The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Home Explore คู่มือการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก กลุ่มติด (ธัญญารักษ์ ขอนแก่น)

View in Fullscreen

คู่มือการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก กลุ่มติด (ธัญญารักษ์ ขอนแก่น)

Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!

Related Publications

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.

Published by Pex86, 2023-02-24 00:04:40

คู่มือการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก กลุ่มติด (ธัญญารักษ์ ขอนแก่น)

Pages:

คู่มือการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก กลุ่มติด (ธัญญารักษ์ ขอนแก่น)

93 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 9 การหาเหตุผลกลับไปเสพยา วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจถึงภาวะสมองติดยา และตระหนักรู้เท่าทันอารมณ์ และความคิดในการหา เหตุผลการกลับไปเสพซ ้าของตนเอง 2. เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถจ้าแนกเหตุผลและข้ออ้างต่างๆ ที่อาจเป็นเหตุผลในการกลับไปเสพซ ้า 3. เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถเตรียมแผนเพื่อจัดการกับอารมณ์ และความคิดหาเหตุผลในการกลับไปเสพซ ้า ของตนเองได้ สาระส าคัญ 1. สมองส่วนที่ติดยา มักจะพยายามคิดหาเหตุผลต่างๆ ที่จะท้าให้หวนกลับไปเสพซ ้า 2. เหตุผลหรือข้ออ้างต่างๆ ในการหวนกลับไปเสพซ ้า ประกอบด้วยเหตุการณ์โดยบังเอิญ หรือ เหตุการณ์ผู้อื่นน้าไปสู่ความล้มเหลว ตลอดจนอารมณ์ความรู้สึกที่เกิดขึ น เช่น ความเศร้า ความโกรธ ความ เหงา และความกลัว การรู้เท่าทันข้ออ้างหรือเหตุผลเหล่านี จะช่วยให้ผู้ป่วยเข้าใจและเตรียมรับสถานการณ์ เหล่านั นได้และช่วยป้องกันการกลับไปเสพซ ้า วิธีการ 1. ผู้บ้าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน้าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้ผู้ป่วยอ่านใบกิจกรรมที่ 9.1 และตอบค้าถามตามข้อความ ก, ข, ค และ ง ทีละข้อ 2. ให้ผู้ป่วยอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ทีละข้อ 3. ผู้บ้าบัดสรุปประเด็นส้าคัญเพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงสาเหตุของการกลับไปใช้ยาเสพติด อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 9.1 การหาเหตุผลในการกลับไปเสพยา ใบกิจกรรมที่ 9.1 การหาเหตุผลในการกลับไปเสพยา ก: เมื่อผู้ป่วยตัดสินใจเลิกเสพยาและสารเสพติดและสามารถเลิกเสพยามาได้ระยะหนึ่ง แต่เกิดการพลาด กลับไปเสพยาอีกนั้น มีสาเหตุมาจากความบังเอิญทั้งหมด หรือมีวิธีที่จะหลีกเลี่ยงการกลับไปเสพซ�้าได้ การหา เหตุผลในการกลับไปเสพยาเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นในสมองซึ่งสมองที่ติดยายังคงมีอ�านาจและพยายามหา เหตุผลต่างๆ ที่อนุญาตให้กลับไปใช้ยาโดยดูเหมือนเกิดจากความบังเอิญและไม่ตั้งใจ อ่านข้อความข้างล่างนี้แล้วพิจารณาว่า คุณเคยคิดอย่างนี้หรือไม่ ส�าหรับข้อใดที่คุณเคยตอบว่า“เคย” คุณควรลองหาทางเลือกอื่นที่ท�าให้คุณสามารถหลีกเลี่ยงการเสพยาได้ส�าเร็จ ข้อความ ไม่ เคย เคย ทางเลือกอื่น เพื่อหลีกเลี่ยงการเสพยา เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ 1. มีคนเอายามาให้ฉัน ฉันจะท�าอะไรได้ฉันจึงต้องใช้ยา 2. เพื่อนเก่าชวนให้ไปด้วยกัน 3. ฉันก�าลังท�าความสะอาดบ้านและพบยาที่เคยเก็บซ่อนไว้ 4. ฉันรับประทานอาหารเย็นกับเพื่อนแล้วเขาก็ชวนดื่ม (เบียร์, ไวน์, สุรา) หรือชวนไปใช้ยาและสารเสพติด 5. ฉันอยู่ในบาร์ ผับ เธค แล้วมีคนเอาเบียร์มาให้ ความล้มเหลว ผิดหวัง 6. คู่รักของฉันทิ้งฉันไป ฉะนั้นไม่มีประโยชน์ที่จะเลิกยา 7. ฉันเสียใจที่แผนที่ก�าหนดไว้ล้มเหลวฉันจึงใช้ยา 8. ฉันตกงาน ท�าไมจะใช้ยาไม่ได้ล่ะ เพื่อจุดประสงค์เฉพาะ 9. น�้าหนักเพิ่มขึ้นต้องใช้ยาเพื่อลดน�้าหนัก 10. ฉันไม่มีแรงถ้าใช้ยาจะดีขึ้น 11. ถ้าฉันใช้ยาฉันกล้าที่จะพบปะผู้อื่นหรือเข้าสังคมง่ายขึ้น 12. ฉันรู้สึกไม่มีความสุขในเรื่องเพศ ถ้าไม่ได้ใช้ยา อารมณ์ทางด้านลบ 13. ฉันรู้สึกเศร้า มันจะต่างอะไรถ้าฉันจะใช้ยาหรือไม่ใช้ยา 14. เมื่อฉันโมโหฉันควบคุมมันไม่ได้ถ้าไม่ใช้ยา 15. ฉันกลัว ความรู้สึกนี้หมดไปได้ถ้าได้ใช้ยา 16. ในเมื่อคนอื่นคิดว่าฉันใช้ยาฉันก็จะใช้มันเสียเลย

95 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด จากใบกิจกรรมการหาเหตุผลในการกลับไปเสพยา เมื่อพิจารณาด้วยเหตุผลแล้วจะเห็นว่าคุณสามารถ หาทางเลือกอื่นที่จะทาให้คุณหลีกเลี่ยงการกลับไปเสพซ ้าได้ในทุกประเด็น แล้วเพราะเหตุใดคุณยังคิดให้เหตุผล เหล่านั นแก่ตัวเองทุกครั งที่กลับไปเสพยาอีก ความจริงแล้วการหาเหตุผลในการกลับไปเสพยา เป็นกระบวนการที่เกิดขึ นในจิตใจของผู้เสพยาหากมี การตัดสินใจที่จะหยุดเสพยาแต่ยังอยู่ในภาวะที่สมองติดยา ยาเสพติดจะมีอิทธิพลมาก ท้าให้สมองส่วนที่ติดยา พยายามคิดหาเหตุผลต่างๆ อย่างแยบยลที่จะเข้าใกล้กับสถานการณ์เสี่ยงโดยไม่รู้ตัว และเผลอไปเสพยาได้อีก ในที่สุด ซึ่งคุณก็ยอมรับแล้วว่ามีทางเลือกอื่นที่จะหลีกเลี่ยงได้ เพียงคุณตระหนักรู้เท่าทันอารมณ์และความคิด ในการหาเหตุผลที่จะกลับไปเสพแล้วหยุดความคิดนั นให้ได้เท่านั น ขอให้ใช้ข้อค้าถามต่างๆ ต่อไปนี เพื่อช่วยให้คุณสามารถแยกแยะเหตุผลและข้อแก้ตัวต่างๆ ที่สมอง ส่วนที่ติดยาของคุณอาจใช้เป็นข้ออ้างในการกลับไปเสพยาอีก และยับยั งกระบวนการนั นเสีย ข. ภาวะเสพติดรักษาได้ ข้อความ เคย ไม่เคย 1. ฉันควบคุมตัวเองได้แล้ว ฉันมีความสามารถที่จะหยุดเสพยาและสารเสพติด หากฉัน ต้องการท้าเช่นนั น 2. ฉันได้เรียนรู้แล้ว ฉันจะเสพยาในปริมาณที่เล็กน้อยและเป็นครั งคราวเท่านั น 3. ยาเสพติดที่ฉันก้าลังเสพอยู่นี ไม่ใช่ปัญหาของฉัน (ตัวอื่นต่างหากที่เป็นปัญหา ดังนั นฉัน จึงเสพยาตัวนี ได้ต่อไป ซึ่งไม่ได้หมายความว่าฉันกลับไปเสพซ ้าอีก) 4. อื่นๆ…………………………………………………. ค. ทดสอบตัวของคุณเอง คุณมีความรู้สึกบ้างหรือไม่ว่าสมองของคุณต้องการพิสูจน์ว่าคุณเข้มแข็งกว่ายาเสพติด (หมายความว่า คุณสามารถจะทนต่อฤทธิ์ของยาที่เสพเข้าไปได้) จึงง่ายที่จะลืมว่ากุญแจส้าคัญในการเลิกยาและสารเสพติดคือ ความฉลาดไม่ใช่ความรู้สึกว่าตนเองมีความเข้มแข็ง ข้อความ เคย ไม่เคย 1. ฉันเข้มแข็งพอที่จะกลับไปเผชิญหน้ากับยาเสพติดหรืออยู่ร่วมกับคนที่ใช้ยาได้ 2. ฉันอยากรู้ว่า ฉันสามารถปฏิเสธการใช้ยาและสารเสพติดได้หรือไม่ 3. ฉันต้องการทดสอบว่า ฉันสามารถอยู่ท่ามกลางเพื่อนที่เสพยาได้หรือไม่ 4. ฉันอยากรู้ว่ายาบ้าท้าให้ฉันรู้สึกอย่างไรในขณะนี (หลังจากที่ฉันหยุดเสพมันได้แล้ว) 5. อื่นๆ…………………………………………………. ง. การฉลอง สมองที่ติดยา และบุคคลอื่นอาจส่งเสริมให้คุณต้องตกไปอยู่ในสถานการณ์ต่อไปนี้ คุณคงเข้าใจชัดเจนแล้วว่าสมองส่วนอยากยังพยายามหาเหตุผลชักจูงให้คุณเข้าใกล้ยาและ สารเสพติด อยู่เสมอ และความตั้งใจที่จะเลิกยาของคุณก็จะล้มเหลวทุกครั้ง การรู้เท่าทันเหตุผลหรือข้ออ้างจะช่วยในการเต รียมแผนการเพื่อหาแนวทางยับยั้งกระบวนการคิด หรือข้ออ้างเหล่านั้นซึ่งช่วยให้ คุณหลีกเลี่ยงการกลับไปเสพ ยาซ�้าและเลิกยาได้ส�าเร็จในที่สุด ข้อความ เคย ไม่เคย 1. ฉันรู้สึกดีมากในขณะนี้ การเสพยาอีกเพียงครั้งเดียวไม่น่าจะท�าให้ฉันติดซ�้าได้ 2. ฉันก�าลังท�าได้ดี ทุกสิ่งทุกอย่างไปได้สวย ฉันควรให้รางวัลแก่ตัวเองด้วยการเสพยา 3. โอกาสพิเศษนี้ช่วงเป็นเวลาที่เหมาะจริงๆ ที่ฉันจะขอฉลองสักหน่อย (ด้วยการเสพยา) 4. อื่นๆ…………………………….......................................................................……………………. 94 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด จากใบกิจกรรมการหาเหตุผลในการกลับไปเสพยา เมื่อพิจารณาด้วยเหตุผลแล้วจะเห็นว่าคุณสามารถ หาทางเลือกอื่นที่จะทาให้คุณหลีกเลี่ยงการกลับไปเสพซ ้าได้ในทุกประเด็น แล้วเพราะเหตุใดคุณยังคิดให้เหตุผล เหล่านั นแก่ตัวเองทุกครั งที่กลับไปเสพยาอีก ความจริงแล้วการหาเหตุผลในการกลับไปเสพยา เป็นกระบวนการที่เกิดขึ นในจิตใจของผู้เสพยาหากมี การตัดสินใจที่จะหยุดเสพยาแต่ยังอยู่ในภาวะที่สมองติดยา ยาเสพติดจะมีอิทธิพลมาก ท้าให้สมองส่วนที่ติดยา พยายามคิดหาเหตุผลต่างๆ อย่างแยบยลที่จะเข้าใกล้กับสถานการณ์เสี่ยงโดยไม่รู้ตัว และเผลอไปเสพยาได้อีก ในที่สุด ซึ่งคุณก็ยอมรับแล้วว่ามีทางเลือกอื่นที่จะหลีกเลี่ยงได้ เพียงคุณตระหนักรู้เท่าทันอารมณ์และความคิด ในการหาเหตุผลที่จะกลับไปเสพแล้วหยุดความคิดนั นให้ได้เท่านั น ขอให้ใช้ข้อค้าถามต่างๆ ต่อไปนี เพื่อช่วยให้คุณสามารถแยกแยะเหตุผลและข้อแก้ตัวต่างๆ ที่สมอง ส่วนที่ติดยาของคุณอาจใช้เป็นข้ออ้างในการกลับไปเสพยาอีก และยับยั งกระบวนการนั นเสีย ข. ภาวะเสพติดรักษาได้ ข้อความ เคย ไม่เคย 1. ฉันควบคุมตัวเองได้แล้ว ฉันมีความสามารถที่จะหยุดเสพยาและสารเสพติด หากฉัน ต้องการท้าเช่นนั น 2. ฉันได้เรียนรู้แล้ว ฉันจะเสพยาในปริมาณที่เล็กน้อยและเป็นครั งคราวเท่านั น 3. ยาเสพติดที่ฉันก้าลังเสพอยู่นี ไม่ใช่ปัญหาของฉัน (ตัวอื่นต่างหากที่เป็นปัญหา ดังนั นฉัน จึงเสพยาตัวนี ได้ต่อไป ซึ่งไม่ได้หมายความว่าฉันกลับไปเสพซ ้าอีก) 4. อื่นๆ…………………………………………………. ค. ทดสอบตัวของคุณเอง คุณมีความรู้สึกบ้างหรือไม่ว่าสมองของคุณต้องการพิสูจน์ว่าคุณเข้มแข็งกว่ายาเสพติด (หมายความว่า คุณสามารถจะทนต่อฤทธิ์ของยาที่เสพเข้าไปได้) จึงง่ายที่จะลืมว่ากุญแจส้าคัญในการเลิกยาและสารเสพติดคือ ความฉลาดไม่ใช่ความรู้สึกว่าตนเองมีความเข้มแข็ง ข้อความ เคย ไม่เคย 1. ฉันเข้มแข็งพอที่จะกลับไปเผชิญหน้ากับยาเสพติดหรืออยู่ร่วมกับคนที่ใช้ยาได้ 2. ฉันอยากรู้ว่า ฉันสามารถปฏิเสธการใช้ยาและสารเสพติดได้หรือไม่ 3. ฉันต้องการทดสอบว่า ฉันสามารถอยู่ท่ามกลางเพื่อนที่เสพยาได้หรือไม่ 4. ฉันอยากรู้ว่ายาบ้าท้าให้ฉันรู้สึกอย่างไรในขณะนี (หลังจากที่ฉันหยุดเสพมันได้แล้ว) 5. อื่นๆ…………………………………………………. ท�า

97 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 10 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต การรับผิดชอบในตนเอง

99 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่10.1 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต คนส่วนใหญ่มักมีเป้าหมายในการด าเนินชีวิต บางคนอาจเป็นเป้าหมายในระยะสั้นๆ เช่นการเลิกยาและสาร เสพติดให้ส าเร็จ, เรียนให้จบ แต่บางคนอาจมีเป้าหมายระยะไกลๆ เช่น สร้างครอบครัว เป็นต้น เราสามารถ ประเมินเป้าหมายและคุณค่าของชีวิตได้ 1. เป้าหมายของคุณคืออะไร คุณต้องการอะไรในชีวิต และได้รับหรือยัง ………………………………………....................................................…………………………………………………………………… ………………………………………....................................................…………………………………………………………………… 2. มีอะไรบ้างที่มาขัดขวางคุณไม่ให้ไปถึงเป้าหมาย ส่งผลต่อความยากล าบากในการไปสู่เป้าหมายที่คุณ วางแผนไว้………………………………………………………….………...…………………………………………………………………… ………………………………………...……………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………...…………………………………………………..…………………………………………………………… ยาและสารเสพติดเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุเป้าหมายของคุณหรือไม่ อย่างไร …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… 3. คุณควรท าอย่างไรเพื่อให้ประสบความส าเร็จตามเป้าหมายที่วางไว้ …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… การไม่ใช้ยาและสุราในระยะเวลาที่ยาวนาน และการเลิกยาได้ ท าให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และพบว่าการใช้ว่าการใช้ยาเป็นเรื่องที่ไม่จ าเป็น ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 10 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต, การรับผิดชอบในตนเอง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงเป้าหมายในชีวิตและควบคุมตนเองเพื่อมุ่งสู่เป้าหมายให้ได้ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักในบทบาทหน้าที่ของตนเอง สามารถวางแผนชีวิตประจ าวันและการเงินได้ 3. เพื่อให้ผู้ป่วยส ารวจตนเองว่ามีพฤติกรรมใดบ้างที่เปลี่ยนไปเมื่อใช้ยาเสพติดและตระหนักถึงการ ดูแลตนเองที่จะช่วยส่งเสริมให้ถึงเป้าหมายของตนเองได้ สาระส าคัญ 1. ในการเลิกยาผู้ที่อยู่ในระยะฟื้นฟูควรมีเป้าหมายในชีวิตที่ชัดเจนเพื่อพัฒนาตนเองในการเลิกยาและ สารเสพติด 2. การใช้ยาและสารเสพติด เสียทั้งเวลาและขาดการควบคุมการใช้เงิน ความรับผิดชอบในงานประจ า การเรียน การดูแลตนเองในชีวิตประจ าวันน้อยลง เมื่อเลิกใช้ยาและสารเสพติด พฤติกรรมเหล่านี้จะเปลี่ยนไป ในทางที่ดีขึ้น ซึ่งจะต้องมีการจัดล าดับก่อนหลังให้เหมาะสม วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้สมาชิกอ่านข้อความ และตอบค าถามข้อ 1-3 ในใบกิจกรรมที่ 10.1 และอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ทีละข้อ 2. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ก ในใบกิจกรรมที่ 10.2 แล้วให้ทุกคนตอบค าถามข้อ 1-4 และอภิปราย ร่วมกัน 3. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ข ในใบกิจกรรมที่ 10.2 แล้วให้ทุกคนตอบค าถามข้อ 1-4 และอภิปราย ร่วมกัน 4. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ค ในใบกิจกรรมที่ 10.2 แล้วอภิปรายร่วมกันเป็นรายข้อ 5. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ง ในใบกิจกรรมที่ 10.2 ให้ทุกคนตอบค าถามและอภิปรายร่วมกัน 6. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ก และ ข ในใบกิจกรรมที่ 10.3 ทีละข้อ และอภิปรายร่วมกัน 7. สมาชิกสรุปประเด็นส าคัญร่วมกันอีกครั้ง ให้ก าลังใจซึ่งกันและกัน ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นและนัด หมายกิจกรรมครั้งต่อไป อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 10.1 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต 2. ใบกิจกรรมที่ 10.2 ความรับผิดชอบเรื่องชีวิตประจ าวันและการเงิน 3. ใบกิจกรรมที่ 10.3 การดูแลตนเอง 98 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่10.1 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต คนส่วนใหญ่มักมีเป้าหมายในการด าเนินชีวิต บางคนอาจเป็นเป้าหมายในระยะสั้นๆ เช่นการเลิกยาและสาร เสพติดให้ส าเร็จ, เรียนให้จบ แต่บางคนอาจมีเป้าหมายระยะไกลๆ เช่น สร้างครอบครัว เป็นต้น เราสามารถ ประเมินเป้าหมายและคุณค่าของชีวิตได้ 1. เป้าหมายของคุณคืออะไร คุณต้องการอะไรในชีวิต และได้รับหรือยัง ………………………………………....................................................…………………………………………………………………… ………………………………………....................................................…………………………………………………………………… 2. มีอะไรบ้างที่มาขัดขวางคุณไม่ให้ไปถึงเป้าหมาย ส่งผลต่อความยากล าบากในการไปสู่เป้าหมายที่คุณ วางแผนไว้………………………………………………………….………...…………………………………………………………………… ………………………………………...……………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………...…………………………………………………..…………………………………………………………… ยาและสารเสพติดเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุเป้าหมายของคุณหรือไม่ อย่างไร …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… 3. คุณควรท าอย่างไรเพื่อให้ประสบความส าเร็จตามเป้าหมายที่วางไว้ …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… …………………………………………………………………………..………...…………………………………………………………………… การไม่ใช้ยาและสุราในระยะเวลาที่ยาวนาน และการเลิกยาได้ ท าให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และพบว่าการใช้ว่าการใช้ยาเป็นเรื่องที่ไม่จ าเป็น ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 10 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต, การรับผิดชอบในตนเอง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงเป้าหมายในชีวิตและควบคุมตนเองเพื่อมุ่งสู่เป้าหมายให้ได้ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักในบทบาทหน้าที่ของตนเอง สามารถวางแผนชีวิตประจ าวันและการเงินได้ 3. เพื่อให้ผู้ป่วยส ารวจตนเองว่ามีพฤติกรรมใดบ้างที่เปลี่ยนไปเมื่อใช้ยาเสพติดและตระหนักถึงการ ดูแลตนเองที่จะช่วยส่งเสริมให้ถึงเป้าหมายของตนเองได้ สาระส าคัญ 1. ในการเลิกยาผู้ที่อยู่ในระยะฟื้นฟูควรมีเป้าหมายในชีวิตที่ชัดเจนเพื่อพัฒนาตนเองในการเลิกยาและ สารเสพติด 2. การใช้ยาและสารเสพติด เสียทั้งเวลาและขาดการควบคุมการใช้เงิน ความรับผิดชอบในงานประจ า การเรียน การดูแลตนเองในชีวิตประจ าวันน้อยลง เมื่อเลิกใช้ยาและสารเสพติด พฤติกรรมเหล่านี้จะเปลี่ยนไป ในทางที่ดีขึ้น ซึ่งจะต้องมีการจัดล าดับก่อนหลังให้เหมาะสม วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้สมาชิกอ่านข้อความ และตอบค าถามข้อ 1-3 ในใบกิจกรรมที่ 10.1 และอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ทีละข้อ 2. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ก ในใบกิจกรรมที่ 10.2 แล้วให้ทุกคนตอบค าถามข้อ 1-4 และอภิปราย ร่วมกัน 3. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ข ในใบกิจกรรมที่ 10.2 แล้วให้ทุกคนตอบค าถามข้อ 1-4 และอภิปราย ร่วมกัน 4. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ค ในใบกิจกรรมที่ 10.2 แล้วอภิปรายร่วมกันเป็นรายข้อ 5. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ง ในใบกิจกรรมที่ 10.2 ให้ทุกคนตอบค าถามและอภิปรายร่วมกัน 6. ให้สมาชิกอ่านข้อความ ก และ ข ในใบกิจกรรมที่ 10.3 ทีละข้อ และอภิปรายร่วมกัน 7. สมาชิกสรุปประเด็นส าคัญร่วมกันอีกครั้ง ให้ก าลังใจซึ่งกันและกัน ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นและนัด หมายกิจกรรมครั้งต่อไป อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 10.1 เป้าหมายและคุณค่าของชีวิต 2. ใบกิจกรรมที่ 10.2 ความรับผิดชอบเรื่องชีวิตประจ าวันและการเงิน 3. ใบกิจกรรมที่ 10.3 การดูแลตนเอง

101 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ค. การจัดการการเงิน ช่วงที่คุณใช้ยาและสารเสพติดอยู่ มีข้อใดบ้างที่ตรงกับคุณ ………….. 1. เงินที่มากเกินไป เป็นสิ่งเร้าท าให้ไปซื้อยาและสารเสพติด ………….. 2. ฉันแอบหรือปิดบังไม่ให้รู้ผู้อื่นรู้ว่าเอาเงินไปซื้อยาและสารเสพติด ………….. 3. ฉันต้องจัดการกับหนี้ก้อนใหญ่ที่ยังไม่ได้จ่าย ………….. 4. ฉันละเลยในการเก็บออมเงิน ………….. 5. ฉันเสี่ยงเล่นการพนัน ………….. 6. เมื่อฉันรู้สึกไม่สบายใจฉันจะใช้เงินแบบไม่ยั้งคิด ………….. 7. ฉันมักจะโต้เถียงกับสมาชิกในครอบครัวบ่อยๆเกี่ยวกับเรื่องเงิน ………….. 8. ฉันเคยขโมยเงิน ………….. 9. อื่นๆ............................................................................................ ง. ช่วงติดยาและสารเสพติดคุณไม่สามารถควบคุมการใช้เงินได้แต่เมื่อคุณตัดสินใจเลิกยาในระยะแรกของการ บ าบัด คุณอาจต้องหาทางเลือกในการควบคุมการเงินของคุณ เช่น ให้คนที่ไว้วางใจมาเป็นผู้ดูแลการเงินและ เมื่อใดที่ผู้บ าบัดและคุณเห็นสมควรว่าคุณพร้อมที่จะจัดการกับการเงิน คุณสามารถดูแลการเงินด้วยตนเอง คุณ ก็จะอาจเลือกที่จะมีเป้าหมายบางอย่าง คุณมีวิธีจัดการการเงินของคุณอย่างไรในข้อต่อไปนี้ 1. จัดการผ่อนจ่ายหนี้ก้อนใหญ่ทีละน้อย แต่จ่ายสม่ าเสมอ จนหมด 2. วางแผนการใช้เงินของคุณคล้ายกับการจัดตารางเวลาของคุณ 3. ตกลงร่วมกันในเรื่องการใช้จ่ายเงินกับคนในครอบครัว หรือหุ้นส่วนการเงินของคุณ 4. เปิดบัญชีธนาคารเพื่อช่วยจัดการเรื่องการเงิน 5. ใช้จ่ายเงินตามสมควรภายใต้วิธีของคุณเอง โดยไม่เป็นหนี้สิน 6. วางแผนการเก็บเงิน และการจ่ายเงินอย่างรัดกุม คุณมีวิธีจัดการกับการเงินของคุณอย่างไร โปรดอธิบาย ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่10.2 ความรับผิดชอบเรื่องชีวิตประจ าวันและการเงิน ก. ชีวิตประจ าวัน ในขณะที่ติดยา ผู้ใช้ยาจะทุ่มเทเวลาและพลังไปกับการใช้ยาเสพติด จึงท าให้มีเวลาและความคิดที่จะ รับผิดชอบงานประจ า หรือการเรียนน้อยลง ดังนั้นคนที่ติดยาจึงมักขาดความรับผิดชอบ เมื่อเข้าสู่กระบวนการ เลิกยา คุณจ าเป็นต้องกลับไปรับผิดชอบหน้าที่ต่างๆ กลับคืนมา บางทีความคิดที่จะต้องท าสิ่งต่างๆ มีมากมาย จนท าให้เกิดความคับข้องใจหรืออึดอัดใจกับสิ่งต่างๆ ที่ต้องท า พิจารณาว่าคุณจ าเป็นต้องดูแลรับผิดชอบชีวิตประจ าวันในเรื่องใดบ้าง โดยตอบค าถามต่อไปนี้ 1. คุณมีบทบาทอะไรในฐานะที่คุณเป็นสมาชิกคนหนึ่งในครอบครัว เช่น บทบาทของลูก, บทบาทของ บิดา ฯลฯ และมีหน้าที่ท าอะไร คุณท าหน้าที่นั้นหรือยัง ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… 2. คุณให้การดูแล ช่วยเหลือ สนใจสิ่งแวดล้อมรอบตัวของคุณบ้างหรือไม่ เช่น การจัดการกับงานบ้าน, ล้างรถ, ดูแลสัตว์เลี้ยง หรือการแบ่งเบาภาระหน้าที่จากคนในครอบครัว การดูแลบ ารุงรักษา/ ซ่อมแซมสิ่งต่างๆ ในบ้าน เป็นต้น ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… 3. ปัจจุบันคุณมีงานท าแล้วหรือยัง และคุณท างานที่รับผิดชอบได้ดีเพียงใด และต้องพัฒนาปรับปรุง อย่างไรบ้าง ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… 4. คุณมีภาระหนี้สินบ้างหรือไม่และคุณวางแผนจัดการเรื่องการเงินอย่างไรบ้าง ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ข. ถ้าคุณพยายามท าทั้งหมดในทันทีคุณอาจรู้สึกว่ามันมากมายและท าให้สิ้นหวัง คุณสามารถวางแผน เพื่อท า 1-2 อย่าง ในแต่ละสัปดาห์หรือแต่ละเดือนได้การจัดการสิ่งเหล่านี้จะช่วยให้คุณรู้สึกถึงความสามารถในการ ควบคุมสถานการณ์ในชีวิตได้ดีขึ้น 1. จากข้อ ก. คุณคิดอยากจะท าอะไรเป็นสิ่งแรก………………………………………………………….……………. 2. ฉันจะเริ่มท าโดย……………………………………………..……………………………………………………..…………… 3. สิ่งที่สองที่ฉันคิดอยากท าคือ …………………………………….…………………………………………………………. 4. ฉันจะเริ่มท าโดย…………………………………………………..…………………………………………………………….. 100 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ค. การจัดการการเงิน ช่วงที่คุณใช้ยาและสารเสพติดอยู่ มีข้อใดบ้างที่ตรงกับคุณ ………….. 1. เงินที่มากเกินไป เป็นสิ่งเร้าท าให้ไปซื้อยาและสารเสพติด ………….. 2. ฉันแอบหรือปิดบังไม่ให้รู้ผู้อื่นรู้ว่าเอาเงินไปซื้อยาและสารเสพติด ………….. 3. ฉันต้องจัดการกับหนี้ก้อนใหญ่ที่ยังไม่ได้จ่าย ………….. 4. ฉันละเลยในการเก็บออมเงิน ………….. 5. ฉันเสี่ยงเล่นการพนัน ………….. 6. เมื่อฉันรู้สึกไม่สบายใจฉันจะใช้เงินแบบไม่ยั้งคิด ………….. 7. ฉันมักจะโต้เถียงกับสมาชิกในครอบครัวบ่อยๆเกี่ยวกับเรื่องเงิน ………….. 8. ฉันเคยขโมยเงิน ………….. 9. อื่นๆ............................................................................................ ง. ช่วงติดยาและสารเสพติดคุณไม่สามารถควบคุมการใช้เงินได้แต่เมื่อคุณตัดสินใจเลิกยาในระยะแรกของการ บ าบัด คุณอาจต้องหาทางเลือกในการควบคุมการเงินของคุณ เช่น ให้คนที่ไว้วางใจมาเป็นผู้ดูแลการเงินและ เมื่อใดที่ผู้บ าบัดและคุณเห็นสมควรว่าคุณพร้อมที่จะจัดการกับการเงิน คุณสามารถดูแลการเงินด้วยตนเอง คุณ ก็จะอาจเลือกที่จะมีเป้าหมายบางอย่าง คุณมีวิธีจัดการการเงินของคุณอย่างไรในข้อต่อไปนี้ 1. จัดการผ่อนจ่ายหนี้ก้อนใหญ่ทีละน้อย แต่จ่ายสม่ าเสมอ จนหมด 2. วางแผนการใช้เงินของคุณคล้ายกับการจัดตารางเวลาของคุณ 3. ตกลงร่วมกันในเรื่องการใช้จ่ายเงินกับคนในครอบครัว หรือหุ้นส่วนการเงินของคุณ 4. เปิดบัญชีธนาคารเพื่อช่วยจัดการเรื่องการเงิน 5. ใช้จ่ายเงินตามสมควรภายใต้วิธีของคุณเอง โดยไม่เป็นหนี้สิน 6. วางแผนการเก็บเงิน และการจ่ายเงินอย่างรัดกุม คุณมีวิธีจัดการกับการเงินของคุณอย่างไร โปรดอธิบาย ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ………………………………………………………………………………………………………………………........………………...………… ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่10.2 ความรับผิดชอบเรื่องชีวิตประจ าวันและการเงิน ก. ชีวิตประจ าวัน ในขณะที่ติดยา ผู้ใช้ยาจะทุ่มเทเวลาและพลังไปกับการใช้ยาเสพติด จึงท าให้มีเวลาและความคิดที่จะ รับผิดชอบงานประจ า หรือการเรียนน้อยลง ดังนั้นคนที่ติดยาจึงมักขาดความรับผิดชอบ เมื่อเข้าสู่กระบวนการ เลิกยา คุณจ าเป็นต้องกลับไปรับผิดชอบหน้าที่ต่างๆ กลับคืนมา บางทีความคิดที่จะต้องท าสิ่งต่างๆ มีมากมาย จนท าให้เกิดความคับข้องใจหรืออึดอัดใจกับสิ่งต่างๆ ที่ต้องท า พิจารณาว่าคุณจ าเป็นต้องดูแลรับผิดชอบชีวิตประจ าวันในเรื่องใดบ้าง โดยตอบค าถามต่อไปนี้ 1. คุณมีบทบาทอะไรในฐานะที่คุณเป็นสมาชิกคนหนึ่งในครอบครัว เช่น บทบาทของลูก, บทบาทของ บิดา ฯลฯ และมีหน้าที่ท าอะไร คุณท าหน้าที่นั้นหรือยัง ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… 2. คุณให้การดูแล ช่วยเหลือ สนใจสิ่งแวดล้อมรอบตัวของคุณบ้างหรือไม่ เช่น การจัดการกับงานบ้าน, ล้างรถ, ดูแลสัตว์เลี้ยง หรือการแบ่งเบาภาระหน้าที่จากคนในครอบครัว การดูแลบ ารุงรักษา/ ซ่อมแซมสิ่งต่างๆ ในบ้าน เป็นต้น ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… 3. ปัจจุบันคุณมีงานท าแล้วหรือยัง และคุณท างานที่รับผิดชอบได้ดีเพียงใด และต้องพัฒนาปรับปรุง อย่างไรบ้าง ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… 4. คุณมีภาระหนี้สินบ้างหรือไม่และคุณวางแผนจัดการเรื่องการเงินอย่างไรบ้าง ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ………………………………………...…………………………………………………………………………………………………..…………… ข. ถ้าคุณพยายามท าทั้งหมดในทันทีคุณอาจรู้สึกว่ามันมากมายและท าให้สิ้นหวัง คุณสามารถวางแผน เพื่อท า 1-2 อย่าง ในแต่ละสัปดาห์หรือแต่ละเดือนได้การจัดการสิ่งเหล่านี้จะช่วยให้คุณรู้สึกถึงความสามารถในการ ควบคุมสถานการณ์ในชีวิตได้ดีขึ้น 1. จากข้อ ก. คุณคิดอยากจะท าอะไรเป็นสิ่งแรก………………………………………………………….……………. 2. ฉันจะเริ่มท าโดย……………………………………………..……………………………………………………..…………… 3. สิ่งที่สองที่ฉันคิดอยากท าคือ …………………………………….…………………………………………………………. 4. ฉันจะเริ่มท าโดย…………………………………………………..……………………………………………………………..

103 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 11 ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา บทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม (ผู้ป่วยและครอบครัว) ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่10.3 การดูแลตนเอง ก. ผู้ติดยาและสารเสพติดมักไม่สนใจดูแลตัวเอง เพราะในขณะที่ใช้ยาเขาจะไม่มีเวลาและพลังเพียงพอที่จะ ดูแลสุขภาพ การไม่ดูแลตนเองเป็นปัจจัยส าคัญในการสูญเสียความภาคภูมิใจและการรับรู้คุณค่าของตนเอง คุณจะมีคุณค่าได้ก็ต่อเมื่อคุณให้ความส าคัญแก่มัน และเมื่อเลิกยาสุขภาพและลักษณะภายนอกกลายเป็นเรื่อง ส าคัญเมื่อคุณใส่ใจตนเองมากขึ้น ซึ่งมันเป็นส่วนหนึ่งของการเริ่มต้นรับผิดชอบและนับถือตนเอง 1. คุณเคยไปตรวจสุขภาพบ้างหรือไม่ ………………………………………………………………………………………. 2. คุณไปพบทันตแพทย์ครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่ ………………………………………………………………………..……… 3. คุณสนใจที่จะดูแลหรือเปลี่ยนทรงผม บ้างหรือไม่ …………………………………………………..………………. 4. คุณสนใจอาหารที่รับประทานหรือไม่ (เช่น มากไป น้อยไป ไม่มีคุณค่า) ……………………………….. 5. คุณยังคงสวมเสื้อผ้าเก่า ๆ ที่คุณเคยใส่ในช่วงติดยาหรือไม่ ………………………………………………………. 6. คุณต้องการตรวจสภาพสายตาหรือการได้ยินหรือไม่ …………………………………………………………..…… 7. การออกก าลังกายแบบใดที่คุณท าเป็นประจ า ………………………………………………………………….…….. 8. คุณควบคุมการดื่มกาแฟและสูบบุหรี่ได้หรือไม่ …………………………………………………………………….…. ข. หากคุณต้องท ากิจกรรมทั้งหมดในคราวเดียวก็อาจเป็นเรื่องที่ยากล าบาก คุณควรเลือกท ากิจกรรมที่ส าคัญ อันดับแรกๆ ก่อน อาจเริ่มท า 1-2 ข้อในแต่ละสัปดาห์เพื่อให้คุณรู้สึกดีขึ้น และท าให้คุณมีพลังและสุขใจจาก การเลิกยาและสารเสพติดของคุณ สิ่งแรกที่คุณจะท าเพื่อดูแลตนเองคือ ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 102 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 11 ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา บทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม (ผู้ป่วยและครอบครัว) ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่10.3 การดูแลตนเอง ก. ผู้ติดยาและสารเสพติดมักไม่สนใจดูแลตัวเอง เพราะในขณะที่ใช้ยาเขาจะไม่มีเวลาและพลังเพียงพอที่จะ ดูแลสุขภาพ การไม่ดูแลตนเองเป็นปัจจัยส าคัญในการสูญเสียความภาคภูมิใจและการรับรู้คุณค่าของตนเอง คุณจะมีคุณค่าได้ก็ต่อเมื่อคุณให้ความส าคัญแก่มัน และเมื่อเลิกยาสุขภาพและลักษณะภายนอกกลายเป็นเรื่อง ส าคัญเมื่อคุณใส่ใจตนเองมากขึ้น ซึ่งมันเป็นส่วนหนึ่งของการเริ่มต้นรับผิดชอบและนับถือตนเอง 1. คุณเคยไปตรวจสุขภาพบ้างหรือไม่ ………………………………………………………………………………………. 2. คุณไปพบทันตแพทย์ครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่ ………………………………………………………………………..……… 3. คุณสนใจที่จะดูแลหรือเปลี่ยนทรงผม บ้างหรือไม่ …………………………………………………..………………. 4. คุณสนใจอาหารที่รับประทานหรือไม่ (เช่น มากไป น้อยไป ไม่มีคุณค่า) ……………………………….. 5. คุณยังคงสวมเสื้อผ้าเก่า ๆ ที่คุณเคยใส่ในช่วงติดยาหรือไม่ ………………………………………………………. 6. คุณต้องการตรวจสภาพสายตาหรือการได้ยินหรือไม่ …………………………………………………………..…… 7. การออกก าลังกายแบบใดที่คุณท าเป็นประจ า ………………………………………………………………….…….. 8. คุณควบคุมการดื่มกาแฟและสูบบุหรี่ได้หรือไม่ …………………………………………………………………….…. ข. หากคุณต้องท ากิจกรรมทั้งหมดในคราวเดียวก็อาจเป็นเรื่องที่ยากล าบาก คุณควรเลือกท ากิจกรรมที่ส าคัญ อันดับแรกๆ ก่อน อาจเริ่มท า 1-2 ข้อในแต่ละสัปดาห์เพื่อให้คุณรู้สึกดีขึ้น และท าให้คุณมีพลังและสุขใจจาก การเลิกยาและสารเสพติดของคุณ สิ่งแรกที่คุณจะท าเพื่อดูแลตนเองคือ ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

105 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบความรู้ที่11.1 (การให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัว) ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยาและบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา สไลด์ประกอบการบรรยายเรื่อง ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา (กรุณาสแกน QR code) สไลด์แผ่น 1 ครอบครัว หมายถึง บุคคลที่อยู่ร่วมกับตัวเราใกล้ชิดเรา ระบบครอบครัว หมายถึง ญาติพี่น้องใน ครอบครัวและบุคคลอื่นที่ใกล้ชิด เช่น เพื่อนสนิท เพื่อนร่วมงาน เป็นต้น วัตถุประสงค์ในครั้งนี้ คือ การเรียนรู้ว่าบุคคลในครอบครัว และบุคคลใกล้ชิดมีความรู้สึกและปฏิกิริยา ต่อผู้รับการบ าบัดอย่างไรบ้าง รวมทั้งให้บุคคลดังกล่าวมีความเข้าใจต่อผลกระทบที่เกิดจากการติดยา และ ผลกระทบต่อครอบครัว ตลอดจนชีวเคมีของยาเสพติดต่อสมอง จะท าให้ผู้รับการบ าบัดและครอบครัวเข้าใจ พฤติกรรมที่ท าร้ายตนเอง (self-destructive behavior) และความพยายามของคนรอบข้างที่รับมือกับ เหตุการณ์เหล่านั้น สไลด์แผ่น 2 ขั้นตอนการติดยาของสมองแบ่งเป็น 4 ระยะคือ ระยะเริ่มเสพยา ระยะคงเสพยา ระยะหมกมุ่นกับการ เสพยา และระยะวิกฤติ สไลด์แผ่น 3 ระยะเริ่มเสพยา ผู้ป่วยเริ่มเสพยาเป็นครั้งคราวในโอกาสพิเศษ เช่น งานรื่นเริง วันปีใหม่กับเพื่อนที่ใช้ ยา หรือใช้เพราะเหตุผลบางอย่าง เช่น ต้องการลดน้ าหนัก หรือไม่ให้ง่วงนอน เมื่อเปรียบเทียบแล้วผลด้านบวก มีมากกว่าด้านลบที่การเสพยาเป็นสิ่งผิดกฎหมาย และสิ้นเปลืองเงินยังดูเหมือนไม่เป็นข้อเสียมากนัก ในระยะนี้ สมองที่ใช้เหตุผลยังคงตัดสินใจให้เสพยาในบางโอกาส สไลด์แผ่น 4 ระยะเริ่มเสพยา มีผลกระทบต่อสมาชิกครอบครัวเพียงเล็กน้อย เขาอาจจะไม่ได้ตระหนักถึงการเสพยา เลย อาจเห็นพฤติกรรมที่เกิดจากการเสพยาชั่วคราว แต่ไม่ได้โยงไปถึงการเสพยา สมาชิกครอบครัวอาจสงสัย ถึงการไม่รับผิดชอบหรือละเลยต่อหน้าที่ในบางครั้ง หรือบางทีอาจชมเชยผู้เสพยาที่ท างานได้นานขึ้น หรือมี ก าลังมากกว่าปกติ ครอบครัวยังมองพฤติกรรมเหล่านี้ไม่ออกว่าเกี่ยวข้องกับการเสพยา ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 11 (ผู้ป่วยและครอบครัว) ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา, บทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวมีความเข้าใจเรื่องปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และ บทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา 2. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม และสามารถเรียนรู้วิธี เปลี่ยนความคิดเกี่ยวกับยาเสพติด ฝึกฝนการรับรู้สภาวะอารมณ์ความรู้สึกของตนเอง และรู้เท่าทันความคิด และควบคุมความคิดของตนเอง ตลอดจนมีความตระหนักต่อพฤติกรรมเสพติดที่สัมพันธ์กับการใช้ยาเสพติด สาระส าคัญ 1. ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยาสัมพันธ์กับระยะในการเสพยาของผู้ป่วย กล่าวคือ ในระยะเริ่ม เสพยา ยังมีผลกระทบต่อสมาชิกครอบครัวเพียงเล็กน้อย ต่อมาในระยะคงเสพยา ครอบครัวเริ่มทราบถึงปัญหา ที่เกิดขึ้น และพยายามช่วยแก้ปัญหาแต่ท าได้บางครั้ง ในระยะหมกมุ่น ครอบครัวเลิกพยายามแก้ปัญหาเพราะรู้ ว่ามันไร้ผล เมื่อพวกเขาไม่สามารถจะเลี่ยงจากการเผชิญกับผลกระทบของพฤติกรรมของผู้ใช้ยา พวกเขาจะหันมา ต าหนิตนเองหรือผู้ติดยา และในระยะวิกฤติ สมาชิกครอบครัวมักแยกตัวจากผู้ติดยาเพื่อป้องกันตนเอง เป็นผล จากความรู้สึกล้มเหลวและหมดหวัง 2. การใช้ยาเสพติดเปลี่ยนแปลงวิธีคิดของบุคคล เป้าหมายในการเลิกยาเสพติดคือ การเรียนรู้ที่จะ แยกแยะความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมของตนเองในรูปแบบที่ก่อให้เกิดผลดีที่สุดต่อตัวผู้ป่วย วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยเริ่ม จากการให้ความรู้เรื่องปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา ตามใบ ความรู้ที่ 11.1 กระตุ้นให้ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในความรู้ดังกล่าว และผู้บ าบัดให้ ก าลังใจแก่ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัว 2. ผู้บ าบัดเชิญสมาชิกครอบครัวพักผ่อนตามอัธยาศัย และด าเนินการปรึกษารายบุคคลกับผู้ป่วยโดย ใช้ใบกิจกรรมที่ 11.1 เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจถึงความเชื่อมโยงระหว่างความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม ตลอดจน ตระหนักต่อพฤติกรรมเสพติดที่สัมพันธ์กับการใช้ยาเสพติด อุปกรณ์ 1. ใบความรู้ที่ 11.1 ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยาและบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา 2. ใบกิจกรรมที่ 11.1 ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม 104 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบความรู้ที่11.1 (การให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัว) ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยาและบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา สไลด์ประกอบการบรรยายเรื่อง ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา (กรุณาสแกน QR code) สไลด์แผ่น 1 ครอบครัว หมายถึง บุคคลที่อยู่ร่วมกับตัวเราใกล้ชิดเรา ระบบครอบครัว หมายถึง ญาติพี่น้องใน ครอบครัวและบุคคลอื่นที่ใกล้ชิด เช่น เพื่อนสนิท เพื่อนร่วมงาน เป็นต้น วัตถุประสงค์ในครั้งนี้ คือ การเรียนรู้ว่าบุคคลในครอบครัว และบุคคลใกล้ชิดมีความรู้สึกและปฏิกิริยา ต่อผู้รับการบ าบัดอย่างไรบ้าง รวมทั้งให้บุคคลดังกล่าวมีความเข้าใจต่อผลกระทบที่เกิดจากการติดยา และ ผลกระทบต่อครอบครัว ตลอดจนชีวเคมีของยาเสพติดต่อสมอง จะท าให้ผู้รับการบ าบัดและครอบครัวเข้าใจ พฤติกรรมที่ท าร้ายตนเอง (self-destructive behavior) และความพยายามของคนรอบข้างที่รับมือกับ เหตุการณ์เหล่านั้น สไลด์แผ่น 2 ขั้นตอนการติดยาของสมองแบ่งเป็น 4 ระยะคือ ระยะเริ่มเสพยา ระยะคงเสพยา ระยะหมกมุ่นกับการ เสพยา และระยะวิกฤติ สไลด์แผ่น 3 ระยะเริ่มเสพยา ผู้ป่วยเริ่มเสพยาเป็นครั้งคราวในโอกาสพิเศษ เช่น งานรื่นเริง วันปีใหม่กับเพื่อนที่ใช้ ยา หรือใช้เพราะเหตุผลบางอย่าง เช่น ต้องการลดน้ าหนัก หรือไม่ให้ง่วงนอน เมื่อเปรียบเทียบแล้วผลด้านบวก มีมากกว่าด้านลบที่การเสพยาเป็นสิ่งผิดกฎหมาย และสิ้นเปลืองเงินยังดูเหมือนไม่เป็นข้อเสียมากนัก ในระยะนี้ สมองที่ใช้เหตุผลยังคงตัดสินใจให้เสพยาในบางโอกาส สไลด์แผ่น 4 ระยะเริ่มเสพยา มีผลกระทบต่อสมาชิกครอบครัวเพียงเล็กน้อย เขาอาจจะไม่ได้ตระหนักถึงการเสพยา เลย อาจเห็นพฤติกรรมที่เกิดจากการเสพยาชั่วคราว แต่ไม่ได้โยงไปถึงการเสพยา สมาชิกครอบครัวอาจสงสัย ถึงการไม่รับผิดชอบหรือละเลยต่อหน้าที่ในบางครั้ง หรือบางทีอาจชมเชยผู้เสพยาที่ท างานได้นานขึ้น หรือมี ก าลังมากกว่าปกติ ครอบครัวยังมองพฤติกรรมเหล่านี้ไม่ออกว่าเกี่ยวข้องกับการเสพยา ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 11 (ผู้ป่วยและครอบครัว) ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา, บทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวมีความเข้าใจเรื่องปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และ บทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา 2. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม และสามารถเรียนรู้วิธี เปลี่ยนความคิดเกี่ยวกับยาเสพติด ฝึกฝนการรับรู้สภาวะอารมณ์ความรู้สึกของตนเอง และรู้เท่าทันความคิด และควบคุมความคิดของตนเอง ตลอดจนมีความตระหนักต่อพฤติกรรมเสพติดที่สัมพันธ์กับการใช้ยาเสพติด สาระส าคัญ 1. ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยาสัมพันธ์กับระยะในการเสพยาของผู้ป่วย กล่าวคือ ในระยะเริ่ม เสพยา ยังมีผลกระทบต่อสมาชิกครอบครัวเพียงเล็กน้อย ต่อมาในระยะคงเสพยา ครอบครัวเริ่มทราบถึงปัญหา ที่เกิดขึ้น และพยายามช่วยแก้ปัญหาแต่ท าได้บางครั้ง ในระยะหมกมุ่น ครอบครัวเลิกพยายามแก้ปัญหาเพราะรู้ ว่ามันไร้ผล เมื่อพวกเขาไม่สามารถจะเลี่ยงจากการเผชิญกับผลกระทบของพฤติกรรมของผู้ใช้ยา พวกเขาจะหันมา ต าหนิตนเองหรือผู้ติดยา และในระยะวิกฤติ สมาชิกครอบครัวมักแยกตัวจากผู้ติดยาเพื่อป้องกันตนเอง เป็นผล จากความรู้สึกล้มเหลวและหมดหวัง 2. การใช้ยาเสพติดเปลี่ยนแปลงวิธีคิดของบุคคล เป้าหมายในการเลิกยาเสพติดคือ การเรียนรู้ที่จะ แยกแยะความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมของตนเองในรูปแบบที่ก่อให้เกิดผลดีที่สุดต่อตัวผู้ป่วย วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยเริ่ม จากการให้ความรู้เรื่องปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา ตามใบ ความรู้ที่ 11.1 กระตุ้นให้ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในความรู้ดังกล่าว และผู้บ าบัดให้ ก าลังใจแก่ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัว 2. ผู้บ าบัดเชิญสมาชิกครอบครัวพักผ่อนตามอัธยาศัย และด าเนินการปรึกษารายบุคคลกับผู้ป่วยโดย ใช้ใบกิจกรรมที่ 11.1 เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจถึงความเชื่อมโยงระหว่างความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม ตลอดจน ตระหนักต่อพฤติกรรมเสพติดที่สัมพันธ์กับการใช้ยาเสพติด อุปกรณ์ 1. ใบความรู้ที่ 11.1 ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยาและบทบาทของครอบครัวต่อการเลิกยา 2. ใบกิจกรรมที่ 11.1 ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม

107 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด สไลด์แผ่น 10 ระยะวิกฤติ สมาชิกครอบครัวมักแยกตัวจากผู้ติดยาเพื่อป้องกันตนเอง เป็นผลจากความรู้สึกล้มเหลว และหมดหวัง เมื่อพวกเขาอยู่ในสภาวะที่ต้องอยู่ร่วมกับผู้ติดยา เขาเรียนรู้ที่จะท าและคิดเพื่อที่จะรักษาความ สงบในครอบครัว แต่มันต่างไปจากความเป็นอยู่ของครอบครัวอื่นๆ สไลด์แผ่น 11 เราขอให้สมาชิกครอบครัวมีส่วนร่วมในการรักษาเท่าที่จะท าได้ เนื่องจากเหตุผลที่ว่า ผลการรักษาดี ขึ้น เมื่อมีสมาชิกครอบครัวที่ให้การช่วยผู้ติดยาอย่างน้อย 1 คน และมีส่วนร่วมในการรักษา เหตุผลที่ส าคัญ อย่างหนึ่งคือ สมาชิกครอบครัวได้ทราบถึงการเตรียมตัวในระยะต่างๆ ของกระบวนการเลิกยา และท าให้เข้าใจ สิ่งที่เกิดขึ้นกับผู้ที่ก าลังเลิกยา อะไรเป็นอุปสรรคในการเลิกยา ขณะที่ผู้ติดยามักไม่อยากเกี่ยวข้องกับสมาชิก ครอบครัวที่อาจจะอดทนมากเกินไป หรือชอบบ่นว่า กระบวนการรักษาจะมีผลต่อสมาชิกครอบครัวที่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้ติดยาในระยะที่ติดยามากขึ้น สมาชิกครอบครัวจ าเป็นต้องเปลี่ยนแปลงตนเอง เพื่อที่จะหลุดพ้นจากผลกระทบการติดยา สไลด์แผ่น 12 เส้นทางสู่การเลิกยา ตารางเวลาจะเปลี่ยนแปลงไปแต่ละบุคคล ระยะขาดยา นาน 3-10 วัน อาการที่รุนแรงคือ อาการอยากยาและซึมเศร้า มีหลายคนที่มีอาการไม่ รุนแรง หลับยาก กินเก่ง และไม่มีสมาธิ ระยะฮันนีมูน นานได้ถึง 6 สัปดาห์ อาการคือ มีก าลังเพิ่มขึ้น กระตือรือร้น มองโลกในแง่ดี มีความ เชื่อมั่นมากไปจนหลายคนคิดว่าระยะนี้เป็นการสิ้นสุดกระบวนการรักษา ซึ่งสิ่งนั้นยังคงมีผลทางบวก อย่างไรก็ ตามให้ค านึงว่า ส่วนที่ยากที่สุดของการเลิกยาก าลังมา ระยะฝ่าอุปสรรค 6 สัปดาห์ถึงประมาณ 4 เดือน น ามาซึ่งความร าคาญใจและอารมณ์ที่ยุ่งยากและไม่ สามารถใช้ความคิดได้เต็มที่ ส่วนมากผู้รับการบ าบัดจะมีอารมณ์เศร้า หงุดหงิด ไม่มีสมาธิ ไม่มีก าลังและขาด ความกระตือรือร้น โอกาสในการกลับไปเสพซ้ าสูงในระยะนี้ แต่การช่วยเหลือและการออกก าลังจะช่วยให้ผ่าน ระยะนี้ไปได้ ระยะปรับตัว /คลี่คลาย การรับรู้ถึงอาการในระยะต่างๆ ก่อน เป็นการเตรียมพร้อม และรู้ถึงอาการ แสดงของสมองที่ก าลังหาย/ฟื้นตัว วิธีการผ่านไปแต่ละวันให้ได้โดยไม่เสพยาเป็นหลักการส าคัญที่ช่วยให้ผู้รับ การบ าบัดเลิกยาได้ หลังหยุดยาได้ 1 ปี ผู้รับการบ าบัดจะสามารถปรับตัวมาใช้ชีวิตปกติและคิดเรื่องอื่นๆ ใน ชีวิตได้ เช่น การแต่งงาน สไลด์แผ่น 13 การปฏิบัติตัวของผู้รับการบ าบัดในช่วงแรกและช่วงกลางของการเลิกยา สไลด์แผ่น 14 การปฏิบัติตัวของผู้รับการบ าบัดในช่วงปลายของการเลิกยา สไลด์แผ่น 15 การปฏิบัติตัวส าหรับสมาชิกครอบครัวในช่วงแรกและช่วงกลางของการเลิกยาของผู้รับการบ าบัด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด สไลด์แผ่น 5 ระยะคงเสพยา จะมีการเสพยาเพิ่มขึ้น เริ่มใช้เป็นประจ า บางทีเป็นสัปดาห์หรือเดือน การตัดสินใจเริ่ม เอนเอียงไปในทางเสพยา สมองส่วนนอกยังคงควบคุมได้ การตัดสินใจยังคงใช้เหตุผล อย่างไรก็ตามผลทางลบ ของการเสพยาเริ่มมีมากขึ้น สไลด์แผ่น 6 ระยะคงเสพยา ครอบครัวเริ่มทราบถึงปัญหาที่เกิดขึ้น และพยายามช่วยแก้ปัญหาแต่ท าได้บางครั้ง เพราะปัญหาจริงๆ อยู่ที่การเสพยาและผลกระทบที่เกิดหลังการเสพยา สมาชิกครอบครัวให้ความช่วยเหลือ ด้านการเงิน โดยที่อาจให้อภัยกับการไม่รับผิดชอบ และละเลยหน้าที่ที่เกิดจากการเสพยา สมาชิกในครอบครัว รับบทบาทรับผิดชอบเรื่องการหาเงิน การใช้เวลากับครอบครัวและเพื่อน และดูแลงานบ้าน แต่การช่วย แก้ปัญหาไม่ได้ผล ปัญหายังคงด าเนินต่อไปโดยยังมีการใช้ยาต่อ Enabling เป็นค าที่บรรยายถึงพฤติกรรมของสมาชิกในครอบครัวที่ช่วยให้ผู้ติดยา (บางครั้งโดยไม่ ตั้งใจ) ให้ยังคงใช้ยาเสพติดต่อไป โดยปิดบังการใช้ยาต่อเนื่องที่เกิดขึ้น การท าเช่นนี้ส่งผลให้ผู้ติดยามีเวลา มี ก าลัง มีเงินที่จะใช้ยา และไม่ต้องการเลิกยา สไลด์แผ่น 7 ระยะหมกมุ่น จะเห็นว่าผลทางลบจากการเสพยามีน้ าหนักมากกว่าผลทางบวกอย่างชัดเจน ในจุดนี้ การตัดสินใจโดยใช้เหตุผลจะหยุดการเสพยานั้น บางคนท าได้ แต่บางคนท าไม่ได้เรายังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด และเกิดอย่างไรที่บางคนสามารถเลิกเสพยาได้ ส่วนอีกคนกลับมาติดยา ส าหรับคนที่ติดยา สมองส่วนนอกที่ใช้ เหตุผลไม่สามารถควบคุมได้ ดูเหมือนว่าความคิด การประเมินผล และการตัดสินใจก าลังเกิดขึ้น แต่พฤติกรรม กลับท าตรงกันข้าม ผู้ใช้ยาอาจแก้ปัญหาด้วยการหยุดเสพยาอย่างจริงใจแต่มักจะควบคุมตนเองไม่ได้ เมื่อเผชิญ กับเพื่อนที่ใช้ยาด้วยกัน หรือมีเงินพอที่จะเสพยา สไลด์แผ่น 8 ระยะหมกมุ่น จุดนี้ครอบครัวเลิกพยายามแก้ปัญหาเพราะรู้ว่ามันไร้ผล พยายามไม่สนใจสิ่งที่ก าลัง เกิดขึ้น เมื่อพวกเขาไม่สามารถจะเลี่ยงจากการเผชิญกับผลกระทบของพฤติกรรมของผู้ใช้ยา พวกเขาจะหันมา ต าหนิตนเองหรือผู้ติดยา การติดยาท าให้สมาชิกครอบครัวและผู้ติดยารู้สึกผิดและละอายในสิ่งที่ก าลังเกิดขึ้น และ ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ สไลด์แผ่น 9 ระยะวิกฤติ ตอนนี้ผลทางลบจากการเสพยาจะมีมากกว่าผลทางบวก แม้ว่ามีบางโอกาสที่ผู้เสพยาได้ สัญญากับตนเองและคนอื่นว่าจะหยุดเสพ ก็ยังมีการเสพยาอย่างต่อเนื่อง การตัดสินใจที่ใช้เหตุผลและมีสติที่ไม่ เสพยาไม่เพียงพอที่จะขัดขวางเงื่อนไขที่เกิดขึ้นในสมองที่ติดยา (Limbic system) ทั้งๆ ที่ผู้ติดยาและบุคคล รอบข้างได้พบกับผลทางลบที่ตามมาทั้งหมด ผู้ใช้ยายังคงใช้ต่อ การตัดสินใจโดยใช้เหตุผลไม่ได้ผล พฤติกรรม ของผู้ใช้ยาในระยะวิกฤตคล้ายกับพฤติกรรมของลิงที่ติดยาและเสพจนตาย 106 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด สไลด์แผ่น 10 ระยะวิกฤติ สมาชิกครอบครัวมักแยกตัวจากผู้ติดยาเพื่อป้องกันตนเอง เป็นผลจากความรู้สึกล้มเหลว และหมดหวัง เมื่อพวกเขาอยู่ในสภาวะที่ต้องอยู่ร่วมกับผู้ติดยา เขาเรียนรู้ที่จะท าและคิดเพื่อที่จะรักษาความ สงบในครอบครัว แต่มันต่างไปจากความเป็นอยู่ของครอบครัวอื่นๆ สไลด์แผ่น 11 เราขอให้สมาชิกครอบครัวมีส่วนร่วมในการรักษาเท่าที่จะท าได้ เนื่องจากเหตุผลที่ว่า ผลการรักษาดี ขึ้น เมื่อมีสมาชิกครอบครัวที่ให้การช่วยผู้ติดยาอย่างน้อย 1 คน และมีส่วนร่วมในการรักษา เหตุผลที่ส าคัญ อย่างหนึ่งคือ สมาชิกครอบครัวได้ทราบถึงการเตรียมตัวในระยะต่างๆ ของกระบวนการเลิกยา และท าให้เข้าใจ สิ่งที่เกิดขึ้นกับผู้ที่ก าลังเลิกยา อะไรเป็นอุปสรรคในการเลิกยา ขณะที่ผู้ติดยามักไม่อยากเกี่ยวข้องกับสมาชิก ครอบครัวที่อาจจะอดทนมากเกินไป หรือชอบบ่นว่า กระบวนการรักษาจะมีผลต่อสมาชิกครอบครัวที่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้ติดยาในระยะที่ติดยามากขึ้น สมาชิกครอบครัวจ าเป็นต้องเปลี่ยนแปลงตนเอง เพื่อที่จะหลุดพ้นจากผลกระทบการติดยา สไลด์แผ่น 12 เส้นทางสู่การเลิกยา ตารางเวลาจะเปลี่ยนแปลงไปแต่ละบุคคล ระยะขาดยา นาน 3-10 วัน อาการที่รุนแรงคือ อาการอยากยาและซึมเศร้า มีหลายคนที่มีอาการไม่ รุนแรง หลับยาก กินเก่ง และไม่มีสมาธิ ระยะฮันนีมูน นานได้ถึง 6 สัปดาห์ อาการคือ มีก าลังเพิ่มขึ้น กระตือรือร้น มองโลกในแง่ดี มีความ เชื่อมั่นมากไปจนหลายคนคิดว่าระยะนี้เป็นการสิ้นสุดกระบวนการรักษา ซึ่งสิ่งนั้นยังคงมีผลทางบวก อย่างไรก็ ตามให้ค านึงว่า ส่วนที่ยากที่สุดของการเลิกยาก าลังมา ระยะฝ่าอุปสรรค 6 สัปดาห์ถึงประมาณ 4 เดือน น ามาซึ่งความร าคาญใจและอารมณ์ที่ยุ่งยากและไม่ สามารถใช้ความคิดได้เต็มที่ ส่วนมากผู้รับการบ าบัดจะมีอารมณ์เศร้า หงุดหงิด ไม่มีสมาธิ ไม่มีก าลังและขาด ความกระตือรือร้น โอกาสในการกลับไปเสพซ้ าสูงในระยะนี้ แต่การช่วยเหลือและการออกก าลังจะช่วยให้ผ่าน ระยะนี้ไปได้ ระยะปรับตัว /คลี่คลาย การรับรู้ถึงอาการในระยะต่างๆ ก่อน เป็นการเตรียมพร้อม และรู้ถึงอาการ แสดงของสมองที่ก าลังหาย/ฟื้นตัว วิธีการผ่านไปแต่ละวันให้ได้โดยไม่เสพยาเป็นหลักการส าคัญที่ช่วยให้ผู้รับ การบ าบัดเลิกยาได้ หลังหยุดยาได้ 1 ปี ผู้รับการบ าบัดจะสามารถปรับตัวมาใช้ชีวิตปกติและคิดเรื่องอื่นๆ ใน ชีวิตได้ เช่น การแต่งงาน สไลด์แผ่น 13 การปฏิบัติตัวของผู้รับการบ าบัดในช่วงแรกและช่วงกลางของการเลิกยา สไลด์แผ่น 14 การปฏิบัติตัวของผู้รับการบ าบัดในช่วงปลายของการเลิกยา สไลด์แผ่น 15 การปฏิบัติตัวส าหรับสมาชิกครอบครัวในช่วงแรกและช่วงกลางของการเลิกยาของผู้รับการบ าบัด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด สไลด์แผ่น 5 ระยะคงเสพยา จะมีการเสพยาเพิ่มขึ้น เริ่มใช้เป็นประจ า บางทีเป็นสัปดาห์หรือเดือน การตัดสินใจเริ่ม เอนเอียงไปในทางเสพยา สมองส่วนนอกยังคงควบคุมได้ การตัดสินใจยังคงใช้เหตุผล อย่างไรก็ตามผลทางลบ ของการเสพยาเริ่มมีมากขึ้น สไลด์แผ่น 6 ระยะคงเสพยา ครอบครัวเริ่มทราบถึงปัญหาที่เกิดขึ้น และพยายามช่วยแก้ปัญหาแต่ท าได้บางครั้ง เพราะปัญหาจริงๆ อยู่ที่การเสพยาและผลกระทบที่เกิดหลังการเสพยา สมาชิกครอบครัวให้ความช่วยเหลือ ด้านการเงิน โดยที่อาจให้อภัยกับการไม่รับผิดชอบ และละเลยหน้าที่ที่เกิดจากการเสพยา สมาชิกในครอบครัว รับบทบาทรับผิดชอบเรื่องการหาเงิน การใช้เวลากับครอบครัวและเพื่อน และดูแลงานบ้าน แต่การช่วย แก้ปัญหาไม่ได้ผล ปัญหายังคงด าเนินต่อไปโดยยังมีการใช้ยาต่อ Enabling เป็นค าที่บรรยายถึงพฤติกรรมของสมาชิกในครอบครัวที่ช่วยให้ผู้ติดยา (บางครั้งโดยไม่ ตั้งใจ) ให้ยังคงใช้ยาเสพติดต่อไป โดยปิดบังการใช้ยาต่อเนื่องที่เกิดขึ้น การท าเช่นนี้ส่งผลให้ผู้ติดยามีเวลา มี ก าลัง มีเงินที่จะใช้ยา และไม่ต้องการเลิกยา สไลด์แผ่น 7 ระยะหมกมุ่น จะเห็นว่าผลทางลบจากการเสพยามีน้ าหนักมากกว่าผลทางบวกอย่างชัดเจน ในจุดนี้ การตัดสินใจโดยใช้เหตุผลจะหยุดการเสพยานั้น บางคนท าได้ แต่บางคนท าไม่ได้เรายังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด และเกิดอย่างไรที่บางคนสามารถเลิกเสพยาได้ ส่วนอีกคนกลับมาติดยา ส าหรับคนที่ติดยา สมองส่วนนอกที่ใช้ เหตุผลไม่สามารถควบคุมได้ ดูเหมือนว่าความคิด การประเมินผล และการตัดสินใจก าลังเกิดขึ้น แต่พฤติกรรม กลับท าตรงกันข้าม ผู้ใช้ยาอาจแก้ปัญหาด้วยการหยุดเสพยาอย่างจริงใจแต่มักจะควบคุมตนเองไม่ได้ เมื่อเผชิญ กับเพื่อนที่ใช้ยาด้วยกัน หรือมีเงินพอที่จะเสพยา สไลด์แผ่น 8 ระยะหมกมุ่น จุดนี้ครอบครัวเลิกพยายามแก้ปัญหาเพราะรู้ว่ามันไร้ผล พยายามไม่สนใจสิ่งที่ก าลัง เกิดขึ้น เมื่อพวกเขาไม่สามารถจะเลี่ยงจากการเผชิญกับผลกระทบของพฤติกรรมของผู้ใช้ยา พวกเขาจะหันมา ต าหนิตนเองหรือผู้ติดยา การติดยาท าให้สมาชิกครอบครัวและผู้ติดยารู้สึกผิดและละอายในสิ่งที่ก าลังเกิดขึ้น และ ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ สไลด์แผ่น 9 ระยะวิกฤติ ตอนนี้ผลทางลบจากการเสพยาจะมีมากกว่าผลทางบวก แม้ว่ามีบางโอกาสที่ผู้เสพยาได้ สัญญากับตนเองและคนอื่นว่าจะหยุดเสพ ก็ยังมีการเสพยาอย่างต่อเนื่อง การตัดสินใจที่ใช้เหตุผลและมีสติที่ไม่ เสพยาไม่เพียงพอที่จะขัดขวางเงื่อนไขที่เกิดขึ้นในสมองที่ติดยา (Limbic system) ทั้งๆ ที่ผู้ติดยาและบุคคล รอบข้างได้พบกับผลทางลบที่ตามมาทั้งหมด ผู้ใช้ยายังคงใช้ต่อ การตัดสินใจโดยใช้เหตุผลไม่ได้ผล พฤติกรรม ของผู้ใช้ยาในระยะวิกฤตคล้ายกับพฤติกรรมของลิงที่ติดยาและเสพจนตาย

109 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 11.1 (การปรึกษารายบุคคลแก่ผู้ป่วย) ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม ยาเสพติดเปลี่ยนวิธีคิดของบุคคลซึ่งจะมีผลต่อความรู้สึกและพฤติกรรมของบุคคล การเปลี่ยนแปลงนี้ มีผลกระทบต่อกระบวนการเลิกเสพยาเสพติดอย่างไร ความคิด ความคิดเกิดขึ้นในสมองส่วนที่ใช้เหตุผล มันคล้ายกับภาพในโทรทัศน์ ฉายให้เห็นความคิด เห็นภาพใน ใจ ความคิดสามารถควบคุมได้ ถ้าคุณรู้เท่าทันความคิดของตนเอง คุณจะสามารถเรียนรู้ที่จะเปลี่ยนความคิด นั้นได้ การเรียนรู้วิธีเปลี่ยนความคิดเกี่ยวกับยาเสพติดเป็นเรื่องส าคัญในกระบวนการเลิกเสพยา มันไม่ใช่เรื่อง ง่ายที่จะรู้เท่าทันความคิดและควบคุมมันได้ แต่ด้วยการฝึกฝนมันจะท าได้ง่ายขึ้น อารมณ์ อารมณ์เป็นเรื่องของความรู้สึก ความสุข ความเศร้า ความโกรธ และความกลัว ความรู้สึกเหล่านี้เป็น อารมณ์พื้นฐาน อารมณ์ไม่สามารถควบคุมได้ และไม่ใช่สิ่งที่ดีหรือเลว การรู้เท่าทันอารมณ์ของตนเองเป็นสิ่ง ส าคัญ การพูดคุยกับสมาชิกในครอบครัว เพื่อน และผู้บ าบัด จะช่วยให้คุณตระหนักรู้ในอารมณ์ของตนเอง บางครั้งบางอารมณ์ก่อให้เกิดความพอใจมากกว่าอารมณ์อื่นๆ แต่เป็นเรื่องปกติที่บุคคลจะมีหลายอารมณ์ สิ่ง เสพติดสามารถเปลี่ยนอารมณ์ของคุณ โดยมีผลต่อการท างานของสมอง ในระยะเลิกเสพยาเสพติด มีบ่อยครั้งที่ การแสดงออกทางอารมณ์สับสน บางครั้งคุณรู้สึกหงุดหงิดง่ายโดยไม่มีเหตุผล หรือบางครั้งมีความรู้สึกดีทั้งๆ ที่ ไม่มีอะไรดีเกิดขึ้น คุณไม่สามารถควบคุมหรือเลือกความรู้สึกได้ แต่คุณสามารถควบคุมว่าคุณจะท าอย่างไรเพื่อ ตอบสนองอารมณ์นั้นได้อย่างเหมาะสม พฤติกรรม สิ่งที่คุณกระท าเรียกว่าพฤติกรรม เช่น การท างาน การเล่น การไปหาหมอ และการเสพยาเสพติด พฤติกรรมเป็นผลของอารมณ์ หรือเป็นผลของความคิด หรือทั้งสองอย่างรวมกัน ในภาวะติดยาเสพติด ความคิดของคุณจะหมกมุ่นอยู่กับยาเสพติดและมีผลต่ออารมณ์ ซึ่งจะน าไปสู่ การเสพยา ผู้ป่วยต้องควบคุมกระบวนการที่รุนแรงและเกิดแบบอัตโนมัตินี้ให้ได้ด้วยการก าหนดตารางเวลา ประจ าวันที่แน่นอน การเข้าร่วมกลุ่มบ าบัดฟื้นฟูที่โรงพยาบาล และกิจกรรมใหม่ๆ ที่ไม่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา เสพติด ทั้งหมดนี้เป็นวิธีที่ท าให้สามารถควบคุมพฤติกรรมตนเองได้อีกครั้ง เป้าหมายของการเลิกเสพยาเสพติด คือ การเรียนรู้ที่จะแยกแยะความคิด ความรู้สึกและพฤติกรรม ของตนเอง ในรูปแบบที่จะก่อให้เกิดผลดีที่สุดต่อชีวิตของท่านเอง ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด สไลด์แผ่น 16 การปฏิบัติตัวส าหรับสมาชิกครอบครัวในช่วงปลายของการเลิกยาของผู้รับการบ าบัด สไลด์แผ่น 17 ประเด็นส าคัญที่ท าให้กลับไปติดยาได้ ในการด าเนินชีวิตใหม่หลังการเลิกยา โดยเรียงล าดับจากปัญหา ที่พบได้บ่อยที่สุดไปจนถึงพบน้อยที่สุด สไลด์แผ่น 18 บางครั้งสมาชิกครอบครัวอาจหวนกลับไปหาพฤติกรรม ความคิด และการสื่อสารเดิมๆ ได้ ปัจจัย บางอย่างเป็นต้นเหตุให้ผู้รับการบ าบัดกลับไปเสพยาได้ ดังรายละเอียดในสไลด์นี้ ลองส ารวจว่ามีสิ่งอื่นที่คุณ เคยท าแล้วไม่อยู่ในเนื้อหาข้างต้นหรือไม่ 1) ถามสมาชิกครอบครัวว่ามีอะไรที่คุณได้ท าเพื่อช่วยเหลือผู้รับการบ าบัดในการเลิกยา โดยใช้แบบ ประเมินการช่วยเหลือของครอบครัว 2) ปัญหาที่เกิดขึ้นในระหว่างที่ผู้รับการบ าบัดเลิกยา ผู้บ าบัดสรุปบทบาทของผู้รับการบ าบัดและ สมาชิกครอบครัวในการเลิกยา และให้ก าลังใจ 108 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 11.1 (การปรึกษารายบุคคลแก่ผู้ป่วย) ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม ยาเสพติดเปลี่ยนวิธีคิดของบุคคลซึ่งจะมีผลต่อความรู้สึกและพฤติกรรมของบุคคล การเปลี่ยนแปลงนี้ มีผลกระทบต่อกระบวนการเลิกเสพยาเสพติดอย่างไร ความคิด ความคิดเกิดขึ้นในสมองส่วนที่ใช้เหตุผล มันคล้ายกับภาพในโทรทัศน์ ฉายให้เห็นความคิด เห็นภาพใน ใจ ความคิดสามารถควบคุมได้ ถ้าคุณรู้เท่าทันความคิดของตนเอง คุณจะสามารถเรียนรู้ที่จะเปลี่ยนความคิด นั้นได้ การเรียนรู้วิธีเปลี่ยนความคิดเกี่ยวกับยาเสพติดเป็นเรื่องส าคัญในกระบวนการเลิกเสพยา มันไม่ใช่เรื่อง ง่ายที่จะรู้เท่าทันความคิดและควบคุมมันได้ แต่ด้วยการฝึกฝนมันจะท าได้ง่ายขึ้น อารมณ์ อารมณ์เป็นเรื่องของความรู้สึก ความสุข ความเศร้า ความโกรธ และความกลัว ความรู้สึกเหล่านี้เป็น อารมณ์พื้นฐาน อารมณ์ไม่สามารถควบคุมได้ และไม่ใช่สิ่งที่ดีหรือเลว การรู้เท่าทันอารมณ์ของตนเองเป็นสิ่ง ส าคัญ การพูดคุยกับสมาชิกในครอบครัว เพื่อน และผู้บ าบัด จะช่วยให้คุณตระหนักรู้ในอารมณ์ของตนเอง บางครั้งบางอารมณ์ก่อให้เกิดความพอใจมากกว่าอารมณ์อื่นๆ แต่เป็นเรื่องปกติที่บุคคลจะมีหลายอารมณ์ สิ่ง เสพติดสามารถเปลี่ยนอารมณ์ของคุณ โดยมีผลต่อการท างานของสมอง ในระยะเลิกเสพยาเสพติด มีบ่อยครั้งที่ การแสดงออกทางอารมณ์สับสน บางครั้งคุณรู้สึกหงุดหงิดง่ายโดยไม่มีเหตุผล หรือบางครั้งมีความรู้สึกดีทั้งๆ ที่ ไม่มีอะไรดีเกิดขึ้น คุณไม่สามารถควบคุมหรือเลือกความรู้สึกได้ แต่คุณสามารถควบคุมว่าคุณจะท าอย่างไรเพื่อ ตอบสนองอารมณ์นั้นได้อย่างเหมาะสม พฤติกรรม สิ่งที่คุณกระท าเรียกว่าพฤติกรรม เช่น การท างาน การเล่น การไปหาหมอ และการเสพยาเสพติด พฤติกรรมเป็นผลของอารมณ์ หรือเป็นผลของความคิด หรือทั้งสองอย่างรวมกัน ในภาวะติดยาเสพติด ความคิดของคุณจะหมกมุ่นอยู่กับยาเสพติดและมีผลต่ออารมณ์ ซึ่งจะน าไปสู่ การเสพยา ผู้ป่วยต้องควบคุมกระบวนการที่รุนแรงและเกิดแบบอัตโนมัตินี้ให้ได้ด้วยการก าหนดตารางเวลา ประจ าวันที่แน่นอน การเข้าร่วมกลุ่มบ าบัดฟื้นฟูที่โรงพยาบาล และกิจกรรมใหม่ๆ ที่ไม่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา เสพติด ทั้งหมดนี้เป็นวิธีที่ท าให้สามารถควบคุมพฤติกรรมตนเองได้อีกครั้ง เป้าหมายของการเลิกเสพยาเสพติด คือ การเรียนรู้ที่จะแยกแยะความคิด ความรู้สึกและพฤติกรรม ของตนเอง ในรูปแบบที่จะก่อให้เกิดผลดีที่สุดต่อชีวิตของท่านเอง ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด สไลด์แผ่น 16 การปฏิบัติตัวส าหรับสมาชิกครอบครัวในช่วงปลายของการเลิกยาของผู้รับการบ าบัด สไลด์แผ่น 17 ประเด็นส าคัญที่ท าให้กลับไปติดยาได้ ในการด าเนินชีวิตใหม่หลังการเลิกยา โดยเรียงล าดับจากปัญหา ที่พบได้บ่อยที่สุดไปจนถึงพบน้อยที่สุด สไลด์แผ่น 18 บางครั้งสมาชิกครอบครัวอาจหวนกลับไปหาพฤติกรรม ความคิด และการสื่อสารเดิมๆ ได้ ปัจจัย บางอย่างเป็นต้นเหตุให้ผู้รับการบ าบัดกลับไปเสพยาได้ ดังรายละเอียดในสไลด์นี้ ลองส ารวจว่ามีสิ่งอื่นที่คุณ เคยท าแล้วไม่อยู่ในเนื้อหาข้างต้นหรือไม่ 1) ถามสมาชิกครอบครัวว่ามีอะไรที่คุณได้ท าเพื่อช่วยเหลือผู้รับการบ าบัดในการเลิกยา โดยใช้แบบ ประเมินการช่วยเหลือของครอบครัว 2) ปัญหาที่เกิดขึ้นในระหว่างที่ผู้รับการบ าบัดเลิกยา ผู้บ าบัดสรุปบทบาทของผู้รับการบ าบัดและ สมาชิกครอบครัวในการเลิกยา และให้ก าลังใจ

111 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 12 การสร้างเพื่อนใหม่ และการฟื้นฟูสัมพันธภาพ ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด พฤติกรรมเสพติด เมื่อการเสพยาเพิ่มมากขึ้น ผู้เสพยายาเสพติดจะควบคุมตนเองได้น้อยลงเรื่อยๆ ในที่สุดผู้ที่เสพยาก็ จะท าในสิ่งที่ล่อแหลมเต็มไปด้วยอันตราย สิ่งที่ล่อแหลมนี้เรียกว่า พฤติกรรมเสพติด มีหลายสิ่งหลายอย่างที่ สัมพันธ์กับพฤติกรรมการเสพยา การฝึกให้รู้ถึงเวลาที่พฤติกรรมเหล่านี้ก าลังเริ่มก่อตัว จะช่วยให้คุณเริ่มใช้พลัง ต่อสู้กับมันมากขึ้นเพื่อไม่ให้กลับไปใช้ยาเสพติดซ้ า คุณคิดว่าพฤติกรรมเหล่านี้สัมพันธ์กับการเสพยาของคุณหรือไม่ โปรดท าเครื่องหมาย หน้าข้อ ...............การโกหก ...............การขโมย ...............ขาดความรับผิดชอบ (ไม่พบปะกับบุคคลในครอบครัว ไม่ท าตามข้อตกลงในการท างาน) ...............เชื่อถือไม่ได้ (ผิดนัด ผิดค าสัญญา) ...............สนใจสุขภาพและการดูแลตนเองน้อยลง (ขาดความสนใจใจการดูแลเสื้อผ้าตนเอง หยุดการ ออกก าลังกาย ไม่สนใจในเรื่องการรับประทานอาหาร ดูสับสนยุ่งเหยิง ...............ขาดความสนใจในการดูแลบ้านเรือน ปล่อยให้เลอะเทอะ ...............มีพฤติกรรมหุนหันพลันแล่น (ท าอะไรไม่คิด ไม่ไตร่ตรอง) ...............มีพฤติกรรมท าอะไรซ้ าๆ (เช่น กินมากเกินไป ท างานมากเกินไป หมกมุ่นเรื่องเพศ เป็นต้น) ...............นิสัยการท างานเปลี่ยนไป (ท างานมากหรือน้อยกว่าปกติ หรือไม่ท าเลย เปลี่ยนงานใหม่ เปลี่ยนเวลาในการท างาน) ...............ขาดความสนใจในสิ่งต่างๆ (เช่น กิจกรรมนันทนาการ ชีวิตในครอบครัว เป็นต้น) ...............แยกตัว (ใช้เวลาอยู่คนเดียวมากเกินไป) ...............ขาดหรือเข้าร่วมกลุ่มบ าบัดรักษาช้ากว่าปกติ ...............ใช้ยาเสพติดอื่นๆ หรือดื่มสุรา ...............หยุดการรับประทานยาตามที่แพทย์สั่ง การประเมินอารมณ์และความรู้สึก ให้ท าเครื่องหมาย / หน้าข้อความที่ตรงกับความรู้สึกของคุณในระยะ 1-2 สัปดาห์ที่ผ่านมา (ตอบได้ มากกว่า 1 ข้อ) จากนั้นให้อภิปรายถึงวิธีการจัดการกับความรู้สึกดังกล่าว ............... ตื่นเต้น ............... สนุก ............... โกรธ ............... ซึมเศร้า ............... อิจฉา ............... เบื่อ ............... ความสุข ............... พึงพอใจ ............... คับข้องใจ ............... กลัว ............... ประหลาดใจ ............... พรั่งพร้อมสมบูรณ์ ............... ไม่ปลอดภัย ............... ผิดหวัง ............... โดดเดี่ยว ............... ปลอดภัย 110 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 12 การสร้างเพื่อนใหม่ และการฟื้นฟูสัมพันธภาพ ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด พฤติกรรมเสพติด เมื่อการเสพยาเพิ่มมากขึ้น ผู้เสพยายาเสพติดจะควบคุมตนเองได้น้อยลงเรื่อยๆ ในที่สุดผู้ที่เสพยาก็ จะท าในสิ่งที่ล่อแหลมเต็มไปด้วยอันตราย สิ่งที่ล่อแหลมนี้เรียกว่า พฤติกรรมเสพติด มีหลายสิ่งหลายอย่างที่ สัมพันธ์กับพฤติกรรมการเสพยา การฝึกให้รู้ถึงเวลาที่พฤติกรรมเหล่านี้ก าลังเริ่มก่อตัว จะช่วยให้คุณเริ่มใช้พลัง ต่อสู้กับมันมากขึ้นเพื่อไม่ให้กลับไปใช้ยาเสพติดซ้ า คุณคิดว่าพฤติกรรมเหล่านี้สัมพันธ์กับการเสพยาของคุณหรือไม่ โปรดท าเครื่องหมาย หน้าข้อ ...............การโกหก ...............การขโมย ...............ขาดความรับผิดชอบ (ไม่พบปะกับบุคคลในครอบครัว ไม่ท าตามข้อตกลงในการท างาน) ...............เชื่อถือไม่ได้ (ผิดนัด ผิดค าสัญญา) ...............สนใจสุขภาพและการดูแลตนเองน้อยลง (ขาดความสนใจใจการดูแลเสื้อผ้าตนเอง หยุดการ ออกก าลังกาย ไม่สนใจในเรื่องการรับประทานอาหาร ดูสับสนยุ่งเหยิง ...............ขาดความสนใจในการดูแลบ้านเรือน ปล่อยให้เลอะเทอะ ...............มีพฤติกรรมหุนหันพลันแล่น (ท าอะไรไม่คิด ไม่ไตร่ตรอง) ...............มีพฤติกรรมท าอะไรซ้ าๆ (เช่น กินมากเกินไป ท างานมากเกินไป หมกมุ่นเรื่องเพศ เป็นต้น) ...............นิสัยการท างานเปลี่ยนไป (ท างานมากหรือน้อยกว่าปกติ หรือไม่ท าเลย เปลี่ยนงานใหม่ เปลี่ยนเวลาในการท างาน) ...............ขาดความสนใจในสิ่งต่างๆ (เช่น กิจกรรมนันทนาการ ชีวิตในครอบครัว เป็นต้น) ...............แยกตัว (ใช้เวลาอยู่คนเดียวมากเกินไป) ...............ขาดหรือเข้าร่วมกลุ่มบ าบัดรักษาช้ากว่าปกติ ...............ใช้ยาเสพติดอื่นๆ หรือดื่มสุรา ...............หยุดการรับประทานยาตามที่แพทย์สั่ง การประเมินอารมณ์และความรู้สึก ให้ท าเครื่องหมาย / หน้าข้อความที่ตรงกับความรู้สึกของคุณในระยะ 1-2 สัปดาห์ที่ผ่านมา (ตอบได้ มากกว่า 1 ข้อ) จากนั้นให้อภิปรายถึงวิธีการจัดการกับความรู้สึกดังกล่าว ............... ตื่นเต้น ............... สนุก ............... โกรธ ............... ซึมเศร้า ............... อิจฉา ............... เบื่อ ............... ความสุข ............... พึงพอใจ ............... คับข้องใจ ............... กลัว ............... ประหลาดใจ ............... พรั่งพร้อมสมบูรณ์ ............... ไม่ปลอดภัย ............... ผิดหวัง ............... โดดเดี่ยว ............... ปลอดภัย เมื่อการเสพยาเพิ่มมากขึ้น ผู้เสพยาเสพติดจะควบคุมตนเองได้น้อยลงเรื่อยๆ ในที่สุดผู้ที่เสพยาก็จะท�า ในสิ่งที่ล่อแหลมเต็มไปด้วยอันตราย สิ่งที่ล่อแหลมนี้เรียกว่า พฤติกรรมเสพติด มีหลายสิ่งหลายอย่างที่สัมพันธ์ กับพฤติกรรมการเสพยา การฝึกให้รู้ถึงเวลาที่พฤติกรรมเหล่านี้ก�าลังเริ่มก่อตัว จะช่วยให้คุณเริ่มใช้พลังต่อสู้กับ มันมากขึ้นเพื่อไม่ให้กลับไปใช้ยาเสพติดซ�้า

113 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่12.1 การสร้างเพื่อนใหม่ สิ่งที่ถือว่าเป็นพรอันประเสริฐอย่างหนึ่งส าหรับมนุษย์คือ การมีเพื่อน ใครสักคนหนึ่งที่เราสามารถไว้วางใจได้อย่างเต็มเปี่ยม ใครสักคนหนึ่งซึ่งรู้ถึงสิ่งที่ดีที่สุดและสิ่งที่เลวที่สุดในตัวของเรา และใครสักคนหนึ่งซึ่งรักเรา ทั งที่รู้ว่าเราได้ท าสิ่งที่ผิดพลาดไป ก. การหาเพื่อนใหม่ ในระหว่างการเลิกยาและสารเสพติดจะมีความรู้สึกกังวล ไม่แน่ใจและกลัวที่จะต้องอยู่คนเดียว โดย ไม่ได้คบหากับเพื่อนสนิทกลุ่มหนึ่งที่มีความคุ้นเคยกันในขณะเสพยา บางครั งการคิดจะหาเพื่อนใหม่แม้จะเป็น สิ่งที่ดีแต่ก็ยากที่จะนึกออกว่า เพื่อนใหม่จะเป็นใคร จะไปหาได้ที่ไหน และถูกคอกันหรือไม่ ค าถามต่อไปนี จะช่วยให้คุณคิดเรื่องการสร้างสัมพันธภาพให้เกิดขึ น 1. คุณมีเพื่อนที่มีลักษณะเหมือนกับบุคคลในข้อความข้างต้นหรือไม่ ถ้ามีพวกเขาคือใครบ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 2. เพื่อนและครอบครัวเปรียบเสมือนกระจกเงาที่สะท้อนให้เห็นว่าเราเป็นอย่าง มีค ากล่าวที่ว่า “คุณจะ เป็นเหมือนเช่นคนที่คุณใช้เวลาอยู่ด้วย” คุณมีลักษณะอะไรที่คล้ายๆกับคนรอบข้างหรือคนที่คุณคบหาอยู่บ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 3. คุณมีคนรอบข้างที่รู้ใจและเข้าใจคุณบ้างหรือไม่ อะไรคือความแตกต่างระหว่างเพื่อนกับคนรู้จัก? ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 4. คุณจะหาเพื่อนใหม่ได้ที่ไหนบ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 5. มีพฤติกรรมอะไรบ้างที่คุณต้องการเปลี่ยนแปลงเพื่อจะคงสัมพันธภาพที่ดีและจริงใจที่จะอยู่ร่วม กับผู้อื่นได้ ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 12 การสร้างเพื่อนใหม่ และการฟื้นฟูสัมพันธภาพ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงอิทธิพลของเพื่อนที่เคยใช้ยาเสพติดซึ่งอาจท าให้ผู้ป่วยกลับไปเสพยาซ าได้ ผู้ป่วยสามารถเลือกคบเพื่อนใหม่ที่ไม่เสพยาได้ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักรู้ถึงความส าคัญของการฟื้นฟูสัมพันธภาพมีการทบทวนความผิดพลาดที่ผ่าน มาในอดีต รู้จักให้อภัยตนเองและผู้อื่น 3. เพื่อให้ผู้ป่วยมีแนวทางในการวางแผนฟื้นฟูสมรรถภาพกับผู้อื่น สาระส าคัญ 1. เพื่อนและคนรู้จักมีความแตกต่างกัน เพื่อนคือคนที่รักและหวังดีให้อภัยเมื่อเราผิดพลาด การมีเพื่อน ใหม่ส่งผลต่อการเลิกยา ดังนั น ผู้ป่วยจ าเป็นต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรม 2. การฟื้นฟูสมรรถภาพกับคนใกล้ชิด คนในครอบครัวเป็นเรื่องจ าเป็น จะท าได้ต้องอาศัยการให้อภัย ตนเองและผู้อื่นก่อน การมีแนวทางฟื้นฟูสัมพันธภาพจะช่วยให้การลงมือปฏิบัติง่ายขึ น วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้ผู้ป่วยอ่านข้อความ ก ในใบกิจกรรมที่ 12.1 ข้อ 1-5 และอภิปรายร่วมกันทีละข้อ 2. ให้ผู้ป่วยอ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 12.2 ข้อความ ก, ข และ ค ทีละข้อ อภิปรายและสรุป ร่วมกันทีละข้อ 3. ผู้ป่วยสรุปประเด็นร่วมกันอีกครั ง ผู้บ าบัดสรุปเพิ่มเติมและนัดหมายครั งต่อไป อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 12.1 การสร้างเพื่อนใหม่ 2. ใบกิจกรรมที่ 12.2 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ 112 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่12.1 การสร้างเพื่อนใหม่ สิ่งที่ถือว่าเป็นพรอันประเสริฐอย่างหนึ่งส าหรับมนุษย์คือ การมีเพื่อน ใครสักคนหนึ่งที่เราสามารถไว้วางใจได้อย่างเต็มเปี่ยม ใครสักคนหนึ่งซึ่งรู้ถึงสิ่งที่ดีที่สุดและสิ่งที่เลวที่สุดในตัวของเรา และใครสักคนหนึ่งซึ่งรักเรา ทั งที่รู้ว่าเราได้ท าสิ่งที่ผิดพลาดไป ก. การหาเพื่อนใหม่ ในระหว่างการเลิกยาและสารเสพติดจะมีความรู้สึกกังวล ไม่แน่ใจและกลัวที่จะต้องอยู่คนเดียว โดย ไม่ได้คบหากับเพื่อนสนิทกลุ่มหนึ่งที่มีความคุ้นเคยกันในขณะเสพยา บางครั งการคิดจะหาเพื่อนใหม่แม้จะเป็น สิ่งที่ดีแต่ก็ยากที่จะนึกออกว่า เพื่อนใหม่จะเป็นใคร จะไปหาได้ที่ไหน และถูกคอกันหรือไม่ ค าถามต่อไปนี จะช่วยให้คุณคิดเรื่องการสร้างสัมพันธภาพให้เกิดขึ น 1. คุณมีเพื่อนที่มีลักษณะเหมือนกับบุคคลในข้อความข้างต้นหรือไม่ ถ้ามีพวกเขาคือใครบ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 2. เพื่อนและครอบครัวเปรียบเสมือนกระจกเงาที่สะท้อนให้เห็นว่าเราเป็นอย่าง มีค ากล่าวที่ว่า “คุณจะ เป็นเหมือนเช่นคนที่คุณใช้เวลาอยู่ด้วย” คุณมีลักษณะอะไรที่คล้ายๆกับคนรอบข้างหรือคนที่คุณคบหาอยู่บ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 3. คุณมีคนรอบข้างที่รู้ใจและเข้าใจคุณบ้างหรือไม่ อะไรคือความแตกต่างระหว่างเพื่อนกับคนรู้จัก? ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 4. คุณจะหาเพื่อนใหม่ได้ที่ไหนบ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… 5. มีพฤติกรรมอะไรบ้างที่คุณต้องการเปลี่ยนแปลงเพื่อจะคงสัมพันธภาพที่ดีและจริงใจที่จะอยู่ร่วม กับผู้อื่นได้ ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...………… ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 12 การสร้างเพื่อนใหม่ และการฟื้นฟูสัมพันธภาพ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงอิทธิพลของเพื่อนที่เคยใช้ยาเสพติดซึ่งอาจท าให้ผู้ป่วยกลับไปเสพยาซ าได้ ผู้ป่วยสามารถเลือกคบเพื่อนใหม่ที่ไม่เสพยาได้ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักรู้ถึงความส าคัญของการฟื้นฟูสัมพันธภาพมีการทบทวนความผิดพลาดที่ผ่าน มาในอดีต รู้จักให้อภัยตนเองและผู้อื่น 3. เพื่อให้ผู้ป่วยมีแนวทางในการวางแผนฟื้นฟูสมรรถภาพกับผู้อื่น สาระส าคัญ 1. เพื่อนและคนรู้จักมีความแตกต่างกัน เพื่อนคือคนที่รักและหวังดีให้อภัยเมื่อเราผิดพลาด การมีเพื่อน ใหม่ส่งผลต่อการเลิกยา ดังนั น ผู้ป่วยจ าเป็นต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรม 2. การฟื้นฟูสมรรถภาพกับคนใกล้ชิด คนในครอบครัวเป็นเรื่องจ าเป็น จะท าได้ต้องอาศัยการให้อภัย ตนเองและผู้อื่นก่อน การมีแนวทางฟื้นฟูสัมพันธภาพจะช่วยให้การลงมือปฏิบัติง่ายขึ น วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้ผู้ป่วยอ่านข้อความ ก ในใบกิจกรรมที่ 12.1 ข้อ 1-5 และอภิปรายร่วมกันทีละข้อ 2. ให้ผู้ป่วยอ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 12.2 ข้อความ ก, ข และ ค ทีละข้อ อภิปรายและสรุป ร่วมกันทีละข้อ 3. ผู้ป่วยสรุปประเด็นร่วมกันอีกครั ง ผู้บ าบัดสรุปเพิ่มเติมและนัดหมายครั งต่อไป อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 12.1 การสร้างเพื่อนใหม่ 2. ใบกิจกรรมที่ 12.2 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ

115 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 13 การยอมรับ และการตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่12.2 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ ก. ในช่วงที่ติดยาและสารเสพติดเป็นเรื่องปกติที่ผู้ติดยาจะท าให้ผู้อื่นเจ็บปวด ทั งนี เนื่องมาจาก ผู้ติดยาและสาร เสพติดมักจะไม่สามารถดูแลรับผิดชอบตนเองได้ดังนั นเขาก็ย่อมไม่สามารถที่จะดูแลเอาใจใส่ผู้อื่นได้เช่นเดียวกัน ในระยะฟื้นจากภาวะเสพติด คุณควรที่จะนึกถึงคนที่คุณเคยท าร้าย ทั งทางร่างกายและจิตใจในระหว่าง ที่คุณติดยา และควรที่จะพูดหรือท าอะไรบางอย่างกับพวกเขาเหล่านั น เพื่อเป็นการสร้างสัมพันธภาพที่ดีขึ นมา ใหม่ซึ่งในโปรแกรมหลักการ 12 ขั นตอน เรียกการกระท าเช่นนี ว่า “การชดใช้” ข. 1. มีพฤติกรรมอะไรบ้างในอดีตที่คุณคิดว่าไม่ถูกต้องและต้องการจะชดใช้ให้กับคนที่คุณรัก ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 2. ที่ผ่านมามีเรื่องใดบ้างที่คุณควรจะท าหรือพูด แต่คุณไม่ได้ท า ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 3. คุณได้วางแผนที่จะท าอะไรบ้างเพื่อเป็นการชดใช้สิ่งที่คุณได้กระท าลงไปแล้วในอดีต ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 4. คุณรู้สึกว่าการมาบ าบัดและหยุดใช้ยาและสารเสพติดนั น เป็นการเพียงพอหรือไม่ส าหรับการชดใช้ สิ่งที่คุณกระท าต่อผู้อื่นในอดีต ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… ค. การกระท าเพื่อฟื้นฟูสัมพันธภาพดังกล่าวข้างต้นนี คุณไม่จ าเป็นต้องท าให้มันยุ่งยากมากนัก เพียงแต่คุณ ยอมรับว่าการติดยาและสารเสพติดเป็นการท าลายความสัมพันธ์ระหว่างคุณกับคนรอบข้าง ก็จะช่วยลดความ ขัดแย้งของสัมพันธภาพได้บ้าง แต่ไม่ใช่ทุกคนที่พร้อมจะยกโทษให้คุณ สิ่งส าคัญของการฟื้นฟูสัมพันธภาพคือ การเริ่มต้นที่จะให้อภัยตัวเอง และให้อภัยผู้อื่นส าหรับสิ่งต่างๆที่พวกเขาท ากับคุณในระหว่างที่คุณติดยาและ สารเสพติด (อย่ารอให้คนอื่นให้อภัยคุณ แต่คุณต้องให้อภัยคนอื่นก่อน รวมทั งตัวคุณเองด้วย) 1. คุณต้องการให้อภัยใครบ้าง …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 2. ที่ผ่านมาในอดีต มีการกระท าจากบุคคลอื่นเรื่องใดบ้างที่ท าให้คุณเกิดความรู้สึกขุ่นข้องหมองใจ หรือเคืองใจและคุณอยากให้ผ่านพ้นไปโดยไม่ต้องพูดถึงมันอีก (คุณให้อภัย) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… 114 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 13 การยอมรับ และการตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่12.2 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ ก. ในช่วงที่ติดยาและสารเสพติดเป็นเรื่องปกติที่ผู้ติดยาจะท าให้ผู้อื่นเจ็บปวด ทั งนี เนื่องมาจาก ผู้ติดยาและสาร เสพติดมักจะไม่สามารถดูแลรับผิดชอบตนเองได้ดังนั นเขาก็ย่อมไม่สามารถที่จะดูแลเอาใจใส่ผู้อื่นได้เช่นเดียวกัน ในระยะฟื้นจากภาวะเสพติด คุณควรที่จะนึกถึงคนที่คุณเคยท าร้าย ทั งทางร่างกายและจิตใจในระหว่าง ที่คุณติดยา และควรที่จะพูดหรือท าอะไรบางอย่างกับพวกเขาเหล่านั น เพื่อเป็นการสร้างสัมพันธภาพที่ดีขึ นมา ใหม่ซึ่งในโปรแกรมหลักการ 12 ขั นตอน เรียกการกระท าเช่นนี ว่า “การชดใช้” ข. 1. มีพฤติกรรมอะไรบ้างในอดีตที่คุณคิดว่าไม่ถูกต้องและต้องการจะชดใช้ให้กับคนที่คุณรัก ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 2. ที่ผ่านมามีเรื่องใดบ้างที่คุณควรจะท าหรือพูด แต่คุณไม่ได้ท า ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 3. คุณได้วางแผนที่จะท าอะไรบ้างเพื่อเป็นการชดใช้สิ่งที่คุณได้กระท าลงไปแล้วในอดีต ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 4. คุณรู้สึกว่าการมาบ าบัดและหยุดใช้ยาและสารเสพติดนั น เป็นการเพียงพอหรือไม่ส าหรับการชดใช้ สิ่งที่คุณกระท าต่อผู้อื่นในอดีต ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..……… …………………………………………………………………………………………………....................................................………… ค. การกระท าเพื่อฟื้นฟูสัมพันธภาพดังกล่าวข้างต้นนี คุณไม่จ าเป็นต้องท าให้มันยุ่งยากมากนัก เพียงแต่คุณ ยอมรับว่าการติดยาและสารเสพติดเป็นการท าลายความสัมพันธ์ระหว่างคุณกับคนรอบข้าง ก็จะช่วยลดความ ขัดแย้งของสัมพันธภาพได้บ้าง แต่ไม่ใช่ทุกคนที่พร้อมจะยกโทษให้คุณ สิ่งส าคัญของการฟื้นฟูสัมพันธภาพคือ การเริ่มต้นที่จะให้อภัยตัวเอง และให้อภัยผู้อื่นส าหรับสิ่งต่างๆที่พวกเขาท ากับคุณในระหว่างที่คุณติดยาและ สารเสพติด (อย่ารอให้คนอื่นให้อภัยคุณ แต่คุณต้องให้อภัยคนอื่นก่อน รวมทั งตัวคุณเองด้วย) 1. คุณต้องการให้อภัยใครบ้าง …………………………………………………………………………………………………....................................................………… 2. ที่ผ่านมาในอดีต มีการกระท าจากบุคคลอื่นเรื่องใดบ้างที่ท าให้คุณเกิดความรู้สึกขุ่นข้องหมองใจ หรือเคืองใจและคุณอยากให้ผ่านพ้นไปโดยไม่ต้องพูดถึงมันอีก (คุณให้อภัย) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………...…..………

117 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 13 การยอมรับ และการตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจและตระหนักถึงความส าคัญของการยอมรับว่าตนเองป่วยเป็นโรคสมองติดยา 2. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงความส าคัญในการหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นและมีแนวทางในการปฏิบัติตนให้ ห่างไกลจากตัวกระตุ้นและสามารถเลือกวิธีการป้องกันการกลับไปเสพซ าได้เหมาะสม สาระส าคัญ 1. การยอมรับความจริงว่าตนเองป่วยเป็นโรคสมองติดยาเป็นขั นตอนแรกที่จะช่วยให้ผู้ป่วยเลิกยาเสพ ติดได้ส าเร็จ การยอมรับว่าการติดยา หรือการป่วยเป็นโรคนี ไม่ได้หมายถึงว่า เราต้องพ่ายแพ้ต่อชีวิตหรือ อ่อนแอจนไม่สามารถควบคุมตนเองได้ เพียงแต่มีบางสิ่งที่ควบคุมไม่ได้และหนึ่งในนั นคือ การใช้ยาและสารเสพ ติด ถ้าผู้ป่วยไม่ยอมรับความจริงนี ก็เท่ากับการท าให้ภาวการณ์ติดยาของตนเองรุนแรงยิ่งขึ น 2. การตรวจสอบพฤติกรรมในการเลิกยาคือ การรู้จักหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้น ผู้ป่วยต้องไม่ประมาท รู้จัก เลือกวิธีการที่เหมาะสมกับตนเองในการเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันการกลับไปเสพซ า วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้ผู้ป่วย 1-2 คน อ่านใบ กิจกรรมที่ 13.1 ข้อ ก, ข และ ค และอภิปรายร่วมกันทีละข้อ 2. ให้ผู้ป่วย 1-2 คน อ่านใบกิจกรรมที่ 13.2 ข้อ ก และ ข และอภิปรายร่วมกันทีละข้อ 3. ผู้ป่วยช่วยกันสรุปประเด็นสาระส าคัญที่ได้จากกิจกรรมนี และผู้บ าบัดสรุปอีกครั ง และนัดหมาย ครั งต่อไป อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 13.1 การยอมรับ 2. ใบกิจกรรมที่ 13.2 การตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา ใบกิจกรรมที่ 13.1 การยอมรับ ก. การพูดค�าว่า “ไม่” เป็นค�าแนะน�าที่ดีในการป้องกันการทดลองใช้ยาเสพติด แต่ส�าหรับผู้ที่ติดยาเสพติดแล้ว ค�าพูดนี้ไม่ใช่ค�าตอบที่จะช่วยแก้ปัญหาได้ เพราะการเอาชนะการติดยาให้ได้นั้นจะต้องยอมรับอ�านาจของการ ติดยาเสพติด และยอมรับในข้อจ�ากัดของบุคคลที่เกิดขึ้นจากการติดยา ผู้ติดยาหลายๆ คนคิดว่าเมื่อเข้ามาบ�าบัด ก็แสดงว่าเขามีการยอมรับแล้ว แต่ในความเป็นจริงการเข้ามาบ�าบัดเป็นขั้นแรกของการยอมรับเท่านั้น ยังไม่ใช่ การยอมรับอย่างแท้จริง ปัญหาอย่างหนึ่งของการด�าเนินชีวิตโดยไม่ใช้ยาเสพติดคือการไม่รู้จักปล่อยวางและไม่ยอมรับว่าคนเรา มีข้อจ�ากัดหลายประการ การยอมรับว่าตนเองติดยาไม่ได้เป็นการแสดงถึงความอ่อนแอแต่เป็นการยอมรับ ถึงข้อจ�ากัดของตนเองเกี่ยวกับการใช้ยาเสพติด ข. การยอมรับว่าคุณเป็นคนติดยา หมายความว่าคุณสามารถควบคุมเรื่องอื่นๆ ในชีวิตได้ แต่สิ่งที่คุณไม่สามารถ ควบคุมได้คือการใช้ยาเสพติดและเรื่องที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด หากคุณไม่ยอมรับก็เท่ากับว่าคุณท�าให้การติดยา มีอ�านาจมากขึ้น ในกระบวนการเลิกยาเสพติดมีสิ่งหนึ่งที่ดูเหมือนว่าจะขัดแย้งกัน คือผู้ติดยาเสพติดที่ยอมรับความจริง เกี่ยวกับการติดยาเสพติดได้มากเท่าไหร่ก็จะประสบความส�าเร็จในการเลิกยาเสพติดมากขึ้นเท่านั้น วิธีเดียว ที่จะเอาชนะการติดยาเสพติดได้ก็คือ การยอมรับว่าคุณติดยาเสพติด คุณไม่ควรปล่อยให้ตนเอง “จนมุม” เสียก่อน แล้วจึงคิดจะเลิกยาและสารเสพติด ค. ลองพิจารณาสิ่งต่อไปนี้ ข้อความ ใช่ ไม่ใช่ 1. ฉันเป็นคนติดยาเสพติด 2. ฉันคิดว่าสักวันหนึ่ง ฉันอาจจะกลับมาใช้ยาเสพติดได้อีก 3. มีความจ�าเป็นที่ฉันต้องเรียนรู้ที่จะยอมรับในเรื่องการติดยาเสพติด 116 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 13 การยอมรับ และการตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจและตระหนักถึงความส าคัญของการยอมรับว่าตนเองป่วยเป็นโรคสมองติดยา 2. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงความส าคัญในการหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นและมีแนวทางในการปฏิบัติตนให้ ห่างไกลจากตัวกระตุ้นและสามารถเลือกวิธีการป้องกันการกลับไปเสพซ าได้เหมาะสม สาระส าคัญ 1. การยอมรับความจริงว่าตนเองป่วยเป็นโรคสมองติดยาเป็นขั นตอนแรกที่จะช่วยให้ผู้ป่วยเลิกยาเสพ ติดได้ส าเร็จ การยอมรับว่าการติดยา หรือการป่วยเป็นโรคนี ไม่ได้หมายถึงว่า เราต้องพ่ายแพ้ต่อชีวิตหรือ อ่อนแอจนไม่สามารถควบคุมตนเองได้ เพียงแต่มีบางสิ่งที่ควบคุมไม่ได้และหนึ่งในนั นคือ การใช้ยาและสารเสพ ติด ถ้าผู้ป่วยไม่ยอมรับความจริงนี ก็เท่ากับการท าให้ภาวการณ์ติดยาของตนเองรุนแรงยิ่งขึ น 2. การตรวจสอบพฤติกรรมในการเลิกยาคือ การรู้จักหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้น ผู้ป่วยต้องไม่ประมาท รู้จัก เลือกวิธีการที่เหมาะสมกับตนเองในการเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันการกลับไปเสพซ า วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้ผู้ป่วย 1-2 คน อ่านใบ กิจกรรมที่ 13.1 ข้อ ก, ข และ ค และอภิปรายร่วมกันทีละข้อ 2. ให้ผู้ป่วย 1-2 คน อ่านใบกิจกรรมที่ 13.2 ข้อ ก และ ข และอภิปรายร่วมกันทีละข้อ 3. ผู้ป่วยช่วยกันสรุปประเด็นสาระส าคัญที่ได้จากกิจกรรมนี และผู้บ าบัดสรุปอีกครั ง และนัดหมาย ครั งต่อไป อุปกรณ์ 1. ใบกิจกรรมที่ 13.1 การยอมรับ 2. ใบกิจกรรมที่ 13.2 การตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา

119 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 13.2 การตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา ก. การเลิกเสพยาเสพติดไม่ได้ขึ นอยู่กับความมั่นใจว่าคุณเข้มแข็งพอ แต่ขึ นกับการปฏิบัติตนอย่าง “ฉลาด” ที่ เลิกยาเสพติดได้ส าเร็จจะรู้ว่าหัวใจของการที่ไม่ดื่มสุราและไม่เสพยาคือ การอยู่ให้ห่างไกลจากตัวกระตุ้น และ สถานการณ์ที่เสี่ยงต่อการกลับไปติดซ า ถ้าคุณใกล้ชิดกับยาและตัวกระตุ้นมากเท่าใด โอกาสของการเสพจะ มากขึ น คนฉลาดที่ต้องการเลิกยาและสารเสพติดจะต้องหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ท าให้คิดถึงยาเสพติดนานที่สุด เท่าที่จะท าได้ คุณมีประสบการณ์เช่นนี้บ้างหรือไม่ “เมื่อฉันมั่นใจว่า ฉันไม่ต้องการเสพและเมื่อฉันตัดสินใจได้อย่างนี ฉันเข้มแข็งพอที่จะอยู่ท่ามกลางสุรา และยาเสพติด” “ฉันท าได้ดีแล้ว ฉันคิดว่ามันเป็นเวลาที่จะทดสอบตนเองว่าฉันจะอยู่ท่ามกลางเพื่อนที่ก าลังเสพยาได้ หรือไม่ มันขึ นกับพลังความตั งใจ” “ฉันคิดว่าเพียงแต่ดื่มสุรา ไม่ได้เสพยา ฉันไม่เคยมีปัญหากับสุราเลย” ข. คุณฉลาดในการเลิกยาเสพติดแค่ไหน อ่านข้อความ และวงกลมบนตัวเลขที่ตรงกับสิ่งที่คุณก าลังกระท า เพื่อป้องกันการกลับไปติดซ า ข้อ สิ่งที่คุณก าลังกระท า ไม่ได้ ท า ท าได้ บ้าง ท าได้ พอใช้ ท าได้ดี ท าได้ดี ที่สุด 1 การฝึกหยุดความคิด 0 1 2 3 4 2 การท าตารางกิจกรรมประจ าวัน 0 1 2 3 4 3 การมารับการบ าบัด 0 1 2 3 4 4 การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น 0 1 2 3 4 5 การไม่ดื่มสุรา 0 1 2 3 4 6 การไม่เสพยาเสพติด 0 1 2 3 4 7 การหลีกเลี่ยงผู้ที่ดื่มสุรา/ผู้ที่ใช้ยาเสพติด 0 1 2 3 4 8 การหลีกเลี่ยงสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดและสุรา 0 1 2 3 4 9 การออกก าลังกาย 0 1 2 3 4 คะแนนความฉลาดในการเลิกยาเสพติด ……………………………. คะแนน คุณต้องการให้คะแนนของคุณในแต่ละข้อเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง และต้องปฏิบัติตนอย่างไรเพื่อป้องกันการ กลับไปเสพติดซ า .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 14 ความเข้มแข็งคือพลัง 118 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 13.2 การตรวจสอบพฤติกรรมการเลิกยา ก. การเลิกเสพยาเสพติดไม่ได้ขึ นอยู่กับความมั่นใจว่าคุณเข้มแข็งพอ แต่ขึ นกับการปฏิบัติตนอย่าง “ฉลาด” ที่ เลิกยาเสพติดได้ส าเร็จจะรู้ว่าหัวใจของการที่ไม่ดื่มสุราและไม่เสพยาคือ การอยู่ให้ห่างไกลจากตัวกระตุ้น และ สถานการณ์ที่เสี่ยงต่อการกลับไปติดซ า ถ้าคุณใกล้ชิดกับยาและตัวกระตุ้นมากเท่าใด โอกาสของการเสพจะ มากขึ น คนฉลาดที่ต้องการเลิกยาและสารเสพติดจะต้องหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ท าให้คิดถึงยาเสพติดนานที่สุด เท่าที่จะท าได้ คุณมีประสบการณ์เช่นนี้บ้างหรือไม่ “เมื่อฉันมั่นใจว่า ฉันไม่ต้องการเสพและเมื่อฉันตัดสินใจได้อย่างนี ฉันเข้มแข็งพอที่จะอยู่ท่ามกลางสุรา และยาเสพติด” “ฉันท าได้ดีแล้ว ฉันคิดว่ามันเป็นเวลาที่จะทดสอบตนเองว่าฉันจะอยู่ท่ามกลางเพื่อนที่ก าลังเสพยาได้ หรือไม่ มันขึ นกับพลังความตั งใจ” “ฉันคิดว่าเพียงแต่ดื่มสุรา ไม่ได้เสพยา ฉันไม่เคยมีปัญหากับสุราเลย” ข. คุณฉลาดในการเลิกยาเสพติดแค่ไหน อ่านข้อความ และวงกลมบนตัวเลขที่ตรงกับสิ่งที่คุณก าลังกระท า เพื่อป้องกันการกลับไปติดซ า ข้อ สิ่งที่คุณก าลังกระท า ไม่ได้ ท า ท าได้ บ้าง ท าได้ พอใช้ ท าได้ดี ท าได้ดี ที่สุด 1 การฝึกหยุดความคิด 0 1 2 3 4 2 การท าตารางกิจกรรมประจ าวัน 0 1 2 3 4 3 การมารับการบ าบัด 0 1 2 3 4 4 การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น 0 1 2 3 4 5 การไม่ดื่มสุรา 0 1 2 3 4 6 การไม่เสพยาเสพติด 0 1 2 3 4 7 การหลีกเลี่ยงผู้ที่ดื่มสุรา/ผู้ที่ใช้ยาเสพติด 0 1 2 3 4 8 การหลีกเลี่ยงสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดและสุรา 0 1 2 3 4 9 การออกก าลังกาย 0 1 2 3 4 คะแนนความฉลาดในการเลิกยาเสพติด ……………………………. คะแนน คุณต้องการให้คะแนนของคุณในแต่ละข้อเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง และต้องปฏิบัติตนอย่างไรเพื่อป้องกันการ กลับไปเสพติดซ า .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 14 ความเข้มแข็งคือพลัง ข้อ สิ่งที่คุณก�าลังกระท�า ไม่ได้ ท�า ท�าได้ บ้าง ท�าได้ พอใช้ ท�าได้ดี ท�าได้ดี ที่สุด 1 การฝึกหยุดความคิด 0 1 2 3 4 2 การท�าตารางกิจกรรมประจ�าวัน 0 1 2 3 4 3 การมารับการบ�าบัด 0 1 2 3 4 4 การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น 0 1 2 3 4 5 การไม่ดื่มสุรา 0 1 2 3 4 6 การไม่เสพยาเสพติด 0 1 2 3 4 7 การหลีกเลี่ยงผู้ที่ดื่มสุรา/ผู้ที่ใช้ยาเสพติด 0 1 2 3 4 8 การหลีกเลี่ยงสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดและสุรา 0 1 2 3 4 9 การออกก�าลังกาย 0 1 2 3 4

121 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 14 ความเข้มแข็งคือพลัง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจว่าความเจ็บป่วยทางร่างกายเป็นจุดเริ่มต้นของการเสพซ ้าได้ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถหาแนวทางในการปฏิบัติตนเมื่อเกิดภาวะเจ็บป่วยในช่วงเลิกยาเสพติดได้ 3. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องการหาความสุขสงบในชีวิต สามารถแยกได้ว่าสิ่งที่สามารถควบคุม ได้ และควบคุมไม่ได้ 4. เพื่อให้ผู้ป่วยมีแนวทางปฏิบัติเพื่อให้จิตใจสงบมีสมาธิและเกิดปัญญาที่จะแก้ไขและเผชิญกับปัญหา สาระส าคัญ 1. การเจ็บป่วยทางกายจะเป็นการเริ่มต้นของการเสพซ ้าเมื่อร่างกายอ่อนแอ จิตใจย่อมอ่อนแอตามไป ด้วยเนื่องจากการต่อสู้กับปัญหาการใช้ยาเสพติดต้องอาศัยพละก้าลังทางร่างกายและจิตใจที่เข้มแข็งควบคู่กันไป 2. การจะมีสุขภาพแข็งแรงได้นั น ผู้ป่วยต้องดูแลสุขภาพด้านร่างกาย และจิตใจที่ดีเพียงพอ วิธีการ ป้องกันไม่ให้กลับไปเสพซ ้าในช่วงที่คุณเจ็บป่วยคือดูแลให้หายจากการเจ็บป่วยให้เร็วที่สุด 3. การเรียนรู้วิธีการที่จะท้าจิตใจให้สงบสุขจะช่วยให้บุคคลไม่ต้องแสวงหาความสุขจากการเสพยาเสพ ติดหรือสิ่งทดแทนอื่นๆ ที่น้าไปสู่อันตรายต่อชีวิต 4. ความสุขสงบของจิตใจ เกิดจากการที่เราเรียนรู้วิธีการท้าจิตใจให้สงบด้วยการอยู่กับปัจจุบัน และ ยอมรับความเป็นไปต่างๆ จึงท้าให้ไม่ทุกข์กับสิ่งต่างๆ ที่ผ่านมาในอดีต และไม่กลัวในสิ่งที่ยังมาไม่ถึง วิธีการ 1. ผู้บ้าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน้าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้สมาชิกอ่านข้อความ ก, ข และ ค ทีละข้อในใบกิจกรรมที่ 14.1 และข้อ 1 และ 2 ทีละข้อในใบกิจกรรมที่14.2 และร่วมกันอภิปราย แลกเปลี่ยนประสบการณ์ 2. ผู้บ้าบัดสรุปประเด็นส้าคัญเพื่อสมาชิกให้ก้าลังใจซึ่งกันและกัน พร้อมกับมีแนวทางการดูแลตนเอง เมื่อเจ็บป่วยได้อย่างเหมาะสม 3. ผู้บ้าบัดน้าเข้าสู่หัวข้อการเรียนรู้เคล็ดลับการท้าให้จิตใจสงบสุข 4. ให้สมาชิกอ่าน ใบกิจกรรมที่ 14.3 ทีละข้อ และอภิปรายร่วมกัน 5. ผู้บ้าบัดสรุปสาระส้าคัญ และเปิดโอกาสให้สมาชิกได้ซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นตามความ เหมาะสม อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 14.1 ความเจ็บป่วย ใบกิจกรรมที่ 14.2 การส้ารวจสิ่งที่ควบคุมได้และไม่ได้ ใบกิจกรรมที่ 14.3 การสวดมนต์/ท้าสมาธิเพื่อความสงบสุขในชีวิต ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่14.1 ความเจ็บป่วย ก. ความเจ็บป่วยทางร่างกายเป็นจุดเริ่มต้นของการเสพติดซ ้า ผู้รับการบ้าบัดมักพูดว่า “มันไม่ใช่ความผิดของฉันที่ฉันไม่สบาย ฉันไม่สามารถควบคุมได้ว่าจะเป็น ไข้หวัดใหญ่ หรือเป็นไข้หวัดแล้วมันจะเป็นไปได้อย่างไรกันที่ความเจ็บป่วยทางกายของฉันจะท้าให้ฉันกลับไป เสพยาเสพติด” มีหลายสาเหตุที่ท้าให้คุณมีสุขภาพไม่ดี เช่น - เป็นหวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโรคติดเชื อชนิดอื่นๆ - ผ่านการบ้าบัดรักษาโรคเกี่ยวกับฟันชนิดรุนแรง เช่น ผ่าฟันคุด - เข้ารับการผ่าตัด - มีอาการปวดประจ้าเดือนอย่างรุนแรง เหตุการณ์ต่างๆ เหล่านี ท้าให้คุณอ่อนแอกว่าปกติ ร่างกายและจิตใจมีความสัมพันธ์กันเมื่อร่างกายอ่อนแอก็จะ ท้าให้จิตใจอ่อนแอไปด้วย ซึ่งการต่อสู้กับการเลิกยาเสพติดต้องการสุขภาพกายและจิตใจที่ดีควบคู่กันไป ข. เมื่อคุณรู้สึกไม่สบายและมีพละก้าลังน้อยลง คุณมีวิธีการแก้ไขอย่างไร เช่น นอนพัก ลางานไปพบแพทย์ ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ค. ที่ผ่านมาภาวะการเจ็บป่วยเกี่ยวข้องกับการใช้ยาเสพติดของคุณหรือไม่อย่างไร .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. เมื่อเกิดภาวะเจ็บป่วยคุณมีแนวทางส้าหรับตัวเองอย่างไรที่จะป้องกันไม่ให้กลับไปเสพยาเสพติดซ ้า ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. เพื่อการป้องกันไม่ให้เกิดภาวะการเจ็บป่วย ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดอาการอยากเสพยาเสพติด คุณจะต้องท าให้ช่วงเวลาของการเจ็บป่วยของคุณสั้นที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ 120 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 14 ความเข้มแข็งคือพลัง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจว่าความเจ็บป่วยทางร่างกายเป็นจุดเริ่มต้นของการเสพซ ้าได้ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถหาแนวทางในการปฏิบัติตนเมื่อเกิดภาวะเจ็บป่วยในช่วงเลิกยาเสพติดได้ 3. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องการหาความสุขสงบในชีวิต สามารถแยกได้ว่าสิ่งที่สามารถควบคุม ได้ และควบคุมไม่ได้ 4. เพื่อให้ผู้ป่วยมีแนวทางปฏิบัติเพื่อให้จิตใจสงบมีสมาธิและเกิดปัญญาที่จะแก้ไขและเผชิญกับปัญหา สาระส าคัญ 1. การเจ็บป่วยทางกายจะเป็นการเริ่มต้นของการเสพซ ้าเมื่อร่างกายอ่อนแอ จิตใจย่อมอ่อนแอตามไป ด้วยเนื่องจากการต่อสู้กับปัญหาการใช้ยาเสพติดต้องอาศัยพละก้าลังทางร่างกายและจิตใจที่เข้มแข็งควบคู่กันไป 2. การจะมีสุขภาพแข็งแรงได้นั น ผู้ป่วยต้องดูแลสุขภาพด้านร่างกาย และจิตใจที่ดีเพียงพอ วิธีการ ป้องกันไม่ให้กลับไปเสพซ ้าในช่วงที่คุณเจ็บป่วยคือดูแลให้หายจากการเจ็บป่วยให้เร็วที่สุด 3. การเรียนรู้วิธีการที่จะท้าจิตใจให้สงบสุขจะช่วยให้บุคคลไม่ต้องแสวงหาความสุขจากการเสพยาเสพ ติดหรือสิ่งทดแทนอื่นๆ ที่น้าไปสู่อันตรายต่อชีวิต 4. ความสุขสงบของจิตใจ เกิดจากการที่เราเรียนรู้วิธีการท้าจิตใจให้สงบด้วยการอยู่กับปัจจุบัน และ ยอมรับความเป็นไปต่างๆ จึงท้าให้ไม่ทุกข์กับสิ่งต่างๆ ที่ผ่านมาในอดีต และไม่กลัวในสิ่งที่ยังมาไม่ถึง วิธีการ 1. ผู้บ้าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั นน้าเข้าสู่กิจกรรมโดยให้สมาชิกอ่านข้อความ ก, ข และ ค ทีละข้อในใบกิจกรรมที่ 14.1 และข้อ 1 และ 2 ทีละข้อในใบกิจกรรมที่14.2 และร่วมกันอภิปราย แลกเปลี่ยนประสบการณ์ 2. ผู้บ้าบัดสรุปประเด็นส้าคัญเพื่อสมาชิกให้ก้าลังใจซึ่งกันและกัน พร้อมกับมีแนวทางการดูแลตนเอง เมื่อเจ็บป่วยได้อย่างเหมาะสม 3. ผู้บ้าบัดน้าเข้าสู่หัวข้อการเรียนรู้เคล็ดลับการท้าให้จิตใจสงบสุข 4. ให้สมาชิกอ่าน ใบกิจกรรมที่ 14.3 ทีละข้อ และอภิปรายร่วมกัน 5. ผู้บ้าบัดสรุปสาระส้าคัญ และเปิดโอกาสให้สมาชิกได้ซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นตามความ เหมาะสม อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 14.1 ความเจ็บป่วย ใบกิจกรรมที่ 14.2 การส้ารวจสิ่งที่ควบคุมได้และไม่ได้ ใบกิจกรรมที่ 14.3 การสวดมนต์/ท้าสมาธิเพื่อความสงบสุขในชีวิต ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่14.1 ความเจ็บป่วย ก. ความเจ็บป่วยทางร่างกายเป็นจุดเริ่มต้นของการเสพติดซ ้า ผู้รับการบ้าบัดมักพูดว่า “มันไม่ใช่ความผิดของฉันที่ฉันไม่สบาย ฉันไม่สามารถควบคุมได้ว่าจะเป็น ไข้หวัดใหญ่ หรือเป็นไข้หวัดแล้วมันจะเป็นไปได้อย่างไรกันที่ความเจ็บป่วยทางกายของฉันจะท้าให้ฉันกลับไป เสพยาเสพติด” มีหลายสาเหตุที่ท้าให้คุณมีสุขภาพไม่ดี เช่น - เป็นหวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโรคติดเชื อชนิดอื่นๆ - ผ่านการบ้าบัดรักษาโรคเกี่ยวกับฟันชนิดรุนแรง เช่น ผ่าฟันคุด - เข้ารับการผ่าตัด - มีอาการปวดประจ้าเดือนอย่างรุนแรง เหตุการณ์ต่างๆ เหล่านี ท้าให้คุณอ่อนแอกว่าปกติ ร่างกายและจิตใจมีความสัมพันธ์กันเมื่อร่างกายอ่อนแอก็จะ ท้าให้จิตใจอ่อนแอไปด้วย ซึ่งการต่อสู้กับการเลิกยาเสพติดต้องการสุขภาพกายและจิตใจที่ดีควบคู่กันไป ข. เมื่อคุณรู้สึกไม่สบายและมีพละก้าลังน้อยลง คุณมีวิธีการแก้ไขอย่างไร เช่น นอนพัก ลางานไปพบแพทย์ ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ค. ที่ผ่านมาภาวะการเจ็บป่วยเกี่ยวข้องกับการใช้ยาเสพติดของคุณหรือไม่อย่างไร .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. เมื่อเกิดภาวะเจ็บป่วยคุณมีแนวทางส้าหรับตัวเองอย่างไรที่จะป้องกันไม่ให้กลับไปเสพยาเสพติดซ ้า ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. เพื่อการป้องกันไม่ให้เกิดภาวะการเจ็บป่วย ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดอาการอยากเสพยาเสพติด คุณจะต้องท าให้ช่วงเวลาของการเจ็บป่วยของคุณสั้นที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

123 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 14.2 การส ารวจสิ่งที่ควบคุมได้และไม่ได้ ให้สมาชิกพิจารณาข้อค้าถามต่อไปนี และร่วมกันอภิปราย 1. ขอให้นึกถึงเรื่องที่คุณเกิดความทุกข์ ผิดหวัง เสียใจ หรือไม่พอใจกับบางสิ่งบางอย่าง หรือบางคน ในอดีต และคุณท้าอย่างไรเมื่อคุณผิดหวัง เสียใจ หรือไม่พอใจ ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. 2. ขอให้พิจารณาเหตุการณ์นั นว่าสิ่งที่เกิดขึ น อะไรเป็นสิ่งที่ควบคุมได้ และอะไรเป็นสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ อย่างไรบ้าง ............................................................................................................................. ................................................. .......................................................................................................................................................... .................... .............................................................................................................. ................................................................ ............................................................................................................................. ................................................. ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 14.3 การสวดมนต์/ท าสมาธิเพื่อความสงบสุขในชีวิต ใจที่สงบยังเกิดขึ้นได้จากการกระท าที่ถูกต้องดีงาม เริ่มจากการไม่เบียดเบียนหรือเอาเปรียบใคร ท า ให้ไม่มีเรื่องเดือดเนื้อร้อนใจ จากนั้นก็ก้าวไปสู่การเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีน้ าใจต่อผู้อื่น ย่อมท าให้เรามีความสุข ตามไปด้วย ถึงที่สุดแล้วความสุขของเราก็อยู่ที่ใจเป็นส าคัญ ถ้าใจกังวลกลัดกลุ้ม กินอะไรก็ไม่อร่อย เพลงจะ เพราะแค่ไหนก็ติดอยู่ที่หูไม่ถึงใจ ชีวิตที่มีความสุขจึงไม่ได้อยู่ที่มีเงินล้นเหลือ เพราะถึงอย่างไรก็ยังต้อง ประสบความพลัดพรากสูญเสีย ความไม่สมหวัง ความแก่ ความเจ็บ และความตายอยู่นั่นเอง ผู้คนทั้งหลาย กลัดกลุ้มใจก็เพราะสิ่งเหล่านี้แต่ความจริงแล้วเราไม่จ าเป็นต้องทุกข์ใจเลยก็ได้ หากตระหนักถึงสัจธรรมที่ว่า ชีวิตนั้นไม่เที่ยง ความปรวนแปรเป็นเรื่องธรรมดา ใจที่รู้จักปล่อยวาง ไม่ว่าจะประสบความพลัดพรากสูญเสีย ความเจ็บป่วย ล้มเหลว หรือค ากล่าว ร้าย ก็ยังมีความสงบอยู่ได้ ทั้งนี้เพราะเข้าถึงสัจธรรมของชีวิตและโลก ปัญญาที่เข้าถึงสัจธรรมดังกล่าวย่อม ท าให้จิตเกิดความสงบอย่างแท้จริง ความสุขที่ประเสริฐสุด “ไม่มีสุขใดเสมอด้วยความสงบ” พุทธภาษิตอันเป็นสัจธรรมเหนือยุคสมัย หากไร้ซึ่งความสงบใจแล้วย่อมไม่อาจมีความสุขที่แท้ได้เลย ที่มา : กรุ่นกลีบความสุข โดย พระไพศาล วิสาโล 1. คุณมีความคิดเห็นอย่างไรกับข้อความข้างต้น ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. 2. มีอะไรบ้างที่คุณคิดว่าคุณไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ............................................................................................................. ................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. 3. มีอะไรบ้างที่คุณคิดว่าคุณเปลี่ยนแปลงได้แล้ว เพราะอะไรคุณจึงอยากเปลี่ยนแปลง ............................................................................................................................. ................................................. จากการเปลี่ยนแปลงข้างต้น มีใครบ้างที่ท้าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนั น ............................................................................................................................. ................................................. 4.คุณมีวิธีการอย่างไรบ้างที่ท้าให้จิตใจสงบสุขและเป็นสุข มีสติเกิดปัญญาที่จะแก้ไขปัญหาโดยไม่พึ่งพายาเสพติด ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. 122 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 14.2 การส ารวจสิ่งที่ควบคุมได้และไม่ได้ ให้สมาชิกพิจารณาข้อค้าถามต่อไปนี และร่วมกันอภิปราย 1. ขอให้นึกถึงเรื่องที่คุณเกิดความทุกข์ ผิดหวัง เสียใจ หรือไม่พอใจกับบางสิ่งบางอย่าง หรือบางคน ในอดีต และคุณท้าอย่างไรเมื่อคุณผิดหวัง เสียใจ หรือไม่พอใจ ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. ................................................. 2. ขอให้พิจารณาเหตุการณ์นั นว่าสิ่งที่เกิดขึ น อะไรเป็นสิ่งที่ควบคุมได้ และอะไรเป็นสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ อย่างไรบ้าง ............................................................................................................................. ................................................. .......................................................................................................................................................... .................... .............................................................................................................. ................................................................ ............................................................................................................................. ................................................. ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 14.3 การสวดมนต์/ท าสมาธิเพื่อความสงบสุขในชีวิต ใจที่สงบยังเกิดขึ้นได้จากการกระท าที่ถูกต้องดีงาม เริ่มจากการไม่เบียดเบียนหรือเอาเปรียบใคร ท า ให้ไม่มีเรื่องเดือดเนื้อร้อนใจ จากนั้นก็ก้าวไปสู่การเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีน้ าใจต่อผู้อื่น ย่อมท าให้เรามีความสุข ตามไปด้วย ถึงที่สุดแล้วความสุขของเราก็อยู่ที่ใจเป็นส าคัญ ถ้าใจกังวลกลัดกลุ้ม กินอะไรก็ไม่อร่อย เพลงจะ เพราะแค่ไหนก็ติดอยู่ที่หูไม่ถึงใจ ชีวิตที่มีความสุขจึงไม่ได้อยู่ที่มีเงินล้นเหลือ เพราะถึงอย่างไรก็ยังต้อง ประสบความพลัดพรากสูญเสีย ความไม่สมหวัง ความแก่ ความเจ็บ และความตายอยู่นั่นเอง ผู้คนทั้งหลาย กลัดกลุ้มใจก็เพราะสิ่งเหล่านี้แต่ความจริงแล้วเราไม่จ าเป็นต้องทุกข์ใจเลยก็ได้ หากตระหนักถึงสัจธรรมที่ว่า ชีวิตนั้นไม่เที่ยง ความปรวนแปรเป็นเรื่องธรรมดา ใจที่รู้จักปล่อยวาง ไม่ว่าจะประสบความพลัดพรากสูญเสีย ความเจ็บป่วย ล้มเหลว หรือค ากล่าว ร้าย ก็ยังมีความสงบอยู่ได้ ทั้งนี้เพราะเข้าถึงสัจธรรมของชีวิตและโลก ปัญญาที่เข้าถึงสัจธรรมดังกล่าวย่อม ท าให้จิตเกิดความสงบอย่างแท้จริง ความสุขที่ประเสริฐสุด “ไม่มีสุขใดเสมอด้วยความสงบ” พุทธภาษิตอันเป็นสัจธรรมเหนือยุคสมัย หากไร้ซึ่งความสงบใจแล้วย่อมไม่อาจมีความสุขที่แท้ได้เลย ที่มา : กรุ่นกลีบความสุข โดย พระไพศาล วิสาโล 1. คุณมีความคิดเห็นอย่างไรกับข้อความข้างต้น ............................................................................................................................. ................................................. .............................................................................................................................................................................. 2. มีอะไรบ้างที่คุณคิดว่าคุณไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ............................................................................................................. ................................................................. ............................................................................................................................. ................................................. 3. มีอะไรบ้างที่คุณคิดว่าคุณเปลี่ยนแปลงได้แล้ว เพราะอะไรคุณจึงอยากเปลี่ยนแปลง ............................................................................................................................. ................................................. จากการเปลี่ยนแปลงข้างต้น มีใครบ้างที่ท้าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนั น ............................................................................................................................. ................................................. 4.คุณมีวิธีการอย่างไรบ้างที่ท้าให้จิตใจสงบสุขและเป็นสุข มีสติเกิดปัญญาที่จะแก้ไขปัญหาโดยไม่พึ่งพายาเสพติด ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................. .................................................

125 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 15 การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด (ผู้ป่วยและครอบครัว) ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 15 การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด (ผู้ป่วยและครอบครัว)

127 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 15 (ผู้ป่วยและครอบครัว) การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้สมาชิกครอบครัว และผู้ป่วยได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ตรงจากผู้ที่ประสบความส าเร็จใน การเลิกยาเสพติดเพื่อเป็นการเสริมสร้างก าลังใจซึ่งกันและกัน 2. เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจปฏิกิริยาต่างๆ ของสมาชิกในครอบครัวที่เกิดขึ้นหลังจากสมาชิก ในครอบครัวมีการใช้ยาเสพติดตั้งแต่เริ่มใช้ยาจนถึงหยุดเสพยา และเพื่อให้ครอบครัวมีแรงจูงใจที่จะช่วยเหลือ สนับสนุนการเลิกยาเสพติด 3. เพื่อให้ครอบครัวของผู้ป่วยเข้าใจและร่วมมือในการช่วยเหลือประคับประคองผู้ป่วยให้สามารถ ปฏิบัติตัวได้อย่างเหมาะสมสอดคล้องกับระยะต่างๆในการเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 4. เพื่อให้ครอบครัวและผู้ป่วยเข้าใจเทคนิค และวิธีการที่จะใช้ชีวิตร่วมกันอย่างสอดคล้องกลมกลืน ไม่ ก่อให้เกิดความแตกแยก เบื่อหน่าย หรือทอดทิ้งผู้ป่วยในระหว่างการฟื้นฟูสมรรถภาพ สาระส าคัญ 1. ประสบการณ์ของผู้ประสบความส าเร็จในการเลิกยาเสพติดเป็นบทเรียนรู้ที่ส าคัญสามารถถ่ายทอด ได้อย่างสมจริงและเป็นบุคคลต้นแบบให้กับผู้ป่วยได้ดี 2. อิทธิพลของยาเสพติดที่มีผลต่อสมองส่วนคิด และสมองส่วนอยากจะสูญเสียการท าหน้าที่ภายหลัง จากการเสพยาเสพติดท าให้บุคคลไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ ทั้งความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม 3. ท่าทีของครอบครัวที่แสดงออกในแต่ละครอบครัวมีความแตกต่างกัน บางครั้งปฏิเสธอย่างรุนแรง เมินเฉย หรือทอดทิ้งปล่อยให้ผู้ป่วยเผชิญชีวิตอยู่ในโลกของตัวเอง แทนการช่วยเหลือท าให้ผู้ป่วยเข้าสู่ระยะ หมกมุ่นและระยะวิกฤติในวงจรการเสพยาเสพติด 4. เพื่อให้เกิดผลส าเร็จในการช่วยเหลือผู้ป่วย ซึ่งผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวต้องเข้าใจวิธีการปฏิบัติ ต่อกันอย่างเหมาะสมในแต่ละช่องทางในการเลิกยาเสพติด เช่น การสื่อสาร การแสดงความรู้สึกห่วงใย ความ ปรารถนาดี ที่จะช่วยเหลือสนับสนุนให้ผู้ป่วยผ่านช่วงเวลาที่ยากล าบากของการเลิกเสพยาเสพติดได้อย่าง เข้มแข็ง และอดทนมีก าลังใจที่ดี วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรม โดยให้ ผู้ป่วยได้รับฟังประสบการณ์การเลิกยาเสพติดจากผู้ที่เคยผ่านการบ าบัดและมีความส าเร็จในการเลิกยาเสพติด แล้วอภิปรายร่วมกันตามใบกิจกรรมที่ 15.1 ข้อ 1 และ 2 ในกรณีที่ไม่มีบุคคลต้นแบบมาร่วมแลกเปลี่ยนใน ชั่วโมง ให้ผู้บ าบัดใช้การเล่าเรื่องกรณีศึกษาผู้ป่วยที่สามารถหยุดใช้ยาเสพติดได้และมีคุณภาพชีวิตที่ดี ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด 2. ผู้บ าบัดอธิบายอิทธิพลของยาเสพติดที่มีผลต่อร่างกายและสมองแก่สมาชิกครอบครัวและผู้ป่วย จากนั้นให้ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวร่วมอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ตามประเด็นในใบกิจกรรมที่ 15.2 ข้อ ก และ ข 3. ผู้บ าบัดใช้ใบกิจกรรมที่ 15.3 ข้อตกลงในการช่วยเหลือของครอบครัวต่อการบ าบัด (ช่วงปลาย) เพื่อเป็นแนวทางการดูแลผู้ป่วยในระยะท้ายของการรักษาและการเตรียมตัวให้ผู้ป่วยและครอบครัวมีความ พร้อมในการดูแลอย่างต่อเนื่องหลังจากผู้ป่วยสิ้นสุดโปรแกรมการรักษา อุปกรณ์ 1. การแบ่งปันประสบการณ์การเลิกยาที่ส าเร็จ โดยบุคคลต้นแบบ (หากไม่มีให้ใช้เรื่องเล่าแทน) 2. ใบกิจกรรมที่ 15.1 การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด 3. ใบกิจกรรมที่ 15.2 การใช้ชีวิตร่วมกับผู้ติดยาเสพติด 4. ใบกิจกรรมที่ 15.3 ข้อตกลงในการช่วยเหลือของครอบครัวต่อการบ าบัด (ช่วงปลาย) 126 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 15 (ผู้ป่วยและครอบครัว) การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้สมาชิกครอบครัว และผู้ป่วยได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ตรงจากผู้ที่ประสบความส าเร็จใน การเลิกยาเสพติดเพื่อเป็นการเสริมสร้างก าลังใจซึ่งกันและกัน 2. เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจปฏิกิริยาต่างๆ ของสมาชิกในครอบครัวที่เกิดขึ้นหลังจากสมาชิก ในครอบครัวมีการใช้ยาเสพติดตั้งแต่เริ่มใช้ยาจนถึงหยุดเสพยา และเพื่อให้ครอบครัวมีแรงจูงใจที่จะช่วยเหลือ สนับสนุนการเลิกยาเสพติด 3. เพื่อให้ครอบครัวของผู้ป่วยเข้าใจและร่วมมือในการช่วยเหลือประคับประคองผู้ป่วยให้สามารถ ปฏิบัติตัวได้อย่างเหมาะสมสอดคล้องกับระยะต่างๆในการเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 4. เพื่อให้ครอบครัวและผู้ป่วยเข้าใจเทคนิค และวิธีการที่จะใช้ชีวิตร่วมกันอย่างสอดคล้องกลมกลืน ไม่ ก่อให้เกิดความแตกแยก เบื่อหน่าย หรือทอดทิ้งผู้ป่วยในระหว่างการฟื้นฟูสมรรถภาพ สาระส าคัญ 1. ประสบการณ์ของผู้ประสบความส าเร็จในการเลิกยาเสพติดเป็นบทเรียนรู้ที่ส าคัญสามารถถ่ายทอด ได้อย่างสมจริงและเป็นบุคคลต้นแบบให้กับผู้ป่วยได้ดี 2. อิทธิพลของยาเสพติดที่มีผลต่อสมองส่วนคิด และสมองส่วนอยากจะสูญเสียการท าหน้าที่ภายหลัง จากการเสพยาเสพติดท าให้บุคคลไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ ทั้งความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม 3. ท่าทีของครอบครัวที่แสดงออกในแต่ละครอบครัวมีความแตกต่างกัน บางครั้งปฏิเสธอย่างรุนแรง เมินเฉย หรือทอดทิ้งปล่อยให้ผู้ป่วยเผชิญชีวิตอยู่ในโลกของตัวเอง แทนการช่วยเหลือท าให้ผู้ป่วยเข้าสู่ระยะ หมกมุ่นและระยะวิกฤติในวงจรการเสพยาเสพติด 4. เพื่อให้เกิดผลส าเร็จในการช่วยเหลือผู้ป่วย ซึ่งผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวต้องเข้าใจวิธีการปฏิบัติ ต่อกันอย่างเหมาะสมในแต่ละช่องทางในการเลิกยาเสพติด เช่น การสื่อสาร การแสดงความรู้สึกห่วงใย ความ ปรารถนาดี ที่จะช่วยเหลือสนับสนุนให้ผู้ป่วยผ่านช่วงเวลาที่ยากล าบากของการเลิกเสพยาเสพติดได้อย่าง เข้มแข็ง และอดทนมีก าลังใจที่ดี วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรม โดยให้ ผู้ป่วยได้รับฟังประสบการณ์การเลิกยาเสพติดจากผู้ที่เคยผ่านการบ าบัดและมีความส าเร็จในการเลิกยาเสพติด แล้วอภิปรายร่วมกันตามใบกิจกรรมที่ 15.1 ข้อ 1 และ 2 ในกรณีที่ไม่มีบุคคลต้นแบบมาร่วมแลกเปลี่ยนใน ชั่วโมง ให้ผู้บ าบัดใช้การเล่าเรื่องกรณีศึกษาผู้ป่วยที่สามารถหยุดใช้ยาเสพติดได้และมีคุณภาพชีวิตที่ดี ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด 2. ผู้บ าบัดอธิบายอิทธิพลของยาเสพติดที่มีผลต่อร่างกายและสมองแก่สมาชิกครอบครัวและผู้ป่วย จากนั้นให้ผู้ป่วยและสมาชิกครอบครัวร่วมอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ตามประเด็นในใบกิจกรรมที่ 15.2 ข้อ ก และ ข 3. ผู้บ าบัดใช้ใบกิจกรรมที่ 15.3 ข้อตกลงในการช่วยเหลือของครอบครัวต่อการบ าบัด (ช่วงปลาย) เพื่อเป็นแนวทางการดูแลผู้ป่วยในระยะท้ายของการรักษาและการเตรียมตัวให้ผู้ป่วยและครอบครัวมีความ พร้อมในการดูแลอย่างต่อเนื่องหลังจากผู้ป่วยสิ้นสุดโปรแกรมการรักษา อุปกรณ์ 1. การแบ่งปันประสบการณ์การเลิกยาที่ส าเร็จ โดยบุคคลต้นแบบ (หากไม่มีให้ใช้เรื่องเล่าแทน) 2. ใบกิจกรรมที่ 15.1 การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด 3. ใบกิจกรรมที่ 15.2 การใช้ชีวิตร่วมกับผู้ติดยาเสพติด 4. ใบกิจกรรมที่ 15.3 ข้อตกลงในการช่วยเหลือของครอบครัวต่อการบ าบัด (ช่วงปลาย)

129 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 15.1 การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด การแลกเปลี่ยนประสบการณ์การเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 1. ผู้บ าบัดพิจารณาการเชิญผู้ป่วยที่เคยมีประสบการณ์ในการเลิกยาเสพติดมาแลกเปลี่ยน ประสบการณ์การเลิกยาเสพติด ให้ผู้ป่วยในกลุ่มและครอบครัวฟังและอภิปรายร่วมกัน - ครอบครัวมีส่วนท าให้คุณก้าวเข้าไปสู่วงจรการติดยาเสพติดหรือไม่ อย่างไร เพราะอะไรคุณจึง ตัดสินใจเข้ารับการบ าบัด ............................................................................................................................ ................................. ............................................................................................................................................................. - เล่าประสบการณ์เกี่ยวกับปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นหลังการติดยาเสพติดตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงปัจจุบัน เหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร ............................................................................................................................ ................................. ............................................................................................................................................................. - ในระหว่างการหยุดใช้ยาเสพติดคุณรู้สึกอย่างไร และสิ่งส าคัญที่ดี อะไรบ้างเกิดขึ้นกับคุณ ......................................................................................................... .................................................... ............................................................................................................................ ................................. - คุณต้องการจะเปลี่ยนแปลงตนเองให้แตกต่างไปจากช่วงติดยาเสพติดอย่างไรบ้าง และคุณต้องการ แรงสนับสนุนจากครอบครัว หรือคนรอบข้างในด้านใดบ้าง ............................................................................................................................ ................................. ............................................................................................................................ ................................. 2. ผู้บ าบัดสรุปประเด็น/สาระส าคัญที่ได้แลกเปลี่ยนกันให้สมาชิกเข้าใจ ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................ ................................. ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 15.2 การใช้ชีวิตร่วมกับผู้ติดยาเสพติด ก. ให้ผู้ป่วยและครอบครัวร่วมกันอภิปรายตามข้อความต่อไปนี้ 1. คนที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องรู้ข้อจ ากัดในการใช้ชีวิตของตนและสัญญาณเตือนการกลับไป เสพยาเสพติดซ้ า 2. คนที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องให้ความส าคัญกับการจัดการกับสัญญาณเตือนการกลับไปเสพ ยาเสพติดซ้ าเป็นเรื่องแรกของชีวิต 3. คนที่ก าลังเลิกยาเสพติดและสมาชิกครอบครัวต้องเห็นความส าคัญของการป้องกันการกลับไปเสพ ยาซ้ ามากกว่าเรื่องอื่น ๆ ในครอบครัว 4. ผู้ที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องรักษาสภาพการด าเนินชีวิตที่พอดีให้มากกว่าก่อนติดยาเสพติด ได้แก่ การมีสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่น มีงานท า มีกิจกรรมที่ช่วยให้เลิกยาเสพติดได้ มีการใช้เวลาว่างให้เ ป็น ประโยชน์และนอนหลับให้เพียงพอ 5. การเลิกยาเสพติดเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างช้าๆ ต่อเนื่องกัน และทุกเรื่องที่เกี่ยวข้องกับการ เลิกยาเสพติด เช่น การมีเพศสัมพันธ์ปกติ การปรับตัวใหม่ ตลอดจนท าให้คนรอบข้างไว้วางใจจะค่อยๆ เกิดขึ้น ข. การปฏิบัติตนในการอยู่ร่วมกับผู้ติดยาเสพติดเสพติด 1. เรียนรู้และยอมรับข้อจ ากัดของการใช้ชีวิตร่วมกันในครอบครัว เช่น การใช้เวลากับผู้ติดยาเสพติด มากขึ้น 2. เรียนรู้สัญญาณเตือนการกลับไปเสพยาเสพติดซ้ า 3. เรียนรู้เกี่ยวกับตัวกระตุ้นและวิธีการจัดการกับตัวกระตุ้น 4. เรียนรู้สภาวะทางอารมณ์และการจัดการกับอารมณ์ 5. ฝึกการสร้างสัมพันธภาพและทักษะการสื่อสาร 6. อดทนกับกระบวนการเลิกยาเสพติด 7. มีจุดมุ่งหมายร่วมกัน 128 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 15.1 การมีส่วนร่วมของครอบครัวในการเลิกยาเสพติด การแลกเปลี่ยนประสบการณ์การเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 1. ผู้บ าบัดพิจารณาการเชิญผู้ป่วยที่เคยมีประสบการณ์ในการเลิกยาเสพติดมาแลกเปลี่ยน ประสบการณ์การเลิกยาเสพติด ให้ผู้ป่วยในกลุ่มและครอบครัวฟังและอภิปรายร่วมกัน - ครอบครัวมีส่วนท าให้คุณก้าวเข้าไปสู่วงจรการติดยาเสพติดหรือไม่ อย่างไร เพราะอะไรคุณจึง ตัดสินใจเข้ารับการบ าบัด ............................................................................................................................ ................................. ............................................................................................................................................................. - เล่าประสบการณ์เกี่ยวกับปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นหลังการติดยาเสพติดตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงปัจจุบัน เหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร ............................................................................................................................ ................................. ............................................................................................................................................................. - ในระหว่างการหยุดใช้ยาเสพติดคุณรู้สึกอย่างไร และสิ่งส าคัญที่ดี อะไรบ้างเกิดขึ้นกับคุณ ......................................................................................................... .................................................... ............................................................................................................................ ................................. - คุณต้องการจะเปลี่ยนแปลงตนเองให้แตกต่างไปจากช่วงติดยาเสพติดอย่างไรบ้าง และคุณต้องการ แรงสนับสนุนจากครอบครัว หรือคนรอบข้างในด้านใดบ้าง ............................................................................................................................ ................................. ............................................................................................................................ ................................. 2. ผู้บ าบัดสรุปประเด็น/สาระส าคัญที่ได้แลกเปลี่ยนกันให้สมาชิกเข้าใจ ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................ ................................. ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 15.2 การใช้ชีวิตร่วมกับผู้ติดยาเสพติด ก. ให้ผู้ป่วยและครอบครัวร่วมกันอภิปรายตามข้อความต่อไปนี้ 1. คนที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องรู้ข้อจ ากัดในการใช้ชีวิตของตนและสัญญาณเตือนการกลับไป เสพยาเสพติดซ้ า 2. คนที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องให้ความส าคัญกับการจัดการกับสัญญาณเตือนการกลับไปเสพ ยาเสพติดซ้ าเป็นเรื่องแรกของชีวิต 3. คนที่ก าลังเลิกยาเสพติดและสมาชิกครอบครัวต้องเห็นความส าคัญของการป้องกันการกลับไปเสพ ยาซ้ ามากกว่าเรื่องอื่น ๆ ในครอบครัว 4. ผู้ที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องรักษาสภาพการด าเนินชีวิตที่พอดีให้มากกว่าก่อนติดยาเสพติด ได้แก่ การมีสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่น มีงานท า มีกิจกรรมที่ช่วยให้เลิกยาเสพติดได้ มีการใช้เวลาว่างให้เ ป็น ประโยชน์และนอนหลับให้เพียงพอ 5. การเลิกยาเสพติดเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างช้าๆ ต่อเนื่องกัน และทุกเรื่องที่เกี่ยวข้องกับการ เลิกยาเสพติด เช่น การมีเพศสัมพันธ์ปกติ การปรับตัวใหม่ ตลอดจนท าให้คนรอบข้างไว้วางใจจะค่อยๆ เกิดขึ้น ข. การปฏิบัติตนในการอยู่ร่วมกับผู้ติดยาเสพติดเสพติด 1. เรียนรู้และยอมรับข้อจ ากัดของการใช้ชีวิตร่วมกันในครอบครัว เช่น การใช้เวลากับผู้ติดยาเสพติด มากขึ้น 2. เรียนรู้สัญญาณเตือนการกลับไปเสพยาเสพติดซ้ า 3. เรียนรู้เกี่ยวกับตัวกระตุ้นและวิธีการจัดการกับตัวกระตุ้น 4. เรียนรู้สภาวะทางอารมณ์และการจัดการกับอารมณ์ 5. ฝึกการสร้างสัมพันธภาพและทักษะการสื่อสาร 6. อดทนกับกระบวนการเลิกยาเสพติด 7. มีจุดมุ่งหมายร่วมกัน การแลกเปลี่ยนประสบการณ์การเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 1. ผู้บ�าบัดพิจารณาการเชิญผู้ป่วยที่เคยมีประสบการณ์ในการเลิกยาเสพติดมาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ การเลิกยาเสพติด ให้ผู้ป่วยในกลุ่มและครอบครัวฟังและอภิปรายร่วมกัน - ครอบครัวมีส่วนท�าให้คุณก้าวเข้าไปสู่วงจรการติดยาเสพติดหรือไม่ อย่างไร เพราะอะไรคุณจึงตัดสินใจ เข้ารับการบ�าบัด

131 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 15.3 ข้อตกลงของครอบครัวในการช่วยเหลือผู้ป่วย (ช่วงปลาย) โปรดพิจารณาข้อที่ท่านสามารถท าได้ โดยตกลงร่วมกับผู้ป่วยและท าเครื่องหมาย / หน้าข้อที่ท่านและผู้ป่วย เห็นว่าจะเป็นประโยชน์ในการเลิกยาเสพติด .......... 1. ข้าพเจ้ามีเวลาว่างที่จะท ากิจกรรมร่วมกับผู้ป่วยเพื่อสร้างสัมพันธภาพ .......... 2. ข้าพเจ้าจะยังคงท าในสิ่งที่สนใจและเป็นเป้าหมายของข้าพเจ้าต่อไป .......... 3. ข้าพเจ้าจะจ าไว้เสมอว่าผู้ป่วยก็ยังคงท าในสิ่งที่เขาสนใจและเขาก็มีสิ่งที่เขามุ่งหวังอยู่ .......... 4. ข้าพเจ้าเข้าใจว่าความพยายามที่จะรักษาวิถีชีวิตที่สมดุลของข้าพเจ้า จะส่งผลให้ผู้ป่วยกลับไปเสพยา น้อยลง .......... 5. ข้าพเจ้าจะพยายามหาแนวทางในการพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างข้าพเจ้าและผู้ป่วย .......... 6. ข้าพเจ้าให้ความส าคัญและสนับสนุนให้ผู้ป่วยหลีกเลี่ยงจากคน และสถานที่ ที่จะเป็นตัวกระตุ้นให้ กลับไปติดยาซ้ า .......... 7. ข้าพเจ้าจะจ าไว้เสมอว่าจะบอกความรู้สึกและความต้องการของข้าพเจ้าให้ผู้ป่วยทราบและเปิด โอกาสให้เขาปฏิบัติต่อข้าพเจ้าเช่นเดียวกัน .......... 8. ข้าพเจ้าจะระลึกไว้เสมอว่า การเลิกยาเป็นกระบวนการที่ต้องท าต่อเนื่องตลอดชีวิตและการฟื้นฟู สัมพันธภาพ อาจใช้เวลาเป็นเดือนหรือเป็นปี .......... 9. ข้าพเจ้าจะพยายามหาเพื่อนหรือคนอื่นๆ ที่ยินดีรับฟังความทุกข์ยากล าบากของข้าพเจ้าและ ครอบครัว .......... 10. ข้าพเจ้าจะพยายามคิดว่าการเปลี่ยนแปลงใดๆ คือ การก้าวไปข้างหน้า และจะภูมิใจกับความส าเร็จ ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 16 การจัดการตัวเองที่ดีเพื่อการเปลี่ยนแปลง 130 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 15.3 ข้อตกลงของครอบครัวในการช่วยเหลือผู้ป่วย (ช่วงปลาย) โปรดพิจารณาข้อที่ท่านสามารถท าได้ โดยตกลงร่วมกับผู้ป่วยและท าเครื่องหมาย / หน้าข้อที่ท่านและผู้ป่วย เห็นว่าจะเป็นประโยชน์ในการเลิกยาเสพติด .......... 1. ข้าพเจ้ามีเวลาว่างที่จะท ากิจกรรมร่วมกับผู้ป่วยเพื่อสร้างสัมพันธภาพ .......... 2. ข้าพเจ้าจะยังคงท าในสิ่งที่สนใจและเป็นเป้าหมายของข้าพเจ้าต่อไป .......... 3. ข้าพเจ้าจะจ าไว้เสมอว่าผู้ป่วยก็ยังคงท าในสิ่งที่เขาสนใจและเขาก็มีสิ่งที่เขามุ่งหวังอยู่ .......... 4. ข้าพเจ้าเข้าใจว่าความพยายามที่จะรักษาวิถีชีวิตที่สมดุลของข้าพเจ้า จะส่งผลให้ผู้ป่วยกลับไปเสพยา น้อยลง .......... 5. ข้าพเจ้าจะพยายามหาแนวทางในการพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างข้าพเจ้าและผู้ป่วย .......... 6. ข้าพเจ้าให้ความส าคัญและสนับสนุนให้ผู้ป่วยหลีกเลี่ยงจากคน และสถานที่ ที่จะเป็นตัวกระตุ้นให้ กลับไปติดยาซ้ า .......... 7. ข้าพเจ้าจะจ าไว้เสมอว่าจะบอกความรู้สึกและความต้องการของข้าพเจ้าให้ผู้ป่วยทราบและเปิด โอกาสให้เขาปฏิบัติต่อข้าพเจ้าเช่นเดียวกัน .......... 8. ข้าพเจ้าจะระลึกไว้เสมอว่า การเลิกยาเป็นกระบวนการที่ต้องท าต่อเนื่องตลอดชีวิตและการฟื้นฟู สัมพันธภาพ อาจใช้เวลาเป็นเดือนหรือเป็นปี .......... 9. ข้าพเจ้าจะพยายามหาเพื่อนหรือคนอื่นๆ ที่ยินดีรับฟังความทุกข์ยากล าบากของข้าพเจ้าและ ครอบครัว .......... 10. ข้าพเจ้าจะพยายามคิดว่าการเปลี่ยนแปลงใดๆ คือ การก้าวไปข้างหน้า และจะภูมิใจกับความส าเร็จ ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 16 การจัดการตัวเองที่ดีเพื่อการเปลี่ยนแปลง

133 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 16 การจัดการตัวเองที่ดีเพื่อการเปลี่ยนแปลง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงความส าคัญของการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่อาจจะเป็นอันตรายต่อ สุขภาพ และเป็นอุปสรรคต่อการเลิกยาเสพติด และมีแนวทางของตัวเองที่จะป้องกันพฤติกรรมเป็นอันตรายต่อ สุขภาพและเป็นอุปสรรคต่อการเลิกยาเสพติด 2. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจหลักการและแนวคิดของวิธีการเลิกยาเสพติดตามหลักการ 12 ขั้นตอน 3. เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถจัดการและวางแผนกิจกรรมส าหรับตัวเองในช่วงวันหยุดพักเพื่อป้องกันการ กลับไปเสพยาเสพติดซ้ า โดยใช้หลักการง่ายๆ ในแต่ละวันให้ผ่านไปได้อย่างปลอดภัย สาระส าคัญ 1. การเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิตที่ส าคัญของผู้ติดยาเสพติดมุ่งเน้นไปที่ความพยายามที่จะฝึก ให้ผู้ป่วยมีความสามารถในการควบคุมตนเองไม่ให้แสดงพฤติกรรมเสพติด หรือ พฤติกรรมย้ าท าทั้งหลาย เพื่อ ไม่ให้เกิดความเชื่อมโยงต่อความต้องการที่จะเสพยาเสพติด 2. หลักการ 12 ขั้นตอน เป็นแนวคิด และวิธีการปฏิบัติเพื่อให้ผู้ป่วยที่ก าลังเลิกยาเสพติด ได้มี ทางเลือกในการปฏิบัติเพื่อการดูแลช่วยเหลือตัวเองและยังสามารถช่วยเหลือและเป็นก าลังใจให้แก่ สมาชิกคน อื่นๆ ในการเลิกใช้ยาเสพติดได้อย่างต่อเนื่อง 3. การวางแผน และการจัดการที่ดีในการเลือกกิจกรรมต่างๆ ที่เหมาะสมกับตัวเองของผู้ป่วยยาเสพ ติดในช่วงวันหยุดจะท าให้ผู้ป่วยมีความสุข โดยเฉพาะการตั้งเป้าหมายในการหยุดเสพยา ไม่ควรก าหนด เป้าหมายระยะยาว เช่น เป็นเดือน หรือเป็นปี จะท าให้ผู้ป่วยเกิดความเหนื่อยล้า แต่ถ้าก าหนดเป้าหมายสั้นๆ แบบวันต่อวันจะท าให้เห็นผลลัพธ์ได้ และเกิดก าลังใจที่จะก้าวเดินต่อไปอย่างมั่นคง 4. พฤติกรรมทางเพศที่เกิดขึ้นซ้ าๆ จะมีลักษณะหมกมุ่นเหมือนการติดยาเสพติด โดยเฉพาะในกรณี เป็นพฤติกรรมทางเพศที่เป็นลักษณะการมีเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากความใคร่ การไม่มีการควบคุมที่ดีอาจ ก่อให้เกิดอันตรายต่อภาวะสุขภาพและเป็นพฤติกรรมหมกมุ่นจนน าไปเชื่อมโยงกับการใช้ยาเสพติด ดังนั้น ความเข้าใจต่อการมีพฤติกรรมทางเพศที่เหมาะสมจะสามารถน าไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ดี วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยเริ่มจากการใช้ใบกิจกรรม ที่ 16.1 ข้อ ก, ข และ ค เพื่อให้ผู้ป่วยส ารวจพฤติกรรมทางเพศ และพฤติกรรมย้ าท า/หมกมุ่นที่เสี่ยงต่อการ กลับไปเสพซ้ า กระตุ้นให้ผู้ป่วยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมย้ าท า และการป้องกัน การมีพฤติกรรมทางเพศที่เกิดจากความใคร่ 2. ผู้บ าบัดให้ความรู้แก่ผู้ป่วยเรื่องกลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม โดยใช้ใบความรู้ที่ 16.1 จากนั้นให้ผู้ป่วย ซักถามหรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด 3. ผู้บ าบัดน าผู้ป่วยเข้าสู่หัวข้อ มองไปข้างหน้า - การแก้ปัญหาจัดการกับเวลาหยุดพัก ด้วยใบกิจกรรม ที่ 16.2 โดยให้สมาชิกกลุ่มผลัดกันอ่านข้อความ ก- จ ไปทีละข้อและร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและ ประสบการณ์ระหว่างกันในแต่ละข้อ อุปกรณ์ 1. ใบความรู้ที่ 16.1 กลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม (Narcotic Anonymous) 2. ใบกิจกรรมที่ 16.1 พฤติกรรมย้ าท า/ การป้องกันการกลับไปมีพฤติกรรมทางเพศที่เสี่ยงต่อ ภาวะอันตราย 3. ใบกิจกรรมที่ 16.2 มองไปข้างหน้า จัดการแก้ปัญหากับช่วงเวลาหยุดพัก 132 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ครั้งที่ 16 การจัดการตัวเองที่ดีเพื่อการเปลี่ยนแปลง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้ป่วยตระหนักถึงความส าคัญของการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่อาจจะเป็นอันตรายต่อ สุขภาพ และเป็นอุปสรรคต่อการเลิกยาเสพติด และมีแนวทางของตัวเองที่จะป้องกันพฤติกรรมเป็นอันตรายต่อ สุขภาพและเป็นอุปสรรคต่อการเลิกยาเสพติด 2. เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจหลักการและแนวคิดของวิธีการเลิกยาเสพติดตามหลักการ 12 ขั้นตอน 3. เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถจัดการและวางแผนกิจกรรมส าหรับตัวเองในช่วงวันหยุดพักเพื่อป้องกันการ กลับไปเสพยาเสพติดซ้ า โดยใช้หลักการง่ายๆ ในแต่ละวันให้ผ่านไปได้อย่างปลอดภัย สาระส าคัญ 1. การเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิตที่ส าคัญของผู้ติดยาเสพติดมุ่งเน้นไปที่ความพยายามที่จะฝึก ให้ผู้ป่วยมีความสามารถในการควบคุมตนเองไม่ให้แสดงพฤติกรรมเสพติด หรือ พฤติกรรมย้ าท าทั้งหลาย เพื่อ ไม่ให้เกิดความเชื่อมโยงต่อความต้องการที่จะเสพยาเสพติด 2. หลักการ 12 ขั้นตอน เป็นแนวคิด และวิธีการปฏิบัติเพื่อให้ผู้ป่วยที่ก าลังเลิกยาเสพติด ได้มี ทางเลือกในการปฏิบัติเพื่อการดูแลช่วยเหลือตัวเองและยังสามารถช่วยเหลือและเป็นก าลังใจให้แก่ สมาชิกคน อื่นๆ ในการเลิกใช้ยาเสพติดได้อย่างต่อเนื่อง 3. การวางแผน และการจัดการที่ดีในการเลือกกิจกรรมต่างๆ ที่เหมาะสมกับตัวเองของผู้ป่วยยาเสพ ติดในช่วงวันหยุดจะท าให้ผู้ป่วยมีความสุข โดยเฉพาะการตั้งเป้าหมายในการหยุดเสพยา ไม่ควรก าหนด เป้าหมายระยะยาว เช่น เป็นเดือน หรือเป็นปี จะท าให้ผู้ป่วยเกิดความเหนื่อยล้า แต่ถ้าก าหนดเป้าหมายสั้นๆ แบบวันต่อวันจะท าให้เห็นผลลัพธ์ได้ และเกิดก าลังใจที่จะก้าวเดินต่อไปอย่างมั่นคง 4. พฤติกรรมทางเพศที่เกิดขึ้นซ้ าๆ จะมีลักษณะหมกมุ่นเหมือนการติดยาเสพติด โดยเฉพาะในกรณี เป็นพฤติกรรมทางเพศที่เป็นลักษณะการมีเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากความใคร่ การไม่มีการควบคุมที่ดีอาจ ก่อให้เกิดอันตรายต่อภาวะสุขภาพและเป็นพฤติกรรมหมกมุ่นจนน าไปเชื่อมโยงกับการใช้ยาเสพติด ดังนั้น ความเข้าใจต่อการมีพฤติกรรมทางเพศที่เหมาะสมจะสามารถน าไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ดี วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวสวัสดีและทักทายผู้ป่วยในกลุ่ม จากนั้นน าเข้าสู่กิจกรรมโดยเริ่มจากการใช้ใบกิจกรรม ที่ 16.1 ข้อ ก, ข และ ค เพื่อให้ผู้ป่วยส ารวจพฤติกรรมทางเพศ และพฤติกรรมย้ าท า/หมกมุ่นที่เสี่ยงต่อการ กลับไปเสพซ้ า กระตุ้นให้ผู้ป่วยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมย้ าท า และการป้องกัน การมีพฤติกรรมทางเพศที่เกิดจากความใคร่ 2. ผู้บ าบัดให้ความรู้แก่ผู้ป่วยเรื่องกลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม โดยใช้ใบความรู้ที่ 16.1 จากนั้นให้ผู้ป่วย ซักถามหรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด 3. ผู้บ าบัดน าผู้ป่วยเข้าสู่หัวข้อ มองไปข้างหน้า - การแก้ปัญหาจัดการกับเวลาหยุดพัก ด้วยใบกิจกรรม ที่ 16.2 โดยให้สมาชิกกลุ่มผลัดกันอ่านข้อความ ก- จ ไปทีละข้อและร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและ ประสบการณ์ระหว่างกันในแต่ละข้อ อุปกรณ์ 1. ใบความรู้ที่ 16.1 กลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม (Narcotic Anonymous) 2. ใบกิจกรรมที่ 16.1 พฤติกรรมย้ าท า/ การป้องกันการกลับไปมีพฤติกรรมทางเพศที่เสี่ยงต่อ ภาวะอันตราย 3. ใบกิจกรรมที่ 16.2 มองไปข้างหน้า จัดการแก้ปัญหากับช่วงเวลาหยุดพัก

135 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 16.1 พฤติกรรมย้ าท า/ การป้องกันการกลับไปมีพฤติกรรมทางเพศที่เสี่ยงต่อภาวะอันตราย ก. ผู้ติดยาเสพติดจ านวนมากเข้าสู่กระบวนการบ าบัดรักษาในระยะเลิกยาด้วยเหตุผลเพียงต้องการจะหยุดใช้ ยาเสพติดตัวใดตัวหนึ่งเท่านั้น โดยไม่คิดว่าจะต้องเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิตทั้งหมด แต่เมื่อเขาเข้าสู่ กระบวนการบ าบัดรักษา พวกเขาจะได้รับค าชี้แจงว่า การฟื้นตัวจากยาเสพติดนั้นจ าเป็นต้องเปลี่ยนแปลงใน เรื่องวิถีการด าเนินชีวิตที่ผ่านมาด้วย ข้อแนะน าต่างๆ ส าหรับการเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิต มุ่งเน้นไปที่ การพยายามท าให้ผู้ติดยาระยะฟื้นตัวสามารถควบคุมชีวิตของพวกเขาได้อีกครั้งหนึ่งและไม่กลับไปเสพซ้ า 1. ในชีวิตของคุณมีพฤติกรรมอะไรบ้างที่ไม่สามารถควบคุมได้ ............................................................................................................................. ................................ ............................................................................................................................. ................................ 2. คุณเคยมีพฤติกรรมย้ าท าหรือหมกมุ่น (ท าซ้ ามากกว่าปกติ) ในเรื่องต่อไปนี้หรือไม่ ................ ท างานตลอดเวลา(ไม่สนใจเรื่องอื่นเลย) ................ ใช้กล่อมประสาท/ยานอนหลับที่แพทย์สั่งให้ ................ ใช้ยาเสพติดผิดกฎหมาย ................ ดื่มเครื่องดื่มคาเฟอีน ................ สูบบุหรี่ ................ ดื่มสุรา ................ ออกก าลังกายหักโหม ................ ส าเร็จความใคร่บ่อยมาก ................ เล่นการพนัน ................ ใช้จ่ายเงินมากเกินไป ................ เที่ยวดึก ................ เล่นเกมส์ ................ อื่นๆ ระบุ...................................... 3. พฤติกรรมย้ าท าใดบ้างที่คุณได้พยายามเปลี่ยนแปลงมาบ้างแล้ว ............................................................................................................................. ................................ ............................................................................................................................................................. ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ข. การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมย้ าท า 1. คุณรู้สึกคุ้นเคยกับประโยคเหล่านี้หรือไม่ “ฉันหยุดสูบบุหรี่และยาเสพติดแล้ว มันเป็นเรื่องที่ยากจริงๆ แต่แล้ววันหนึ่ง ฉันก็หวนกลับไปใช้มัน อีก ฉันมีความรู้สึกที่แย่มากที่ท าเช่นนั้น” (อภิปราย) ............................................................................................................................. ................................ 2. คุณก าลังเปลี่ยนวิถีการด าเนินชีวิตส าคัญๆ ในช่วงของการรักษาระยะฟื้นตัวครั้งนี้ ในเรื่องใดบ้างคุณรู้สึก อย่างไรต่อการพยายามที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเอง ดังที่กล่าวข้างต้น ............................................................................................................................................................. 3. คุณมีพฤติกรรมหมกมุ่นกับสิ่งใดในระหว่างการหยุดเสพยา อะไรคือความแตกต่างระหว่างสิ่งที่คุณก าลัง หมกมุ่นอยู่กับการเสพยาเสพติด ............................................................................................................................................................. 4. นอกเหนือจากสิ่งที่กล่าวมา คุณคิดจะเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอะไรอีกหรือไม่ ............................................................................................................................................................. ค. การป้องกันการหวนกลับไปมีพฤติกรรมทางเพศอันเนื่องมาจากความใคร่ เนื่องจากคนส่วนใหญ่ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ มักจะเกี่ยวข้องกับใช้ยาเสพติดในทางตรงกันข้าม การใช้ยาเสพติดก็ท าให้เกิดพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ ดังนั้นการมีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศและการใช้ยาเสพติด ก็ จะเป็นตัวกระตุ้นซึ่งกันและกัน ซึ่งเป็นการเพิ่มโอกาสในการกลับไปเสพซ้ าได้ 1. ที่ผ่านมาพฤติกรรมทางเพศของคุณเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับการเสพยาเสพติดหรือไม่ อย่างไร ............................................................................................................................................. ................ 2. พฤติกรรมทางเพศที่ไม่เป็นอันตราย หรือส่งผลกระทบต่อการด าเนินชีวิต และไม่เป็นอุปสรรคต่อ เป้าหมายการเลิกยาเสพติดของคุณควรเป็นอย่างไร ............................................................................................................................. ................................ คนส่วนใหญ่ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศมักจะเกี่ยวข้องกับการใช้ยาและสารเสพติด ในทางตรงกันข้าม การใช้ยาและสารเสพติดก็ท าให้เกิดพฤติกรรมทางเพศตามมาในที่สุด ดังนั้นการมีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศและ การใช้ยาเสพติดจึงเป็นตัวกระตุ้นซึ่งกันและกัน และเป็นการเพิ่มโอกาสเรื่องในการกลับไปเสพยาเสพติดซ้ า 1. ที่ผ่านมาพฤติกรรมทางเพศของคุณเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกับการเสพยาเสพติดของคุณหรือไม่ 2. พฤติกรรมทางเพศที่มีความปลอดภัยไม่เป็นอันตรายต่อภาวะสุขภาพและไม่เป็นอุปสรรคในการ เลิกยาเสพติดของคุณควรเป็นอย่างไร 134 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 16.1 พฤติกรรมย้ าท า/ การป้องกันการกลับไปมีพฤติกรรมทางเพศที่เสี่ยงต่อภาวะอันตราย ก. ผู้ติดยาเสพติดจ านวนมากเข้าสู่กระบวนการบ าบัดรักษาในระยะเลิกยาด้วยเหตุผลเพียงต้องการจะหยุดใช้ ยาเสพติดตัวใดตัวหนึ่งเท่านั้น โดยไม่คิดว่าจะต้องเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิตทั้งหมด แต่เมื่อเขาเข้าสู่ กระบวนการบ าบัดรักษา พวกเขาจะได้รับค าชี้แจงว่า การฟื้นตัวจากยาเสพติดนั้นจ าเป็นต้องเปลี่ยนแปลงใน เรื่องวิถีการด าเนินชีวิตที่ผ่านมาด้วย ข้อแนะน าต่างๆ ส าหรับการเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิต มุ่งเน้นไปที่ การพยายามท าให้ผู้ติดยาระยะฟื้นตัวสามารถควบคุมชีวิตของพวกเขาได้อีกครั้งหนึ่งและไม่กลับไปเสพซ้ า 1. ในชีวิตของคุณมีพฤติกรรมอะไรบ้างที่ไม่สามารถควบคุมได้ ............................................................................................................................. ................................ ............................................................................................................................. ................................ 2. คุณเคยมีพฤติกรรมย้ าท าหรือหมกมุ่น (ท าซ้ ามากกว่าปกติ) ในเรื่องต่อไปนี้หรือไม่ ................ ท างานตลอดเวลา(ไม่สนใจเรื่องอื่นเลย) ................ ใช้กล่อมประสาท/ยานอนหลับที่แพทย์สั่งให้ ................ ใช้ยาเสพติดผิดกฎหมาย ................ ดื่มเครื่องดื่มคาเฟอีน ................ สูบบุหรี่ ................ ดื่มสุรา ................ ออกก าลังกายหักโหม ................ ส าเร็จความใคร่บ่อยมาก ................ เล่นการพนัน ................ ใช้จ่ายเงินมากเกินไป ................ เที่ยวดึก ................ เล่นเกมส์ ................ อื่นๆ ระบุ...................................... 3. พฤติกรรมย้ าท าใดบ้างที่คุณได้พยายามเปลี่ยนแปลงมาบ้างแล้ว ............................................................................................................................. ................................ ............................................................................................................................................................. ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ข. การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมย้ าท า 1. คุณรู้สึกคุ้นเคยกับประโยคเหล่านี้หรือไม่ “ฉันหยุดสูบบุหรี่และยาเสพติดแล้ว มันเป็นเรื่องที่ยากจริงๆ แต่แล้ววันหนึ่ง ฉันก็หวนกลับไปใช้มัน อีก ฉันมีความรู้สึกที่แย่มากที่ท าเช่นนั้น” (อภิปราย) ............................................................................................................................. ................................ 2. คุณก าลังเปลี่ยนวิถีการด าเนินชีวิตส าคัญๆ ในช่วงของการรักษาระยะฟื้นตัวครั้งนี้ ในเรื่องใดบ้างคุณรู้สึก อย่างไรต่อการพยายามที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเอง ดังที่กล่าวข้างต้น ............................................................................................................................................................. 3. คุณมีพฤติกรรมหมกมุ่นกับสิ่งใดในระหว่างการหยุดเสพยา อะไรคือความแตกต่างระหว่างสิ่งที่คุณก าลัง หมกมุ่นอยู่กับการเสพยาเสพติด ............................................................................................................................................................. 4. นอกเหนือจากสิ่งที่กล่าวมา คุณคิดจะเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอะไรอีกหรือไม่ ............................................................................................................................................................. ค. การป้องกันการหวนกลับไปมีพฤติกรรมทางเพศอันเนื่องมาจากความใคร่ เนื่องจากคนส่วนใหญ่ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ มักจะเกี่ยวข้องกับใช้ยาเสพติดในทางตรงกันข้าม การใช้ยาเสพติดก็ท าให้เกิดพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ ดังนั้นการมีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศและการใช้ยาเสพติด ก็ จะเป็นตัวกระตุ้นซึ่งกันและกัน ซึ่งเป็นการเพิ่มโอกาสในการกลับไปเสพซ้ าได้ 1. ที่ผ่านมาพฤติกรรมทางเพศของคุณเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับการเสพยาเสพติดหรือไม่ อย่างไร ............................................................................................................................................. ................ 2. พฤติกรรมทางเพศที่ไม่เป็นอันตราย หรือส่งผลกระทบต่อการด าเนินชีวิต และไม่เป็นอุปสรรคต่อ เป้าหมายการเลิกยาเสพติดของคุณควรเป็นอย่างไร ............................................................................................................................. ................................ คนส่วนใหญ่ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศมักจะเกี่ยวข้องกับการใช้ยาและสารเสพติด ในทางตรงกันข้าม การใช้ยาและสารเสพติดก็ท าให้เกิดพฤติกรรมทางเพศตามมาในที่สุด ดังนั้นการมีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศและ การใช้ยาเสพติดจึงเป็นตัวกระตุ้นซึ่งกันและกัน และเป็นการเพิ่มโอกาสเรื่องในการกลับไปเสพยาเสพติดซ้ า 1. ที่ผ่านมาพฤติกรรมทางเพศของคุณเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกับการเสพยาเสพติดของคุณหรือไม่ 2. พฤติกรรมทางเพศที่มีความปลอดภัยไม่เป็นอันตรายต่อภาวะสุขภาพและไม่เป็นอุปสรรคในการ เลิกยาเสพติดของคุณควรเป็นอย่างไร

137 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบความรู้ที่ 16.1 กลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม (Narcotic Anonymous) 1. กลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม (Narcotic Anonymous) หรือ NA คือ สมาคมของผู้ติดยาเสพติด ที่มารวมตัวกันโดยไม่หวังผลก าไรเป็นสิ่งตอบแทน ทุกคนทุกเพศทุกวัยที่มีปัญหา และต้องการที่จะเลิกยาเสพ ติดสามารถเข้าร่วมกิจกรรมได้ ส่วนใหญ่เป็นผู้ใช้ยาเสพติดที่ก าลังฟื้นสภาพ สิ่งเดียวที่ทุกคนต้องมีคือความ ต้องการที่จะหยุดใช้ยาเสพติดต้องท าใจให้กว้าง และให้เวลากับตัวเอง ไม่มีค่าใช้จ่าย ไม่มีค่าลงทะเบียน 2. วิธีการของกลุ่มผู้เลิกยาเสพติดที่ใช้เป็นหลักคือวิธีการของหลักการ 12 ขั้นตอน 3. จุดเด่นของกลุ่มเลิกยาเสพติดนิรนาม คือ เป็นสถานที่ที่ปลอดภัย เป็นสถานที่ที่คุณจะได้พบปะ บุคคลอื่นที่มีปัญหาคล้ายคลึงกัน และมีเป้าหมายเดียวกันคือการเลิกยาเสพติด เป็นการควบคุมการเลิกยาด้วย จิตวิญญาณไม่ใช่การบังคับขืนใจ การได้พบปะกับบุคคลต้นแบบจะท าให้คุณมีก าลังใจและอดทน หลักการ 12 ขั้นตอนสากลของกลุ่ม/สมาคมผู้ติดยาเสพติดนิรนาม 1. เรายอมรับว่าไม่มีก าลังพอที่จะต่อสู้กับการติดยาเสพติดของเรา และเราไม่สามารถควบคุมการ ด าเนินชีวิตของเราได้ 2. เราเชื่อว่ามีบางสิ่งบางอย่างที่เหนือกว่าตัวของเราซึ่งสามารถท าให้เรากลับเป็นปกติได้ 3. เราได้ท าการตัดสินใจที่จะให้ความตั้งใจ และการด าเนินชีวิตของเราอยู่ภายใต้การดูแลจากสิ่งที่เรา เชื่อมั่น ศรัทธา ซึ่งแล้วแต่เราจะเข้าใจว่าสิ่งนั้นคืออะไร 4. เราได้ท าการพิจารณาเรื่องราวของตัวเองอย่างละเอียดถี่ถ้วนและไม่ท้อถอย 5. เรายอมรับความเป็นจริงจากความผิดของเราอย่างครบถ้วนต่อสิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธาตัวเราเองและผู้อื่น 6. เราพร้อมที่จะให้สิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธา ช่วยขจัดนิสัยที่ไม่น่าพอใจต่างๆ ที่มีอยู่ในตัวของเรา 7. เรายินยอมให้สิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธา ขจัดนิสัยที่ไม่น่าพอใจต่างๆ ของเรา 8. เราได้ท ารายชื่อของบุคคลทุกคนที่เราเคยท าร้ายและยินดีที่จะท าบางสิ่งบางอย่างเพื่อชดใช้ให้พวกเขา 9. เราจะชดใช้ให้บุคคลเหล่านั้นอย่างครบถ้วนเมื่อเรามีโอกาส ยกเว้นถ้ากระท านั้นจะเป็นการท าลาย พวกเขาหรือบุคคลอื่น 10. เรายังคงพิจารณาเรื่องราวของตัวเราเองต่อไป และเมื่อใดที่เราพบว่าเราผิดก็ยอมรับสิ่งนั้นโดยทันที 11. เราจะภาวนาเพื่อพัฒนาความสัมพันธ์กับสิ่งที่เราเชื่อมั่นศรัทธา ซึ่งท าให้เราเกิดความเข้าใจในสิ่งที่ เขาควรกระท า และสามารถปฏิเสธสิ่งนั้นได้ 12. เมื่อเราได้เกิดการตื่นตัวของจิตใจขึ้นใหม่ จากกระบวนการขั้นตอนเหล่านี้แล้ว เราจะพยายาม ถ่ายทอดสาระเหล่านี้ ไปสู่ผู้ติดยาเสพติดอื่นๆ และน าไปปฏิบัติในกิจวัตรทุกอย่างของเรา ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 16.2 มองไปข้างหน้า จัดการแก้ปัญหากับช่วงเวลาหยุดพัก ก. ความรู้สึกขณะที่คุณอยู่ในระยะฝ่าอุปสรรค (The wall) คุณจะไม่รู้สึกตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ เลยซึ่งความรู้สึก เฉยๆ ในระยะฟื้นตัวอาจเกิดจาก 1.1 กระบวนการพักฟื้นของร่างกายของคุณ ก าลังจะผ่านพ้นไปเป็นการปรับสมดุลในสมองตัวขัดขวาง คุณ จากการที่จะมีอารมณ์ความรู้สึกที่เข้มแข็งในทุกๆ เรื่อง 1.2 ชีวิตปกติของคุณ ท าให้คุณรู้สึกว่าตื่นเต้นน้อยกว่าชีวิตในช่วงที่ใช้ยาเสพติด หรือแอลกอฮอล์ บาง คนพยายามใช้เทคนิคบางอย่างเพื่อท าให้ชีวิตในอนาคตดูน่าตื่นเต้น มีชีวิตชีวา เช่น นึกถึงกิจกรรมหรืองาน อดิเรกที่ชอบ เป็นกิจกรรมที่มีความสนุกสนานร่าเริง และการพักผ่อน 1.3 ก่อนติดยาเสพติด คุณชอบท าอะไรที่ท าแล้วมีความสุขและคุณพอใจ และปัจจุบันกิจกรรมที่คุณ ชอบและไม่เกี่ยวข้องกับการเสพยาเสพติดของคุณคือ อะไร(อภิปราย) ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................................................ ข. ช่วงเวลาหยุดพัก การเข้าสู่ระยะฟื้นตัว หมายถึง การมีชีวิตอยู่อย่างรับผิดชอบ อย่างไรก็ตามการตัดสินใจว่าจะต้องท า อะไรบ้างและการใช้เหตุผล (ความฉลาด) ประกอบการด าเนินชีวิตอยู่ตลอดเวลาเป็นเรื่องที่น่าเบื่อหน่าย และ อาจท าให้หมดก าลังใจที่จะด าเนินชีวิตต่อไปได้ คุณจะรู้สึกว่าชีวิตจะกลายเป็นเรื่องซ้ าซากจ าเจ: ตื่นนอน ไป ท างาน กลับบ้าน นอนพัก เข้านอน พอวันรุ่งขึ้นก็ท าเช่นเดิมอีก ผู้ติดยาเสพติดที่ปล่อยให้มีความรู้สึกเบื่อหน่าย เช่นนี้ อาจท าให้คุณหวนกลับไปเสพยาซ้ า เพราะเป็นเรื่องยากที่คุณจะต่อสู้กับความคิดหรือบุคคลในขณะที่คุณ อ่อนก าลังเต็มที 1. ขอให้คุณหยุดพักเพื่อเติมพลัง ให้คุณสามารถยืนหยัดต่อสู้ต่อไปในการเลิกยา โดยหากิจกรรมที่ท า ให้คุณเพลิดเพลิน ผ่อนคลาย เสริมสร้างก าลังใจ มีความหวัง มีความสุขด้วยตัวของคุณเอง หรือท ากิจกรรม ร่วมกับผู้อื่น ที่ช่วยให้เกิดความรู้สึกที่ดีๆ ขึ้นได้ เช่น การไปเที่ยว พักผ่อน การดูกีฬาที่คุณชอบ การออกไป รับประทานอาหารนอกบ้าน การไปเยี่ยมญาติ การหยุดพักผ่อนจากภาระงาน 1-2 วัน ...................................................................................................................................... ...................................... ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................. ............................................... 136 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบความรู้ที่ 16.1 กลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม (Narcotic Anonymous) 1. กลุ่มผู้เลิกยาเสพติดนิรนาม (Narcotic Anonymous) หรือ NA คือ สมาคมของผู้ติดยาเสพติด ที่มารวมตัวกันโดยไม่หวังผลก าไรเป็นสิ่งตอบแทน ทุกคนทุกเพศทุกวัยที่มีปัญหา และต้องการที่จะเลิกยาเสพ ติดสามารถเข้าร่วมกิจกรรมได้ ส่วนใหญ่เป็นผู้ใช้ยาเสพติดที่ก าลังฟื้นสภาพ สิ่งเดียวที่ทุกคนต้องมีคือความ ต้องการที่จะหยุดใช้ยาเสพติดต้องท าใจให้กว้าง และให้เวลากับตัวเอง ไม่มีค่าใช้จ่าย ไม่มีค่าลงทะเบียน 2. วิธีการของกลุ่มผู้เลิกยาเสพติดที่ใช้เป็นหลักคือวิธีการของหลักการ 12 ขั้นตอน 3. จุดเด่นของกลุ่มเลิกยาเสพติดนิรนาม คือ เป็นสถานที่ที่ปลอดภัย เป็นสถานที่ที่คุณจะได้พบปะ บุคคลอื่นที่มีปัญหาคล้ายคลึงกัน และมีเป้าหมายเดียวกันคือการเลิกยาเสพติด เป็นการควบคุมการเลิกยาด้วย จิตวิญญาณไม่ใช่การบังคับขืนใจ การได้พบปะกับบุคคลต้นแบบจะท าให้คุณมีก าลังใจและอดทน หลักการ 12 ขั้นตอนสากลของกลุ่ม/สมาคมผู้ติดยาเสพติดนิรนาม 1. เรายอมรับว่าไม่มีก าลังพอที่จะต่อสู้กับการติดยาเสพติดของเรา และเราไม่สามารถควบคุมการ ด าเนินชีวิตของเราได้ 2. เราเชื่อว่ามีบางสิ่งบางอย่างที่เหนือกว่าตัวของเราซึ่งสามารถท าให้เรากลับเป็นปกติได้ 3. เราได้ท าการตัดสินใจที่จะให้ความตั้งใจ และการด าเนินชีวิตของเราอยู่ภายใต้การดูแลจากสิ่งที่เรา เชื่อมั่น ศรัทธา ซึ่งแล้วแต่เราจะเข้าใจว่าสิ่งนั้นคืออะไร 4. เราได้ท าการพิจารณาเรื่องราวของตัวเองอย่างละเอียดถี่ถ้วนและไม่ท้อถอย 5. เรายอมรับความเป็นจริงจากความผิดของเราอย่างครบถ้วนต่อสิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธาตัวเราเองและผู้อื่น 6. เราพร้อมที่จะให้สิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธา ช่วยขจัดนิสัยที่ไม่น่าพอใจต่างๆ ที่มีอยู่ในตัวของเรา 7. เรายินยอมให้สิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธา ขจัดนิสัยที่ไม่น่าพอใจต่างๆ ของเรา 8. เราได้ท ารายชื่อของบุคคลทุกคนที่เราเคยท าร้ายและยินดีที่จะท าบางสิ่งบางอย่างเพื่อชดใช้ให้พวกเขา 9. เราจะชดใช้ให้บุคคลเหล่านั้นอย่างครบถ้วนเมื่อเรามีโอกาส ยกเว้นถ้ากระท านั้นจะเป็นการท าลาย พวกเขาหรือบุคคลอื่น 10. เรายังคงพิจารณาเรื่องราวของตัวเราเองต่อไป และเมื่อใดที่เราพบว่าเราผิดก็ยอมรับสิ่งนั้นโดยทันที 11. เราจะภาวนาเพื่อพัฒนาความสัมพันธ์กับสิ่งที่เราเชื่อมั่นศรัทธา ซึ่งท าให้เราเกิดความเข้าใจในสิ่งที่ เขาควรกระท า และสามารถปฏิเสธสิ่งนั้นได้ 12. เมื่อเราได้เกิดการตื่นตัวของจิตใจขึ้นใหม่ จากกระบวนการขั้นตอนเหล่านี้แล้ว เราจะพยายาม ถ่ายทอดสาระเหล่านี้ ไปสู่ผู้ติดยาเสพติดอื่นๆ และน าไปปฏิบัติในกิจวัตรทุกอย่างของเรา ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ใบกิจกรรมที่ 16.2 มองไปข้างหน้า จัดการแก้ปัญหากับช่วงเวลาหยุดพัก ก. ความรู้สึกขณะที่คุณอยู่ในระยะฝ่าอุปสรรค (The wall) คุณจะไม่รู้สึกตื่นเต้นกับสิ่งใดๆ เลยซึ่งความรู้สึก เฉยๆ ในระยะฟื้นตัวอาจเกิดจาก 1.1 กระบวนการพักฟื้นของร่างกายของคุณ ก าลังจะผ่านพ้นไปเป็นการปรับสมดุลในสมองตัวขัดขวาง คุณ จากการที่จะมีอารมณ์ความรู้สึกที่เข้มแข็งในทุกๆ เรื่อง 1.2 ชีวิตปกติของคุณ ท าให้คุณรู้สึกว่าตื่นเต้นน้อยกว่าชีวิตในช่วงที่ใช้ยาเสพติด หรือแอลกอฮอล์ บาง คนพยายามใช้เทคนิคบางอย่างเพื่อท าให้ชีวิตในอนาคตดูน่าตื่นเต้น มีชีวิตชีวา เช่น นึกถึงกิจกรรมหรืองาน อดิเรกที่ชอบ เป็นกิจกรรมที่มีความสนุกสนานร่าเริง และการพักผ่อน 1.3 ก่อนติดยาเสพติด คุณชอบท าอะไรที่ท าแล้วมีความสุขและคุณพอใจ และปัจจุบันกิจกรรมที่คุณ ชอบและไม่เกี่ยวข้องกับการเสพยาเสพติดของคุณคือ อะไร(อภิปราย) ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................................................ ข. ช่วงเวลาหยุดพัก การเข้าสู่ระยะฟื้นตัว หมายถึง การมีชีวิตอยู่อย่างรับผิดชอบ อย่างไรก็ตามการตัดสินใจว่าจะต้องท า อะไรบ้างและการใช้เหตุผล (ความฉลาด) ประกอบการด าเนินชีวิตอยู่ตลอดเวลาเป็นเรื่องที่น่าเบื่อหน่าย และ อาจท าให้หมดก าลังใจที่จะด าเนินชีวิตต่อไปได้ คุณจะรู้สึกว่าชีวิตจะกลายเป็นเรื่องซ้ าซากจ าเจ: ตื่นนอน ไป ท างาน กลับบ้าน นอนพัก เข้านอน พอวันรุ่งขึ้นก็ท าเช่นเดิมอีก ผู้ติดยาเสพติดที่ปล่อยให้มีความรู้สึกเบื่อหน่าย เช่นนี้ อาจท าให้คุณหวนกลับไปเสพยาซ้ า เพราะเป็นเรื่องยากที่คุณจะต่อสู้กับความคิดหรือบุคคลในขณะที่คุณ อ่อนก าลังเต็มที 1. ขอให้คุณหยุดพักเพื่อเติมพลัง ให้คุณสามารถยืนหยัดต่อสู้ต่อไปในการเลิกยา โดยหากิจกรรมที่ท า ให้คุณเพลิดเพลิน ผ่อนคลาย เสริมสร้างก าลังใจ มีความหวัง มีความสุขด้วยตัวของคุณเอง หรือท ากิจกรรม ร่วมกับผู้อื่น ที่ช่วยให้เกิดความรู้สึกที่ดีๆ ขึ้นได้ เช่น การไปเที่ยว พักผ่อน การดูกีฬาที่คุณชอบ การออกไป รับประทานอาหารนอกบ้าน การไปเยี่ยมญาติ การหยุดพักผ่อนจากภาระงาน 1-2 วัน ...................................................................................................................................... ...................................... ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................. ...............................................

139 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ค. การประเมินตนเอง เกี่ยวกับภาวะเสี่ยงต่อการเสพยาเสพติดในช่วงวันหยุดพัก ค าอธิบาย กรุณาใส่เครื่องหมาย หน้าข้อความที่อาจจะเป็นปัญหาส าหรับคุณในช่วงวันหยุดพัก .......................มีเหล้าและยาเสพติดมากในงานฉลองในเทศกาลต่างๆหรือวันหยุดนานๆ .......................เครียดจากการซื้อของเตรียมงาน .......................เครียดจากปัญหาการจราจร .......................เครียดเพราะมีคนจ านวนมากไปซื้อของตามห้างร้าน .......................กิจวัตรประจ าวันเปลี่ยนแปลง .......................การหยุดออกก าลังกาย .......................ไม่ได้เข้ากลุ่มเลิกนิรนามเกี่ยวกับการไม่ดื่มสุรา .......................ไม่ไปเข้ากระบวนการบ าบัดรักษาตามนัด .......................บรรยากาศในงานเลี้ยง .......................มีการติดต่อกับครอบครัวมาก .......................อารมณ์เครียดจากความทรงจ าเก่าๆ ในวันหยุด .......................กังวลมากขึ้นจากการที่จะเผชิญหน้ากับตัวกระตุ้นและอาการอยากยา .......................เครียดจากการไม่มีเวลาท าสิ่งที่แสดงถึงความรับผิดชอบ .......................ยุ่งกับงานเทศกาลต่างๆ เช่น เทศกาลวันขึ้นปีใหม่ .......................มีวันหยุดเพิ่มขึ้น โดยไม่มีการก าหนดกิจกรรมรองรับ .......................อื่นๆ …………………………………………………………………………………………… เสี่ยงเล็กน้อย ถ้าคุณเลือก 1-3 ข้อ หมายถึง วันหยุดเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสพให้คุณเพียงเล็กน้อย เสี่ยงปานกลาง ถ้าคุณเลือก 4-6 ข้อ หมายถึง วันหยุดเพิ่มความเครียดให้คุณมาก การที่คุณจะกลับไปเสพยา เสพติดหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่าคุณสามารถจัดการกับความเครียดที่เพิ่มขึ้นได้ดีเพียงใด คะแนนที่ คุณได้ บ่งบอกถึงความจ าเป็นที่คุณจะต้องวางแผนอย่างระมัดระวังในช่วงวันหยุดยาว เสี่ยงมาก ถ้าคุณเลือกตั้งแต่ 7 ข้อขึ้นไป หมายถึง วันหยุดเพิ่มความเครียดให้คุณอย่างมาก การป้องกัน การเสพซ้ า กล่าวคือการเรียนรู้ถึงภาวะตึงเครียดต่างๆ และเพิ่มความระมัดระวังมากขึ้นใน ช่วงเวลาดังกล่าวซึ่งถือว่าเป็นช่วงอันตรายส าหรับคุณ ง. หยุดเสพที่ละวัน คนติดยาเสพติดที่ก าลังเข้าสู่ระยะเลิกยาจะไม่ติดซ้ าด้วยเหตุผลเพียงเพราะเขาไม่สามารถรับมือกับ สถานการณ์ที่เลวร้ายแต่ละครั้งหรือแต่ละวันได้ เพราะ โดยทั่วไปเขาสามารถบริหารจัดการในกิจกรรม ประจ าวันหรือเหตุการณ์เล็กน้อยได้ แต่เขาจะไม่สามารถบริหารจัดการชีวิตของเขาได้หากปล่อยให้เหตุการณ์ ในอดีตหรือความกลัวในอนาคตมามีผลกับสภาวะปัจจุบัน การน าอดีตมาต าหนิตัวเองจะท าให้ไม่สามารถ ควบคุมตนเองในปัจจุบันได้ ทั้งนี้เพราะคุณก าลังยอมให้อดีตของคุณมาท าให้ตัวคุณเองล าบากเพราะสมองที่ติด ยาของคุณ จะพูดกับคุณด้วยประโยค เชิงลบ ต่างๆ ท าให้คุณขาดพลังที่จะสู้ต่อไป ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด 1. มีเหตุการณ์ในอดีตเรื่องใดบ้าง ที่คุณยังคงคิดถึงจนส่งผลต่อการด าเนินชีวิตในปัจจุบันที่ยากล าบาก หรือเป็นปัญหา (อภิปราย) .................................................................................................................... ........................................................ ............................................................................................................................. ............................................... ....................................................................................................................................................... ..................... การปล่อยให้ “เหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้น” มีผลต่อจิตใจของคุณมาก เป็นความกังวลในสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น คุณไม่สามารถจัดการกับสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้นได้ แต่คุณสามารถแก้ไขสิ่งที่ก าลังเกิดขึ้นกับคุณได้ขณะนี้และวันนี้ เท่านั้น คุณก าลังท าให้ตนเองเต็มไปด้วยความหวาดกลัว 2. มีเรื่องอะไรบ้างที่คุณรู้สึกกลัว และหวาดหวั่น วิตกกังวล ทั้งๆที่ยังไม่เกิดเหตุการณ์ และคุณมี แนวทางที่จะจัดการกับตัวเองอย่างไร ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................. ............................... ................................................................................................... ......................................................................... จ. เพศสัมพันธ์กับการเลิกยาเสพติด ความพึงพอใจในเรื่องเพศ สามารถแบ่งง่ายๆ เป็น 2 ลักษณะ คือ เพศสัมพันธ์ที่เกิดจากความรักกับ เพศสัมพันธ์ที่เกิดจากความใคร่มีความแตกต่างกันในด้านความรู้สึก และความผูกพันต่างจากเพศสัมพันธ์ที่เกิด จากความใคร่ซึ่งมีลักษณะคล้ายๆกับความต้องการเสพยาเสพติด (อภิปราย) 1.เพศสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจากความรักเกี่ยวโยงกับการใช้ยาเสพติดของคุณหรือไม่ อย่างไร ................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ............................................... ................................................................................................................................................................... 2.เพศสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจาก ความใคร่เกี่ยวโยงกับการใช้ยาเสพติดของคุณ หรือไม่ อย่างไร ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................... 3. คุณมีแนวทางในการจัดการเพื่อให้เกิดความปลอดภัยจากการมีเพศสัมพันธ์ รวมทั้งการป้องกันการ กลับไปเสพยาเสพติดซ้ าจากการมีเพศสัมพันธ์ของคุณอย่างไร ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................... 138 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ค. การประเมินตนเอง เกี่ยวกับภาวะเสี่ยงต่อการเสพยาเสพติดในช่วงวันหยุดพัก ค าอธิบาย กรุณาใส่เครื่องหมาย หน้าข้อความที่อาจจะเป็นปัญหาส าหรับคุณในช่วงวันหยุดพัก .......................มีเหล้าและยาเสพติดมากในงานฉลองในเทศกาลต่างๆหรือวันหยุดนานๆ .......................เครียดจากการซื้อของเตรียมงาน .......................เครียดจากปัญหาการจราจร .......................เครียดเพราะมีคนจ านวนมากไปซื้อของตามห้างร้าน .......................กิจวัตรประจ าวันเปลี่ยนแปลง .......................การหยุดออกก าลังกาย .......................ไม่ได้เข้ากลุ่มเลิกนิรนามเกี่ยวกับการไม่ดื่มสุรา .......................ไม่ไปเข้ากระบวนการบ าบัดรักษาตามนัด .......................บรรยากาศในงานเลี้ยง .......................มีการติดต่อกับครอบครัวมาก .......................อารมณ์เครียดจากความทรงจ าเก่าๆ ในวันหยุด .......................กังวลมากขึ้นจากการที่จะเผชิญหน้ากับตัวกระตุ้นและอาการอยากยา .......................เครียดจากการไม่มีเวลาท าสิ่งที่แสดงถึงความรับผิดชอบ .......................ยุ่งกับงานเทศกาลต่างๆ เช่น เทศกาลวันขึ้นปีใหม่ .......................มีวันหยุดเพิ่มขึ้น โดยไม่มีการก าหนดกิจกรรมรองรับ .......................อื่นๆ …………………………………………………………………………………………… เสี่ยงเล็กน้อย ถ้าคุณเลือก 1-3 ข้อ หมายถึง วันหยุดเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสพให้คุณเพียงเล็กน้อย เสี่ยงปานกลาง ถ้าคุณเลือก 4-6 ข้อ หมายถึง วันหยุดเพิ่มความเครียดให้คุณมาก การที่คุณจะกลับไปเสพยา เสพติดหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่าคุณสามารถจัดการกับความเครียดที่เพิ่มขึ้นได้ดีเพียงใด คะแนนที่ คุณได้ บ่งบอกถึงความจ าเป็นที่คุณจะต้องวางแผนอย่างระมัดระวังในช่วงวันหยุดยาว เสี่ยงมาก ถ้าคุณเลือกตั้งแต่ 7 ข้อขึ้นไป หมายถึง วันหยุดเพิ่มความเครียดให้คุณอย่างมาก การป้องกัน การเสพซ้ า กล่าวคือการเรียนรู้ถึงภาวะตึงเครียดต่างๆ และเพิ่มความระมัดระวังมากขึ้นใน ช่วงเวลาดังกล่าวซึ่งถือว่าเป็นช่วงอันตรายส าหรับคุณ ง. หยุดเสพที่ละวัน คนติดยาเสพติดที่ก าลังเข้าสู่ระยะเลิกยาจะไม่ติดซ้ าด้วยเหตุผลเพียงเพราะเขาไม่สามารถรับมือกับ สถานการณ์ที่เลวร้ายแต่ละครั้งหรือแต่ละวันได้ เพราะ โดยทั่วไปเขาสามารถบริหารจัดการในกิจกรรม ประจ าวันหรือเหตุการณ์เล็กน้อยได้ แต่เขาจะไม่สามารถบริหารจัดการชีวิตของเขาได้หากปล่อยให้เหตุการณ์ ในอดีตหรือความกลัวในอนาคตมามีผลกับสภาวะปัจจุบัน การน าอดีตมาต าหนิตัวเองจะท าให้ไม่สามารถ ควบคุมตนเองในปัจจุบันได้ ทั้งนี้เพราะคุณก าลังยอมให้อดีตของคุณมาท าให้ตัวคุณเองล าบากเพราะสมองที่ติด ยาของคุณ จะพูดกับคุณด้วยประโยค เชิงลบ ต่างๆ ท าให้คุณขาดพลังที่จะสู้ต่อไป ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด 1. มีเหตุการณ์ในอดีตเรื่องใดบ้าง ที่คุณยังคงคิดถึงจนส่งผลต่อการด าเนินชีวิตในปัจจุบันที่ยากล าบาก หรือเป็นปัญหา (อภิปราย) .................................................................................................................... ........................................................ ............................................................................................................................. ............................................... ....................................................................................................................................................... ..................... การปล่อยให้ “เหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้น” มีผลต่อจิตใจของคุณมาก เป็นความกังวลในสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น คุณไม่สามารถจัดการกับสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้นได้ แต่คุณสามารถแก้ไขสิ่งที่ก าลังเกิดขึ้นกับคุณได้ขณะนี้และวันนี้ เท่านั้น คุณก าลังท าให้ตนเองเต็มไปด้วยความหวาดกลัว 2. มีเรื่องอะไรบ้างที่คุณรู้สึกกลัว และหวาดหวั่น วิตกกังวล ทั้งๆที่ยังไม่เกิดเหตุการณ์ และคุณมี แนวทางที่จะจัดการกับตัวเองอย่างไร ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................. ............................... ................................................................................................... ......................................................................... จ. เพศสัมพันธ์กับการเลิกยาเสพติด ความพึงพอใจในเรื่องเพศ สามารถแบ่งง่ายๆ เป็น 2 ลักษณะ คือ เพศสัมพันธ์ที่เกิดจากความรักกับ เพศสัมพันธ์ที่เกิดจากความใคร่มีความแตกต่างกันในด้านความรู้สึก และความผูกพันต่างจากเพศสัมพันธ์ที่เกิด จากความใคร่ซึ่งมีลักษณะคล้ายๆกับความต้องการเสพยาเสพติด (อภิปราย) 1.เพศสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจากความรักเกี่ยวโยงกับการใช้ยาเสพติดของคุณหรือไม่ อย่างไร ................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ............................................... ................................................................................................................................................................... 2.เพศสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจาก ความใคร่เกี่ยวโยงกับการใช้ยาเสพติดของคุณ หรือไม่ อย่างไร ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................... 3. คุณมีแนวทางในการจัดการเพื่อให้เกิดความปลอดภัยจากการมีเพศสัมพันธ์ รวมทั้งการป้องกันการ กลับไปเสพยาเสพติดซ้ าจากการมีเพศสัมพันธ์ของคุณอย่างไร ............................................................................................................................. ............................................... ............................................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................................

141 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มเสพ ภาคผนวก ชั่วโมงเตรียมการก่อนการรักษา แบบประเมินพฤติกรรมผู้ป่วยหลังการบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพ ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มเสพ ภาคผนวก ชั่วโมงเตรียมการก่อนการรักษา แบบประเมินพฤติกรรมผู้ป่วยหลังการบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพ

143 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มเสพ ชั่วโมงเตรียมการก่อนการรักษา (ผู้ป่วยและครอบครัว) ชั่วโมงเตรียมการก่อนเริ่มการรักษามีความส าคัญมาก เนื่องจากเป็นการพบกันระหว่างผู้บ าบัด ผู้ป่วย และครอบครัว เพื่อเตรียมการก่อนที่ผู้ป่วยจะเริ่มต้นเข้าร่วมกิจกรรมบ าบัดฟื้นฟูต่อไป ชั่วโมงเตรียมการ มี วัตถุประสงค์ดังนี้ 1. เพื่อให้ข้อมูลเกี่ยวกับการบ าบัดรักษาแก่ผู้ป่วยและครอบครัว ได้แก่ รูปแบบการบ าบัดฟื้นฟู ระยะเวลาในการรักษา จ านวนครั้งในการรักษา ทีมผู้บ าบัดรักษา ข้อปฏิบัติส าหรับผู้ป่วยและญาติ ช่องทางการ ติดต่อผู้บ าบัดหากเกิดกรณีเร่งด่วนฉุกเฉิน ความรู้เรื่องโรคสมองติดยา บทบาทของครอบครัวในการส่งเสริมให้ ผู้ป่วยเลิกยาเสพติด 2. เพื่อเป็นโอกาสสร้างความเข้าใจและแนวทางความร่วมมือในการรักษาอย่างมีส่วนร่วมจากผู้ป่วย และครอบครัว 3. เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและความคาดหวังจากอีกฝ่าย รวมทั้งความ คาดหวังต่อการบ าบัดฟื้นฟู ตลอดจนซักถามข้อค าถามเกี่ยวกับการรักษา วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวทักทายและสร้างสัมพันธภาพกับผู้ป่วยและครอบครัว เน้นการให้ค าปรึกษาแบบ ครอบครัวเชิงบวก และประคับประคองอารมณ์ความรู้สึกและความคิดเห็นจากทั้งผู้ป่วยและญาติ 2. ผู้บ าบัดให้ข้อมูลแก่ผู้ป่วยและครอบครัว ถึงภาพรวมของกระบวนการบ าบัดรักษา จากนั้นให้ผู้ป่วย และญาติซักถาม และแลกเปลี่ยนความคิดเห็น 3. ผู้บ าบัดใช้แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับผู้ป่วย และส าหรับครอบครัว เพื่อน า ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าสู่การแลกเปลี่ยนความคิดความรู้สึกที่มีต่อกัน ในเรื่องการเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 4. ผู้บ าบัดให้ก าลังใจผู้ป่วยและครอบครัว เน้นย้ าความส าคัญของการมีส่วนร่วมของครอบครัวในการ บ าบัดฟื้นฟู จากนั้นนัดหมายผู้ป่วยให้เข้าร่วมกิจกรรมกลุ่มในครั้งแรกต่อไป อุปกรณ์ 1. แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับผู้ป่วย 2. แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับครอบครัว ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มเสพ แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับผู้ป่วย โปรดส ารวจและระบุถึงผลกระทบของการเสพที่มีต่อชีวิตคุณในปัจจุบันและอนาคต ตลอดจนความ คาดหวังสิ่งที่จะได้รับจากการเข้ารับการบ าบัด ประเด็น ผลกระทบ ความคาดหวัง 1. ด้านร่างกาย 2. ด้านจิตใจ 3.สัมพันธภาพในครอบครัว 4. การงาน/การเรียน 5. สังคม 6. กลุ่มเพื่อน 7. กฎหมาย 8. อื่นๆ ประเด็น ผลกระทบ ความคาดหวัง 142 คู่มือการบ�าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส�าหรับผู้ป่วยกลุ่มติด ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มเสพ ชั่วโมงเตรียมการก่อนการรักษา (ผู้ป่วยและครอบครัว) ชั่วโมงเตรียมการก่อนเริ่มการรักษามีความส าคัญมาก เนื่องจากเป็นการพบกันระหว่างผู้บ าบัด ผู้ป่วย และครอบครัว เพื่อเตรียมการก่อนที่ผู้ป่วยจะเริ่มต้นเข้าร่วมกิจกรรมบ าบัดฟื้นฟูต่อไป ชั่วโมงเตรียมการ มี วัตถุประสงค์ดังนี้ 1. เพื่อให้ข้อมูลเกี่ยวกับการบ าบัดรักษาแก่ผู้ป่วยและครอบครัว ได้แก่ รูปแบบการบ าบัดฟื้นฟู ระยะเวลาในการรักษา จ านวนครั้งในการรักษา ทีมผู้บ าบัดรักษา ข้อปฏิบัติส าหรับผู้ป่วยและญาติ ช่องทางการ ติดต่อผู้บ าบัดหากเกิดกรณีเร่งด่วนฉุกเฉิน ความรู้เรื่องโรคสมองติดยา บทบาทของครอบครัวในการส่งเสริมให้ ผู้ป่วยเลิกยาเสพติด 2. เพื่อเป็นโอกาสสร้างความเข้าใจและแนวทางความร่วมมือในการรักษาอย่างมีส่วนร่วมจากผู้ป่วย และครอบครัว 3. เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและความคาดหวังจากอีกฝ่าย รวมทั้งความ คาดหวังต่อการบ าบัดฟื้นฟู ตลอดจนซักถามข้อค าถามเกี่ยวกับการรักษา วิธีการ 1. ผู้บ าบัดกล่าวทักทายและสร้างสัมพันธภาพกับผู้ป่วยและครอบครัว เน้นการให้ค าปรึกษาแบบ ครอบครัวเชิงบวก และประคับประคองอารมณ์ความรู้สึกและความคิดเห็นจากทั้งผู้ป่วยและญาติ 2. ผู้บ าบัดให้ข้อมูลแก่ผู้ป่วยและครอบครัว ถึงภาพรวมของกระบวนการบ าบัดรักษา จากนั้นให้ผู้ป่วย และญาติซักถาม และแลกเปลี่ยนความคิดเห็น 3. ผู้บ าบัดใช้แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับผู้ป่วย และส าหรับครอบครัว เพื่อน า ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าสู่การแลกเปลี่ยนความคิดความรู้สึกที่มีต่อกัน ในเรื่องการเลิกยาเสพติดของผู้ป่วย 4. ผู้บ าบัดให้ก าลังใจผู้ป่วยและครอบครัว เน้นย้ าความส าคัญของการมีส่วนร่วมของครอบครัวในการ บ าบัดฟื้นฟู จากนั้นนัดหมายผู้ป่วยให้เข้าร่วมกิจกรรมกลุ่มในครั้งแรกต่อไป อุปกรณ์ 1. แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับผู้ป่วย 2. แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับครอบครัว ห น้ า | คู่มือการบ าบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแบบผู้ป่วยนอก ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มเสพ แบบส ารวจผลกระทบและความคาดหวังส าหรับผู้ป่วย โปรดส ารวจและระบุถึงผลกระทบของการเสพที่มีต่อชีวิตคุณในปัจจุบันและอนาคต ตลอดจนความ คาดหวังสิ่งที่จะได้รับจากการเข้ารับการบ าบัด ประเด็น ผลกระทบ ความคาดหวัง 1. ด้านร่างกาย 2. ด้านจิตใจ 3.สัมพันธภาพในครอบครัว 4. การงาน/การเรียน 5. สังคม 6. กลุ่มเพื่อน 7. กฎหมาย 8. อื่นๆ

Pages:

Click to View FlipBook Version