การตรวจร่างกายระบบหัวใจไหลเวียน

การตรวจร่างกายระบบหวั ใจ ไหลเวียน

พว.กฤษณา เฉลียวศกั ดิ์

https://quizlet.com

กรณีศกึ ษา

ชายไทยวัยกลางคน อายุ 43 ปี มปี ระวัตเิ ป็นโรคความดนั โลหติ สูง ขาดการรบั ประทานยาประมาณ 1 ปี
อาชีพ รบั จ้าง
มารพ.ด้วยอาการ แน่นหน้าอก ปวดร้าวไปที่ไหลท่ ้งั 2 ข้าง กอ่ นมาโรงพยาบาล 10 นาที
แรกรับ รูส้ ึกตัวดี การหายใจปกติ สหี น้ากังวล พูดคยุ ได้ชดั เจน บ่นแนน่ หน้าอก เป็นพัก ๆ
ใหค้ วามรว่ มมือในการรักษา
อณุ หภูมิ 36.7 องศาเซลเซียส ชพี จร 78 ครงั้ /นาที อัตราการหายใจ 22 ครัง้ / นาที ความดนั โลหิต
151/103 mmHg คา่ ความอ่มิ ตัวออกซิเจนทางผวิ หนงั 85% ผลการตรวจ EKG: depress III , aVF
(Inferior wall) reciprocal change V2–V3 • แพทยว์ นิ ิจฉัย IHD(Ischemic Heart Disease) whit
Hypertension

การซกั ประวตั ิเก่ียวกบั อาการเจ็บหน้าอก

• O -Onset ( when , what day, what time ) การเรม่ิ มอี าการ
• P-Precipitating factors (stress, exertion, position) เหตุ ปจั จัยทกี่ ระตนุ้ ใหเ้ กดิ อาการ
• Q - Quality and quantity of discomfort คณุ ภาพของการเกิดเจบ็ หนา้ อก
• R - Region and radiation of discomfort ตาแหนง่
• S - Severity ( on a scale of 0-10 ) ความรุนแรงของอาการ
• T -Time (symptom last ,how often ,associated with) ชว่ งเวลาท่เี กิดกอ่ นหนา้ นี้

ลกั ษณะการเจบ็ หนา้ อก

ภาวะเจบ็ เคน้ อกคงที่ (stable angina)

• ภาวะเจบ็ เค้นอกคงท่ี (stable angina) หรือ ภาวะเจ็บเค้นอกเร้ือรัง (chronic stable angina) หมายถงึ กลมุ่
อาการทีเ่ กิดจากโรคหวั ใจ ขาดเลือดเรอื้ รัง (chronic ischemic heart disease) โดยผปู้ ว่ ยจะมี อาการเจบ็ เคน้
อกเป็นๆ หายๆอาการไมร่ นแุ รง ระยะเวลาครัง้ ละ3-5 นาทหี ายโดยการพักหรอื อมยาขยายเสน้ เลอื ดหัวใจ
เป็นมานาน กว่า 2 เดือน อาการเจ็บหน้าอกมกั ไม่เกนิ 15 นาที

Angina pectoris

• Angina pectoris: เป็นความรสู้ ึกไมส่ บายในทรวงอก (แน่น อึดอัด หรอื เจ็บ) ซง่ึ มักจะร้าวไปบริเวณ
ขากรรไกร บรเิ วณไหลห่ รือแขนซ้าย อาจรว่ มไปกบั มีอาการหายใจลาบาก วิงเวยี นศรษี ะ และใจสน่ั อาการ
มกั เป็นเมือ่ ออกกาลังกายหรือมคี วามเครียดทางอารมณ์ และอาการจะทุเลาลงหรอื หายไปหลงั ผปู้ ่วยได้พกั





ซกั ถามอาการรว่ ม 1. อาการเหนอื่ ย (dyspnea) เป็นอาการสาคญั ของผปู้ ว่ ยภาวะหวั ใจ
ล้มเหลว โดยอาการเหนอ่ื ยจากภาวะหวั ใจลม้ เหลวอาจมีลักษณะ
ดงั น้ี

- อาการเหนื่อยขณะทีอ่ อกแรง (dyspnea on exertion)

- อาการเหนือ่ ย หายใจไมส่ ะดวกขณะนอนราบ (orthopnea)
เนอ่ื งจากในทา่ นอน ของเหลวจากบริเวณทอ้ ง และขาทง้ั 2 ข้าง ไหล
กลับเขา้ ในทรวงอก เพิม่ ขึ้น และกระบังลมยกสูงข้นึ ทาให้ความดนั ใน
ปอดสูงขนึ้ การแลกเปล่ียน แกส๊ ในถงุ ลมผดิ ปกติ ทาใหร้ สู้ ึกเหนอื่ ย
ในขณะนอนราบ บางครงั้ ผู้ปว่ ยจะไอขณะนอนราบดว้ ย

- อาการหายใจไม่สะดวกขณะนอนหลับและตอ้ งตื่นขึ้น
เน่ืองจาก อาการหายใจไมส่ ะดวก (paroxysmal nocturnal
dyspnea, PND) PND เป็น อาการที่คอ่ นขา้ งจาเพาะสาหรับภาวะ
หัวใจล้มเหลว

Dyspnea on excertion

Dyspnea or SOB • หายใจไม่อมิ่ (Dyspnea หรอื
Shortness of Breath) เป็น
ลักษณะอาการท่ไี ม่สามารถหายใจ
สดู อากาศเข้าไปไดอ้ ยา่ งเตม็ ที่ จงึ
เป็นการหายใจสัน้ ๆ หรือรู้สึก
หายใจไม่ออก เกดิ จากหลายสาเหตุ
ด้วยกนั อาจเปน็ อาการทเ่ี กิดขน้ึ
เฉยี บพลนั ในชว่ งสน้ั ๆ หรอื อาจ
หายใจไมอ่ ม่ิ อยา่ งตอ่ เน่ืองเร้ือรงั ซ่งึ
มีสาเหตมุ าจากการทากิจกรรม อยู่
ในสภาพอากาศและสถานการณ์ที่ทา
ใหห้ อบเหนื่อยหายใจไมท่ นั หรืออาจ
กาลังปว่ ยดว้ ยโรคท่ีสง่ ผลตอ่ ระบบ
ทางเดินหายใจ



ซกั ถามอาการรว่ ม 2. อาการบวมในบริเวณทเี่ ป็นระยางสว่ นล่างของ
รา่ งกาย (dependent part) เช่นเท้า ขา เปน็
ลักษณะบวม กดบุ๋ม
3.อ่อนเพลยี (fatigue) เนื่องจากการที่มเี ลอื ดไป
เลย้ี งร่างกายลดลง ทาให้สมรรถภาพของร่างกาย
ลดลง
4. แน่นทอ้ ง ท้องอดื เนื่องจากตับโต จากเลอื ดค่ังใน
ตับ (hepatic congestion) มนี า้ ในช่องท้อง
(ascites) อาจพบอาการคล่นื ไส้เบ่อื อาหารร่วมดว้ ย





อาการแสดงที่ตรวจพบบ่อย ไดแ้ ก่
- หวั ใจเตน้ เรว็ (tachycardia)
- หายใจเรว็ (tachypnea)
- เสยี งหัวใจผิดปกตโิ ดยอาจตรวจพบเสียง S3 หรอื S4

gallop หรือ cardiac murmur บง่ ชี้ถึงความ
ผดิ ปกติของหวั ใจ เช่น การตรวจพบ diastolic
rumbling murmur ท่ยี อดหวั ใจ (apex) บง่ ชถ้ี งึ
ภาวะลิ้นหวั ใจไมตรัลตีบ (mitral stenosis) ซึ่ง
น่าจะเปน็ สาเหตุของหัวใจลม้ เหลว
- เสียงปอดผิดปกติ (lung crepitation)
- บวมกดบุ๋ม (pitting edema)

อาการแสดงทีต่ รวจ เสน้ เลือดดา ที่คอโปง่ พอง (jugular vein distention)
พบบ่อย
หัวใจโต โดยตรวจพบว่ามี apex beat หรือ Point of Maximum
Impulse (PMI) ในผปู้ ว่ ยทมี่ หี วั ใจโตขึ้น จะเล่อื นไปทางรกั แรแ้ ละลง
ลา่ ง คลา พบหวั ใจห้องลา่ งซ้าย (left ventricular heaving) หรอื
หวั ใจหอ้ งลา่ งขวา (right ventricular heaving) ได้

ตับโต (hepatomegaly) หรอื น้า ในช่องทอ้ ง (ascites)



การดู

❖ ดูสผี ิว ระบบไหลเวยี นจะดภู าวะ cyanosis
• Peripheral cyanosis จะสงั เกต บรเิ วณ เล็บ ปลาย
มือปลายเท้า
• Central cyanosis จะพบบรเิ วณ รมิ ฝีปาก ใบหนา้
❖ ดูทรวงอกบรเิ วณท่หี ัวใจตั้งอยู่ (อาจว่า แบน บุ๋ม หรอื
นูน)
❖ ดูการเต้นทีหนา้ อกบริเวณหวั ใจ pulsation in
precordial region) ปกติตอ้ งอยชู่ อ่ งซ่โี ครง 4-5



ถา้ มี central cyanosis ให้คดิ ไว้กอ่ นว่ามี โรคหวั ใจ หาก เป็น peripheral cyanosis ตอ้ งมี clubbing figure



การดูการไหลเวยี นของ
เลือดทสี่ วนปลาย
(Capillary refill time)
โดยการใหนว้ิ กดทเ่ี ลบ็
ผูปวย แลวดูการ ไหลของ
เลอื ดเขามาท่เี ล็บ เปนการ
แสดงถงึ การไหลเวยี นของ
เลอื ดท่เี ขามาสเู นอื้ เยื่อท่ี
เล็บ คาปกติไมเกนิ 2
วินาที



คา่ ความอิ่มตวั ออกซเิ จนทางผวิ หนงั

การแปลผลคา่ ความอิ่มตวั ของออกซเิ จน

ฮโี มโกลบนิ Oxyhemoglobin หรือฮีโมโกลบินที่จับอยู่กับออกซเิ จนในเลือด
(Hemoglobin)
ชนดิ ต่าง ๆ ท่ีถกู Deoxyhemoglobin หรอื ฮโี มโกลบนิ ที่ปลดปล่อยออกซเิ จนออกไปแล้ว โดยมากจะจบั
ตรวจวัดดว้ ยวิธี กบั carbon dioxide ซึ่งปลดปลอ่ ยออกมาจากเซลล์
pulse oxymetry Carboxyhemoglobin หรือฮโี มโกลบนิ ท่จี ับอยกู่ ับ carbon monoxide ปกตมิ ีอยู่
นอ้ ยมากหรือไม่มีเลย แต่จะมีปริมาณเพิม่ มากขึ้นไดใ้ นกรณที ่ีไดร้ บั สารพษิ carbon
monoxide
Methemoglobin เป็น hemoglobin ทภ่ี ายในโมเลกลุ มธี าตเุ หลก็ ท่มี ปี ระจุเปน็ 3+
แทนท่ีจะเปน็ 2+ ทาให้ไม่สามารถจบั กับออกซเิ จนได้ สว่ นใหญ่มีสาเหตุมาจากการ
ได้รบั สารเคมีบางชนิด

https://medicowiki.com/2017/11/08/pulse-oxymetry-how-it-works/



ชพี จร 78 คร้งั /นาที



Prof. Dr. Aswinikumar Surendran

, Working at SUT AMS Medical College Hospital, Thiruvananthapuram, Kerala, South India

cardiac bruit

• การวิเคราะหผ์ ลงานวิจัย 22 รายงาน ซง่ึ ในจานวนน้ีเป็น Cohort study 20 รายงาน รวมจานวนผปู้ ว่ ย
ทง้ั ส้นิ 17,295 คน พบว่า ผู้ปว่ ยท่ีมี cardiac bruit เกดิ กล้ามเน้อื หัวใจตายรอ้ ยละ 3.69 ใน 1 ปี ในขณะ
ทกี่ ลมุ่ ไม่มี bruit มีอตั ราร้อยละ 1.86 กลุ่มท่ีมี bruit ก็มีอัตราตายด้วยโรคระบบหัวใจและหลอดเลอื ดสูง
กวา่ กลมุ่ ไม่มี bruit เชน่ กนั (รอ้ ยละ 2.85 vs. รอ้ ยละ 1.11) อัตราเสีย่ ง (odds ratio) ของการเกิด
กล้ามเนื้อหัวใจตายในกลุ่มทม่ี ี bruit มากกวา่ อกี กล่มุ .15 เท่า (95%CI 1.67, 2.78) และการตายดว้ ย
โรคหัวใจและหลอดเลอื ดก็มากกว่า เปน็ 2.27 เทา่ (95%CI 1.49, 3.49).
ผ้วู ิจัยสรปุ วา่ การตรวจฟัง cardiac bruit ที่คอในผปู้ ่วยท่ีเสย่ี งตอ่ โรคหัวใจนา่ จะเปน็ ประโยชน์ในการดูแล
ผู้ป่วยทม่ี ีความเสย่ี งสูงตอ่ โรคกล่มุ น้ี.

• https://www.doctor.or.th/ask/detail/7110 วิชัย เอกพลากร พ.บ., Ph.D.
รองศาสตราจารย์, ศูนยเ์ วชศาสตรช์ มุ ชน, คณะแพทยศาสตรโ์ รงพยาบาลรามาธบิ ดี, มหาวทิ ยาลยั มหิดล