง cytoplasm 10 ¤±£± cytokinesis • Åด้Áซ¦¦์¦ºก 4 Áซ¦¦์ ซ·ÉงÁ¦Èก ก¨่³Áซ¦¦์ต²Êงต้น • จγน¨นÃค¤Ã¢Ãซ¢¦ด¦งค¤·Éง ¬น·Éงจ³กÁซ¦¦์ต²Êงต้น 11 55
¤¹่น F : 1 1 F x F1 ก³¤ถ่³£ท®ดพ²นธ¹ก¤¤¢ gene Áป็น¬น่¨£ท¶Éค¨บค¹¢¦²กªณ±ท³งพ²นธºก¤¤¢ Áป็น«่¨น¬น·Éงข®ง DNA Ãด££¶น®³จ¢¶¤ºปÂบบท¶ÉÂตกต่³งก²น Á¤¶£ก¤ºปÂบบข®ง£¶นน¶Ê¨่³ allele ซ·Éงจ±®£º่Áป็นคº่Çบนตγ¬น่งข®ง£¶น (locus) ท¶Éต¤งก²นข®ง homologous chromosome genotype ค¸®คº่ข®ง allele ท¶Éค¨บค¹¢¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ Âบ่งÁป็น homozygous dominance (พ²นธ¹์Âท้Áด่น) TT homozygous recessive (พ²นธ¹์Âท้ด้®£) tt heterozygous (พ²นธ¹์ท³ง) Tt phenotype : ¦²กªณ±ท¶É«ดง®®ก¢³จ³ก genotype น²ÊนÇ Áช่น ถ้³ genotype = TT ¬¤¸® Tt ถ²É¨¦²นÁต³ต้น«ºง (¦²กªณ±Áด่น) ถ้³ genotype = tt ถ²É¨¦²นÁต³ต้นÁต¶Ê£ (¦²กªณ±ด้®£) กฎÁ¢นÁด¦ ก³¤ถ่³£ท®ดพ²นธ¹ก¤¤¢ต³¢กฏÁ¢นÁด¦ Gregor Mendel ©·กª³¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ข®งถ²É¨¦²นÁต³ ซ·Éง¢¶ท²Êง¬¢ด 7 ¦²กªณ± ¦²กªณ±Áด่น ¦²กªณ±ด้®£ Á¢¦Èด«¶Á¬¦¸®ง Á¢¦Èดก¦¢ ฝัก«¶Áข¶£¨ ฝัก®¨บ ต้น«ºง ด®ก«¶¢่¨ง ®®กด®กท¶ÉกµÉง Á¢¦Èด«¶Áข¶£¨ Á¢¦Èดข¤¹ข¤± ฝัก«¶Á¬¦¸®ง ฝักÂฟบ ต้นÁต¶Ê£ ด®ก«¶ข³¨ ®®กด®กท¶É£®ด ก³¤ทด¦®งข®งÁ¢นÁด¦ Ex 1 ก³¤ผ«¢พ²นธ¹์Ãด£พµจ³¤ณ³ 1 ¦²กªณ± (monohybrid cross) ¤¹่นพ่®Â¢่ (P) : Á¢¦ÈดÁ¬¦¸®ง (YY) Á¢¦ÈดÁข¶£¨ (yy) x Á¢¦ÈดÁ¬¦¸®ง (Yy) Á¢¦ÈดÁ¬¦¸®ง Á¢¦ÈดÁ¬¦¸®ง Á¢¦ÈดÁข¶£¨ ¤¹่น F : 2 ด²งน²Êน ¦ºก¤¹่น F จ±¢¶ ®²ต¤³«่¨น genotype YY : Yy : yy = 1 : 2 : 1 ®²ต¤³«่¨น phenotype Á¢¦ÈดÁ¬¦¸®ง : Á¢¦ÈดÁข¶£¨ = 3 : 1 2 Ex 2 ก³¤ผ«¢พ²นธ¹์Ãด£พµจ³¤ณ³ 2 ¦²กªณ± (dihybrid cross) Á¢¦ÈดÁ¬¦¸®ง (YY) (Yy) (Yy) (yy) ¤¹่นพ่®Â¢่ (P) : Á¢¦Èดก¦¢«¶Á¬¦¸®ง (RRYY) ¤¹่น F : 1 Á¢¦Èดข¤¹ข¤±«¶Áข¶£¨ (rryy) x Á¢¦Èดก¦¢«¶Á¬¦¸®ง (RrYy) RRYY RRYy RrYY RrYy RRYy RRyy RrYy Rryy RrYY RrYy rrYY rrYy RrYy Rryy rryy rrYy RY Ry rY ry RY Ry rY ry Áซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ ต³¤³ง Punnett square ¤¹่น F : 2 ®²ต¤³«่¨น genotype 9/16 R_Y_ : 3/16 R_yy : 3/16 rrY_ : 1/16 rryy 1 F x F1 ด²งน²Êน ®²ต¤³«่¨น phenotype Á¢¦Èดก¦¢«¶Á¬¦¸®ง : Á¢¦Èดก¦¢- «¶Áข¶£¨ : Á¢¦Èดข¤¹ข¤±«¶Á¬¦¸®ง : Á¢¦Èดข¤¹ข¤±«¶Áข¶£¨ = 9 : 3 : 3 : 1 56
ก³¤ถ่³£ท®ดพ²นธ¹ก¤¤¢Âบบต่³งÇ Áป็นก³¤ต¤¨จ«®บ¬³ genotype ท¶É¢¶¦²กªณ± phenotype Áด่น (T_) ¨่³Áป็นÂบบ TT ¬¤¸® Tt Ãด£นγ¢³ผ«¢ก²บ tt ซ·ÉงÁป็นต²¨ทด«®บ (tester) • ถ้³¦ºก¢¶phenotype Áด่นท²Êง¬¢ด «ดง¨่³ genotype ท¶Éต¤¨จ«®บÁป็น TT Áน¸É®งจ³ก TT x tt Tt , Tt , Tt , Tt • ถ้³¦ºก¢¶®²ต¤³«่¨น phenotype Áด่น : ด้®£ = 1 : 1 «ดง¨่³ genotype ท¶Éต¤¨จ«®บÁป็น Tt Áน¸É®งจ³ก Tt x tt Tt , Tt , tt , tt ก³¤ผ«¢Áพ¸É®ทด«®บ (test cross) ก³¤ข่¢«¢บº¤ณ์ : ¦²กªณ±ถ²É¨¦²นÁต³ท²Êง 7 ข®งÁ¢นÁด¦ Ãด£®²¦¦¶¦ R ค¨บค¹¢ ¦²กªณ±Áด่น ¦±®²¦¦¶¦ r ค¨บค¹¢¦²กªณ±ด้®£ ถ้³นγ RR (Áด่น) x rr (ด้®£) ¤¹่น F จ±¢¶ genotype RR : Rr : rr = 1 : 2 : 1 phenotype Áด่น : ด้®£ = 3 : 1 ก³¤ข่¢Å¢่«¢บº¤ณ์ : «¶ข®งด®ก¦µÊน¢²งก¤ Ãด£®²¦¦¶¦ R ค¨บค¹¢¦²กªณ±ด®ก«¶Âดง ¦±®²¦¦¶¦ r ค¨บค¹¢¦²กªณ±ด®ก«¶ข³¨ ถ้³นγ ด®ก«¶Âดง (RR) x ด®ก«¶ข³¨ (rr) ¤¹่น F จ±Åด้ genotype RR : Rr : rr = 1 : 2 : 1 phenotype «¶Âดง : «¶ช¢พº : «¶ข³¨ = 1 : 2 : 1 ก³¤ข่¢¤่¨¢ก²น : ¤±บบ¬¢º่Á¦¸®ด MN ค¨บค¹¢Ãด£®²¦¦¶¦ L ¦± L ถ้³ genotype Áป็น L L จ±Â«ดง¦²กªณ±¬¢º่Á¦¸®ด M genotype Áป็น L L จ±Â«ดง¦²กªณ±¬¢º่Á¦¸®ด N genotype Áป็น L L จ±Â«ดง¦²กªณ±¬¢º่Á¦¸®ด MN ¬¢º่Á¦¸®ด MN «³¢³¤ถพบÅด้ท²Êง antigen M ¦± N ก³¤ข่¢ชนµดต่³งÇ 2 2 M N M M N N * * Multiple alleles ค¸® £¶น 1 £¶น ป¤±ก®บด้¨£ 2 ®²¦¦¶¦ Âต่¢¶¤ºปÂบบข®ง®²¦¦¶¦ ¢³กก¨่³ 2 Âบบ ซ·Éง«µÉง¢¶ช¶¨µตจ±¢¶®²¦¦¶¦Åด้ 2 ®²¦¦¶¦Áท่³น²Êน Áช่น ¤±บบ¬¢º่Á¦¸®ด ABO ป¤±ก®บด้¨£®²¦¦¶¦ 3 Âบบ ค¸® I ,I ,i Ãด£¢¶¦Î³ด²บก³¤ข่¢ค¸® I = I > i ¬¢º่ A : I I ,I i ¬¢º่ B : I I ,I i ¬¢º่ AB : I I ¬¢º่ O : ii A B A B A A A B B B A B Polygene ค¸® ¦²กªณ±ท¶Éถºกค¨บค¹¢Ãด££¶น¬¦³££¶น Áช่น ค¨³¢«ºง «¶ผµ¨ ซ·Éงจ±ค¨บค¹¢ ¦²กªณ±Áชµงป¤µ¢³ณ (quantitative trait) Á¢¸É®นγ¢³Áข¶£น¢³Áข¶£นÁป็นก¤³ฟจ±ต่®Áน¸É®ง Á¤¶£ก¨่³ continuous variation Ex ค¨³¢«ºงข®งต้น¢±Áข¸®ค¨บค¹¢ด้¨££¶น 3 คº่ Ãด£พ¸ช AABBCC «ºง 220 cm. ¦±พ¸ช aabbcc «ºง 100 cm. ถ้³พ่®Â¢่คº่¬น·Éง¢¶ก³¤ ผ«¢พ²นธ¹์ Åด้¦ºกท¶É¢¶จ¶ÃนÅทป์ AaBBcc ¦ºกจ±¢¶ค¨³¢«ºงÁท่³Äด จ³กÃจท£์¢่Å¢่¢¶®²¦¦¶¦Áด่น «ºง 100 cm. พ่®¢¶ 6 ®²¦¦¶¦Áด่น «ºง 220 cm. «ดง¨่³ 6 ®²¦¦¶¦Áด่น ทγĬ้ต้น¢±Áข¸®«ºงข·Êน 120 cm. 1 ®²¦¦¶¦Áด่น ทγĬ้ต้น¢±Áข¸®«ºงข·Êน 20 cm. ¦ºก AaBBcc ¢¶ 3 ®²¦¦¶¦Áด่น ค¸® A B B ด²งน²Êน ¦ºกจ±¢¶ค¨³¢«ºง = 100+20+20+20 = 160 cm. ค¨³¢«ºง จγน¨นคน 100 140 180 (cm) AAAaaa = ¢¶3 ®²¦¦¶¦Áด่น (heterozygous) aaaaaa = Å¢่¢¶®²¦¦¶¦Áด่น (homozygous recessive) AAAAAA = ¢¶6 ®²¦¦¶¦Áด่น (homozygous dominance) Crossing over Á¢¸É®Áกµดก³¤ crossing over ¦้¨ จ±Åด้ gene Ĭ¢่ท¶ÉÅ¢่Á¬¢¸®นÁดµ¢ ค¸® Ab ¦± aB ÁพµÉ¢¢³ Á¤¶£ก¨่³ genetic recombination homologous chromosome crossing over recombinant chromatids A B a b A B a b A B A b B a a b A A B b a a Áซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ท¶É¢³จ³ก Parental type จ±¢¶ค¨³¢ถ¶É «ºงก¨่³ Áซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ท¶É¢³จ³ก Recombination type * * A A a a B b B b Recombination type Parental type Recombination type Parental type Linked gene ถ้³£¶น®£º่บนÃค¤Ã¢Ãซ¢คน¦±Âท่ง (unlinked gene) จ±«³¢³¤ถจ²บคº่ก²นÅด้®£่³ง®µ«¤± Áช่น ¢¶จ¶ÃนÅทป์ AaBb จ±«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Åด้Áป็น AB , Ab , aB , ab Á¢¸É® AaBb x aabb (testcross) AB , Ab , aB , ab x ab จ±Åด้ AaBb : Aabb : aaBb : aabb = 1 : 1 : 1 : 1 Âต่ถ้³£¶น®£º่ตµดก²น¢³กÇท¶ÉÃค¤Ã¢Ãซ¢Âท่งÁด¶£¨ก²น (linked gene) Áช่น ¢¶จ¶ÃนÅทป์ AaBb Ãด££¶น A ®£º่บนÃค¤Ã¢Ãซ¢Áด¶£¨ก²บ£¶น B ¦±£¶น a ®£º่บนÃค¤Ã¢Ãซ¢Áด¶£¨ก²นก²บ£¶น b จ±«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์Åด้Áป็น AB , ab Á¢¸É® AaBb x aabb (test cross) AB , ab x ab จ±Åด้ AaBb : aabb = 1 : 1 Unlinked gene linked gene A A a B B b a b A A A A B b B B b a a a a b A B A B a b a b B A a b A B A a B b a b 57 M N
£¶นบนÃค¤Ã¢Ãซ¢Áพ© • äคต³บ®ด«¶ , ¯¶Ã¢ฟีÁ¦¶£ , ¡³¨±บกพ¤่®ง Á®นÅซ¢์ G-6-PD Áป็นต้น • พบÄนผº้ช³£¢³กก¨่³ผº้¬íµง • ผº้ช³£ : X Y (ปกตµ) , X Y (Áกµดäค) ผº้¬íµง : X X (ปกตµ) , X X (ปกตµ Âต่Áป็นพ³¬±) , X X (Áกµดäค) • äคขน£³¨¤¹ง¤²งต³¢¤่³งก³£ (¢น¹ª£์¬¢³ป่³) • พบÅด้ท²Êงผº้ช³£Â¦±ผº้¬íµง ข·Êน®£º่ก²บจ¶ÃนÅทป์ ข®งพ่®Â¢่ • ผº้ช³£ : X Y (Áกµดäค) , X Y (ปกตµ) ผº้¬íµง : X X (Áกµดäค) , X X (Áกµดäค) , X X (ปกตµ) • ก³¤¢¶ขนท¶Éต³¢Äบ¬º • £¶นท¶É®£º่บนÃค¤Ã¢Ãซ¢ Y ¢¶จγน¨นÅ¢่¢³ก • Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤กγ¬นดก³¤Áจ¤µíข®งÁพ©ช³£ • ถ่³£ท®ด¤±¬¨่³งผº้ช³£Áท่³น²Êน Áช่น ปº่ถ่³£ท®ด Ĭ้พ่® พ่®ถ่³£ท®ดĬ้¦ºกช³£ Áป็นต้น £¶นด้®£บนÃค¤Ã¢Ãซ¢ X £¶นÁด่นบนÃค¤Ã¢Ãซ¢ X £¶นบนÃค¤Ã¢Ãซ¢ Y A a A a A A A a A a a a a A A a «ดง¦²กªณ±Áฉพ³±ÄนÁพ©ÄดÁพ©¬น·ÉงÁท่³น²Êน Áช่น ก³¤¢¶¬น¨ดÁค¤³ , ก³¤¢¶Á«¶£ง¬้³¨ Áป็นต้น H ค¨บค¹¢¦²กªณ±ขน«²Êน , h ค¨บค¹¢¦²กªณ±ขน£³¨ «ดง¦²กªณ±Áด่นÄนÁพ©¬น·Éง ¦±Â«ดง¦²กªณ±ด้®£Äน®¶กÁพ©¬น·Éง Áช่น B ค¨บค¹¢¦²กªณ±¬²¨¦้³น ซ·Éง¬²¨¦้³น (B) จ±Áด่นÄนช³£Âต่ด้®£Äน¬íµง «่¨น¬²¨Å¢่¦้³น (b) จ±Áด่นÄน¬íµงÂต่ด้®£Äนช³£ ต²¨Á¢¶£Å¢่¨่³จ±¢¶จ¶ÃนÅทป์ ÂบบŬน จ±Å¢่¢¶ก³¤ «ดง¦²กªณ±ขน£³¨ ®®ก¢³ พ²นธ¹ก¤¤¢ท¶Éข·Êนก²บ®µทธµพ¦ข®งÁพ© (sex-influenced trait) ¬²¨¦้³น ¬²¨¦้³น ¬²¨Å¢่¦้³น genotype ผº้ช³£ ผº้¬íµง BB Bb bb ¬²¨¦้³น ¬²¨Å¢่¦้³น ¬²¨Å¢่¦้³น พ²นธ¹ก¤¤¢จγก²ดÁพ© (sex-limited trait) HH Hh hh ขน«²Êน ขน«²Êน ขน«²Êน ขน«²Êน ขน«²Êน ขน£³¨ genotype Åก่ต²¨ผº้ Åก่ต²¨Á¢¶£ พ²นธ¹ป¤±¨²ตµ ค¨³¢¬¢³£ข®ง«²í¦²กªณ์ต่³งÇ = ผº้¬íµง (ปกตµ/พ³¬±) = ผº้¬íµง (พ³¬±) = ผº้¬íµง (Áกµดäค) = ผº้ช³£ (ปกตµ) = ผº้ช³£ (Áกµดäค) • £¶นท¶Éก่®Ä¬้Áกµดäค®£º่Äน®²¦¦¶¦Áด่น • AA = Áกµดäค , Aa = Áกµดäค , aa = ปกตµ • äค¢²กจ±Å¢่Áกµดข้³¢¤¹่น «่¨นĬí่จ± ป¤³กฏÄนท¹ก¤¹่น I II III aa aa Aa aa Aa Aa AA / Aa A = ®²¦¦¶¦Áด่น , a = ®²¦¦¶¦ด้®£ autosomal dominant • £¶นท¶Éก่®Ä¬้Áกµดäค®£º่Äน®²¦¦¶¦ด้®£ • AA = ปกตµ , Aa = ปกตµ (พ³¬±) , aa = Áกµดäค • äค¢²กÅ¢่ÁกµดÄนท¹ก¤¹่น «่¨นĬí่จ±¢¶ ก³¤ข้³¢¤¹่น autosomal recessive aa Aa aa Aa Aa aa AA / Aa I II III A = ®²¦¦¶¦Áด่น , a = ®²¦¦¶¦ด้®£ X-linked dominant • £¶นท¶Éก่®Ä¬้Áกµดäค®£º่Äน®²¦¦¶¦Áด่น • X X = Áกµดäค , X X = Áกµดäค , X X = ปกตµ • X Y = Áกµดäค , X Y = ปกตµ • äค¢²กจ±Å¢่Áกµดข้³¢¤¹่น «่¨นĬí่ จ±ป¤³กฏÄนท¹ก¤¹่น • ¬³กพ่®Áป็นäค ¦ºก«³¨ท¹กคนจ± Áป็นäค I II III X X / X X X Y X Y X X A A A a a A a a X Y X X X Y a A a a A = ®²¦¦¶¦Áด่น , a = ®²¦¦¶¦ด้®£ X-linked recessive A A A a a a • £¶นท¶Éก่®Ä¬้Áกµดäค®£º่Äน®²¦¦¶¦ด้®£ • X X = ปกตµ , X X = ปกตµ(พ³¬±) , X X = Áกµดäค • X Y = ปกตµ , X Y = Áกµดäค • äค¢²กÅ¢่ÁกµดÄนท¹ก¤¹่น «่¨นĬí่จ±¢¶ ก³¤ข้³¢¤¹่น • ¢²กÁกµดÄนผº้ช³£¢³กก¨่³ผº้¬íµง • ถ้³Â¢่Áป็นäค ¦ºกช³£ท¹กคนจ±Áป็นäค I II III X X / X X X Y X Y X X X Y X X A A A a a a a a A A a A = ®²¦¦¶¦Áด่น , a = ®²¦¦¶¦ด้®£ 58 X Ya A a A A A a a a A a ผº้ช³£ : B ข่¢ b ผº้¬íµง : b ข่¢ B
จ³กก³¤ฉ³£¤²ง«¶ X Ä«่ DNA (X-ray diffraction) พบ¨่³ DNA ¢¶Ãค¤ง«¤้³งÁป็นÂบบ double helix (Áก¦¶£¨คº่) Á¨¶£นข¨³ต³¢ÁขÈ¢น³µก³ จ³กกฎข®ง Chargaff ก¦่³¨¨่³ จγน¨นÁบ« A Áท่³ก²บ T , จγน¨นÁบ« G Áท่³ก²บ C ทγĬ้®²ต¤³«่¨น C : G ¦± A : T คงท¶ÉÁ«¢® «ดง¨่³ DNA Áป็น«³£คº่ท¶Éจ²บก²นด้¨£Áบ«คº่«¢ Âต่¦± nucleotide Áช¸É®¢ก²นด้¨£ phosphodiester bond ¤±¬¨่³ง¬¢º่ OH ท¶É C ข®ง นÊγต³¦ต²¨Â¤ก ก²บ ¬¢º่ฟ®«Áฟตท¶Éต่®ก²บ C ข®งนÊγต³¦ต²¨ถ²ดÅป (¤³¨บ²นÅด) ก¦³£Áป็น «³£ polynucleotide Ãด£Âต่¦±«³£จ±¢¶Áบ«ซ·Éงจ²บคº่ก²นด้¨£ hydrogen bond (ข²Êนบ²นÅด) Ãค¤ง«¤้³ง DNA พ²นธ¹©³«ต¤์âÁ¦ก¹¦ DNA £¶น ¦±Ãค¤Ã¢Ãซ¢ ก³¤ทด¦®งข®ง F.Griffith • ¬นº + Âบคท¶Á¤¶£ rough ¬นº¤®ดช¶¨µต • ¬นº + Âบคท¶Á¤¶£ smooth ¬นºต³£ • ¬นº + Âบคท¶Á¤¶£ smooth ท¶Éฆ่³ด้¨£ค¨³¢¤้®น ¬นº¤®ดช¶¨µต • ¬นº + Âบคท¶Á¤¶£ smooth ท¶Éฆ่³ด้¨£ค¨³¢¤้®น ¬นºต³£ + Âบคท¶Á¤¶£ rough ท¶É¢¶ช¶¨µต ก³¤ทด¦®งข®ง Avery , MacLeod ¦± McCarty นγÂบคท¶Á¤¶£«³£พ²นธ¹์ smooth ¢³ฆ่³ด้¨£ค¨³¢¤้®น ¦้¨«ก²ด«³¤ ®®ก¢³ทด¦®งก²บÂบคท¶Á¤¶£«³£พ²นธ¹์ rough ท¶É£²ง¢¶ช¶¨µต • «³¤จ³ก S + protease (£่®£Ãป¤ต¶น) + R พบ S • «³¤จ³ก S + RNase (£่®£ RNA) + R พบ S • «³¤จ³ก S + DNase (£่®£ DNA) + R Å¢่พบ S «³¤พ²นธ¹ก¤¤¢ «³¤บ³ง®£่³งจ³กÂบคท¶Á¤¶£«³£พ²นธ¹์ smooth Áข้³Åป£²ง rough ทγĬ้¬นºÁกµด äคป®ดบ¨¢Â¦±ต³£ «³¤น¶ÊÁ¤¶£ก¨่³ transforming substance (ทด¦®งก²บÁช¸Ê®Âบคท¶Á¤¶£ Streptococcus pneumonia) Á¢¸É®Ä«่ DNase Áพ¸É®£่®£ DNA จ±ทγĬ้Å¢่Áกµดก³¤ transformation จ³ก «³£พ²นธ¹์ rough Áป็น«³£พ²นธ¹์ smooth ด²งน²Êน จ·ง«¤¹ปÅด้¨่³ DNA ทγ¬น้³ท¶ÉÁป็น«³¤พ²นธ¹ก¤¤¢ T A C C T G A G T A P P P P P P P P P P OH base pairs OH nucleotide H bond phosphodiester bond P phosphate sugar T A C G Áบ«คº่«¢ (base pairs) T A C G Nitrogenous base • Purine : Guanine (G) , Adenine (A) • Pyrimidine : Cytosine (C) , Thymine (T) , Uracil (U) 3 5 • Gene ค¸® ¦Î³ด²บÁบ«ท¶É®£º่Äน«³£ DNA ซ·ÉงÁป็น«่¨นท¶Éกγ¬นด¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ • Genome ค¸® ¦Î³ด²บÁบ«Äน«³£ DNA ท²Êง¬¢ด Å¢่¨่³จ±Áป็น«่¨นข®ง gene ¬¤¸®«่¨นท¶ÉÅ¢่Åด้กγ¬นด¦²กªณ±ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ ก³¤จ㦮ง DNA (DNA replication) Á®นÅซ¢์ helicase ท㦳£พ²นธ±Å¯Ãด¤Áจน¤±¬¨่³งÁบ«คº่«¢ ทγĬ้«³£ DNA ค¦³£Áก¦¶£¨ Á®นÅซ¢์ primase Áก³±ก²บ«³£ DNA ท¶Éจ¹ดÁ¤µÉ¢ต้น ¦้¨«¤้³ง RNA primer จ³กน²ÊนÁ®นÅซ¢์ DNA polymerase III จ±นγ nucleotide Áข้³¢³ต่®ก²บ DNA ¢่Âบบ Äนทµ©ท³ง 5’ Åป 3’ Ãด£Áตµ¢ nucleotide Áข้³Åปด้³น 3’ Áกµดก³¤จ㦮งต²¨ข®ง DNA «³£Ä¬¢่ 2 «³£ ค¸® «³£¬น·Éงจ±«³¢³¤ถจ±«¤้³ง Äนทµ©ท³ง 5’ Åป 3’ Åด้Á¤¸É®£Ç Á¤¶£ก¨่³ leading strand ขณ±ท¶É®¶ก«³£ Áป็น DNA «³£«²ÊนÇ Á¤¶£ก¨่³ Okazaki fragment Áน¸É®งจ³กก³¤«¤้³ง «³£Ä¬¢่Äนทµ©ท³ง 5’ Åป 3’ «¨นท³งก²บทµ©ท³งก³¤ค¦³£Áก¦¶£¨ข®ง DNA ¢่Âบบ Á¤¶£ก«³£น¶Ê¨่³ lagging strand Á®นÅซ¢์ DNA polymerase I ต²ด RNA primer ®®ก ¦้¨Âทนท¶Éด้¨£ nucleotide (dNTPs) ข®ง DNA ซ·ÉงÁช¸É®¢Ãด£Á®นÅซ¢์ DNA ligase Á®นÅซ¢์ DNA ligase Áช¸É®¢Âต่¦±ท่®นข®ง Okazaki fragment Ãด£«¤้³ง phosphodiester bond ¤±¬¨่³ง nucleotide DNA ท¶Éจ㦮งÁ«¤Èจ¦้¨จ±¢¶ polynucleotide «³£Áดµ¢ผ«¢ก²บ«³£Ä¬¢่ Á¤¶£ก¨่³ ก³¤จ㦮งÂบบก·Éง®น¹¤²กª์ (semiconservative replication) helicase SSB protein ข®ง DNA «³£Áด¶É£¨ ป้®งก²นก³¤จ²บก²นĬ¢่ leading strand lagging strand Okazaki fragment DNA primase «¤้³ง RNA primer RNA primer DNA Pol III «¤้³ง DNA «³£Ä¬¢่ DNA Pol I ต²ด RNA primer ®®ก DNA ligase Áช¸É®¢¤±¬¨่³ง nucleotide 5’ 3’ 3’ 5’ 5’ DNA Pol III «¤้³ง DNA «³£Ä¬¢่ 5’ 3’ 5’ 3’ 3’ 1 2 3 4 5 59
start codon ก³¤«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น ข²Êนต®นก³¤«²งÁค¤³±¬์Ãป¤ต¶น DNA mRNA polypeptide transcription translation RNA polymerase tRNA / ribosome Transcription (ก³¤ถ®ด¤¬²«) ป¤±ก®บด้¨£ 3 ข²Êนต®น¬¦²ก Åด้Âก่ ข²Êนต®นÁ¤µÉ¢ต้น (initiation) - RNA polymerase จ²บก²บ DNA บ¤µÁ¨ณ promoter - DNA ค¦³£Áก¦¶£¨Â¦±Â£ก«³£®®กจ³กก²น ข²Êนต®นก³¤ต่®«³£ (elongation) - RNA polymerase Áค¦¸É®นÅปบน«³£ DNA «³£Áก่³ Äน ทµ©ท³ง 3’ Åป 5’ ¦±Áกµดก³¤«²งÁค¤³±¬์ RNA «³£Ä¬¢่ Äนทµ©ท³ง 5’ Åป 3’ - Á¢¸É®บ¤µÁ¨ณท¶É RNA polymerase Áค¦¸É®นท¶Éผ่³นÅป¦้¨ DNA จ±ก¦²บ¢³Áข้³คº่ก²นÁป็นÁก¦¶£¨Á¬¢¸®นÁดµ¢ ข²Êนต®น«µÊน«¹ด (termination) - RNA polymerase ¬£¹ดทγง³น ¦±¬¦¹ด®®กจ³ก DNA ¢่Âบบ - «³£ RNA ท¶É«¤้³งข·Êนจ±Áค¦¸É®นท¶ÉÁข้³«º่ cytoplasm 1 2 3 Äนก¤±บ¨นก³¤ DNA replication จ±Äช้Áบ« A T C G Äนก³¤«²งÁค¤³±¬์ DNA «³£Ä¬¢่ จ³ก 5’ Åป 3’ Âต่ก¤±บ¨นก³¤ transcription จ±Äช้Áบ« A U C G Äนก³¤«²งÁค¤³±¬์«³£ mRNA จ³ก 5’ Åป 3’ ด²งน²Êน ¬³กต¤งŬน ถ®ด¤¬²«Áป็น T จ±ต้®งÁป¦¶É£นÁป็น U 5’ - G A G C C A T G C A T T A T C – 3’ 3’ - C T C G G T A C G T A A T A G – 5’ 5’ - G A G C C A U G C A U U A U C – 3’ transcription DNA mRNA Translation (ก³¤Âป¦¤¬²«) Áป็นก³¤®่³น¦Î³ด²บÁบ«บน mRNA ท¶ÉÅด้จ³กก¤±บ¨นก³¤ transcription ¦้¨นγก¤ด®±¢µÃน¢³ต่®ก²นÁป็น«³£ polypeptide • Codon ค¸®¦Î³ด²บÁบ« 3 ต²¨Á¤¶£งก²นบน mRNA Äช้Äนก³¤กγ¬นดชนµดข®งก¤ด amino start codon : AUG (Âป¦Åด้Áป็น methionine) stop codon : UAA , UAG , UGA (Å¢่กγ¬นดชนµดก¤ด®±¢µÃน) • Áบ«¢¶ 4 ชนµด ค¸® A U C G ซ·Éงจ±®่³น¤¬²«พ²นธ¹ก¤¤¢ (codon) ท¶¦± 3 ต²¨ จ±¢¶จγน¨น codon ท²Êง¬¢ด = 4 = 64 Âบบ • จ±¢¶ stop codon 3 codon ท¶Éจ±Å¢่Âป¦Áป็นก¤ด®±¢µÃน 3 Alanine Threonine Glutamate Leucine Arginine Serine Stop codon 5’ - G C G A C G G A G C U U C G G A G C U A G – 3’ Codon 1 Codon 2 Codon 3 Codon 4 Codon 5 Codon 6 Codon 7 ข²Êนต®นก³¤ Translation Amino acid Codon mRNA ribosome 2 ¬น่¨££่®£ ¢³จ²บก²บ«³£ mRNA ท¶Éป¦³£ 5’ ¦้¨ Á¦¸É®น¢³จนก¨่³จ± Áจ®¤¬²«Á¤µÉ¢ต้น AUG ¦้¨นγ tRNA ท¶É¢¶ ก¤ด®±¢µÃน methionine ¢³บ¤µÁ¨ณ P site ข®งŤÃบÃซ¢ (ต้น«³£ polypeptide จ·ง¢¶ก¤ด®±¢µÃนÁป็น methionine Á«¢®) 1 E P A Met UAC 5’ AUGUUCCGA 3’ mRNA tRNA anticodon large ribosomal subunit small ribosomal subunit 5’ 3’ mRNA Met UAC AUGUUCCGA tRNA ท¶É¢¶ anticodon ต¤งก²บ codon ช¹ดถ²ด¢³ จ±นγก¤ด®±¢µÃน (Phe) Áข้³¢³บ¤µÁ¨ณ A site 2 AAG AUGUUCCGA mRNA 5’ 3’ Phe Met tRNA จ±นγก¤ด®±¢µÃนต²¨ท¶É«®ง (Phe) ¢³Áช¸É®¢ก²บก¤ด®±¢µÃนต²¨Â¤ก (Met) ด้¨£ Peptide bond บ¤µÁ¨ณ A site tRNA ต²¨Â¤กท¶É®£º่ P site จ±£้³£Åป®£º่ท¶É E site «่¨น tRNA ต²¨ ท¶É«®ง จ±Á¦¸É®นÅป®£º่ท¶É P site Âทน ทγĬ้ tRNA ต²¨ถ²ดÅป«³¢³¤ถ นγก¤ด®±¢µÃน (Arg) Áข้³¢³ท¶É A site Åด้ tRNA ต²¨Â¤กท¶É E site ซ·ÉงÅ¢่¢¶ก¤ด®±¢µÃน¦้¨ ®®กจ³กŤÃบÃซ¢Åป จ³กน²Êน tRNA ต²¨ท¶É«®งท¶É®£º่ P site จ±£้³£Åป®£º่ท¶É E site Âทน E P A E A P 3 4 5 tRNA ต²¨Â¤ก tRNA ต²¨ท¶É«®ง tRNA ต²¨Â¤ก tRNA ต²¨ท¶É«®ง 60
n+1 (trisomy) : Ãค¤Ã¢Ãซ¢Áกµน¢³ 1 Âท่ง / n-1 (monosomy) : Ãค¤Ã¢Ãซ¢¬³£Åป 1 Âท่ง GCU 5’ AUGUUCCGACAA 3’ mRNA AUGUUCCGACAAUAG Arg Phe จ±ÁกµดÁ¬ต¹ก³¤ณ์ต³¢ข²Êนต®น Á¤¸É®£Çจนก¨่³จ±Áจ®ก²บ¤¬²«¬£¹ด (stop codon) 6 3 4 5 5’ 3’ mRNA Á¢¸É®ถ·ง stop codon (UAA UGA UAG) จ± Å¢่¢¶ tRNA ¢³จ²บท¶É A site Âต่จ±¢¶Ãป¤ต¶น release factor ¢³จ²บ ทγĬ้ ribosome £กต²¨ก²บ«³£ mRNA จ±Åด้«³£ polypeptide 7 GUU Gln Arg Phe stop codon Release factor ก³¤¢µ¨Áทช²น ก³¤ก¦³£¤±ด²บ£¶น ก³¤Âทนท¶ÉÁบ« (base-pair substitution) ก³¤Á¦¸É®น¦Î³ด²บÁบ« (frameshift mutation) • Silent mutation : Âทนท¶ÉÁบ« Âต่£²งÅด้ก¤ด®±¢µÃนต²¨Áดµ¢ 5’ – A G C G T A C C C T A C – 3’ 5’ – A G C G T T C C C T A C – 3’ Ser Val Pro Tyr Ser Val Pro Tyr • Missense mutation : Âทนท¶ÉÁบ« ¦้¨Åด้ก¤ด®±¢µÃนต²¨Ä¬¢่ 5’ – A G C G T A C C C T A C – 3’ 5’ – A G C G T A A C C T A C – 3’ Ser Val Pro Tyr Ser Val Thr Tyr • Nonsense mutation : Âทนท¶ÉÁบ« ¦้¨ codon ปกตµÁป¦¶É£น Áป็น stop codon «³£ peptide «²Êน¦ง 5’ – A G C G U A C C C U A C – 3’ 5’ – A G C G U A C C C U A G – 3’ Ser Val Pro Tyr Ser Val Pro stop ก³¤Âทนท¶ÉÁบ«ท²Êง 3 ¦²กªณ±น¶Ê Á¬¢¸®นก²นต¤งท¶É จγน¨นข®งÁบ«จ±Áท่³Áดµ¢ * * ¢¶ 2 ¦²กªณ± Insertion (ก³¤Âท¤กÁบ«) จγน¨นÁบ«ÁพµÉ¢ข·Êน Deletion (ก³¤ด·งÁบ«®®ก) จγน¨นÁบ«¦ด¦ง ซ·Éงท²Êง 2 ¦²กªณ± จ±ทγĬ้¦Î³ด²บÁบ«Áป¦¶É£นÅปท²ÊงÂถบ 5’ – A G C G U A C C C U A C – 3’ 5’ – A G C G C C C U A C U U – 3’ Ser Val Pro Tyr Ser Ala leu leu deletion Äนก¤ณ¶ท¶ÉÁ¦¸É®น¦Î³ด²บÁบ« ¦้¨ codon ปกตµ Áป¦¶É£นÁป็น stop codon «³£ peptide «²Êน¦ง ก³¤ก¦³£¤±ด²บÃค¤Ã¢Ãซ¢ ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งจγน¨นÃค¤Ã¢Ãซ¢ ก³¤Áกµด nondisjunction ค¨³¢ผµดปกตµÄนก³¤Âบ่ง meiosis ท¶É¤±£± anaphase I ¬¤¸® anaphase II ®³ก³¤ท¶ÉÁกµดจ³กก³¤ผµดปกตµข®งจγน¨นÃค¤Ã¢Ãซ¢ Down syndrome : Ãค¤Ã¢Ãซ¢คº่ท¶É 21 Áกµน (trisomy 21) ปัíí³®่®น , ¦µÊนÃตค²บป³ก , ต³¬่³ง , ค®«²Êน Patau syndrome : Ãค¤Ã¢Ãซ¢คº่ท¶É 13 Áกµน (trisomy 13) ป³ก¬¨่ง , Áพด³นì¨่ , «¢®งพµก³¤ , ปัíí³®่®น Edwards syndrome : Ãค¤Ã¢Ãซ¢คº่ท¶É 18 Áกµน (trisomy 18) Äบ¬ºผµดปกตµ , ก³¤ทγง³นข®ง¬²¨Äจผµดปกตµ * • ÁกµดÄน meiosis I n+1 n+1 n-1 n-1 Gametes Metaphase II Metaphase I nondisjunction ท¶É anaphase I homologous chromosome Å¢่£ก®®กจ³กก²น ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง¤ºป¤่³งÃค¤Ã¢Ãซ¢ ก³¤Â¬¨่งข®งÃค¤Ã¢Ãซ¢คº่ท¶É 5 จ³กก³¤Áกµด deletion Cri–du–chat syndrome (ÁดÈกจ±«่งÁ«¶£ง¤้®งค¦้³£Â¢¨) • ÁกµดÄน meiosis II Metaphase I Anaphase I Metaphase II Gametes Anaphase II nondisjunction ท¶É anaphase II n+1 n-1 n n sister chromatid Å¢่£ก®®กจ³กก²น Anaphase I 61
Gel electrophoresis ก³¤Ãค¦น£¶น ÁทคÃน棶พ²นธ¹©³«ต¤์ พ²นธ¹¨µ©¨ก¤¤¢ (genetic engineering) Áป็นก³¤«¤้³ง DNA ¦ºกผ«¢ (recombinant DNA) Ãด£ก³¤นγชµÊน«่¨นข®ง£¶นท¶É«นÄจÅปÄ«่Äน «µÉง¢¶ช¶¨µตท¶ÉÁป็น host Áพ¸É®ÁพµÉ¢จγน¨น DNA ¦ºกผ«¢ต่®Åป ซ·Éงก³¤ÁพµÉ¢จγน¨น DNA น¶ÊÁ¤¶£ก¨่³ ก³¤Ãค¦น£¶น ®³©²£ plasmid ข®งÂบคท¶Á¤¶£ DNA ท¶É«นÄจ นγ plasmid ข®งÂบคท¶Á¤¶£ท¶ÉÁป็น host ¦± DNA ท¶É«นÄจจ³ก«µÉง¢¶ ช¶¨µต®¸Éน ¢³ต²ด®®กด้¨£Á®นÅซ¢์ต²ด จγÁพ³± (restriction enzyme) Âท¤ก DNA ท¶É«นÄจÁข้³ÅปÄน plasmid ข®งÂบคท¶Á¤¶£ท¶ÉÁป็น host Ãด£Áช¸É®¢ด้¨£Á®นÅซ¢์ DNA ligase ÁกµดÁป็น«³£ DNA ¦ºกผ«¢ (recombinant DNA) ¦้¨ นγ DNA ¦ºกผ«¢ÅปÄ«่ÄนÁซ¦¦์ Âบคท¶Á¤¶£ท¶ÉÁป็น host Áกµดก³¤ÁพµÉ¢จγน¨น (ก³¤Ãค¦น£¶น) จ³กน²ÊนÁซ¦¦์Âบคท¶Á¤¶£¢¶ก³¤Âบ่งÁซ¦¦์ ÁพµÉ¢จγน¨นÄน¬้®งปฏµบ²ตµก³¤ ทγĬ้Åด้ £¶นท¶ÉÁ¤³ต้®งก³¤ (DNA ¦ºกผ«¢) ¢³กข·Êน 1 2 3 4 Plasmid ท¶ÉÁป็น host £¶นท¶É«นÄจ restriction enzyme จ³กÂบคท¶Á¤¶£ «³£ DNA ¦ºกผ«¢ (recombinant DNA) Áช¸É®¢ด้¨£ DNA ligase Âบ่งÁซ¦¦์ÁพµÉ¢จγน¨น restriction enzyme Áป็นÁ®นÅซ¢์ต²ดจγÁพ³± Äช้ต²ด«³£ DNA Äนก³¤«¤้³ง DNA ¦ºกผ«¢ Áช่น EcoRI , BamHI , HaeIII Áป็นต้น C T T A A G G A A T T C A A T T C G G C T T A A G C T T A A G A A T T C G A A T T C C T T A A G 1 2 3 EcoRI EcoRI 5’ 3’ 3’ 5’ Á®นÅซ¢์ EcoRI ท㦳£ phosphodiester bond ท¶Éตγ¬น่งต²ดจγÁพ³± 5’ 3’ 3’ 5’ นγ«่¨นข®ง DNA ท¶É«นÄจจ³ก«µÉง¢¶ช¶¨µต®¸Éน ซ·Éงต²ดด้¨£Á®นÅซ¢์ EcoRI Á¬¢¸®นก²น Âท¤กÁข้³¢³Äน«³£ DNA Áดµ¢ ¦้¨Áช¸É®¢ ด้¨£Á®นÅซ¢์ DNA ligase ÁกµดÁป็น DNA ¦ºกผ«¢ «่¨นข®ง DNA Áดµ¢ท¶Éถºกต²ดด้¨£Á®นÅซ¢์ EcoRI DNA ¦ºกผ«¢ (recombinant DNA) DNA ท¶É«นÄจ จ³ก«µÉง¢¶ช¶¨µต®¸Éน Áทคนµค Polymerase chain reaction (PCR) Áป็นก¤±บ¨นก³¤จ㦮ง DNA (DNA replication) Äน¬¦®ดทด¦®ง Áพ¸É®ÁพµÉ¢ป¤µ¢³ณ DNA Ãด£Äช้Áค¤¸É®ง thermocycler ค¨บค¹¢®¹ณ¬¡º¢µ Âบ่งÁป็น 3 ข²Êนต®น Denaturation ÁพµÉ¢®¹ณ¬¡º¢µ 90-95 C Áพ¸É®Ä¬้ DNA ¢่Âบบ«³£คº่£ก®®กจ³กก²นÁป็น«³£Áด¶É£¨ Annealing ¦ด®¹ณ¬¡º¢µÁ¬¦¸® 50-60 C Áพ¸É®Ä¬้ primer จ²บก²บ DNA ¢่Âบบ Polymerization ป¤²บ®¹ณ¬¡º¢µÄ¬้Á¬¢³±«¢ต่®ก³¤ทγง³นข®ง DNA polymerase Äนก³¤จ㦮ง DNA 1 2 3 Áทคนµคน¶Ê จ±Äช้Äนก³¤ต¤¨จ DNA Äนค¤³บÁ¦¸®ด ¬¤¸®Áน¸Ê®Á£¸É®ต่³งÇ ท¶ÉÁกÈบÅด้จ³ก«ถ³นท¶ÉÁกµดÁ¬ต¹ Áพ¸É®¤±บ¹ต²¨คน¤้³£ ~~ ~~ • • พ่® ¢่ น³£ A น³£ B ¬¦²งจ³กÁพµÉ¢จγน¨น DNA Ãด£Äช้ก¤±บ¨นก³¤ PCR จ±¢¶ก³¤Â£กขน³ดข®ง DNA ด้¨£Áทคนµค ท¶ÉÁ¤¶£ก¨่³ Gel electrophoresis Áป็นก¤±บ¨น ก³¤¤²นÁจ¦ Ãด£Äช้¬¦²กก³¤¨่³ DNA ¢¶ป¤±จ¹¦บ ¦้¨ผ่³นก¤±Â«Åฟฟ้³ Áพ¸É®Ä¬้ DNA Áค¦¸É®นต²¨ จ³กข²Ê¨¦บÅป£²งข²Ê¨บ¨ก ¦้¨ÁกµดÁป็น ¦³£พµ¢พ์ DNA (DNA fingerprint) ซ·ÉงÄช้ Äนก³¤¤±บ¹ต²¨คน¤้³£ ¬¤¸® พµ«ºจน์ค¨³¢Áป็นพ่® ¢่¦ºกก²นÅด้®¶กด้¨£ 5’ 3’ 3’ 5’ จ³ก¦³£พµ¢พ์ DNA น³£ A ค¸®¦ºกข®งพ่®Â¢่คº่น¶Ê GMOs Genetically modified organisms (GMOs) ค¸®ก³¤ ด²ดÂป¦งพ²นธ¹ก¤¤¢«µÉง¢¶ช¶¨µต Ãด£ค¨³¢ต²ÊงÄจข®ง¢น¹ª£์ Áช่น พ¸ชก¦¹่¢ BT Áช่น ข้³¨Ãพด ฝ้³£ ซ·Éง¢¶ก³¤ต²ดต่®£¶นท¶É«¤้³ง «³¤พµªจ³กÂบคท¶Á¤¶£ชนµด¬น·Éง จ·งทγĬ้พ¸ชก¦¹่¢น¶Ê«³¢³¤ถ ทนต่®Â¢¦ง©²ต¤ºพ¸ชÅด้ ข้³¨«¶ท®งท¶É¢¶ก³¤ต²ดต่®£¶นจ³กด®ก Daffodils ¦± Âบคท¶Á¤¶£ชนµด¬น·Éง Áพ¸É®Ä¬้«¤้³ง¨µต³¢µน A Åด้ ก³¤ด²ดÂป¦งท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ข®ง¢±Áข¸®Áท© Flavr Save Ĭ้ ¢±Áข¸®Áท©ชนµดน¶Ê«¹กช้³¦ง 62
ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦Äน gene pool จ±Å¢่Áป¦¶É£น ถ้³ ป¤±ช³ก¤¢¶ขน³ดĬí่ Å¢่¢¶ก³¤ถ่³£Áท£¶น¤±¬¨่³งก¦¹่¢ป¤±ช³ก¤ (gene flow) / Å¢่¢¶ก³¤ค²ดÁ¦¸®กท³ง ธ¤¤¢ช³ตµ (natural selection) / Å¢่¢¶ก³¤ก¦³£พ²นธ¹์ (mutation) ¢¶ random matting (ก³¤«¸บพ²นธ¹์ÂบบÅ¢่Á¦¸®กคº่) «¢ด¹¦ Hardy-Weinberg ¨µ¨²ฒน³ก³¤ ท¥ªฎ¶ข®ง ฌ®ง ¦³¢³¤์ก กฎก³¤Äช้¦±Å¢่Äช้ : ®¨²£¨±ÄดÄช้¢³กจ±Ä¬í่¦±ÂขÈง¤งข·Êน ®¨²£¨±ÄดÄช้น้®£จ±®่®น®¦±Á«¸É®¢Åป Ex Á¢¸É®ก่®น£¶¤³ฟค®«²Êน Âต่ต้®ง£¸ดค®Áพ¸É®กµนÄบÅ¢้ ทγĬ้ค® ข®ง£¶¤³ฟค่®£Ç£³¨ ¦±ถ่³£ท®ดÅปĬ้¤¹่นต่®ÇÅป กฎก³¤ถ่³£ท®ด¦²กªณ±ท¶ÉÁกµดข·Êน¢³Ä¬¢่ : ¦²กªณ±Ä¬¢่ท¶ÉÁกµด ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งÃค¤ง«¤้³ง «³¢³¤ถถ่³£ท®ดจ³ก¤¹่น«º่¤¹่นÅด้ (พµ«ºจน์¦้¨¨่³Å¢่Áป็นค¨³¢จ¤µง) ท¥ªฎ¶ข®งช³¦«์ ด³¤์¨µน ก³¤ค²ดÁ¦¸®กท³งธ¤¤¢ช³ตµ (Natural selection) • Âน¨คµด¢³จ³กนกฟินซ์Äน¬¢º่Áก³±ป³¦³ป³ก®«¢¶¦²กªณ±จง®£ป³ก Âตกต่³งก²นต³¢®³¬³¤ท¶Éกµน • «µÉง¢¶ช¶¨µต¢¶ค¨³¢Âป¤ผ²นท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ (variation) • ท¤²พ£³ก¤¢¶®£º่®£่³งจγก²ด Áกµดก³¤Âก่ง£่งÂข่งข²น (competition) • «µÉง¢¶ช¶¨µตท¶É¢¶¦²กªณ±Á¬¢³±«¢จ±®£º่¤®ด¦±«¸บพ²นธ¹์Åด้ (selection) • Áกµดก³¤ป¤²บต²¨Ä¬้Áกµด¨µ¨²ฒน³ก³¤ (adaptation) Ex ป¤³กฏก³¤ณ์ industrial melanism Äนผ¶Á«¸Ê®ก¦³งค¸น ก³¤ด¸Ê®«³¤ฆ่³Â¢¦ง (DDT) ข®ง¢¦ง©²ต¤ºพ¸ช พ²นธ¹©³«ต¤์ป¤±ช³ก¤ พ²นธ¹©³«ต¤์ป¤±ช³ก¤ (population genetic) : ก³¤©·กª³ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦ (allele frequency) Äนป¤±ช³ก¤ ซ·Éงผ¦¤¨¢®²¦¦¶¦ข®ง £¶นท¹กÇ£¶นÄนป¤±ช³ก¤ก¦¹่¢¬น·Éง Á¤¶£ก¨่³ £¶นพº¦ (gene pool) ก³¤คγน¨ณ¬³ค¨³¢ถ¶Éต่³งÇ Ex 1 ป¤±ช³ก¤ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต¬น·Éง ¢¶«¢³ชµก 1000 ต²¨ (A = ®²¦¦¶¦Áด่น , a = ®²¦¦¶¦ด้®£) Ãด£¢¶จ¶ÃนÅทป์ AA = 640 ต²¨ , Aa = 320 ต²¨ , aa = 40 ต²¨ ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ AA = 640/1000 = 0.64 Aa = 320/1000 = 0.32 aa = 40/1000 = 0.04 ผ¦¤¨¢ข®งค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ = 1 Á«¢® ค¨³¢ถ¶ÉฟีÃนÅทป์ ข่¢«¢บº¤ณ์ (complete dominant) ¦²กªณ±Áด่น (A_ ) = 0.64 + 0.32 = 0.96 , ¦²กªณ±ด้®£ (aa) = 0.04 ข่¢Å¢่«¢บº¤ณ์ (incomplete dominant) ค¨³¢ถ¶ÉฟีÃนÅทป์ = ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ จ³ก p + q = 1 £กก㦲ง«®งจ±Åด้ p + 2pq + q = 1 p = ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ AA 2pq = ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ Aa q = ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ aa p = ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦Áด่น , q = ค¨³¢ถ¶Éข®ง®²¦¦¶¦ด้®£ จ³ก Ex 1 ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ AA = 0.64 p = ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦Áด่น (A) = √0.64 = 0.8 ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ aa = 0.04 q = ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦ด้®£ (a) = √0.04 = 0.2 2 2 2 2 Ex 2 ป¤±ช³ก¤Â¬่ง¬น·Éง®£º่Äน¡³¨±«¢ด¹¦ Hardy-Weinberg Ãด£ป¤±ช³ก¤ 36 % Áป็นäค ซ·ÉงÁป็น¦²กªณ±ด้®£ จ±¢¶ป¤±ช³ก¤ท¶ÉÁป็นพ³¬± ¤้®£¦±Áท่³Å¤ ¨µธ¶ทγ ค¨³¢ถ¶Éจ¶ÃนÅทป์ aa = 36 % «ดง¨่³ q = 0.36 จ±Åด้ q = 0.6 p = 0.4 2 ป¤±ช³ก¤ท¶ÉÁป็นพ³¬± (Aa) จ±¢¶ค¨³¢ถ¶É = 2pq = 2 x 0.4 x 0.6 = 0.48 = 48 % 63
Homo sapiens neanderthalensis • ¢¶¦²กªณ±ค¦้³£¢น¹ª£์¢³กข·Êน พบท¶ÉÁ£®¤¢²น • ¢¶ก³¤¤²กª³พ£³บ³¦ ทγพµธ¶ก¤¤¢ต่³งÇ Homo erectus • Á¤µÉ¢®พ£พจ³ก®ฟ¤µก³ÅปÁ®Áช¶£Â¦±£¹Ã¤ป • Áป็นบ¤¤พบ¹¤¹ªข®ง Homo sapiens Åด้Âก่ ¢น¹ª£์ปักกµÉง , ¢น¹ª£์ช¨³ • Äช้ข¨³น¬µนÅ¢่¢¶ด้³¢ ®³©²£ÄนถÊγ Äช้Åฟ Homo habilis • Áก่³Âก่«¹ดÄนต¤±กº¦ homo ®£º่Äน®ฟ¤µก³ • Á¤µÉ¢ป¤±ดµªฐ์Áค¤¸É®ง¢¸®จ³ก¬µน Å¢้ Áข³«²ต¨์ Australopithecus afarensis (ป้³¦ºซ¶É Áก่³Âก่ท¶É«¹ด พบท¶ÉÁ®ธµÃ®Áปี£) ก³¤Áกµด«ปีช¶«์Ĭ¢่ (speciation) allopatric speciation : ¢¶«µÉงก¶ดข¨³งท³ง¡º¢µ©³«ต¤์ ทγĬ้ป¤±ช³ก¤ถºก£ก®®กจ³กก²น จนÁกµด«ปีช¶É«์Ĭ¢่ Áช่น ¡ºÁข³ ¢่นÊγ sympatric speciation : ป¤±ช³ก¤®³©²£®£º่Äนบ¤µÁ¨ณ Áด¶£¨ก²น ¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งท³งก³¤«¸บพ²นธ¹์ ¬¦่งท¶É®£º่ ¦±ก³¤ค²ดÁ¦¸®กท³งÁพ© Áช่น ¡³¨± polyploidy Äนพ¸ช ก³¤Áกµด polyploidy • autopolyploidy (ÁพµÉ¢ช¹ดÃค¤Ã¢Ãซ¢จ³ก«µÉง¢¶ช¶¨µตชนµดÁด¶£¨ก²น) • allopolyploidy (ÁพµÉ¢ช¹ดÃค¤Ã¢Ãซ¢จ³ก«µÉง¢¶ช¶¨µตต่³งชนµดก²น) ¨µ¨²ฒน³ก³¤ ¨µ¨²ฒน³ก³¤¤±ด²บจ¹¦¡³ค (microevolution) ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦ข®ง gene pool Äน¤±ด²บป¤±ช³ก¤ (species Áด¶£¨ก²น) ซ·ÉงÁกµดจ³กปัจจ²£ต่³งÇ Åด้Âก่ random genetic drift (ค¨³¢ถ¶É£¶นÁป¦¶É£นÂบบÅ¢่Áจ³±จง) ป¤³กฏก³¤ณ์ค®ข¨ด (bottleneck effect) : ป¤±ช³ก¤¦ดจγน¨น®£่³ง¤¨ดÁ¤È¨ Áกµดจ³ก¡²£ธ¤¤¢ช³ตµ ป¤±ช³ก¤Á¬¦¸®¤®ด ¢³Áพ¶£งก¦¹่¢Á¦ÈกÇ ทγĬ้ป¤±ช³ก¤Ä¬¢่ท¶ÉÁกµดข·Êน¢¶ค¨³¢¬¦³ก¬¦³£ท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ตÉγ Áช่น Âผ่นดµนŬ¨ , ¡ºÁข³Åฟ¤±Áบµด ผ¦ก¤±ทบจ³กก³¤ต²ÊงถµÉนฐ³น (founder effect) : ป¤±ช³ก¤ก¦¹่¢Á¦ÈกÇ£้³£ถµÉนฐ³นÅปท¶ÉĬ¢่ท¶ÉÅ¢่Áค£¢¶«µÉง¢¶ช¶¨µต¢³ก่®น «¢³ชµกÄนป¤±ช³ก¤จ·งผ«¢พ²นธ¹์ก²นÁ®ง ทγĬ้¢¶ค¨³¢Âป¤ผ²นท³งพ²นธ¹ก¤¤¢ตÉγ gene flow (ถ่³£Áท£¶น) ป¤±ช³ก¤¬น·Éง®พ£พÅป«º่®¶กป¤±ช³ก¤¬น·Éง ¦้¨Áกµดก³¤ผ«¢พ²นธ¹์ก²น ทγĬ้ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦ข®งป¤±ช³ก¤ท²Êง«®งก¦¹่¢Áป¦¶É£นÅป จน¢¶¦²กªณ±ค¦้³£ก²น¢³กข·Êน ®³จ¢¶ก³¤น㣶นท¶ÉÁกµดจ³กก³¤ก¦³£ (mutation) Åป£²งป¤±ช³ก¤Ä¬¢่Åด้ nonrandom mating (Å¢่Áป็นÂบบ«¹่¢) ก³¤Á¦¸®กคº่ผ«¢พ²นธ¹์ ทγĬ้ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦Äน¤¹่น¦ºก¢¶ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง mutation (ก¦³£พ²นธ¹์) Áกµด®²¦¦¶¦¤ºปÂบบĬ¢่Äนป¤±ช³ก¤ Âต่¢¶ผ¦ต่®ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦Äนป¤±ช³ก¤น้®£«¹ด Áน¸É®งจ³กก³¤ก¦³£Äช้Á¨¦³น³น¢³ก natural selection (ค²ดÁ¦¸®กท³งธ¤¤¢ช³ตµ) ค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦ข®ง¦²กªณ±ท¶ÉÅ¢่Á¬¢³±«¢ต่®«¡³พ¨ด¦้®¢¦ด¦ง «่¨น¦²กªณ±ท¶ÉÁ¬¢³±«¢จ±ถ่³£ท®ดÅป£²ง¤¹่นต่®ÇÅปÅด้ ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งค¨³¢ถ¶É®²¦¦¶¦Äนป¤±ช³ก¤Å¢่Áป็นÂบบ«¹่¢ ¨µ¨²ฒน³ก³¤¤±ด²บ¢¬¡³ค (macroevolution) ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งข®ง¨µ¨²ฒน³ก³¤¤±ด²บจ¹¦¡³คต่®Áน¸É®งÁป็นÁ¨¦³น³น «่งผ¦Ä¬้Áกµด«ปีช¶«์Ĭ¢่ (speciation) Âบ่งÁป็น 2 Âบบ Åด้Âก่ • Anagenesis : • Cladogenesis : species A species B species A species B species C • ถµÉนท¶É®£º่ (habitat) • ช่¨งÁ¨¦³ผ«¢พ²นธ¹์ (temporal) • พ¥ตµก¤¤¢Äนก³¤ผ«¢พ²นธ¹์ (behavioral) • Ãค¤ง«¤้³ง®¨²£¨±«¸บพ²นธ¹์ (mechanical) • «¤¶¤¨µท£³ข®งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ (gametic) • hybrid inviability (¦ºกผ«¢ต³£ก่®น ¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์) • hybrid sterility (¦ºกผ«¢Áป็น¬¢²น) • hybrid breakdown (¦ºกผ«¢Áกµดข·Êน Âต่¤¹่นต่®Åปจ±ค่®£Çต³£ÅปÁ¤¸É®£Ç) ก่®น¤±£±ÅซÃกต (prezygotic) ¬¦²ง¤±£±ÅซÃกต (postzygotic) ก¦Åกก³¤ป้®งก²นก³¤ผ«¢พ²นธ¹์¤±¬¨่³ง«ปีช¶É«์ ¨µ¨²ฒน³ก³¤ข®ง¢น¹ª£์ บ¤¤พบ¹¤¹ªข®ง Primate ¢น¹ª£์ ¨µ¨²ฒน³ก³¤ข®งก¦¹่¢ Primate ¢น¹ª£์¢¶«³£¨µ¨²ฒน³ก³¤จ³ก«²ต¨์ก¦¹่¢Åพ¤Á¢ต £กÁป็น 2 «³£ • prosimian Åด้Âก่ ¦¶Á¢®¤์ , ¦µง¦¢ • anthropoid Åด้Âก่ ¦µง¢¶¬³ง , ¦µงÅ¢่¢¶¬³ง , ¢น¹ª£์ บ¤¤พบ¹¤¹ªข®ง¢น¹ª£์ Homo sapiens sapiens Âบ่งÁป็น¢น¹ª£์Ãค¤¢²น£®ง ¦±¢น¹ª£์ปัจจ¹บ²น «¢¢ตµฐ³นข®ง¢น¹ª£์ • «¢¢ตµฐ³นท¶É 1 : ¢¶¨µ¨²ฒน³ก³¤¢³จ³ก Homo erectus ท¶ÉÂพ¤่ก¤±จ³£จ³ก®ฟ¤µก³Åป®£º่ ท¶Éต่³งÇ Â¦้¨¨µ¨²ฒน³ก³¤Áป็น¢น¹ª£²ปัจจ¹บ²น • «¢¢ตµฐ³นท¶É 2 : ¢น¹ª£์¢¶¨µ¨²ฒน³ก³¤¢³จ³ก Homo erectus ท¶ÉÂพ¤่ก¤±จ³£จ³ก®ฟ¤µก³ Åป®£º่ต³¢ท¶Éต่³งÇ Âต่ท²É¨Ã¦ก«ºíพ²นธ¹์¬¢ด Á¬¦¸®Áพ¶£งก¦¹่¢Äน®ฟ¤µก³ ¦้¨¨µ¨²ฒน³ก³¤ Áป็น¢น¹ª£์ปัจจ¹บ²น 64
®น¹ก¤¢¨µธ³น ก³¤จ²ดจγÂนก«µÉง¢¶ช¶¨µต (classification) ¦Î³ด²บช²Êนข®ง¬¢¨ด¬¢º่«µÉง¢¶ช¶¨µต (taxonomic category) Á¤¶£ง¦Î³ด²บจ³กĬí่ÅปÁ¦Èก ด²งน¶Ê Kingdom Phylum Class Order Family Genus Species ก³¤ต²Êงช¸É®¨µท£³©³«ต¤์ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต (nomenclature) ¤±ด²บ species (binomial nomenclature) ช¸É®¨µท£³©³«ต¤์ข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตป¤±ก®บด้¨£ 2 «่¨น ค¸® ช¸É®จ¶น²« (generic name) ®£º่ด้³น¬น้³ ¦±ช¸É®ท¶É¤±บ¹ species (specific epithet) ®£º่ ด้³น¬¦²ง Ãด£ช¸É®จ¶น²«จ±ข·Êนต้นด้¨£ต²¨พµ¢พ์Ĭí่Á«¢® ก³¤Áข¶£นจ±Äช้ก³¤ข¶ดÁ«้นÄต้ช¸É®ท²Êง«®ง«่¨นÃด£Á«้นท²Êง«®งจ±Å¢่ตµดก²น ¬¤¸®Áข¶£นด้¨£ต²¨Á®¶£ง Homo sapiens ¬¤¸® Homo sapiens ¤±ด²บ subspecies (trinomial nomenclature) Homo sapiens sapiens ¦± Homo sapiens neanderthalensis Genus Species Genus Species Genus Species subspecies Genus Species subspecies Ãพ¤ค³¤µÃ®ต ®³ณ³จ²ก¤ Monera Domain Archaea (Archaeabacteria) Áป็น prokaryote ท¶É«³¢³¤ถ®³©²£Äน«¡³พ¨ด¦้®¢ท¶É¤¹น¤งÅด้ ผน²งÁซ¦¦์Å¢่¢¶ peptidoglycan Âบ่งÁป็น 2 ก¦¹่¢ค¸® • Crenarchaeota «³¢³¤ถทน®¹ณ¬¡º¢µ«ºงǦ±ทนต่®«¡³¨±Áป็นก¤ดÅด้ Áช่น ®³¤์Áค¶£ท¶ÉพบÄนÁขตนÊγพ¹¤้®น • Euryarchaeota Áป็นพ¨กท¶É«³¢³¤ถ«¤้³งÂก๊«¢¶Áทน ¦±พ¨กท¶Éทนต่®ค¨³¢ÁคÈ¢Åด้ด¶ 1 2 Domain Bacteria (Eubacteria) Áป็นก¦¹่¢Âบคท¶Á¤¶£ท¶ÉพบÅด้ท²É¨Åป ผน²งÁซ¦¦์¢¶ peptidoglycan Âบ่งÁป็น 2 ก¦¹่¢ค¸® • Âบคท¶Á¤¶£Âก¤¢บ¨ก (Gram-positive) £้®¢ตµด«¶¢่¨งข®ง crystal violet ¢¶ผน²งÁซ¦¦์ £กÁ¨้นก¦¹่¢ Mycoplasma ท¶ÉÅ¢่พบผน²งÁซ¦¦์ Åด้Âก่ Streptomyces («ก²ด£³ปฏµช¶¨น±) , Lactobacillus (ผ¦µตน¢Áป¤¶Ê£¨) , Streptococci (ทγĬ้ÁจÈบค®) • Âบคท¶Á¤¶£Âก¤¢¦บ (Gram-negative) £้®¢ตµด«¶Âดงข®ง safranin ¢¶ผน²งÁซ¦¦์ Åด้Âก่ Proteobacteria (Âบคท¶Á¤¶£ Rhizobium Äนป¢¤³กถ²É¨) , Chlamydias (ทγĬ้Áกµดäค¬น®งÄนÁท¶£¢) , Cyanobacteria («³¬¤่³£«¶Áข¶£¨Âก¢นÊγÁงµน «²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งÅด้ ®³ณ³จ²ก¤ Protista £ºค³¤µÃ®ต Áป็นก¦¹่¢Ãพ¤ทµ«ต์ (protists) Åด้Âก่ Ãพ¤Ãทซ²¨ (protozoa) , «³¬¤่³£ (algae) ¦±¤³Á¢¸®ก (slime mold) Ãพ¤Ãทซ²¨ «³¬¤่³£ Áป็น«µÉง¢¶ช¶¨µตÁซ¦¦์Áด¶£¨ Âบ่งÅด้¬¦³£ก¦¹่¢ ด²งน¶Ê • ก¦¹่¢ท¶É£²งÅ¢่¢¶ organelle Åด้Âก่ Diplomonad , Parabasala Áช่น Trichonympha ท¶É®£º่Äน ¦Î³Å«้ป¦¨ก ช่¨£«¤้³งÁ®นÅซ¢์£่®£ cellulose • Euglenozoa : Áค¦¸É®นท¶Éด้¨£ flagellum Áช่น Euglena , Trypanosoma (äคÁ¬ง³¬¦²บ) • Alveolata : ¢¶ alveoli Åด้Âก่ Dinoflagellate ทγĬ้Áกµดข¶Êป¦³¨³ (red tide) ซ·ÉงÁป็นพµªต่® «²ต¨์ท±Á¦ , Apicomplexa Å¢่¢¶Ãค¤ง«¤้³ง«Î³¬¤²บ Áค¦¸É®นท¶É Áช่น Plasmodium (äค¢³¦³Á¤¶£) , Ciliate Áค¦¸É®นท¶Éด้¨£ cilia Áช่น Paramecium • Rhizopoda : Áค¦¸É®นท¶Éด้¨£ pseudopodium Áช่น Amoeba , E.coli («¤้³ง¨µต³¢µนÄน¦Î³Å«้คน) «่¨นĬí่¢¶ก¤±บ¨นก³¤«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«ง Åด้Âก่ • Stramenopila Âบ่งÁป็น 2 ก¦¹่¢ ค¸® «³¬¤่³£«¶นÊγต³¦ ¢¶¤งค¨²ตถ¹«¶นÊγต³¦ Á¤¶£ก¨่³ Fucoxanthin ¢³กก¨่³ค¦®Ã¤ฟิ¦¦์¦± Âคäท¶น®£ด์ ¢¶Ãค¤ง«¤้³งซ²บซ้®น Diatom Áป็น«³¬¤่³£Áซ¦¦์Áด¶£¨ ¢¶¤งค¨²ตถ¹ชนµด Áด¶£¨ก²บ«³¬¤่³£«¶นÊγต³¦ ผน²งÁซ¦¦์Áป็นซµ¦µก³ • Rhodophyta Áป็น«³¬¤่³£«¶Âดง ¢¶«³¤«¶ phycoerythrin ค¦®Ã¤ฟิ¦¦์ ¦±Âคäท¶น®£ด์ Áช่น Porphyta , Gracillaria • Chlorophyta Áป็น«³¬¤่³£«¶Áข¶£¨ ¢¶«³¤«¶ค¦้³£ ค¦®Ã¤ฟิ¦¦์ A , ค¦®Ã¤ฟิ¦¦์ B ¦±Âคäท¶น®£ด์ Áช่น Chlorella , Spirogyra , «³¬¤่³£Åฟ ¤³Á¢¸®ก ¤³Á¢¸®กÁป็นก¦¹่¢ mycetozoa ซ·Éง¢¶ก³¤กµน®³¬³¤ Âบบ phagocytosis ¢¶บทบ³ทÁป็นผº้£่®£«¦³£ (decomposer) Äน¤±บบนµÁ¨© Áช่น Stemonitis , Physarum Áป็นต้น Âบ่งÅด้Áป็น 2 ก¦¹่¢ค¸® • Plasmodial slime mold ¢¶¬¦³£นµ¨Áค¦¶£« ¢¶¦²กªณ±ค¦้³£®±¢¶บ³ «³¢³¤ถÁค¦¸É®นท¶ÉÂบบ ®±¢¶บ³Åด้ • cellular slime mold ¢¶ 1 นµ¨Áค¦¶£« Áป็นÁซ¦¦์ Áด¶É£¨®£º่®µ«¤± ¢¶¦²กªณ±ค¦้³£ฟังÅจ Áช่น ก³¤กµน ®³¬³¤Ãด£ป¦่®£Á®นÅซ¢์®®ก¢³£่®£น®กÁซ¦¦์ 65
®³ณ³จ²ก¤ Fungi Áป็น eukaryote ท¶ÉÅ¢่¢¶ค¦®Ã¤ฟิ¦¦์ Å¢่«³¢³¤ถ«²งÁค¤³±¬์ด้¨£Â«งÅด้ ผน²งÁซ¦¦์¢¶ chitin ¢¶Á«้นÄ£ (hypha) ¦±ก¦¹่¢ข®งÁ«้นÄ£ (mycelium) กµน®³¬³¤Ãด£ป¦่®£ Á®นÅซ¢์®®ก¢³£่®£น®กÁซ¦¦์ ¢¶®¨²£¨±ก¤±จ³£«ป®¤์ Á¤¶£ก¨่³ fruiting body ¢¶บทบ³ทÁป็นผº้£่®£«¦³£ (decomposer) Áช่น Á¬Èด , ¤³ , £¶«ต์ Âบ่งก¦¹่¢Åด้ด²งน¶Ê Chytridiomycota : ¢¶ก³¤«¸บพ²นธ¹์Âบบ®³©²£Áพ©Â¦±Å¢่®³©²£Áพ© Ãด£Áซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์¦±«ป®¤์¢¶ flagella (Áป็น fungi ก¦¹่¢Â¤กท¶É¢¶ flagella) Zygomycota : Á«้นÄ£ (hypha) Å¢่¢¶ผน²งก²Êน ¢¶ก³¤«¤้³ง«ป®¤์ (sexual spore) Á¤¶£ก¨่³ zygospore Áช่น Rhizopus (¤³ดγท¶Éข·Êนบนขน¢ปัง , ผ¦µต®¦ก®¯®¦์) Ascomycota : Á«้นÄ£ (hypha) ¢¶ผน²งก²Êน ¢¶ก³¤«¤้³ง sexual spore Á¤¶£ก¨่³ ascospore Äนถ¹ง ascus Áช่น morel truffle ¤³Âดง £กÁ¨้น£¶«ต์ ท¶ÉÁป็น«µÉง¢¶ช¶¨µต Áซ¦¦์Áด¶£¨ Å¢่¢¶Á«้นÄ£ (hypha) ¢¶ก³¤«¸บพ²นธ¹์ÂบบÅ¢่®³©²£Áพ©Ãด£ก³¤Âตก¬น่® Basidiomycota : Á«้นÄ£ (hypha) ¢¶ผน²งก²Êน ¢¶ก³¤«¤้³ง sexual spore Á¤¶£ก¨่³ basidiospore Äน fruiting body Áช่น ¤³«นµ¢ ¤³Áข¢่³ดγ Á¬Èดต่³งÇ Lichens (ŦÁคน«์) : Áกµดจ³กก¦¹่¢ fungi (¤³) ¦± «³¬¤่³£ (green algae/cyanobacteria) ®£º่¤่¨¢ก²นÂบบพ·Éงพ³ (mutualism) ®³ณ³จ²ก¤พ¸ช (Plants) Kingdom Plantae ¢¶¤±£± sporophyte Áด่นก¨่³ gametophyte ¢¶ก³¤พ²ฒน³ข®ง xylem ¦± phloem ¢¶ก³¤«¤้³ง«ป®¤์ 2 Âบบ Åด้Âก่ homospore «¤้³ง«ป®¤์Åด้ÂบบÁด¶£¨ ¦± heterospore «¤้³ง«ป®¤์Åด้ 2 Âบบ ค¸® microspore (Áจ¤µíÁป็น male gametophyte) , megaspore (Áจ¤µíÁป็น female gametophyte) ¢¶¤±£± gametophyte («¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์) Áด่นก¨่³ sporophyte («¤้³ง«ป®¤์) ¦±ต้®ง®³©²£®£º่บนต้น gametophyte ต¦®ดช¶¨µต Å¢่¢¶¤³ก ¦Î³ต้น ¦±Äบท¶ÉÂท้จ¤µง Âต่¢¶¤³กÁท¶£¢ (rhizoid) Âบ่งÁป็น 3 Åฟ¦²¢ Åด้Âก่ Phylum Bryophyta • ¢®« (moss) • ¤±£± gametophyte ปกค¦¹¢ดµน®£่³ง¬น³Âน่นÄนท¶Éช¸ÊนÂฉ± • gametophyte ข®ง¢®«Äน¤±£±Â¤ก Á¤¶£ก¨่³ protonema Á¢¸É®Áจ¤µíÁตÈ¢ท¶Éจ±¢¶ก³¤«¤้³งÁซ¦¦์«¸บพ²นธ¹์ Åด้Âก่ antheridium («¤้³ง sperm) ¦± archegonium («¤้³งÁซ¦¦์Åข่) • ¤±£± sporophyte ®£º่บนต้น gametophyte ป¤±ก®บด้¨£ foot , ก้³นชº(stalk) ¦± capsule («¤้³ง«ป®¤์) Phylum Hepatophyta • ¦µÁ¨®¤์Á¨µ¤์ต (liverwort) • ¤±£± gametophyte Áป็นÂผ่น (thalloid) ¬¤¸®Áป็นÄบ (leafy) • ¤±£± sporophyte Áป็นก้³นชºข·Êน¢³ ¢¶Ãค¤ง«¤้³งท¶É«¤้³ง«ป®¤์ Á¤¶£ก¨่³ sporangium (¡³£Äน¢¶ elater ช่¨£ก¤±จ³£«ป®¤์) Phylum Anthocerophyta • ¯®¤์นÁ¨µ¤์ต (hornwort) • ¤±£± gametophyte Áป็นÂผ่น ต¤งข®บ¢¶¤®£¬£²ก Âต่¦±Áซ¦¦์ ¢¶ chloroplast ขน³ดĬí่ 1 ®²น • ¤±£± sporophyte ¢¶¦²กªณ±ค¦้³£Áข³«²ต¨์ พ¸ชÅ¢่¢¶Á¢¦Èด Phylum Lycophyta ป¦³£กµÉง¢¶ก¦¹่¢Äบ sporophyll ¤¨¢ก²น«Î³¬¤²บ«¤้³ง«ป®¤์ Á¤¶£ก¨่³ strobilus Âบ่ง®®กÁป็น 3 ก¦¹่¢ ค¸® • Lycopodium Áช่น «¤้®£น³งก¤®ง ช้®งน³งค¦¶É «น¬³ง«µง¬์ «¤้³ง homospore • Selaginella Áช่น ต¶นต¹๊กÂก «¤้³ง heterospore • ก¤±Áท¶£¢นÊγ Å¢่¢¶ strobilus Âต่¢¶ก³¤«¤้³ง heterospore ท¶É®²บ«ป®¤์ต¤งÃคนÄบ Phylum Pterophyta • ¬¨³£ท±น®£ : ¢¶¦Î³ต้นÄต้ดµน (rhizome) ท¶É¢¶ rhizoid ช่¨£ดºดซ·¢นÊγ¦±Â¤่ธ³ต¹ ¢¶®²บ«ป®¤์ (sporangia) 3 ®²นÁช¸É®¢ก²น®£º่Á¤¶£ก¨่³ synangium • ¬í้³ถ®ดป¦้®ง : ผµ¨¬£³บÁพ¤³±ผน²งÁซ¦¦์¢¶ซµ¦µก³ ¢¶ strobilus Ĭí่ • Áฟิ¤์น : ¢¶®²บ«ป®¤์®£º่Äต้Äบ Á¤¶£ก¨่³ sorus gametophyte ¢¶¤ºป¤่³งค¦้³£¬²¨Äจ Á¤¶£ก¨่³ prothallus ซ·Éง¢¶ antheridium («¤้³ง sperm) ¦± archegonium («¤้³งÁซ¦¦์Åข่) พ¸ชÁ¢¦ÈดÁป¦¸®£ Å¢่¢¶ผ¦¬่®¬¹้¢ (gymnosperm) Phylum Cycadophyta : ป¤งชนµดต่³งÇ ¢¶ก³¤Â£กÁพ© (dioecious) Phylum Ginkgophyta : Âป±ก๊¨£ ¢¶ก³¤Â£กÁพ© (dioecious) Phylum Coniferophyta : «น«®งÄบ «น«³¢Äบ Phylum Gnetophyta : ¢±Á¢¸É®£ ค¦้³£พ¸ชด®กป¤±Á¡ทÄบÁ¦¶Ê£งคº่ ค¸® ¢¶ก¦¶บด®ก ¢¶ÄบÁ¦¶Ê£ง 2 Äบ ¢¶ vessel ช่¨£Äนก³¤¦Î³Á¦¶£งนÊγ Phylum Anthophyta • ป¤±ก®บจ³ก ก¦¶บÁ¦¶Ê£ง ก¦¶บด®ก Áก«¤Áพ©ผº้ Áก«¤Áพ©Á¢¶£ • ¢¶ก³¤ปฏµ«นธµซ้®น Åด้Áป็น embryo ¦± endosperm • Á¢¦Èด¢¶¤²งÅข่¬่®¬¹้¢ ¤²งÅข่Áจ¤µíก¦³£Áป็นผ¦ • Âบ่ง®®กÁป็น พ¸ชÄบÁ¦¶Ê£ง¦± พ¸ชÄบÁ¦¶Ê£งÁด¶É£¨ พ¸ชÅ¢่¢¶ท่®¦Î³Á¦¶£ง พ¸ช¢¶ท่®¦Î³Á¦¶£ง พ¸ชด®ก Á¢¦Èด¢¶ผ¦¬่®¬¹้¢ (angiosperm) 66
Áกณฑ์ก³¤จγÂนก«²ต¨์ Áน¸Ê®Á£¸É® (germ layer) Å¢่¢¶Áน¸Ê®Á£¸É®Âท้จ¤µง Åด้Âก่ Porifora ¢¶Áน¸Ê®Á£¸É®Âท้จ¤µง Âบ่งÁป็น ¢¶Áน¸Ê®Á£¸É® 2 ช²Êน Åด้Âก่ Cnidaria ¦± ¢¶Áน¸Ê®Á£¸É® 3 ช²Êน Åด้Âก่ Platyhelminthes ข·ÊนÅป Ãพ¤ง¦Î³ต²¨ (coelom) Å¢่¢¶Ãพ¤ง¦Î³ต²¨ (acoelom) Åด้Âก่ Porifora , Cnidaria , Platyhelminthes ¢¶Ãพ¤ง¦Î³ต²¨Áท¶£¢ (pseudocoelom) Åด้Âก่ Nematoda ¢¶Ãพ¤ง¦Î³ต²¨Âท้จ¤µง (eucoelom) Åด้Âก่ Annelida ข·ÊนÅป ¦²กªณ±«¢¢³ต¤ (symmetry) Å¢่¢¶«¢¢³ต¤ (asymmetry) Åด้Âก่ Porifora «¢¢³ต¤¤²©¢¶ (radial symmetry) Åด้Âก่ Cnidaria , Echinodermata «¢¢³ต¤ค¤·Éงซ¶ก (bilateral symmetry) Åด้Âก่ «²ต¨์Åฟ¦²¢ท¶ÉÁ¬¦¸® ก³¤Áจ¤µíÄนต²¨®่®น ต²¨®่®น¦®กค¤³บ (ecdysozoe) Åด้Âก่ Nematoda , Arthropoda ต²¨®่®นÅ¢่¦®กค¤³บ (trochophore) ¢¶ cilia ¨่³£นÊγÅด้ Åด้Âก่ Platyhelminthes , Annelida , Mollusca ก³¤Áจ¤µíข®ง blastopore protostomia : blastopore Áจ¤µíÁป็นป³ก (ป³กÁกµดก่®นท¨³¤¬น²ก) Åด้Âก่ Platyhelminthes , Nematoda , Annelida , Mollusca , Arthropoda deuterostomia : blastopore Áจ¤µíÁป็นท¨³¤¬น²ก (ท¨³¤¬น²กÁกµดก่®นป³ก) Åด้Âก่ Echinodermata , Chordata Phylum Arthropoda • ก¹้ง ก²Êง ปº ¢¦ง Á¬Èบ Ť ต±ข³บ กµÊงก¸® ¢ง¢¹¢ ¢งป่®ง ¢งด³ท±Á¦ • ¢¶¦Î³ต²¨Áป็นป¦้®ง ¢¶¤£³งค์Áป็นข้®ต่®£¸Éน®®ก¢³จ³กป¦้®ง¦Î³ต²¨ • ¢¶ exoskeleton ÂขÈงÁป็น«³¤ chitin ¢¶¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ดÂบบÁปิด Ãด£Á¦¸®ดจ±Å¬¦Åปต³¢ช่®ง¨่³งÄน¦Î³ต²¨ท¶ÉÁ¤¶£ก¨่³ haemocoel (®่งÁ¦¸®ด) • Âบ่งÁป็น 6 class Åด้Âก่ - Arachnida Áช่น ¢ง¢¹¢ ¢งป่®ง ¬³£Äจด้¨£Âผงป®ด (book lung) - Merostomata Áช่น ¢งด³ ¬³£Äจด้¨£ÂผงÁ¬ง¸®ก (book gill) - Insecta Áช่น ¢¦ง ¬³£Äจด้¨£¤±บบท่®¦¢ (tracheal system) - Chilopoda Áช่น ต±ข³บ ต±ÁขÈบ ¬³£Äจด้¨£¤±บบท่®¦¢ - Diplopoda Áช่น กµÊงก¸® ก¤±«¹นพ¤±®µนท¤์ ¬³£Äจด้¨£¤±บบท่®¦¢ - Crustacea Áช่น ก¹้ง ก²Êง ปº Áพ¤¶£ง¬µน ¬³£Äจด้¨£Á¬ง¸®ก ®³ณ³จ²ก¤«²ต¨์ (Animals) 1 2 3 4 5 Kingdom Animalia Phylum Porifera • ฟ®งนÊγ • ¢¶¤่³งก³£Áป็น¤ºพ¤¹น ¢¶ช่®งĬ้นÊγÁข้³ (ostia) ¦±ช่®งนÊγ®®ก (osculum) • ¢¶ collar cell (choanocyte) ช่¨£ด²กจ²บ®³¬³¤Ãด£¨µธ¶ phagocytosis ¦±¢¶ amoebocyte ช่¨££่®£®³¬³¤®³¬³¤¡³£ÄนÁซ¦¦์ Phylum Cnidaria • ป±ก³¤²ง ก²¦ปัง¬³ ůด¤³ ¢งก±พ¤¹น ด®กÅ¢้ท±Á¦ • ¢¶¬น¨ด®£º่¤®บป³ก Á¤¶£ก¨่³ tentacle Ũ้จ²บÁ¬£¸É® บน¬น¨ด¢¶Áซ¦¦์ cnidocyte ซ·Éง¡³£Äน¢¶ÁขÈ¢พµª Á¤¶£ก¨่³ nematocyst • ¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤Å¢่«¢บº¤ณ์ Á¤¶£ก¨่³ gastrovascular cavity • ¢¶¤ºป¤่³ง 2 Âบบค¸® polyp ¦± medusa ซ·Éง¢งก±พ¤¹น¢¶¨งช¶พÂบบ«¦²บ Phylum Platyhelminthes • ¬น®นต²¨Âบน Åด้Âก่ พ¦³น³Á¤¶£ พ£³ธµÄบÅ¢้ พ£³ธµต²¨ต¸ด • ¢¶ flame cell ช่¨£Äนก³¤ข²บถ่³£ Ãด£Ãบกพ²ดข®งÁ¬¦¨¡³£Äน¤่³งก³£ • ¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤Å¢่«¢บº¤ณ์ £กÁ¨้นพ£³ธµต²¨ต¸ดÅ¢่¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤ • «่¨นĬí่¢¶«®งÁพ©Äนต²¨Áด¶£¨ก²น (ก±Áท£) Phylum Nematoda • ¬น®นต²¨ก¦¢ Åด้Âก่ พ£³ธµÅ«้Áด¸®น พ£³ธµป³กข® พ£³ธµÁ«้นด้³£ พ£³ธµÂ«้¢้³ พ£³ธµต²¨จ¶Ëด • ¢¶ท³งÁดµน®³¬³¤«¢บº¤ณ์Âต่Å¢่¢¶¤±บบ¬¢¹นÁ¨¶£นÁ¦¸®ด • ¢¶ก³¤¦Î³Á¦¶£ง«³¤®³¬³¤ผ่³นข®งÁ¬¦¨ท¶É®£º่Äน pseudocoelom • ข²บถ่³£ข®งÁ«¶£®®กท³ง excretory canal Phylum Annelida • Å«้Áด¸®นดµน ¢่Áพ¤¶£ง (Å«้Áด¸®นท±Á¦) ท³กดºดÁ¦¸®ด ป¦µงนÊγจ¸ด • ¦Î³ต²¨ก¦¢£³¨Áป็นป¦้®งÇ ¡³£Äน¢¶Á£¸É®ก²Êน¤±¬¨่³งป¦้®ง Á¤¶£ก¨่³ septa • ¢¶Áด¸®£ (setae) ช่¨£Äนก³¤Áค¦¸É®นท¶É Âต่Å¢่พบÄนป¦µง¬¤¸®ท³กดºดÁ¦¸®ด • ®¨²£¨±ข²บถ่³£Á¤¶£ก metanephridia ซ·Éงจ±พบป¦้®ง¦± 1 คº่ • «่¨นĬí่¢¶«®งÁพ©Äนต²¨Áด¶£¨ก²น (ก±Áท£) Phylum Mollusca • ¬¢·ก ¬¢·ก£²กª์ ¬®£ง¨งช้³ง ¬®£ฝ³Áด¶£¨ ¬®£«®งฝ³ ¦µÉนท±Á¦ ท³ก • ¢¶¦Î³ต²¨®่®นน¹่¢ ¢¶ช²Êน mantle ¬¹้¢¦Î³ต²¨ Ãด£ช²Êน mantle จ±ทγ¬น้³ท¶É«¤้³ง Áป¦¸®กÂขÈง (exoskeleton) ซ·ÉงÁป็น«³¤พ¨ก¬µนปºน (CaCO ) • ¬³£Äจด้¨£Á¬ง¸®ก (gill) ซ·Éง®£º่¡³£Äนช่®ง mantle 3 Phylum Echinodermata • ด³¨ท±Á¦ ป¦µงท±Á¦ Á¢่นท±Á¦ Á¬¤¶£íท±Á¦ ®¶Âป±ท±Á¦ พ¦²บพ¦·งท±Á¦ • ¢¶¤±บบ water vascular system Äนก³¤Áค¦¸É®นท¶É¦±¦Î³Á¦¶£ง«³¤ต่³งÇ Äน¤่³งก³£ Ãด£ก³¤£¸ด¬ดข®ง tube feet «่งผ¦Ä¬้Áกµดก³¤Áค¦¸É®นท¶É Phylum Chordata • ¢¶¨µ¨²ฒน³ก³¤«ºง«¹ด ¢¶¤±บบป¤±«³ทÂบบ dorsal nerve cord (ด้³น¬¦²ง) • ¢¶ notochord (Á¢¸É®Ãตข·Êนจ±¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง¢³Âทนท¶É) • ¢¶ช่®งÁ¬ง¸®ก (gill slit) ต¤งค®¬®£ • Âบ่งÅด้ 2 ก¦¹่¢ Åด้Âก่ - Protochordate Å¢่¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง Áช่น Áพ¤¶£ง¬²¨¬®¢ , amphioxus - Vertebrate ¢¶ก¤±ดºก«²น¬¦²ง Âบ่งÁป็น ป¦³ , «²ต¨์«±ÁทµนนÊγ«±Áทµนบก , «²ต¨์Á¦¸Ê®£ค¦³น , «²ต¨์ปีก ¦±«²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ 67 (พบÄน«²ต¨์ท¶ÉÁป็น protostomia)
พ¥ตµก¤¤¢«²ต¨์ ป¤±Á¡ทข®งพ¥ตµก¤¤¢ พ¥ตµก¤¤¢ท¶É¢¶¢³Âต่กγÁนµด พ¥ตµก¤¤¢ก³¤Áค¦¸É®นท¶É (orientation) ต®บ«น®งต่®ปัจจ²£ท³งก³£¡³พ Áพ¸É®Ä¬้®£º่Äน¡³¨±Á¬¢³±«¢ก²บ ก³¤ดγ¤งช¶¨µต ซ·ÉงÂบ่ง®®กÁป็น • Kenesis : ต®บ«น®งÂบบÅ¢่¢¶ทµ©ท³ง«²¢พ²นธ์ก²บ«µÉงÁ¤้³ ก³¤¬น¶ค¨³¢¤้®น¬¤¸® CO ข®งพ³¤³¢¶Áซ¶£¢ ก³¤Áค¦¸É®นท¶ÉÄนท¶Éæ่งข®ง¢¦ง«³บ • Taxis : ต®บ«น®งÂบบ¢¶ทµ©ท³ง«²¢พ²นธ์ก²บ«µÉงÁ¤้³ ¢¦งÁ¢่³บµนÁข้³ก®งÅฟ ก³¤บµนÁข้³¬³Â«งข®งผ¶Á«¸Ê®ก¦³งค¸น พ¦³น³Á¤¶£Áค¦¸É®นท¶ÉÁข้³¬³Â«ง 2 Reflex action ต®บ«น®งท²นท¶ Å¢่ผ่³น¤±บบป¤±«³ท (น®ก®Î³น³จจµตÄจ) Chain of reflexes (reflex ต่®Áน¸É®ง) ต®บ«น®งต่®«µÉงÁ¤้³ Ãด£ป¤±ก®บด้¨£ reflex £่®£Çต่®Áน¸É®งก²นÅปÁ¤¸É®£Ç Áก¶É£¨ข้®งก²บก³¤ดγÁนµนช¶¨µต¬¤¸®«²íช³ตí³ณข®ง«²ต¨์ ก³¤ก¤±ต¹กข³Á¢¸É®ถºกÁค³±ท¶É¬²¨Áข่³ (knee-jerk reflex) , ก³¤ช²ก¢¸®¬น¶ Á¢¸É®«²¢ผ²«¨²ตถ¹ท¶É¤้®น¢³กÇ (withdrawal reflex) ก³¤«¤้³ง¤²งข®งนก , ก³¤ช²กÄ£ข®ง¢ง¢¹¢ , ก³¤ดºดน¢Â¢่ข®งท³¤ก , ก³¤Áก¶Ê£¨พ³¤³«¶ , ก³¤ผ«¢พ²นธ¹์ พ¥ตµก¤¤¢ท¶ÉÁกµดจ³กก³¤Á¤¶£น¤º้ Habituation Áป็นพ¥ตµก¤¤¢¦ดก³¤ต®บ«น®งต่®«µÉงÁ¤้³ท¶ÉÅ¢่จγÁป็น (ค¨³¢Áค£ชµน) «¹น²ขÁ¦µกÁ¬่³Áค¤¸É®งบµนขณ±Áค¤¸É®งบµนบµนผ่³น นกท¶Éท㤲ง®£º่ Å¢่บµน¬น¶Á¢¸É®¢¶คนÁดµนผ่³น Imprinting Áป็นพ¥ตµก¤¤¢ฝังÄจท¶ÉÁกµดข·ÊนÅด้Äนช่¨งÁ¨¦³ท¶Éจγก²ด (critical period) ¬³กÁ¦£ช่¨งÁ¨¦³น¶Ê พ¥ตµก¤¤¢ฝังÄจจ±Å¢่Áกµดข·Êน ¢²กพบÄน«²ต¨์¤กÁกµด ¦ºก¬่³นÁดµนต³¢¬¦²ง¢่¬่³น¬¦²งฟัก ป¦³Âซ¦¢®นก¦²บ¢³¨³งÅข่ท¶Éท¶É¢²นÁกµด Conditioning Áป็นพ¥ตµก¤¤¢ท¶É¢¶Áง¸É®นÅข Ãด£«²ต¨์¢¶ก³¤ต®บ«น®งต่®«µÉงÁ¤้³Áท¶£¢ Ĭ้®³¬³¤«¹น²ข («µÉงÁ¤้³Âท้) «¹น²ขนÊ㦳£Å¬¦ Ĭ้®³¬³¤«¹น²ขพ¤้®¢«²Éนก¤±ดµÉง «¹น²ขนÊ㦳£Å¬¦ Ĭ้®³¬³¤พ¤้®¢«²Éนก¤±ดµÉงÅป«²ก¤±£±¬น·Éง........ «²Éนก¤±ดµÉง®£่³งÁด¶£¨ («µÉงÁ¤้³Áท¶£¢) «¹น²ขนÊ㦳£Å¬¦ 1 2 3 4 Reasoning Áป็นพ¥ตµก¤¤¢ก³¤Äช้Á¬ต¹ผ¦ ¢¶ก³¤Á¤¶£น¤º้ «³¢³¤ถÄช้ป¤±«บก³¤ณ์ Äนก³¤Âก้ปัí¬³Åด้ ¢²กพบÄน«²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ ¦µงชµ¢Âปนซ¶น㦲ง¢³ต่®ก²นÁพ¸É®ปีนข·ÊนÅป¬£µบก¦้¨£บนÁพด³น ¦µงÄช้Å¢้Áข¶É£Å¦่ป¦¨กĬ้®®ก¢³จ³กจ®¢ป¦¨กÁพ¸É®กµนÁป็น®³¬³¤ Trial & error Áป็นพ¥ตµก¤¤¢¦®งผµด¦®งถºก Ãด£ช่¨ง¤ก«²ต¨์จ±ต®บ«น®งÂบบ«¹่¢ Ãด£ถ้³«่งผ¦ด¶ (Åด้¤³ง¨²¦) กÈจ±ต®บ«น®งต่®«µÉงÁ¤้³น²Êน®¶ก Âต่ถ้³«่งผ¦ Å¢่ด¶ (ถºกทγÃทª) กÈจ±Å¢่ต®บ«น®งต่®«µÉงÁ¤้³น²Êน®¶ก ก³¤Ä¬้¤³ง¨²¦Áป็น®³¬³¤Áพ¸É®ฝึก«²ต¨์«Î³¬¤²บก³¤Â«ดงÄน«¨น«²ต¨์ ก³¤จดจγท³งท¶É¢¶®³¬³¤Â¦±ท³ง®®กจ³กÁข³¨งกตข®ง¬นº ก³¤Á¦¸®กท³งÁดµนÄนก¦่®ง¤ºปต²¨ T ข®งÅ«้Áด¸®น Ãด£ท³ง¬น·Éงจ±¢¸ดช¸Êน «่¨น®¶กท³งจ±¢¶ก¤±Â«Åฟฟ้³ ก³¤«¸É®«³¤Äน«²ต¨์ ก³¤«¸É®«³¤ด้¨£ท่³ท³ง : นก£ºง¤Î³Âพน¬³งขณ±Áก¶Ê£¨พ³¤³«¶ , ก³¤Áป¦¶É£น «¶ข®งป¦³ก²ดขณ±«º้ก²น , ก³¤Áต้น¤±บγข®งผ·ÊงÁพ¸É®บ®ก¬¦่ง®³¬³¤ ก³¤«¸É®«³¤ด้¨£«³¤Áค¢¶ (Äช้ฟีäâน) : ผ¶Á«¸Ê®ก¦³งค¸น¬¦²Éง«³¤Áค¢¶®®ก ¢³ด·งดºดÁพ©ต¤งข้³¢ , «¹น²ขฉ¶ÉÁพ¸É®บ®ก®³ณ³Áขต , ¢ดป¦่®£«³¤Áค¢¶ Áพ¸É®นγท³ง¢ดต²¨®¸Éน ก³¤«¸É®«³¤ด้¨£ก³¤«²¢ผ²« : «¹น²ขÁ¦¶£ป³กผº้ท¶ÉÁ¬น¸®ก¨่³ , ¦ºกนกÄช้จ±ง®£ ป³กจµก¢่ ก³¤«¸É®«³¤ด้¨£Á«¶£ง : กบ¤้®งÁพ¸É®Á¤¶£กคº่ผ«¢พ²นธ¹์ , นก¤้®งÁพ¸É®Áต¸®น¡²£ 68
¤้®£¦±ข®ง®³£¹ข²£ ¤ºปÂบบท¶É 2 ¤ºปÂบบท¶É 1 ¤ºปÂบบท¶É 3 ก¤³ฟก³¤®£º่¤®ดข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต ค¨³¢¬น³Âน่นข®งป¤±ช³ก¤ ป¤±ช³ก¤Â¦±¤±บบนµÁ¨© ป¤±ช³ก¤Â¦±«µÉง¢¶ช¶¨µต ค¨³¢¬น³Âน่นข®งป¤±ช³ก¤ (Population density) : จγน¨น«µÉง¢¶ช¶¨µตท²Êง¬¢ดÄนป¤±ช³ก¤¬น·ÉงÇต่®พ¸Êนท¶É¬¤¸®ป¤µ¢³ต¤ ก³¤น²บจγน¨น«µÉง¢¶ช¶¨µต ก³¤«¹่¢ต²¨®£่³งÂบบ¨³งÂป¦ง Äช้ก¤®บ¤ºป«¶ÉÁ¬¦¶É£¢«¹่¢«µÉง¢¶ช¶¨µตจ³ก¬¦³£Çบ¤µÁ¨ณ ¦้¨น²บจγน¨น«µÉง¢¶ช¶¨µต ท²Êง¬¢ดÄนก¤®บ นγ¢³คγน¨ณขน³ดป¤±ช³ก¤ท²Êง¬¢ดÄน¬¦่งท¶É®£º่น²Êน Ex «น³¢¬í้³Â¬่ง¬น·Éง¢¶พ¸Êนท¶É 100 ต³¤³งÁ¢ต¤ Äช้Âป¦ง«¹่¢ต²¨®£่³ง ขน³ด 1 ต³¤³งÁ¢ต¤ «¹่¢น²บ¬í้³Â¬้¨¬¢ºÄน«น³¢¬í้³ท²Êง¬¢ด 6 ค¤²Êง จγน¨น¬í้³Â¬้¨¬¢ºท¶Éน²บÅด้Âต่¦±ค¤²ÊงÁท่³ก²บ 10 , 18 , 0 , 20 , 9 ¦± 15 «น³¢¬í้³น¶Ê¢¶¬í้³Â¬้¨¬¢ºท²Êง¬¢ดก¶Éต้น จ³กก³¤«¹่¢ต²¨®£่³ง 6 ค¤²Êง น²บป¤±ช³ก¤¬í้³Â¬้¨¬¢ºÅด้ท²Êง¬¢ด 72 ต้น Áฉ¦¶É£ = 72/6 = 12 ต้น / 1 ต³¤³งÁ¢ต¤ «ดง¨่³ พ¸Êนท¶É 1 ต³¤³งÁ¢ต¤ ¢¶¬í้³Â¬้¨¬¢ºท²Êง¬¢ด 12 ต้น พ¸Êนท¶É 100 ต³¤³งÁ¢ต¤ ¢¶¬í้³Â¬้¨¬¢ºท²Êง¬¢ด 1200 ต้น ก³¤ทγÁค¤¸É®ง¬¢³£Â¦±จ²บซÊγ «¹่¢ต²¨®£่³ง«²ต¨์นγ¢³ทγÁค¤¸É®ง¬¢³£ท¹กต²¨ ¦้¨ป¦่®£ก¦²บÁข้³ÅปÄน¤±บบนµÁ¨©Ä¬¢่ จ³กน²Êนทγก³¤ «¹่¢จ²บ«²ต¨์®¶ก¤®บ¬น·Éง Áพ¸É®น²บ¨่³¢¶ก¶Éต²¨ท¶É¢¶Áค¤¸É®ง¬¢³£ตµด®£º่ Áพ¸É®นγ¢³คγน¨ณขน³ดป¤±ช³ก¤ ท²Êง¬¢ดÄน¬¦่งท¶É®£º่น²Êน จ³ก«ºต¤ Ãด£ M = จγน¨นข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตท¶Éจ²บÅด้ค¤²Êง¤ก ¦้¨นγ¢³ทγÁค¤¸É®ง¬¢³£ จ³กน²Êนป¦่®£Åป T = จγน¨นข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตท¶Éจ²บÅด้ค¤²Êง¬¦²ง M = จγน¨นข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตท¶É¢¶Áค¤¸É®ง¬¢³£ตµด®£º่จ³กก³¤จ²บÅด้ค¤²Êง¬¦²ง 1 2 2 จγน¨นข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µตท²Êง¬¢ด = M x T (P) M 1 2 2 ก³¤Âพ¤่ก¤±จ³£ข®งป¤±ช³ก¤ ก³¤Âพ¤่ก¤±จ³£Âบบก¦¹่¢ (clumped distribution) ก³¤Âพ¤่ก¤±จ³£Âบบ«¢ÉγÁ«¢® (uniform distribution) ก³¤Âพ¤่ก¤±จ³£Âบบ«¹่¢ (random distribution) พบ¢³ก«¹ดÄนธ¤¤¢ช³ตµ Áช่น «²ต¨์ท¶É®£º่¤¨¢ก²นÁป็นฝºง ปัจจ²£ข³ดÂค¦น จ·ง¢¶ก³¤Á¨้น¤±£±¬่³ง «¢ÉγÁ«¢® Áพ¸É®¦ดก³¤Âก่ง£่ง Áช่น พ¸ชก¦³งท±Á¦ท¤³£ พบน้®£«¹ดÄนธ¤¤¢ช³ตµ ¢¶ปัจจ²£ ®¹ด¢«¢บº¤ณ์ ¢¶ท¤²พ£³ก¤ก¤±จ³£®£่³ง «¢ÉγÁ«¢® Áช่น ต้นÅ¢้Äนป่³ดงดµบ ¤ºปÂบบท¶É 1 : ป¤±ช³ก¤¢¶®²ต¤³ก³¤¤®ดช¶¨µต«ºงÄน¨²£Â¤กÁกµด Âต่จ±¢¶®²ต¤³ก³¤ต³£ÁพµÉ¢ข·Êน Äนช่¨งท้³£®³£¹ข²£ พบÅด้Äน ¢น¹ª£์ , «²ต¨์Á¦¶Ê£ง¦ºกด้¨£น¢ ¤ºปÂบบท¶É 2 : ป¤±ช³ก¤¢¶®²ต¤³ก³¤¤®ดช¶¨µต¬¤¸®®²ต¤³ก³¤ต³£คงท¶É (®²ต¤³ก³¤¤®ดช¶¨µต Áท่³ก²นท¹ก¨²£) พบÅด้Äน ůด¤³ , นก ¤ºปÂบบท¶É 3 : ป¤±ช³ก¤¢¶®²ต¤³ก³¤¤®ดช¶¨µตตÉγÄน¨²£Â¤กÁกµด Âต่จ±¢¶®²ต¤³ก³¤ต³£¦ด¦ง Äนช่¨งท้³£®³£¹ข²£ พบÅด้Äน ป¦³ , ¬®£ , ¢¦ง , พ¸ช«่¨นĬí่ ก³¤¤®ดช¶¨µต 0 25 50 75 100 10 100 1000 ¤ºปÂบบก³¤ÁพµÉ¢ข®งป¤±ช³ก¤ Exponential growth : Áกµดข·ÊนÁ¢¸É®ป¤±ช³ก¤®£º่Äน«µÉง¨ด¦้®¢ท¶É¢¶ปัจจ²£ต่³งÇ ®£่³งÅ¢่จγก²ด Áป็น¡³¨±Äน®¹ด¢คตµ Áพ¤³±Äนค¨³¢Áป็นจ¤µงจ±¢¶ปัจจ²£จγก²ดต่³งÇ Á¤¶£ก¨่³ ต²¨ต้³นท³น«µÉง¨ด¦้®¢ (environmental resistance) Áป็นก¤³ฟ ¤ºปต²¨ J (J-shaped curve) Âบ่ง®®กÁป็น 2 ¤±£± Exponential growth phase : ป¤±ช³ก¤ ÁพµÉ¢®£่³ง¤¨ดÁ¤È¨Â¦±Å¢่¢¶ข¶ดจγก²ดÁน¸É®งจ³กÅ¢่¢¶ ต²¨ต้³นท³น«µÉง¨ด¦้®¢ (ท¤²พ£³ก¤®¹ด¢«¢บº¤ณ์) Lag phase : ป¤±ช³ก¤ÁพµÉ¢ช้³ÇÁน¸É®งจ³ก¢¶จγน¨นน้®£ 2 1 69
ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งÂทนท¶É Âบ่ง®®กÁป็น 2 Âบบ Åด้Âก่ Âบบปฐ¢¡º¢µ (primary succession) • Áกµดข·Êนจ³กบ¤µÁ¨ณท¶ÉÅ¢่Áค£¢¶«µÉง¢¶ช¶¨µต®³©²£®£º่ก่®นÁ¦£ Áช่น ¡ºÁข³Åฟ¤±Áบµด • ผº้บ¹กÁบµก ค¸® ŦÁคน«์ & ¢®« Logistic growth : Áกµดก²บป¤±ช³ก¤ท¶É®£º่Äน«µÉง¨ด¦้®¢ ท¶É¢¶ต²¨ต้³นท³น«µÉง¨ด¦้®¢ (¢¶ท¤²พ£³ก¤จγก²ด) ¦±กγ¬นด ¤±ด²บท¶É«¡³พ¨ด¦้®¢«³¢³¤ถ¤®ง¤²บป¤±ช³ก¤Åด้¢³ก«¹ดท¶É¤±ด²บ carrying capacity (K) Áป็นก¤³ฟ¤ºปต²¨ S (S-shaped curve) Âบ่ง®®กÁป็น 4 ¤±£± ¤±£±ท¶É 4 : ป¤±ช³ก¤คงท¶É (®²ต¤³ก³¤Áกµด = ®²ต¤³ก³¤ต³£) ¤±£±ท¶É 3 : ป¤±ช³ก¤ÁพµÉ¢ช้³¦ง Áน¸É®งจ³กต²¨ต้³นท³น «µÉง¨ด¦้®¢¢¶บทบ³ท¢³กข·Êน ¤±£±ท¶É 2 : ป¤±ช³ก¤ÁพµÉ¢®£่³ง¤¨ดÁ¤È¨ Áน¸É®งจ³กปัจจ²££²ง¢¶®£º่¢³ก ¤±£±ท¶É 1 : ป¤±ช³ก¤ÁพµÉ¢ช้³Ç Áน¸É®งจ³ก¢¶จγน¨นน้®£ Carrying capacity Á¨¦³ ขน³ดป¤±ช³ก¤ Ãค¤ง«¤้³ง®³£¹ข®งป¤±ช³ก¤ • ขน³ดป¤±ช³ก¤ÁพµÉ¢ข·Êน®£่³ง¤¨ดÁ¤È¨ • ¢¶®²ต¤³ก³¤Áกµด«ºงก¨่³®²ต¤³ก³¤ต³£ • ÁดÈก¤กÁกµดÁ£®±Áน¸É®งจ³กข³ดก³¤ ค¹¢กγÁนµด «่¨นผº้«ºง®³£¹จ±น้®£ Áน¸É®งจ³ก«¹ข®น³¢²£Å¢่ด¶ • พบÄนป¤±Áท©ด้®£พ²ฒน³ Áช่น Áคน£³ Åนจ¶Á¤¶£ • ขน³ดป¤±ช³ก¤ÁพµÉ¢ข·Êน®£่³งช้³Ç • ®²ต¤³ก³¤Áกµด¦±®²ต¤³ก³¤ต³£ตÉγ • ป¤±ช³ก¤¨²£Â¤กÁกµด¢¶¢³กก¨่³ ป¤±ช³ก¤¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์Á¦Èกน้®£ • พบÄนÅท£ Âคน³ด³ «¬¤²ฐ®Á¢¤µก³ ®®«Áต¤Á¦¶£ • ขน³ดป¤±ช³ก¤คงท¶É • ®²ต¤³ก³¤Áกµด¦±®²ต¤³ก³¤ต³£Å¢่ Áป¦¶É£นÂป¦ง • ¨²£Â¤กÁกµดÁท่³ก²บ¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์ ผº้«ºง®³£¹¢³กข·Êน • พบÄนÁดน¢³¤์ก ®®«Áต¤¶£ «Áปน ®µต³¦¶ • ขน³ดป¤±ช³ก¤¦ด¦ง • ®²ต¤³ก³¤Áกµด¦±®²ต¤³ก³¤ต³£ตÉγ • ป¤±ช³ก¤¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์¦±ผº้«ºง®³£¹ ÁพµÉ¢ข·Êน • พบÄน«µงคÃป¤์ Á£®¤¢²น «¨¶Áดน ¯²งก³¤¶ บ²¦ÂกÁ¤¶£ พ¶¤±¢µดฐ³นก¨้³ง£®ด¬¦¢ พ¶¤±¢µดท¤งก¤¨£ป³กÂคบ พ¶¤±¢µด¤ºป¤±ฆ²งค¨Éγ พ¶¤±¢µด¤ºปด®กบ²¨ตº¢ Áพ©ช³£ Áพ©¬íµง Áพ©ช³£ Áพ©¬íµง Áพ©ช³£ Áพ©¬íµง Áพ©ช³£ Áพ©¬íµง ¨²£Â¤กÁกµด ¨²£ช¤³ ¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์ (¨²£¤¹่น) ¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์ (¨²£¤¹่น) ¨²£Â¤กÁกµด ¨²£ช¤³ ¨²£Â¤กÁกµด ¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์ (¨²£¤¹่น) ¨²£ช¤³ ¨²£Â¤กÁกµด ¨²£Áจ¤µíพ²นธ¹์ (¨²£¤¹่น) ¨²£ช¤³ ค¨³¢«²¢พ²นธ์¤±¬¨่³ง«µÉง¢¶ช¶¨µต ( - , - ) «µÉง¢¶ช¶¨µต«®งท²Êง«®งชนµดÅด้¤²บ ป¤±Ã£ชน์¤่¨¢ก²น¦±«³¢³¤ถ £กก²น®£º่Åด้ Áช่น ¢¦งก²บ ด®กÅ¢้ , ¢ดดγก²บÁพ¦¶Ê£ , ป¦³ก³¤์ตºนก²บด®กÅ¢้ท±Á¦ , นกÁ®¶Ê£งก²บค¨³£ ( + , + / 0 , 0 ) ¡³¨±Åด้ป¤±Ã£ชน์¤่¨¢ก²น (protocooperation) ¡³¨±พ·Éงพ³ (mutualism) «µÉง¢¶ช¶¨µตท²Êง«®งชนµดÅด้¤²บ ป¤±Ã£ชน์¤่¨¢ก²น¦±Å¢่ «³¢³¤ถ£กก²น®£º่Åด้Áช่น Ãพ¤Ãทซ²¨Äน¦Î³Å«้ป¦¨ก , Rhizobium Äนป¢¤³กถ²É¨ , ¤³ก²บ«³¬¤่³£ (ŦÁคน«์) ( + , + / - , - ) ¡³¨±®µง®³©²£ (commensalism) ฝ่³£¬น·ÉงÅด้ป¤±Ã£ชน์ ®¶กฝ่³£¬น·ÉงÅ¢่Åด้¦±Å¢่ Á«¶£ป¤±Ã£ชน์ÄดÇ Áช่น ป¦³ฉ¦³¢ก²บÁ¬³ฉ¦³¢ , Áฟิ¤์นช³£ผ้³«¶ด³¬¤¸® ก¦้¨£Å¢้บนต้นÅ¢้Ĭí่ ( + , 0 ) ¡³¨±¦่³Á¬£¸É® (predation) ฝ่³£¬น·Éงค¸®ผº้¦่³ (predator) ¦±®¶กฝ่³£¬น·Éงค¸® Á¬£¸É® (prey) Áช่น ¢¨ ก²บ¬นº , Á«¸®ก²บก¨³ง Ãด£ผº้¦่³Â¦±Á¬£¸É®จ±¢¶ก³¤ ป¤²บต²¨Áพ¸É®ก³¤®£º่¤®ด Áช่น ก³¤พ¤³งต²¨ , ก³¤¢¶ ฟัน¬¦¢ค¢ ฝ่³£¬น·ÉงÅด้ป¤±Ã£ชน์ Á¤¶£ก parasite ®¶กฝ่³£¬น·ÉงÁ«¶£ ป¤±Ã£ชน์ Á¤¶£ก host ซ·Éง parasite จ±Å¢่ทγĬ้ host ต³£ Âบ่งÁป็น ป¤«µต¡³£น®ก host (Á¬Èบ ¬¢²ด £¹ง ป¦µง) ¦± ป¤«µต¡³£Äน host (Âบคท¶Á¤¶£ พ£³ธµต่³งÇ) «µÉง¢¶ช¶¨µตท²Êง«®ง¢¶ค¨³¢ ต้®งก³¤ท¤²พ£³ก¤ต่³งÇ Á¬¢¸®นก²น จ·งÁกµดก³¤ Âก่ง£่งก²น Áช่น Áพ¤¶£ง ¬µน«®ง«³£พ²นธ¹์บนÃขด ¬µน , บ²¨ก²บผ²กตบช¨³ ¡³¨±ป¤«µต (parasitism) ¡³¨±Âข่งข²น (competition) ( + , - ) ( + , - ) ก³¤Áป¦¶É£นÂป¦งÂทนท¶É ŦÁคน«์ ¢®« ¬í้³Â¦±¨²ชพ¸ช Å¢้พ¹่¢ Å¢้¦้¢¦¹ก Å¢้£¸นต้นท¶ÉÃตÁ¤È¨ Å¢้£¸นต้นท¶ÉÃตช้³ ป่³Å¢้«¢บº¤ณ์ ต้®งก³¤Â«ง¢³ก Áจ¤µíÅด้Äนท¶É¤่¢ climax community ¢¶«³£Ä£®³¬³¤ซ²บซ้®น ก¦¹่¢«µÉง¢¶ช¶¨µตท¶É¢¶ค¨³¢Á«ถ¶£¤Â¦± Å¢่Áป¦¶É£นÂป¦งÅป®¶กน³น (¢¨¦ช¶¨¡³พตÉγ) (¢¨¦ช¶¨¡³พ«ºง) Âบบท¹ตµ£¡º¢µ (secondary succession) • Áดµ¢Áค£¢¶«µÉง¢¶ช¶¨µต®³©²£®£º่ Âต่ต่®¢³Áกµดก³¤Áป¦¶É£นÂป¦ง ทγĬ้«µÉง¢¶ช¶¨µตน²Êน¬³£Åป Áช่น Åฟป่³ , Ť่Á¦¸É®น¦®£ • ผº้บ¹กÁบµก ค¸® ¬í้³ ¬í้³Â¦±¨²ชพ¸ช Å¢้พ¹่¢ Å¢้¦้¢¦¹ก Å¢้£¸นต้นท¶ÉÃตÁ¤È¨ ต้®งก³¤Â«ง¢³ก Å¢้£¸นต้นท¶ÉÃตช้³ Áจ¤µíÅด้Äนท¶É¤่¢ ป่³Å¢้«¢บº¤ณ์ 70
¤±บบนµÁ¨© ¤±บบนµÁ¨© (Ecosystem) : ค¨³¢«²¢พ²นธ์¤±¬¨่³งก¦¹่¢«µÉง¢¶ช¶¨µต (community) ก²บ «¡³พ¨ด¦้®¢ ¢¶ก³¤ถ่³£ท®ดพ¦²งง³น¦±ก³¤¬¢¹นÁ¨¶£น«³¤ต่³งÇ Åบî¢ (Biome) ค¸®¦²กªณ±«¡³พ¡º¢µ©³«ต¤์ท¶Éป¤±ก®บด้¨£ก¦¹่¢«²ต¨์¦±พ¸ชท¶É¢¶¦²กªณ±จγÁพ³±ก²บบ¤µÁ¨ณน²ÊนÇ ¢¶¤±บบนµÁ¨©£่®£Çจγน¨น¢³ก Âบ่งÁป็น 2 ก¦¹่¢ Åบî¢บนบก ป่³ดµบช¸Êน (¢¶ค¨³¢¬¦³ก¬¦³£ท³งช¶¨¡³พ«ºง«¹ด) , ป่³ผ¦²ดÄบÁขต®บ®¹่น , ป่³«น (ป่³Åทก³) , «±¨²นน³ , ท¹นด¤³ (ข²Ê¨Ã¦ก) 2 Åบî¢Â¬¦่งนÊγ นÊγจ¸ด (ท±Á¦«³บ ¢่นÊγ ¦Î³ธ³¤) / นÊγÁคÈ¢ (พ¸Êนท¶Éช¹่¢นÊγ ท±Á¦) 1 บทบ³ทข®ง«µÉง¢¶ช¶¨µต • autotroph : ผº้ผ¦µต (producer) «¤้³ง®³¬³¤Ãด£Áป¦¶É£น«³¤®นµนท¤¶£์Ĭ้Áป็น«³¤®µนท¤¶£์ Äช้พ¦²งง³นจ³ก«ง Áช่น พ¸ช , «³¬¤่³£ • heterotroph : «¤้³ง®³¬³¤Á®งÅ¢่Åด้ Âบ่งÁป็น ผº้บ¤µÃ¡ค (consumer) กµนพ¸ช (herbivore) , กµน«²ต¨์ (carnivore) , กµนท²Êงพ¸ช¦±«²ต¨์ (omnivore) , กµนซ³ก (scavenger) ผº้£่®£«¦³£ (decomposer) Áป¦¶É£น«³¤®µนท¤¶£์Ĭ้Áป็น«³¤®นµนท¤¶£์ Áช่น ฟังÅจ , Âบคท¶Á¤¶£ ก³¤ถ่³£ท®ดพ¦²งง³นÄน¤±บบนµÁ¨© ก³¤ถ่³£ท®ดพ¦²งง³นÄน¤±บบนµÁ¨©จ±Å¢่Áป็น¨²ฏจ²ก¤ ซ·ÉงÄนก³¤กµนÂต่¦±ข²Êน ผº้บ¤µÃ¡คจ±Åด้พ¦²งง³นÄน®³¬³¤Áพ¶£ง 10 % ¢³Äช้«¤้³งÁน¸Ê®Á£¸É®Â¦±Áจ¤µíÁตµบÃต «่¨น®¶ก 90 % ท¶ÉÁ¬¦¸®¬¢ดÅปก²บก³¤Á¢ท³บ®¦µซ·¢Â¦±ก³¤¬³£Äจ Á¤¶£ก¨่³ กฎ 10% «³¢³¤ถÁข¶£นÄน¤ºปข®ง¬่¨งÃซ่®³¬³¤ (food chain) ด²งน¶Ê ด¨ง®³ทµต£์ ผº้ผ¦µต ผº้บ¤µÃ¡ค¦Î³ด²บ 1 ผº้บ¤µÃ¡ค®²นด²บ 2 ผº้£่®£«¦³£ พ¦²งง³น 100 % พ¦²งง³น 10 % พ¦²งง³น 1 % พ¦²งง³น 0.1 % (Trophic level 1) (Trophic level 2) (Trophic level 3) (Trophic level 4) พ¶¤±¢µดนµÁ¨©¨µท£³ พ¶¤±¢µดจγน¨น • ¬น่¨£ = ต²¨ / พ¸Êนท¶É¬¤¸®ป¤µ¢³ต¤ • ฐ³นก¨้³ง = ¢¶จγน¨นผº้ผ¦µต¢³กท¶É«¹ด • Áป็นพ¶¤±¢µด¬²¨ก¦²บ¬¤¸®ฐ³นÂคบÅด้ 200 ต²¨ 15 ต²¨ 60 ต²¨ ¬í้³ ต²ËกÂตน กบ 1500 kg 1 kg 200 kg ต้นข้³¨ ¬นº งº 100 kcal 1 kcal 10 kcal ¬í้³ ก¨³ง Á«¸® 15 kg 2 kg 0.1 kg ป¦³ Âพ¦งค์ต®น«²ต¨์ Âพ¦งค์ต®นพ¸ช • พ¶¤±¢µด¬²¨ต²Êง • ¬น่¨£ = ¢¨¦ / พ¸Êนท¶É¬¤¸®ป¤µ¢³ต¤ • พ¶¤±¢µด¬²¨ก¦²บ (ฐ³นÂคบ Áพ¤³± Âพ¦งค์ต®น¢¶นÊγ¬น²กน้®£) • ¬น่¨£ = ¢¨¦ / พ¸Êนท¶É¬¤¸®ป¤µ¢³ต¤ • ¬น่¨£ = พ¦²งง³น / พ¸Êนท¶É / Á¨¦³ • พ¦²งง³นจ±น้®£¦งÂต่¦±ข²Êนต³¢กฎ 10% • Áป็นพ¶¤±¢µด¬²¨ต²ÊงÁท่³น²Êน พ¶¤±¢µด¢¨¦ช¶¨¡³พ พ¶¤±¢µดพ¦²งง³น ÁพµÉ¢Áตµ¢ ~ ¬่¨งÃซ่®³¬³¤Âบบ detritus (detritus food chain) : Á¤µÉ¢ต้นท¶Éซ³ก«µÉง¢¶ช¶¨µต Áช่น ซ³กพ¸ช Å«้Áด¸®น นก ~ ¬³ก¬่¨งÃซ่®³¬³¤ (food chain) Áกµดค¨³¢ซ²บซ้®น Áช่น ผº้บ¤µÃ¡คกµน®³¬³¤¬¦³£ชนµด Áป็นต้น จ±Á¤¶£ก¨่³ «³£Ä£®³¬³¤ (food web) ~ ก³¤ถ่³£ท®ด«³¤ท¶ÉÁป็นพµª ผº้ผ¦µตจ±¢¶«³¤พµªน้®£«¹ด «่¨นผº้บ¤µÃ¡ค®²นด²บ«¹ดท้³£จ±¢¶«³¤พµª«±«¢®£º่¢³กท¶É«¹ด Á¤¶£ก¨่³ biomagnification Áช่น ก³¤ปนÁปื้®นข®ง «³¤พµª DDT Äน¬¦่งนÊγ ¨²ฏจ²ก¤ÅนÃต¤Áจน N Äนช²Êนบ¤¤£³ก³© 2 Denitrifying bacteria Nitrate (NO ) 3 - Nitrogen-fixing bacteria ®¢Ã¢Áน¶£ (NH 3) ®¢Ã¢Áน¶£¢ (NH ) + 4 Nitrifying bacteria Nitrites (NO ) 2 - Nitrifying bacteria «²ต¨์ ผº้£่®£«¦³£ พ¸ช Nitrogen fixation (ต¤·ง N ) 2 Denitrification Nitrification Ammonification Nitrification Ammonification «µÉงท¶Éค¨¤¤º้ • ป¤³กฏก³¤ณ์Á¤¸®นก¤±จก Áกµดจ³กÂก๊«Á¤¸®นก¤±จก Áช่น CO , CH , N O , «³¤ CFC ซ·Éงจ±Åปท㦳£ช²ÊนîÃซน ทγĬ้¤²ง«¶ UV «่®งผ่³น¢³£²งæกÅด้¢³กข·Êน æกจ·ง¤้®น • DO = ป¤µ¢³ณ O ท¶É¦±¦³£ÄนนÊγ ซ·Éงค่³£µÉง¢³ก£µÉงด¶ ถ้³น้®£ก¨่³ 3 mg/L นÊγÁ«¶£ • BOD = ป¤µ¢³ณ O ท¶Éจ¹¦µนท¤¶£์ÄนนÊγÄช้Äนก³¤«¦³£«³¤®µนท¤¶£์ ซ·Éงค่³£µÉงน้®££µÉงด¶ ถ้³¢³กก¨่³ 100 mg/L นÊγÁ«¶£ 2 4 2 2 2 71