The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Moment Magazine, 2018-03-25 03:59:33

Yudati #1 (RAW DRAFT)

Yudati #1 (RAW DRAFT)

‫בס״ד‪ ,‬נומער ‪ ,#1‬חג הּפסח תשע״ח‬

‫דמעהר נחכשםתנפוהן‬

‫דער טיפערער באדייט פון די פיר‬
‫סארטן פראגעס וואס מיר שטעלן‬
‫אויף תורת ה' און שמירת המצוות‬

‫אידישקייט מיט׳ן גאנצן קנ ַאק — בכל לבבך ובכל נפשך‬

‫הים ראה וינוס‬
‫די ארכעאלאגישע געפונסן‬
‫פון מעמד קריעת ים סוף‬

‫מילפאוליןדעידיהרקגזשלהצק"אי"ירצלטעראבופעיינרףטאאגבפאיעלעגרעסדורסרלייסרפועבצרייעקלע‬ ‫חמץ ומצה‬

‫די מצרי׳שע ערפינדונג פון זויער טייג‬

‫המאמאוונרה‬

‫ערב יום טוב'דיגער שמועס מיט׳ן גדול מפורסם‪ ,‬העמיד תלמידים‬
‫לאלפים‪ ,‬הגאון האדיר רבי מאיר הייזלער‪ ,‬ראש ישיבת‬
‫עמק התלמוד‪ ,‬וועמענ׳ס געוואלדיגע גאונות אין אלע חלקי‬
‫התורה און צענדליגער יארן פון הרבצת התורה פאר טויזנטער‬
‫תלמידים‪ ,‬גייען באגלייט האנט ביי האנט מיט׳ן פייערדיגן זייל‬
‫פון אמונה וואס מאנט און דערמאנט אז ה' הוא האלוקים‬

‫וויאזוי קענען מיר פארשטיין אזא סארט מצוה ווי לא תחיה כל נשמה? ‪ ///‬וכאן הבן שואל‪ :‬די פרייד פון אנרעכטן א סדר נאכט מיט די זיסע קינדערלעך‬

‫דע את אלוקי אביך • צווישן אמונה פון רגש‪ ,‬פראגמאטישקייט‪ ,‬און זוכן דעם אמת‬

‫| עדיט ָאריעל |‬

‫הרב יצחק דוד שטערנהעל‬

‫דמיינראשכעטּפןפוןאומוואנהס‬
‫ידן זענען מאמינים בני מאמינים‪ ,‬אונזער גאנצערא‬
‫שיר היחוד‪ .‬החיה וכל בהמה קומען צו לויפן און זאגן "ואתה מושל בכל"‪.‬‬
‫אש וברד גייען צוזאמען על קידוש שמו‪ .‬די וועלט האט זיך אויפגעריסן‪,‬‬ ‫הלוך ילך איז דורכגעווייקט מיט "אם ירצה השם"‬
‫מיליאנען מענטשן האבן געזען בחוש אז "אתה הוא ד' לבדך ואתה מחיה‬ ‫און "ברוך השם"‪ .‬אין בית המדרש אינעם סידור‬
‫את כולם"‪ .‬די טבע איז צעשמעטערט געווארן לנצח נצחים‪ ,‬די וועלט האט‬ ‫זאגט זיך זייער געשמאק "ויציב ונכון וקים"‪" ,‬ואין‬
‫געזען קלאר אז דער באשעפער אליין איז המחדש בטובו בכל יום תמיד‬ ‫לנו עוד אלקים זולתך"‪ ,‬אבער למעשה ווען מ'גייט‬
‫ארויס פון די ד' אמות‪ ,‬איז שוין נישט אזוי "יציב"‬
‫מעשי בראשית‪.‬‬ ‫און נישט אזוי "נכון"‪ .‬מיר זעען "עולם כמנהגו נוהג"‪ ,‬די עולם הטבע שלעפט‬

‫עת הזמיר הגיע‬ ‫אונז איין‪ ,‬עס פארוואסערט אונזערע הרגשים‪.‬‬
‫מיר זענען ארומגענומען מיט א וועלט פון אפיקורסות און הפקרות‪ ,‬עס‬
‫וקול התור נשמע בארצנו‪ .‬אידן זענען זיך מכשיר מקבל צו זיין פני‬ ‫בלאזן ווינטן פון "מה העבודה הזאת לכם"‪ .‬ווען מיליאנען גוים קייען איבער‬
‫מלכתא‪ ,‬זיי זענען נכנס לברית צו זיין נאמן לד' ולתורתו – זיי פארברענען‬ ‫נאכאנאנד "לית דין ולית דיין" און לעבן אויף אן אופן פון "אכול ושתה כי‬
‫מיט מסירות נפש זייערע עבודה זרה לעיני כל‪ .‬זיי גרייטן זיך נאכצוגיין‬ ‫מחר נמות"‪ ,‬איז לא ימלט ס'זאל זיך נישט אריינכאפן אין דער אידישער‬
‫אביהם שבשמים כצאן מרעיתו בארץ לא זרועה‪ ,‬זיי זענען מוכן זיך צו לאזן‬
‫שעכטן פאר אים כפסח זה שאנו אוכלים – ואומר לך בדמייך חיי‪ ,‬ואומר‬ ‫גאס‪ .‬אבער ס'איז דא איין עצה‪...‬‬

‫לך בדמייך חיי‪...‬‬ ‫זכור את היום הזה‬

‫ליל המשומר ובא‬ ‫הדרן עלך יציאת מצרים ולא נתנשי מנך‪ .‬איינמאל א יאר‪ ,‬אפילו כולנו‬
‫חכמים כולנו נבונים הייבן מיר אן פון פריש‪ .‬מיר ווילן א לעבעדיגע יציאת‬
‫ובכן ויהי בחצי הלילה‪ ,‬ועברתי בארץ מצרים אני ולא מלאך אני ולא‬ ‫מצרים‪ ,‬ס'זאל אריין אין די ביינער‪ .‬מיר גייען אריין אין די שיך פון עבדים‬
‫שרף‪ .‬ס'איז איום ונורא‪ ,‬ס'איז גילוי שכינה אן קיין לבושים‪ ,‬אן קיין רמזים‪.‬‬ ‫היינו אין א פרעמד לאנד‪ ...‬וימררו את חייהם‪ ...‬ס'איז פינסטער‪ ...‬מען‬
‫ותהי צעקה גדולה עד לב השמים‪ ,‬אין בית אשר אין שם מת‪ .‬אין יעדער‬ ‫שפירט די לחץ‪ ...‬דער הסתר פנים איז גרויס‪ ,‬ס'איז נישט דא קיין וועג‬
‫שטוב איז געווען דקדוק הדין‪ ,‬אין יעדן ווינקל האט מען געזען אז הבחין בין‬ ‫ארויס‪ ,‬מ'האלט עס שוין נישט אויס‪ ,‬ויאנחו מעמקא דלבא‪ ,‬ונצעק אל ד'‪.‬‬
‫טיפה לטיפה‪ .‬אין איין רגע זענען כל אלהי מצרים זיך צעגאנגען‪ ,‬דער מסך‬
‫הברזל אין הארץ האט זיך צעלאזט‪ ,‬וידע כל פעול כי אתה פעלתו ויבין כל‬ ‫התאנה חנטה פגיה‬
‫יציר כי אתה יצרתו‪ .‬די וועלט האט געזען כי אתה הוא דיין ומוכיח ויודע‬
‫ועד‪ ,‬פון יעדן פענסטער האט מען געשריגן "ד' אלקי ישראל מלך ומלכותו‬ ‫הגיע הזמן צו לייגן די "אבן שתיה" פון אמונה פאר דער גאנצער וועלט‪,‬‬
‫הגיע העת צו גיסן די יסודות פון א פאלק וואס וועט גיין אין פייער על יחוד‬
‫בכל משלה"‪.‬‬ ‫שמו‪ .‬די וועלט שטעלט זיך אפ‪ ,‬די גאנצע בריאה קומט עדות זאגן לעולמי‬
‫כבקרת רועה עדרו‪ .‬ווען ער האט געשיקט משלחת מלאכי רעים אין‬
‫צענדליגער טויזנטער שטיבער האט ער גלייכצייטיג געהיטן בנו בכורו כבבת‬ ‫עד אז הוא לבדו עשה ועושה ויעשה לכל המעשים‪.‬‬
‫עינו‪ ,‬אפילו כלב לא החריץ לשונו‪ .‬ווען גאנץ מצרים האט זיך געגרייט אויף‬ ‫הימים וכל אשר בהם שרייען "כי נשגב שמו לבדו"‪ .‬די צפרדע זינגט‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪2‬‬

‫מ'ווייקט זיך אין אמונה‪ ,‬מיר זענען טועם פון נועם הנשמות ועונג הרוחות‪.‬‬ ‫מאסן לויות‪ ,‬האט מען זיך אין אידישע שטיבער געגרייט אויף "לכה דודי‬
‫כלל ישראל זאגט‪ ,‬מיר ווילן נאר איין זאך‪ ,‬ישקני מנשיקות פיהו‪ ,‬כי טובים‬ ‫לקראת כלה"‪ .‬הם צועקים ואנו צועקים; זיי שרייען אשמנו בגדנו‪ ,‬און אידן‬

‫דודיך מיין‪ .‬ניין! מ'קען אונז נישט אפקויפן מיט קיין שאור און קיין דבש‪.‬‬ ‫שרייען אנו בניך ואתה אבינו‪ ,‬אנו צאנך ואתה רוענו‪.‬‬
‫די בריאה האט באקומען א פנים חדשות‪ ,‬די וועלט פון כפירה און דעות‬
‫שאור לא ימצא בבתיכם‬ ‫כוזבות חזר לתוהו ובוהו‪ .‬ס'איז געבוירן א פאלק וואס איז תכלית היצירה‪,‬‬
‫א פאלק וואס נעשה אדם נאמר בעבורה‪ ,‬ובה תנשא מלכותו‪ ,‬און נאר דורך‬
‫שאור המחמצת – וואס מאכט פון קמח און מים א נייע מציאות‪,‬‬
‫ס'באקומט אן עצמאות‪ ,‬א תרבות וואס באשטייט פון לופט – דאס איז‬ ‫איר וועט זיין ויכון בחסד כסאו ותשב עליו באמת‪.‬‬
‫גוט פאר פראנצויזן און אינדיאנער‪" .‬והיה בית עשו לקש"‪ ,‬דאס איז זייער‬
‫מציאות‪ ,‬א בארג פון לופט אן קיין ממשות‪ .‬אבער כלל ישראל פארנעמט‬ ‫כי בחוזק יד הוציאנו‬
‫נישט קיין פרעמדע תרבות‪" ,‬ישראל כשהם יורדים יורדים עד לעפר"‪ .‬מיר‬
‫האבן נישט קיין אייגענע מציאות‪ ,‬מיר זענען געווארן א פאלק נאר מכח‬ ‫ויהי בעצם היום הזה‪ ,‬כלל ישראל גייט ארויס מעבדות לחרות‪ .‬כשומט‬
‫חוזק ידו‪ ,‬און נאר פאר איין תכלית‪" :‬עם זו יצרתי לי תהלתי יספרו"‪ ,‬בעבור‬ ‫עובר ממעי אמו‪ ,‬האט דער מלך מלכי המלכים צעשאסן די חומת הטבע‪,‬‬
‫ווען מיליאנען מענטשן זענען ארויס פון א פלאץ וואס אין עבד בורח משם‬
‫זה הוציאנו ד' ממצרים‪.‬‬ ‫לעולם‪ .‬ער האט ארויסגענומען כלל ישראל פון די מערכת כוכבים ומזלות‬

‫בינו שנות דור ודור‬ ‫און ער האט זיי גענומען תחת כנפיו צו זיין א "ממלכת כהנים וגוי קדוש"‪.‬‬
‫"ולא יכלו להתמהמה"‪ ,‬ווייל ישועת ד' כהרף עין‪ ,‬אן קיין השתלשלות‬
‫והגדת לבנך‪ ...‬בשעה שיש מצה ומרור מונחים לפניך‪ ...‬אפילו אלע‬ ‫און אן קיין סיבה ומסובב‪" .‬כי גורשו ממצרים"‪ ,‬נישט דורך אן אייגענער‬
‫פילאזאפן זאלן מכחיש זיין מציאותו ית'‪ ,‬וועט אונזער מצה בלייבן א "נר‬ ‫אויפשטאנד און נישט דורך קיין שום דיפלאמאטיע און קשרים‪ .‬ואלו‬
‫מערבי שלא יכבה לעולם"‪ .‬מצה זו שאנו אוכלים‪ ,‬איז די זעלבע מצות די‬ ‫לא הוציא הקב"ה את אבותינו‪ ,‬וואלטן מיר נאך געבליבן פארשווארצטע‬
‫אכלו אבהתנא כשיצאו ממצרים‪ ,‬און דאס האבן זיי איבערגעגעבן פאר‬ ‫קנעכט‪ .‬אידן האבן מיטגענומען בצקם על שכמם לדורי דורות‪ ,‬למען תזכור‬
‫זייערע קינדער און זיי פאר זייערע קינדער‪ .‬שוין העכער דריי טויזנט יאר‬
‫אז בחוזק יד און נאר בחוזק ידו זענען מיר ארויס פון מצרים‪.‬‬
‫וואס עס גייט במסורה א דור נאך א דור‪ ,‬א טאטע צו א קינד‪.‬‬ ‫איינמאל א יאר זענען מיר מצווה "בערב תאכלו מצות" – די אמונה‬
‫אונזער מסורה איז אבער נישט סתם אן אויסגעטריקנטע שטיקל‬
‫ברויט‪ ,‬זי איז האבר שהנשמה תלוי' בה‪ .‬אונזער אמונה איז דורכגעווייקט‬ ‫טהורה ווערט נחקק אין הארץ‪.‬‬
‫מיט מסירת נפש פון אידישע קינדער וואס זענען געגאנגען על קידוש השם‪,‬‬
‫שוין טויזנטער יארן וואס אידן שרייען שמע ישראל בכל לבבך ובכל נפשך –‬ ‫שבעת ימים תאכל מצות‬
‫אפילו הוא נוטל את נפשך‪ .‬אט דער שמע ישראל האט זיך געקענט אנהייבן‬
‫נאר אין איין פלאץ‪ ,‬טאקע דארט כשלא הספיק בצקם להחמיץ עד שנגלה‬ ‫די גאס פרעגט "מה דודך מדוד שככה השבעתנו"‪ ,‬פארוואס לעבט איר‬
‫אינעם עבר‪ ,‬פארוואס קריכט איר נישט ארויס פון אייער לאך! אבער כלל‬
‫עליהם מלך מלכי המלכים הקב''ה‪.‬‬ ‫ישראל ענטפערט‪ ,‬אונזער גאנצע יניקה און אונזער גאנצע חיות איז פון‬
‫הדרן עלך יציאת מצרים ודעתן עלך גילוי שכינה‪ ,‬לא נתנשי מנך ולא‬ ‫יציאת מצרים‪ .‬אונזערע מצות זענען נישט סתם זכרון דברים בעלמא‪ ,‬זי‬
‫איז קול דודי דופק‪ .‬זי דערמאנט אונז יענעם ליל שימורים‪ ,‬ווען עינינו ראו‬
‫תתנשי מנן!‬ ‫ולא זר‪ ,‬אז ד' הוא האלוקים אין עוד מלבדו‪ .‬זי דערמאנט אונז גילוי שכינה‪,‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪3‬‬

‫אזוי אויך זענען דא פארשידענע טעמים און‬ ‫איז געווען פארכאפט אלס קנעכט אין אינדיע‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער האט באפוילן אידישע‬
‫רמזים על פי דרוש וסוד‪ ,‬א שטייגער ווי דאס‬ ‫האט מען געגעבן צו עסן פאר די קנעכט מצות‪,‬‬ ‫קינדער צו עסן מצה אום פסח און נישט האבן‬
‫אז חמץ איז מרמז אויף גאוה‪ ,‬וויבאלד די טייג‬ ‫וואס דאס איז שווער צו פארדייען און עס‬ ‫קיין חמץ אין שטוב דורכאויס גאנץ פסח‪ .‬די‬
‫יערט און באשטייט פון עפעס מער ווי טריקענע‬ ‫האלט זיך לענגער אין מאגן‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫סיבה דערצו איז‪ ,‬ווייל ווען אידן זענען ארויס‬
‫מעל און וואסער‪ ,‬און מצה איז מרמז אויף ענוה‪,‬‬ ‫אויסגעקומען ביליגער פאר די הארן‪ .‬לויט דעם‬ ‫פון מצרים האבן זיי נישט עספיעט צו באקן‬
‫זייענדיג קליינטשיג און ָאן עפעס באזונדערע‬ ‫איז דאס אויך פשט אין דער הגדה‪ ,‬אז אין לאנד‬ ‫חמצ'דיגע ברויט‪ ,‬ווי מיר זאגן יעדן פסח אין די‬
‫מצרים האבן די אידן געגעסן ביליגע מצות‪,‬‬ ‫הגדה‪" :‬מצה זו שאנו אוכלין על שום מה? על‬
‫באשטאנדטיילן אין איר‪.‬‬ ‫שום שלא הספיק בצקם של אבותינו להחמיץ"‪,‬‬
‫אלנפאלס‪ ,‬זעען מיר אז טראצדעם וואס די‬ ‫זייענדיג קנעכט פאר די מצריים‪.‬‬ ‫און ווי עס שטייט קלאר אין פסוק (שמות יב‪,‬‬
‫תורה געט אונז א קלארן טעם פאר'ן עסן מצות‪,‬‬ ‫דער דאזיגער פשט איז נישט נאר עפעס‬ ‫לט)‪ַ" :‬וּיֹאפּו ֶאת ַה ָּב ֵצק ֲא ֶׁשר הֹו ִציאּו ִמ ִּמ ְצ ַרִים‬
‫איז דאך אבער געזאגט געווארן אז "שבעים פנים‬ ‫א רמז אין דער הגדה‪ ,‬נאר עס ווערט פאקטיש‬ ‫ֻעגֹת ַמּצֹות‪ִּ ,‬כי ֹלא ָח ֵמץ‪ִּ ,‬כי גֹ ְרׁשּו ִמ ִּמ ְצ ַרִים ְוֹלא‬
‫לתורה" (עי' במדב"ר פי"ג סט"ז‪ ,‬סנהדרין ל"ד‬ ‫אראפגעברענגט דורכ'ן בארימטן מפרש המקרא‬
‫ע"א)‪ ,‬און עס ליגן באהאלטן פילע פארהוילענע‬ ‫דער הייליגער מלבי"ם זצ"ל‪ ,‬אין זיין ספר‬ ‫ָי ְכלּו ְל ִה ְת ַמ ְה ֵמ ַּה"‪.‬‬
‫פשטים אין יעדן אות פון דער תורה‪ .‬מיר וועלן‬ ‫"התורה והמצוה"‪ ,‬אלס עמטליכער פשט אין‬ ‫אבער טראצדעם וואס דאס איז דער עיקר‬
‫דא אראפברענגען גאר אן אינטערעסאנטער‬ ‫פסוק (דברים טז‪ ,‬ג)‪ִׁ " :‬ש ְב ַעת ָי ִמים ּתֹא ַכל ָע ָליו‬ ‫טעם פון מצה‪ ,‬און דאס איז וואס מיר דארפן‬
‫היסטארישער איבערזיכט איבערן עצם מציאות‬ ‫ַמּצֹות ֶל ֶחם עִֹני"‪ ,‬אז דער אורזאך פארוואס דאס‬ ‫אינזין צו האבן כדי יוצא צו זיין די "שלשה דברים‬
‫פון חמץ און מצה‪ ,‬וואס וועט אונז איבערלאזן‬ ‫ווערט אנגערופן "לחם עוני" איז וויבאלד מ'האט‬ ‫בפסח‪ :‬פסח מצה ומרור"‪ ,‬איז דאס אבער נישט‬
‫מיט א נייעם ליכטיגקייט אין די הייליגע ווערטער‬ ‫געפייניגט די אידן אין מצרים דורכן געבן פאר זיי‬
‫צו עסן די ארעמע ברויט‪ ,‬וואס איז שווער זיך צו‬ ‫דער איינציגסטער טעם‪.‬‬
‫פון דער תורה‪.‬‬ ‫מיר געפינען שוין א רמז דערצו אין הגדה‬
‫פארדייען אין מאגן‪.‬‬ ‫זעלבסט‪ ,‬וואו מיר זאגן‪" :‬הא לחמא עניא די‬
‫וויאזוי הייבט‬ ‫אזוי אויך זאגט דארט דער רמב"ן אויפן ארט‬ ‫אכלו אבהתנא בארעא דמצרים" – דאס איז‬
‫די טייג אן צו יערן?‬ ‫(פסוק ב')‪ ,‬אז עס זענען באמת דא צוויי טעמים‬ ‫די ארעמע ברויט וואס אונזערע עלטערן האבן‬
‫פארוואס מיר עסן מצות אום פסח‪ :‬ווייל מיר‬ ‫געגעסן אין לאנד מצרים‪ ,‬וואס עטליכע מפרשים‬
‫היינט צוטאגס ווען מיר באקן ברויט און‬ ‫האבן דאס געגעסן אין מצרים זייענדיג קנעכט‪,‬‬ ‫(ארחות חיים‪ ,‬אבודרהם‪ ,‬זבח פסח לאברבנאל)‬
‫חלה‪ ,‬ווייסן מיר ווי גרינג עס איז צו מאכן די טייג‬ ‫און ווייל מיר האבן נישט געהאט קיין צייט צו‬ ‫ערקלערן דעם פשט דערפון לויט וואס רבינו‬
‫אברהם אבן עזרא האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער‬
‫מאכן זויערטייג ביים ארויסגיין פון מצרים‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪4‬‬

‫די מצרי'שע‬

‫פון‬

‫פריש)‪.‬‬ ‫געהעריגע "פרישע טייג"‪ ,‬וועט די באקטעריע‬ ‫פאר'ן ברויט‪ .‬מ'נעמט אביסל הייוון ‪,))yeast‬‬
‫אצינד פארשטייען מיר אויך‪ ,‬אז מצה וואס‬ ‫פון די זויערטייג גאר שנעל אפעקטירן די גאנצע‬ ‫מ'גיסט דאס אריין אין וואסער מיט אביסל‬
‫פארמאגט נישט קיין זויערטייג האלט זיך לאנג‬ ‫פרישע טייג‪ ,‬און עס וועט אנהייבן די נאטירליכע‬ ‫צוקער‪ ,‬דערנאך מישט מען דאס אריין אין די‬
‫אינעם מאגן און ווערט נישט שנעל פארדייעט‪,‬‬ ‫פראצעדור פון יערן‪ ,‬וואס דאס איז אייגנטליך‬ ‫טייג און אייער‪ ,‬און דאס מאכט די טייג יערן‬
‫און אט דאס איז וואס דער אבן עזרא האט‬ ‫און וואקסן "ווי אויף הייוון"‪ ,‬און דאן האט מען‬
‫עדות געזאגט אז דערפאר געט מען פאר קנעכט‬ ‫דער באדייט פונעם ווארט "חמץ"‪.‬‬
‫צו עסן מצה‪ ,‬כדי מ'זאל זיך איינשפארן פון זיי‬ ‫אין א זייטיגע נאטיץ איז ווערד‬ ‫פיינע פרישע חלה‪.‬‬
‫ארויסצוברענגען‪ ,‬אז נאטירליכע זויערטייג‬ ‫אבער די הייוון וואס מיר נוצן‪ ,‬איז שוין דער‬
‫דארפן פיטערן צו אפט‪.‬‬ ‫(נישט די טייג געמאכט דורך הייוון) איז‬ ‫פאלשער וועג וויאזוי צו מאכן די טייג יערן‪,‬‬
‫באזונדער שטארק געזונט‪ .‬זי באשטייט פון א‬ ‫און עס איז נישט די אריגינעלע זאך וואס האט‬
‫ועורעפרינהדןא "טזויערטייג"?‬ ‫געמאכט טייג יערן פאר דורי‪-‬דורות‪ .‬ביז נישט‬
‫פיר‪-‬פאכיגע געזונטהייט דיעטע סיסטעם‪:‬‬ ‫צו לאנג צוריק‪ ,‬סך הכל ביזן סוף פונעם ניינצעטן‬
‫פון וואנעט קומט די ערפינדונג פון זויערטייג?‬ ‫‪ .1‬זויערטייג גיט אריין א נאטירליכע געפיל‬ ‫יאר‪-‬הונדערט‪ ,‬פלעגט מען נוצן "שאור"‪,‬‬
‫ווער איז געווען דער עילוי וואס עס איז אים‬ ‫ביים מענטש אז מ'איז געווארן זאט‪ ,‬אפילו ווען‬ ‫זויערטייג‪ ,‬צו מאכן די טייג יערן (און די היינטיגע‬
‫איינגעפאלן צו לאזן גוטע טייג צוגרונד גיין‪ ,‬און‬ ‫מ'עסט נישט קיין סאך ברויט געמאכט מיט‬ ‫הייוון באשטייט פון אט די באקטעריע וואס‬
‫דורכדעם זען אז ווען עס ווערט פארזויערט‬ ‫געפינט זיך אין זויערטייג‪ ,‬וואס דאס ברענגט‬
‫קען עס גאר ווירקן אויף פשוט'ע טייג‪ ,‬עס צו‬ ‫זויערטייג‪.‬‬ ‫צו אז די טייג זאל יערן)‪ .‬זויערטייג איז כשמו‬
‫פארוואנדלען אין געשמאקע חמצ'דיגע ברויט?‬ ‫‪ .2‬באזונדער שטארק נעמט עס אוועק דאס‬ ‫כן הוא – זויערע טייג‪ ,‬דאס הייסט טייג וואס‬
‫דער ענטפער איז‪ ,‬עס איז טאקע נישט‬ ‫איז זויער געווארן דורכן עס לאזן אפשימלען און‬
‫געווען אזא פשוט'ע ערשיינונג‪ .‬עס איז פארבליבן‬ ‫געפיל פון וועלן עסן זיסווארג‪.‬‬
‫היסטארישע דאקומענטאציע פון די אור‪-‬אלטע‬ ‫‪ .3‬עס האט אין זיך פיל מער געזונטע‬ ‫נישט נוצן פאר ברויט זעלבסט‪.‬‬
‫צייטן‪ ,‬און מיר זעען אז טויזנטער יארן צוריק איז‬ ‫דורכן לאזן געהעריגע טייג אפזיצן פאר א‬
‫טאקע נישט געווען אזא זאך ווי חמצ'דיגע ברויט‪.‬‬ ‫וויטאמינען ווי אין די געווענליכע טייג‪.‬‬ ‫וואך‪-‬צוויי‪ ,‬הייבט אן צו וואקסן באקטעריע אויף‬
‫מענטשן האבן נאר געהאט די פשוט'ע באגריף‬ ‫‪ .4‬עס ווערט גאר שנעל פארדייעט און עס‬ ‫די טייג און עס פארוואנדלט די טייג אין גאר א‬
‫ווערט שנעל ארויסגעשטופט פון מאגן‪ ,‬און דאס‬ ‫זויערע טייג‪ .‬אט די "זויערטייג" איז גאר חשוב‬
‫און טייער‪ :‬ווען מ'נעמט בלויז א קליינעם טייל פון‬
‫האלט דעם מענטש אין א פאסיגער וואג‪.‬‬ ‫אט די "זויערטייג" און מ'מישט דאס אריין אין‬
‫(דאס איז אויסער די אנדערע מעלות וואס‬
‫עס פארמאגט‪ ,‬ווי דער פאקט אז עס בלאזט זיך‬
‫אויף פיל שענער אינעם אויוון‪ ,‬עס האט פיל א‬
‫רייכערן טעם‪ ,‬און עס האלט זיך פיל לענגער‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪5‬‬

‫עסן ביי אברהם אבינו‪ ,‬האט ער געזאגט פאר‬ ‫דאס האט צוגעברענגט צום פאקט‪ ,‬אז‬ ‫פון נעמען ווייץ‪ ,‬גערשטן‪ ,‬און דאס גלייכן‪ ,‬עס‬
‫שרה אז זי זאל מאכן קיכעלעך‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫צעמאלן מיט א שטיין‪ ,‬און דאן פלעגט מען דאס‬
‫אין פסוק (בראשית יח‪ ,‬ו)‪ַ " :‬מ ֲה ִרי ְׁשֹלׁש ְס ִאים‬ ‫מצרים איז פארוואנדלט ג ע ו ו א ר ן‬ ‫אויסמישן מיט וואסער און מאכן א טריקענע‬
‫ֶק ַמח סֶֹלת לּו ִׁשי ַו ֲע ִשׂי ֻעגֹות"‪ ,‬וואס דאס באדייט‬ ‫פלאטשיגע טייג‪ ,‬וואס מ'פלעגט ארויפלייגן אויף‬
‫אזעלכע מצה‪-‬קרעקערס‪ ,‬ווי די פלאכע פיטא‪-‬‬ ‫אימפעריע‬ ‫אין א מעכטיגער‬ ‫א שטיין וואס איז געלעגן אויפן פייער‪ ,‬און אזוי‬
‫ברויט‪ ,‬ווי דער פסוק זעלבסט רופט עס (שמות‬ ‫האבן זיי דאס אפגעבאקן‪ .‬דאס איז אייגנטליך‬
‫די‬ ‫ווערנדיג‬
‫יב‪ ,‬לט)‪ֻ " :‬עגֹת ַמּצֹות"‪.‬‬ ‫וואס מיר עסן אום פסח‪ :‬טריקענע מצות‪.‬‬
‫דאס זעלביגע האט פאסירט גלייך‬ ‫וועלטס‪-‬מאכט פון‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬אז זיי פלעגן אפילו נישט נוצן‬
‫נאכדעם מיט זיין פלימעניק לוט‪ ,‬וואס‬ ‫קיין אויוון אפצובאקן די טייג‪ ,‬ווייל עס האט‬
‫האט געגעבן פאר די מלאכים מצות‬ ‫אמאל‪ ,‬א שטייגער‬ ‫פשוט נישט אויסגעפעלט‪ .‬א טייגל וואס יערט‬
‫צו עסן‪ ,‬ווי עס שטייט אין‬ ‫נישט און באשטייט פון בלויזע מעל און וואסער‪,‬‬
‫פסוק (בראשית יט‪,‬‬ ‫ווי אמעריקע היינט‬ ‫דארף נישט האבן קיין געהעריגע אויוון כדי זיך‬
‫ג)‪ּ" :‬ו ַמּצֹות‬ ‫אפצובאקן‪ .‬א בלויזע נאקעטע שטיין העכער א‬
‫ָא ָפ ה‬ ‫צוטאגס‪ ,‬און נאך מער‪.‬‬ ‫פייער‪ ,‬איז גענוג גוט צו מאכן "קרעקערס" וואס‬

‫ַוּיֹא ֵכלּו"‬ ‫איר גוטע גערעטעניש‬ ‫מיר רופן "מצות"‪.‬‬
‫(רש"י אויפ'ן‬ ‫היינטיגע צייטן ווען עס הערשט ב"ה א שפע‬
‫ארט ברענגט‬ ‫וואס האט איר פארוואנדלט אין א‬ ‫אין דער וועלט‪ ,‬שפירט נישט דער מענטש ווי‬
‫טאקע פון חז"ל אז‬ ‫ווערדפול ווייץ איז‪ ,‬און ווי טייער מ'פלעגט איר‬
‫דאס איז געווען אום‬ ‫וועלטס מאכט‪ ,‬איז אויך פארצייכנט אין‬ ‫האלטן אמאליגע צייטן‪ ,‬אבער ווען ווייץ פלעגט‬
‫פסח‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫זיין דער לעבנסמיטל פונעם דורכשניטליכן‬
‫מען געבאקן מצות‪ ,‬פארט‬ ‫דער תורה מער פון איין מאל‪ .‬ווען אברהם‬ ‫מענטש‪ ,‬האט מען זיכער נישט געלאזט קיין‬
‫איז עס אן אינטערעסאנטע‬ ‫טייג אפזיצן און שימלען‪ .‬א טייגל איז געווען צו‬
‫אבזערוואציע‪ ,‬און ווי חז"ל‬ ‫אבינו איז געווען אין ארץ ישראל און עס האט‬ ‫א טייערע זאך זיך צו שפילן דערמיט‪ .‬דערפאר‬
‫זאגן אז "אין מקרא יוצא מידי‬ ‫איז די ערפינדונג פון זויערטייג און עווענטועלע‬
‫אויסגעבראכן א הונגער‪ ,‬איז ער אראפ קיין‬ ‫חמצ'דיגע ברויטלעך‪ ,‬נישט געווען מעגליך אין‬
‫פשוטו")‪.‬‬ ‫רוב ערטער איבער דער וועלט‪ ,‬וואו ווייץ און‬
‫מצרים‪ ,‬און ווען עס האט אויסגעבראכן די‬ ‫גערשטן זענען געהאלטן געווארן גאר חשוב און‬
‫דפיוןפארבינדונג‬
‫""זממצןה"חיצרווםתינו"‬ ‫זיבן הונגער יארן ווען יוסף הצדיק איז געווען‬ ‫טייער‪.‬‬
‫דאס איז באזונדער געזאגט געווארן אויף‬
‫אצינד קענען מיר קוקן מיט א‬ ‫דער משנה למלך אין מצרים‪ ,‬האבן דאן אויך‬ ‫דעם אידישן פאלק‪ ,‬וואס אירע גרינדער‪ ,‬די‬
‫נייעם בליק אויף דעם איסור פון‬ ‫הייליגע אבות אברהם יצחק און יעקב‪ ,‬און‬
‫עסן "חמץ" אום פסח‪ ,‬און די מצוה‬ ‫אלע שכנים פון מצרים זיך געוואנדן צו איר‪,‬‬ ‫אזוי אויך די שבטים‪ ,‬זענען געווען פאסטוכער‬
‫פון עסן "מצה" אום פסח‪ .‬אוודאי געוויס איז‬ ‫און נישט קיין פעלד‪-‬ארבעטער וואס האבן‬
‫דא די פשוט'ע פשט אין פסוק‪ ,‬ומשנה לא זזה‬ ‫דערונטער יעקב אבינו מיט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫זיך אפגעגעבן מיט אגריקולטור‪ .‬נאכמער‪ ,‬די‬
‫ממקומה‪ ,‬און דאס דארפן מיר אינזין האבן ביים‬ ‫אידן זענען געווען אין א פרעמד לאנד – "ארץ‬
‫מקיים זיין מצוות ה' פון עסן מצה און נישט‬ ‫אדאנק די גרויסע שפע וואס האט‬ ‫כנען"‪ ,‬און דערפאר האבן זיי נאטירליך זיך‬
‫עסן חמץ‪ .‬פארט אבער‪ ,‬טוט די היסטארישע‬ ‫נישט אפגעגעבן מיט'ן אויפארבעטן די ערד‬
‫אנאליז איבער חמץ און מצה ווארפן א נייעם‬ ‫געהערשט אין מצרים‪ ,‬האבן זיי צומאל געקענט‬ ‫פונעם לאנד‪ .‬דאס מיינט‪ ,‬אז פאר זיי האבן ווייץ‬
‫ליכט איבער דעם געדאנק וואס די מצוות‬ ‫און גערשטן געטראגן א באזונדערע גרויסע‬
‫שטעלן פאר‪ .‬די תורה הקדושה איז דאך פול‬ ‫לאזן זייערע טייגלעך אפשימלען‪ ,‬ווען זיי האבן‬ ‫חשיבות‪ .‬ווען זיי זענען אנגעקומען קיין מצרים‬
‫מיט באהאלטענע געדאנקען‪ ,‬וכפטיש יפוצץ‬ ‫אין שפיץ פון יעקב אבינו‪ ,‬האבן זיי טאקע‬
‫סלע‪ ,‬קענען מיר אלץ טרעפן נאך א באדייט‬ ‫עס נישט באדארפט‪ .‬מיט דער צייט האבן זיי‬ ‫געזאגט צו פרעה מלך מצרים (בראשית מז‪ ,‬ג)‪:‬‬
‫וואס ליגט באהאלטן אין די געטליכע רייד‪.‬‬
‫דער באשעפער האט געהייסן אז אום פסח‪,‬‬ ‫אנערקענט דעם געוואלדיגן אוצר וואס געפינט‬ ‫"רֹ ֵעה‪ ‬צֹאן ֲע ָב ֶדיָך‪ַּ ‬גם ֲאַנ ְחנּו ַּגם ֲאבֹו ֵתינּו"‪.‬‬
‫ווען מיר פייערן אונזער באפרייאונג פונעם‬ ‫דער איינציגסטער פלאץ אין דער וועלט וואו‬
‫מצרישן יאך‪ ,‬זאלן מיר דאס סימבאליזירן דורכן‬ ‫זיך אין זייער האנט‪ ,‬און די עגיפטער ווערן‬ ‫עס האט געהערשט א געוואלדיגע ברייטקייט‬
‫עסן דווקא מצה‪ ,‬און נישט חמץ‪ ,‬וואס איז‬ ‫אין אלע הינזיכטן‪ ,‬איז געווען דאס לאנד מצרים‪.‬‬
‫באצייכנט פון א היסטארישער פערספעקטיוו‬ ‫עגיפטן האט געהאט א געוואלדיגע שפע אדאנק‬
‫איר נאטירליכע וואסער רעזערוו – די "נילוס"‪,‬‬
‫אלס די ערפינדער פון "חמץ"‪ ,‬דורכדעם וואס‬ ‫וואס פלעגט כסדר אנגיסן די פעלדער מיט‬
‫וואסער‪ ,‬און אזוי ארום האבן די פעלדער באקומען‬
‫זיי האבן צוערשט גענוצט זויערטייג צו מאכן‬ ‫די נויטיגע פלעגונג און האבן ארויסגעגעבן‬
‫אן אומגעהויערע שפע פון געוואוקסן‪ .‬אט‬
‫זייערע טייגלעך יערן‪.‬‬

‫די מצריים ווערן אויך קרעדיטירט און‬

‫אנערקענט אלס די ערפינדער פונעם אויוון‪ ,‬וואס‬

‫דאס איז נאר געווען נויטיג איינמאל זיי האבן‬

‫זיך דערזען מיט שיינע גרויסע טייגלעך וואס‬

‫האבן געיערט‪ ,‬און עס האט זיך אויסגעפעלט‬

‫א פאסיגע מיטל וויאזוי עס אפצובאקן אויף‬

‫א וועג אז עס זאל ווערן אייניג אפגעבאקן און‬

‫עס זאל זיך נישט צוברענען אויף איין ארט און‬

‫פארבלייבן רוי אויף א צווייטן ארט‪ .‬דאן האבן‬

‫זיי ערפינדן דעם אויוון וואס האט געהאלפן די‬

‫חמצ'דיגע טייג זיך גוט אפבאקן פון אלע זייטן‪.‬‬

‫ווידער די אידן‪ ,‬זייענדיג פאסטוכער‬

‫וואס זענען בטבע וואנדערער וואס וואוינען‬

‫נישט שטענדיג אין איין ארט‪ ,‬א שטייגער ווי‬

‫פארמער‪ ,‬איז אפילו געווען אומפראקטיש זיך‬

‫ארומצושלעפן מיט טייגלעך ווארטנדיג אז‬

‫זיי זאלן ווערן זויערטייג און יערן – אזוי ווי‬

‫עס האט טאקע פאסירט ווען די אידן זענען‬

‫פלוצים ארויס פון מצרים‪ ,‬און אזוי אויך איז‬

‫אומפראקטיש זיך ארומצושלעפן מיט אויוונס‬

‫וואס וועלן אפבאקן די ברויטלעך‪.‬‬

‫אינטערעסאנט איז וואס מיר געפינען אין די‬

‫תורה‪ ,‬אז ווען די דריי מלאכים זענען געקומען‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪6‬‬

‫וחירות הנפש‪ .‬עס ווייזט אויף אן אינערליכער‬ ‫ער עסט‪ .‬ער מוז זיין אויף איין ארט‪ ,‬ווארטן‬ ‫אייגנטליך אן עגיפטישער ערפינדונג‪ .‬אין דער‬
‫פרייהייט וואס דער מענטש באזיצט‪ ,‬ענליך צו‬ ‫ביז די טייג ווערט זויער‪ ,‬יערט‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬און‬ ‫הייליגער נאכט פון פסח ווייזן מיר ארויס אז מיר‬
‫אונזערע אבות וואס זענען געווען פאסטוכער‪,‬‬ ‫אין אמת'ן אריין‪ ,‬איז דער גאנצער געדאנק פון‬ ‫האבן גענצליך אפגעהאקט מיט די מצריים און‬
‫פריי פון פעלד ארבעט‪ ,‬און פריי צו דינען דעם‬ ‫חמצ'דיגע ברויט עפעס וואס אנטהאלט אין זיך‬
‫פארשידענע באשטאנדטיילן‪ ,‬וואס צוזאמען‬ ‫מיר זענען געווארן קנעכט פונעם אייבערשטן‪.‬‬
‫באשעפער מיטן גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫גיבן זיי טאקע אריין דעם ספעציעלן טעם פון‬ ‫די מצריים האבן ערפינדן זויערטייג און אזוי‬
‫איינער וואס עסט חמץ אום פסח‪ ,‬איז עס‬ ‫ברויט‪ ,‬אבער דער מענטש דארף שוויצן כדי צו‬ ‫ארום אויך חמצ'דיגע ברויט‪ ,‬אבער אום פסח‬
‫ווי איינער זאל גענצליך אפווארפן די פרייהייט‬ ‫האלטן א בא'טעמ'טע שטיקל ברויט אין האנט‪.‬‬ ‫האט השי"ת אונז ארויסגענומען פון מצרים‬
‫וואס דער אייבערשטער האט אים געשאנקען‬ ‫ווידער "מצה" איז גענצליך פארקערט‪ .‬דער‬ ‫אזוי שנעל‪ ,‬אז מיר האבן נישט עספיעט זיך‬
‫אינעם גרויסן טאג פון יציאת מצרים‪ .‬עס‬ ‫מענטש נוצט גארנישט אויסער פשוט'ע מעל‬ ‫צו באנוצן מיט דער עגיפטישער ערפינדונג פון‬
‫איז ווי ער זאל זיך אומקערן צום אנגעבליכן‬ ‫און וואסער‪ ,‬ער לאזט עס נישט ווערן זויערטייג‬ ‫זויערטייג‪" ,‬כי לא יכלו להתמהמה"‪ ,‬און – ווי‬
‫"געשמאקן" מצרישן לעבנסשטייגער‪ ,‬וואס‬ ‫און לאזט עס נישט יערן‪ ,‬ער דארף נישט קיין‬ ‫אונזערע אור‪-‬עלטערן אין ארץ ישראל – האבן‬
‫איז אפשר באקוועם און געשמאק‪ ,‬אבער איז‬ ‫גוטע אויוון און מאכט דאס פון סיי וואס עס‬ ‫מיר אנגעהויבן אונזער וועג צוריק‪ ,‬פון מצרים‬
‫פוסט און ארעם ווען מיר קוקן אויף "חיי הרוח"‪.‬‬ ‫קומט אונטער זיינע הענט‪ .‬דער וואנדערער‪,‬‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬מיט פשוט'ע טריקענע מצות‪.‬‬
‫דער מענטש איז משועבד צו זיין גשמיות‪ ,‬זיין‬ ‫דער פאסטוך‪ ,‬דער וואס לעבט מיט׳ן באשעפער‬ ‫ווען מיר נעמען דאס אויבנדערמאנטע אין‬
‫באקוועמע וואוינארט‪ ,‬זיין פעלד‪ ,‬זיין אויוון און‬ ‫און נישט מיט קיין פעלד‪ ,‬אזא איינער עסט‬ ‫באטראכט‪ ,‬דערזעען מיר זיך מיט א נייעם פיל‪-‬‬
‫זיין זויערטייג‪ ,‬און פאר'תכל'עוועט זיינע יארן‬ ‫מצות‪ .‬עס איז גרינג צו מאכן‪ ,‬עס איז לייכט‬ ‫טיפערן באדייט אין דעם געדאנק פון‬
‫מיט א כלומר'שטע פרייהייט‪ ,‬אויפ'ן חשבון פון‬ ‫פאר'ן מענטש וואס לעבט א גרינגע‪ ,‬פשוט'ע‬ ‫"חמץ" און "מצה"‪ .‬דער עצם געדאנק‬
‫דער ריכטיגער פרייהייט וואס קומט פון זיין ווי‬ ‫פון חמץ‬
‫דער זארגלאזער פאסטוך‪ ,‬וואס לעבט זיך רואיג‬ ‫און זארגלאזע לעבן‪.‬‬
‫ביז'ן היינטיגן טאג‪ ,‬אויב מיר וועלן‬ ‫סימבאליזירט‬
‫און פרייליך‪ ,‬ער אליינס מיט'ן באשעפער‪.‬‬ ‫אפשטאטן א‬ ‫מצרים‪ ,‬און דאס דארפן מיר‬
‫אין די טעג פון פסח‪ ,‬ווען מיר זענען ארויס‬ ‫באזוך ביי‬ ‫אויסרייסן אין די דערהויבענע טעג‬
‫פון "שעבוד מצרים" און מיר זענען געווארן‬ ‫פון חג הפסח‪ ,‬און דער עצם געדאנק‬
‫אן עם הנבחר וואס איז משועבד צום הייליגן‬ ‫די בעדואינער‪,‬‬ ‫פון מצה סימבאליזירט די אידן‪ ,‬און דאס דארפן‬
‫באשעפער‪ ,‬טוען מיר דאס סימבאליזירן‬ ‫וועלן מיר זען אז זיי באקן‪ ...‬מצות‪.‬‬
‫מיטן עסן דווקא "מצה" און מיטן שארפן‬ ‫דאס איז דער ברויט פונעם מענטש וואס לעבט‬ ‫מיר געדענקען אום פסח‪.‬‬
‫א נ ז א ג נישט צו האבן קיין‬ ‫אנע דאגות‪ ,‬און איז נישט פארנומען מיט זיין‬ ‫"חמץ" איז אן ערפינדונג וואס קומט‬
‫ברעקעלע "חמץ"‬ ‫אדאנק אגריקולטור‪ ,‬אדאנק דאס זיך באזעצן‬
‫אין שטוב‪ ,‬כדי צו‬ ‫שטיקל באדן‪.‬‬ ‫אין א לאנד און ווערן א פארמער‪ ,‬אויפאקערן‬
‫געדענקען און זיך‬ ‫אט דאס איז דער סימבאל פון "חירות"‪.‬‬ ‫א פעלד און איינזייען ווייץ‪ ,‬בויען אן אויוון און‬
‫איינ'חזר'ן אז דווקא דורכ'ן‬ ‫א מענטש וואס איז גענצליך פריי‪ ,‬אנע שום‬ ‫זיצן על סיר הבשר ווארטנדיג אז די טייג זאל‬
‫זיין א קנעכט צום באשעפער און‬ ‫דאגות אויפן קאפ‪ ,‬אזש אפילו זיין שטיקל‬ ‫ווערן זויערטייג און דערנאך מאכן יערן די נייע‬
‫דורכ'ן אוועקווארפן די גשמיות'דיגע‬ ‫ברויט פארדינט נישט קיין ספעציעלע‬ ‫טייג‪ ,‬עס פארוואנדלענדיג אין חמץ‪ .‬עס איז‬
‫באקוועמליכקייטן וואס פארשווערן‬ ‫אויפמערקזאמקייט‪ .‬דערפאר איז עסן "מצות"‬ ‫טאקע פיל באקוועמער און געשמאקער‪ ,‬אבער‬
‫אונז פון לעבן זארגלאז אליינס מיט'ן‬ ‫אום פסח גאר א יסודות'דיגע זאך‪ .‬חג הפסח איז‬ ‫דער מענטש איז משועבד צום גשמיות וואס‬
‫באשעפער‪ ,‬דורכדעם וועלן מיר שפירן די‬ ‫דאך דער יום טוב צו פייערן אונזער פרייהייט פון‬
‫די מצריים‪ ,‬עס איז דאך דער "זמן חירותינו"‪ ,‬און‬
‫אמת'ע פרייהייט‪.‬‬ ‫די מצה איז דער סימבאל פון חירות‪ ,‬חירות הגוף‬
‫ווען מיר בינדן זיך צו צום באשעפער‬
‫אום פסח‪ ,‬דורכ'ן זיך אפשאקלען פון חמץ‬
‫און געדענקען דעם "מעסעדזש" וואס "מצה"‬
‫טראגט מיט זיך‪ ,‬דאן קענען מיר וויסן אז‬
‫מיר האבן דערגרייכט דעם ציל פון ריכטיגער‬
‫פרייהייט‪ ,‬און דאן טוען מיר זיך מקשר זיין מיט'ן‬
‫טיפערן אפטייטש פון‪" :‬ותתן לנו ה' אלקינו את‬

‫יום 'חג המצות' הזה – זמן חירותינו"‪ .‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪7‬‬

‫צפווריד עאזשגוןאכתמןאאאדלמטוויענק יםהש אקבפאייויןךמ‪:‬ט‪,‬תרגאושן‪,‬‬

‫הרב לייבוש ראזען‬

‫לעצטנס איז זייער פאפולער פארשידענע‬ ‫און אין די אריינגעבויעטע חלקים וואס השי"ת‬ ‫ענטשן זענעןמ‬
‫ערליי כאראקטער טעאריעס און נומערן‪,‬‬ ‫האט געשאנקען יעדן מענטש‪ .‬נישט אומזיסט‬
‫א שטייגער ווי די ענעאגראם נומערן‪ ,‬וואס‬ ‫קאמפליצירט‪.‬‬
‫קאטעגאריזירן די מענטשהייט אין פארשידענע‬ ‫זאגן חז"ל אז דער מענטש אין אן עולם מלא‪.‬‬ ‫נישט אז דאס‬
‫אנדערע סארט אפטיילונגען‪ .‬דער מענטש‬ ‫יעצט שטעלט אייך פאר וויאזוי עס קוקט‬ ‫איז זייער שולד‪,‬‬
‫וואס איז אן 'איינסער' קען שווער פארשטיין‬ ‫אויס אן עולם מלא אנגעפילט מיט ביליאנען‬ ‫בכלל נישט‪.‬‬
‫דעם 'זיבענער'‪ .‬בשעת דער ערשטער איז‬ ‫עולמות מלאים און יעדער וועלטל דארף זיך‬ ‫מענטשהייט‬
‫פארנומען זיכער מאכן אז אלעס קלאפט און‬ ‫אויסקומען‪ ,‬פארשטיין און מיטשפילן מיט זיינע‬ ‫איז פשוט א‬
‫שטימט הונדערט פראצענטיג איז דער צווייטער‬ ‫ארומיגע פלאנעטן‪ .‬עס פארלאנגט זיך דערפאר‬ ‫צוזאמשטעל פון‬
‫פארנומען זוכן לעבנסלוסט אפילו אויפ'ן חשבון‬ ‫ממש ניסים מעל לדרך הטבע‪ .‬אט דאס איז‬ ‫אזויפיל פיצינקע‬
‫פון פינקטליכע סדרים און זמנים‪ .‬די זעלבע‬ ‫די שוועריגקייט ווען עס קומט צו סאציאלע‬ ‫דעטאלן און‬
‫פארקערט‪ ,‬דער זיבענער כאפט נישט וואס‬ ‫געוואוינהייטן און געשפרעכן‪ .‬מענטשן צווישן‬ ‫שטריכן‪ ,‬א שלל‬
‫דעם איינסער איז אזוי וויכטיג די סטרוקטור פון‬ ‫זיך זענען א פאלק וואס קענען זיך זייער‬ ‫פון טבעי בני אדם‪ ,‬גוטע און ווייניגער גוטע‬
‫זיין טאג‪ ,‬אבי מען מאכט א לעבן און מען האט‬ ‫גוט פארשטיין‪ ,‬אבער אפט פאסירט דאס‬ ‫נאטורן און כשרונות‪ ,‬כל‪-‬ערליי רעאקציעס צו‬
‫פארקערטע ווען מענטשן פארשטייען נאר די‬ ‫אלע מיני געשעענישן‪ .‬מענטשן זענען אזויפיל‬
‫הנאה‪ ,‬נישט אזוי?‬ ‫אייגענע נטיות און נאטורן און דערליידן נישט‪,‬‬ ‫געוואנדן אין זייער הינטערגרונט‪ ,‬זייער פאמיליע‪,‬‬
‫ווען עס קומט צו עבודת השם איז עס‬ ‫אדער‪ ,‬ווייניגסטנס‪ ,‬פארשטייען נישט‪ ,‬דאס אז‬ ‫סביבה און פלאץ וואו מען איז אויפגעוואקסן‪.‬‬
‫גאנץ ענליך‪ .‬אין עבודה זענען אויך דא אפאר‬ ‫אזויפיל ליגט באהאלטן אין די דקות'דיגע גענעס‬
‫אנדערע זעען זאכן אנדערש‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪8‬‬

‫דרך האמת‪ ,‬נישט סתם ווייל ער איז געבוירן‬ ‫ער האט צו טון און וואס נישט‪ .‬דאס מאכט‬ ‫מהלכים וויאזוי מענטשן גייען צו דערצו‪,‬‬
‫געווארן א איד איז ער א איד און אויב וואלט‬ ‫אים שפירן אז ער טוט די ריכטיגע זאכן‪ .‬ער‬ ‫וויאזוי זיי באטראכטן די עבודה‪ ,‬און וואו זיי‬
‫ער געבוירן געווארן אין שטוב פון אן אנדערע‬ ‫איז נישט אזוי ווייט אינטערעסירט אריינצוגיין‬ ‫צילן מיט אידישקייט‪ .‬איין וועג איז נישט מער‬
‫רעליגיע וואלט ער געווען עפעס אנדערש‪ .‬ביי‬ ‫און קלאר צו ווערן אין עמקות‪ ,‬אין השקפה‪,‬‬ ‫אדער ווייניגער ריכטיג פונעם צווייטן‪ ,‬עס איז‬
‫אים דארף זיין "דע את אלוקי אביך" צוזאמען‬ ‫אין אמונה‪ .‬דאס אז די תורה געט שמחה און‬ ‫אלו ואלו דברי אלוקים חיים און עס איז תלוי‬
‫תענוג רעדט אויך נישט צו אים‪ .‬אים איז גענוג‬ ‫בטבע האדם וויאזוי ער גייט צו און וויאזוי ער‬
‫מיט "ועבדהו"‪.‬‬ ‫צו וויסן אז ער האט א ריכטיגע און קלארע סדר‬
‫די דריי קאטעגאריעס זענען נישט‬ ‫החיים‪ .‬אין דער קירוב וועלט איז ידוע אז דער‬ ‫פארשטייט אידישקייט‪.‬‬
‫אויסשליסליך און דאמינירן נישט דעם מענטש‬ ‫בלויזער "סטרוקטור" פון אידישקייט‪ ,‬דאס אז‬ ‫דער פראבלעם מאכט זיך בעיקר ווען עס‬
‫אינגאנצן‪ .‬כמעט אייביג האט מען א מזג פון צוויי‬ ‫מיר האבן א שו"ע‪ ,‬איז עפעס וואס האט שוין‬ ‫קומט צו דעם אז מענטשן זאלן אויך פארשטיין‬
‫אדער אלע דריי מהלכי מחשבה‪ .‬ביי איינעם איז‬ ‫דעם צווייטן און באגרייפן אז טראץ דעם וואס‬
‫דער אברהם חלק שטערקער און ביים צווייטן‬ ‫אליין צוגעצויגן אסאך בעלי תשובה‪.‬‬ ‫איך קום פון איין הינטערגרונט און באטראכט‬
‫אידישקייט אויף איין געוויסן אופן‪ ,‬איז יתכן אז‬
‫בעיקרדוועערןפערסאקבולמעטםצומאדכעטםזיאךז‬ ‫מיין חבר זאל קומען און קוקן פון א גאנץ אנדערע‬
‫מדענעטםשצןווזייאטלןןאאווןיךבאפגאריריפשןטיאיןז‬
‫אייןטהירנאטץעדרגערםונווטאאסוןאיבךאקטורםאכפוטן‬ ‫פערספעקטיוו און נאכאלץ זיין גערעכט‪.‬‬
‫אידישקייט אויף איין געוויסן אופן‪,‬‬ ‫אין ספר מכתב מאליהו פון הרב דעסלער‬
‫ברענגט ער דאס שטארק ארויס‪ .‬ער ערקלערט‬
‫שוואכער‪ .‬יעדער איז אנדערש‪ ,‬אבער יעדער‬ ‫די מענטשן וואס קוקן אויף די תורה פון‬ ‫אז עס זענען פארהאן דריי הויפט מהלכים וויאזוי‬
‫האט איינס‪ ,‬אדער א צוזאמשטעל‪ ,‬פון די דריי‬ ‫א יעקב אבינו קוק‪-‬ווינקל האבן א שטארקע‬ ‫מענטשן גייען צו צו אידישקייט‪ .‬די דריי מהלכים‬
‫הויפט השקפות‪ ,‬געוואנדן אין די נאטורן‪ .‬דאס‬ ‫נטיה צו פארשטיין און דערגיין די תורה‪ ,‬עבודת‬ ‫זענען באזירט אויף די דרכי האבות‪ ,‬אברהם‬
‫געזונטסטע איז צו האבן א צוזאמשטעל פון‬ ‫השם און אידישקייט על בריים‪ .‬זיי ווילן האבן‬ ‫יצחק און יעקב‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז אברהם‬
‫אלע דריי‪ ,‬דאס הייסט אז דער מענטש וויל‬ ‫א קלארקייט אין יעדע זאך‪ ,‬זיי ווילן פארשטיין‬ ‫געווען ממדת החסד‪ ,‬יצחק – גבורה‪ ,‬און יעקב‬
‫וויסן דעם אמת‪ ,‬ער האט הנאה און לעבט מיט‬ ‫אז די תורה איז אמת‪ ,‬זיי וועלן נישט ליב האבן‬
‫די אידישע געפילן‪ ,‬אבער ער פאלט נישט דורך‬ ‫צו הערן סתם מעשיות וואס מען קען שווער‬ ‫איז געווען תפארת‪.‬‬
‫וויסן צי עס איז אמת אדער שקר‪ .‬אלעס דארף‬ ‫אין פרקי אבות שטייט על שלשה דברים‬
‫מיט טריקענע הלכות‪.‬‬ ‫שטימען‪ .‬דאס פארשטיין און וויסן אמיתית‬ ‫העולם עומד‪ ,‬תורה‪ ,‬עבודה און גמילות חסדים‪.‬‬
‫אנערקענען אט דעם פאקט‪ ,‬דאס פלאץ‬ ‫התורה איז וואס וועקט אים אויף צו טון רצון‬ ‫דאס זענען די זעלבע דריי יסודות‪ .‬תורה‬
‫וואו מענטשהייט צעטיילט זיך‪ ,‬איז א גוטע‬ ‫השם‪ .‬דער געפילישער געדאנק אז תורה געט‬ ‫באשטייט פון מדת האמת וואס איז תפארת‪,‬‬
‫טאבלעט פאר'ן לעבן פון גאר אסאך קוק‪-‬‬ ‫סיפוק און שמחה‪ ,‬אז עס געט א באדייט צום‬ ‫דאס איז געווען די בחינה פון יעקב אבינו‪ .‬עבודה‬
‫ווינקלען‪ .‬ווען א מענטש אידענטיפיצירט וואס‬ ‫לעבן‪ ,‬איז פיין און וואויל‪ ,‬אבער נישט גענוג פאר‬ ‫איז גבורה‪ ,‬יצחק אבינו‪ .‬און גמילות חסדים איז‬
‫עס קען אים 'דרייוון'‪ ,‬וואס עס רעדט צו זיין‬ ‫דעם יעקב‪ ,‬ער וויל וויסן זיכער אז ער איז אויפ'ן‬
‫הארץ‪ ,‬וועט ער זיך גרינגער אן עצה געבן ווען‬ ‫חסד‪ ,‬די מידה פון אברהם אבינו‪.‬‬
‫אברהם אבינו האט געהאט די מידה פון חסד‪,‬‬
‫דאס באשטייט פון געפיל; העלפן א צווייטן איז‬
‫א געפילישער אקט‪ .‬אין אידישקייט איז געפיל‬
‫א פאקטאר וואס שטופט דעם דריטן סוג‬
‫מענטש צו דינען דעם אויבערשטן‪ .‬ער וועקט‬
‫אויף זיינע געפילן צו א "נשמת"‪ ,‬א דאווענען‬
‫מאכט אים שפירן גוט‪ ,‬אהבה ויראה באשטייען‬
‫פון געפילן‪ ,‬און דאס געפיל איז זיין צוגאנג לכל‬
‫דבר שבקדושה‪ .‬אזא מענטש וועט זיין פארנומען‬
‫אז די תורה געט א דרך החיים‪ ,‬ער וועט זיך קאכן‬
‫אז האדם לא נברא אלא להתענג על ה'‪ ,‬ער וועט‬
‫זיין בשמחה און זיך פאסמאקעווען מיט דעם‬

‫גייסטיגן תענוג וואס די תורה הק' שטעלט צו‪.‬‬
‫גבורה – בחינת יצחק אבינו‪ ,‬פאקוסירט‬
‫בעיקר אויף דעם חלק אין דער תורה וואס‬
‫שטעלט אוועק דעם מענטש‪ ,‬עס שטעלט אוועק‬
‫א סדר החיים‪ ,‬א וועג וויאזוי צו לעבן און זיך‬
‫אויפפירן אין יעדער צייט‪ .‬הלכות פסוקות איז די‬
‫געשמאקסטע זאך פאר אזא מענטש‪ .‬די שו"ע‬
‫שטעלט אים צו וואס צו טון ווען ער שטייט‬
‫אויף און וויאזוי צוצובינדן די שיך‪ ,‬ער האט אן‬
‫אויסגעשטעלטער סדר החיים‪ ,‬ער ווייסט וואס‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪9‬‬

‫עקסטרעמע עלעמענטן וואס נעמען עס צו ווייט‬ ‫אן אנדערע פרט אין יהדות איז עפעס וואס זייעט‬ ‫עס קומט זיך אנצוצינדן און אנווארעמען אביסל‬
‫און טוען אומריכטיג‪ .‬איינער וואס איז "א איד‬ ‫אן מיספארשטענדענישן און ברענגט אפט צער‬ ‫כדי צו שטייגן אין עבודה‪ .‬ער ווייסט וועלכע‬
‫אין הארץ" אבער איז עובר אויף גראבע עבירות‬ ‫פאר די באטרעפנדע וואס ווערן אראפגעקוקט‬ ‫קנעפלעך צו דרוקן און וואס צו זוכן‪ .‬פאר‬
‫איז נישט קיין אברהם‪-‬אבינו איד‪ .‬איינער וואס‬ ‫און אמאל אפילו דערנידערט דורך מענטשן‬ ‫מחנכים‪ ,‬משפיעים און בעלי דרשנים איז דאס‬
‫איז מקיים הלכות ווי א פראגראמירטער ראבאט‬ ‫וואס קוקן מיט אנדערע גלעזער פון זיי‪ .‬אלע‬ ‫זייער וויכטיג און קען זיי שטארק בייהילפיג זיין‬
‫אן קיין טראפ אינערליכע כוונה און געפיל‪ ,‬אן‬ ‫דריי גרופעס שפירן אמאל ווי מען פארשטייט זיי‬ ‫ווען עס קומט צו משפיע זיין פאר אנדערע‪ ,‬אז‬
‫וויסן פארוואס און פארוועם ער טוט די זאכן‪,‬‬ ‫נישט‪ ,‬יעדער טרעפט אמאל אן עלעמענט וואס‬ ‫מען ווייסט וואס יענער ברויך וועט מען גרינגער‬
‫איז געוויס אויף א שוואכע מדריגה‪ ,‬ווייט פון‬ ‫האט אן אנדערן פערספעקטיוו און דערצו איז‬
‫א יצחק אבינו‪ .‬דער פראבלעם איז נאר אז דעם‬ ‫יענער שטערקער פון אים סאציאל‪ .‬אבער איין‬ ‫קענען פארקויפן‪.‬‬
‫יעקב'ן סעקירט מען אפילו ווען ער טוט יא‬ ‫גרופע שפירט דאס לכאורה די מערסטע‪ ,‬דאס‬ ‫גאר וויכטיג איז דאס ווען עס קומט צו‬
‫ריכטיג‪ ,‬אפשר ווייל מיט די סארט דורכפעלער‬ ‫פארשטיין אנדערע‪ .‬בשעת דער יעקב‪-‬אבינו‪-‬‬
‫טרעפט מען זיך אפטער אדער ווייל מען קלערט‬ ‫איז די יעקב‪-‬אבינו‪-‬גרופע‪.‬‬ ‫איד איז כסדר פארנומען ארויסברענגען הוכחות‬
‫אז עס איז אן אומריכטיגע זאך‪ .‬אפגעזען די‬ ‫די וואס טוען אין אמונה און אין הוכחות ווערן‬ ‫און פרישע געדאנקען און קנייטשן אויף מציאות‬
‫סיבה דארף מען אנערקענען אין די יעקב נשמות‬ ‫אפט באצייכנט און פארשריגן אלס "אויבער‪-‬‬ ‫הבורא אדער תורה מן השמים‪ ,‬איז דער אברהם‪-‬‬
‫און זייער אייגנארטיגע צוגאנג‪" .‬ידעתי" צילט‬ ‫חכמים"‪" ,‬אויפגעקלערט"‪" ,‬זוכט זיך קשיות"‪,‬‬ ‫איד פארקאכט אין די באזונדערע תענוג וואס‬
‫צו סערווירן אלע קאטעגאריעס‪ ,‬און אויך די‬ ‫"חקירה איז אסור"‪ .‬דאס אלעס זענען אמת'ע‬ ‫אידישקייט שטעלט מיט זיך פאר‪ ,‬און ער‬
‫סארט מחשבה‪-‬אידן וועלן בע"ה שווימען דא‬ ‫טענות אויף געוויסע עלעמענטן וואס זענען‬ ‫פארשטייט בכלל נישט וואס דער יעקב‪-‬איד‬
‫ווי פיש אין וואסער‪ ,‬זייענדיג א פלאץ וואו‬ ‫ווירקליך אויבער‪-‬חכמים און אויפגעקלערט און‬ ‫האט פון פארנומען זיין מיט הוכחות ווען ער קען‬
‫פארשידנערליי נושאים ווערן אויסגעשמועסט‬ ‫זוכן קשיות במקום פון תירוצים און זענען חוקר‬ ‫אין דער צייט לעבן אין געפיל‪ .‬פאר אים וועט‬
‫אויף אן אויסגעהאלטענעם און מסודר'דיגן‬ ‫אין אמונה מער ווי עס איז ערלויבט‪ .‬די וואס‬ ‫נישט העלפן דאס וויסן דעם אמת; קשיות מאכן‬
‫אופן‪ ,‬צו זעטיגן דעם נפש און נוצן אויף צום‬
‫"דפהקיואואושכיוירוחפאוגשתס"תע‪,‬ריו"קגוטןולחעעעקארןיןרלראטסאי"הן‪",‬פ"אאאטזיוויזמבוכבנאאטעהצסזריויי‪-‬ארךוכ"חן‪.‬נכטאימיןאוםן"‪,‬‬
‫לעבן‪.‬‬
‫די תורה ברענגט זיך טאקע ארויס אפט‬ ‫פארשרייען אומשולדיגע יעקב‪-‬אידן פארפעלן‬ ‫אים נישט שוואך און תירוצים מאכן אים נישט‬
‫אלס א "תורת חיים" אבער נישט ווייניגער‬ ‫אבער צו פארשטיין אז צווישן די אויבער‪-‬‬ ‫שטארק‪ .‬יצחק‪ ,‬ווידעראום‪ ,‬דערליידט נישט‬
‫ווערט דערמאנט דאס אז עס איז א "תורת‬ ‫חכמים און די ערליכע יונגעלייט וואס לעבן‬ ‫ביידע‪ .‬דאס געפיל כאפט אים עפעס נישט‪.‬‬
‫אמת"‪ .‬אונזער הייליגע תורה איז פול מיט אלע‬ ‫מיט יעקב‪-‬אבינו נאטור איז פארהאן א ריזיגן‬ ‫דער פאקט אז אברהם קען אמאל דורכפאלן‬
‫פון די דריי מושגים‪ ,‬עס שטעלט צו פאר אלע‬ ‫דיפערענץ‪ .‬זייער חיות אין אידישקייט קומט פון‬ ‫און דאווענען שפעטער ווי דער שו"ע ערלויבט‬
‫ערליי מענטשן‪ .‬יעדער האט זיין אייגענע מהלך‪,‬‬ ‫דאס דערגיין און פארשן‪ ,‬דאס מאכט זיי נאר‬ ‫וועלנדיג אויפוועקן דאס געפיל‪ ,‬שטערט אים‪.‬‬
‫אבער מען דארף אנערקענען דאס אז אנדערע‬ ‫שטערקערע און בעסערע אידן‪ ,‬זיי דארפן דאס‬ ‫ער איז פאר הלכה‪ ,‬צו אויספירן אלעס וואס א‬
‫זעען זאכן אנדערש‪ ,‬און נישט אפ'פסל'ען יענעם‬ ‫כדי עס זאל זיין יתברר ויתאמת‪ ,‬כאוויר לנשימה‪.‬‬
‫וויבאלד ער האט אן אנדערע תכונת הנפש ווי‬ ‫אין די אנדערע גרופעס זענען געוויס אויך דא‬ ‫איד דארף מקיים זיין‪ ,‬און נאר דאס‪.‬‬
‫נישט אנערקענען אז אנדערע ציען חיונה פון‬
‫מיר‪.‬‬
‫ביי ברכת התורה זאגט מען "אשר נתן לנו‬
‫תורת אמת"‪ ,‬אמת סימבאליזירט דעם איד וואס‬
‫גלייכט צו איבערצייגן אמיתית התורה‪ ,‬דער‬
‫יעקב אבינו איד‪ .‬ווייטער זאגט מען "וחיי עולם‬
‫נטע בתוכינו"‪ ,‬דא רעדט מען פון דעם אברהם‪-‬‬
‫איד וואס לעבט פון די חיות פון די תורה‪ ,‬דאס‬
‫געפיל דערפון‪ .‬מען ענדיגט די ברכה מיט "ברוך‬
‫אתה ה' נותן התורה"‪ ,‬דא דערמאנט מען דעם‬
‫יצחק‪-‬איד וואס ווייסט נישט פון קיין מעשיות‪,‬‬
‫נאר דער פשוט'ער פאקט אז דער אויבערשטער‬
‫האט געשאנקען די תורה‪ ,‬דאס איז אים גענוג‪.‬‬

‫ער וויל אנווייזונגען‪ ,‬ער וויל א תורה‪.‬‬
‫ביי שמו"ע דערמאנען מיר אלע דריי‪ ,‬אלקי‬
‫אברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ .‬דער אויבערשטער איז‬
‫מייחד שמו אויף יעדן איד‪ .‬דער באשעפער איז‬
‫איינער און דער זעלבער טאטע צו אלע אידן‬
‫פון אלע קאטעגאריעס‪ .‬אלו ואלו דברי אלוקים‬

‫חיים‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪10‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪11‬‬

‫ְוָׁש ֲחטּו אֹתֹו ּכֹל‬
‫ְק ַהל ֲע ַדת ִי ְ ֹש ָר ֵאל‬

‫ֵּבין ָה ַע ְרָּב ִים‬

‫א היסטארישער בליק אויף אן ערב פסח נאכמיטאג אין צווייטן בית־המקדש‬

‫זען פון די עזרה ווי ּפרעכטיג עס איז אינווייניג‪.‬‬ ‫די צווייטע כיתה קומט יעצט אריין אין די עזרה‪.‬‬
‫אז מיר ווילן אויס'משל'ען א ווייסן גלאנץ‪ ,‬למשל‬
‫די ווייסקייט פון נגעים‪ ,‬זאגן מיר אז עס איז אזוי‬ ‫קוקנדיג דערויף‪ .‬דעם מזבח האט מען‬ ‫שוין וואכן וואס מען גרייט זיך צום מקריב‬
‫ווייס "כסיד ההיכל"‪ .‬מען האט אראּפגענומען פון‬ ‫אּפגעקאלעכט לכבוד יום‪-‬טוב און ער איז יעצט‬ ‫זיין דעם קרבן‪-‬פסח‪ ,‬און אצינד – געלויבט זיין‬
‫די היכל'ס ווענט די גאלדערנע ּפלאטעס – יעדע‬ ‫ציכטיג‪-‬ווייס‪ ,‬אּפגערייניגט פון די קוילן‪-‬סאזשע‬
‫איינע אן אמה אויף אן אמה די גרויס און דיק ווי‬ ‫און פון די קרבנות‪-‬בלוטן וואס האבן זיך געהאט‬ ‫ליבן נאמען – האלט מען שוין דא‪.‬‬
‫א גאלדענער דינער – און מ'האט די ּפלאטעס‬ ‫אויף אים אנגעקליבן במשך דעם גאנצן ווינטער‪.‬‬
‫אויסגעשטעלט אויף די גאלעריעס אין הר‪-‬‬ ‫דאס טוט מען צוויי מאל א יאר‪ :‬איינמאל בעפ‬ ‫‪‬‬
‫הבית‪ ,‬זאלן די עולי‪-‬רגלים זען ווי שיין עס איז‪.‬‬ ‫אָר פסח און איינמאל פאר סוכות‪ .‬דעם היכל‬
‫די נייע פרוכת וואס מען האט אקארשט‬ ‫אינעווייניג קאלעכט מען בלויז איינמאל א יאר‪,‬‬ ‫די הכנות האבן זיך אנגעפאנגען אום פורים‪,‬‬
‫צוגעענדיגט – פערציג אמה די לענג אויף‬ ‫לכבוד פסח‪ .‬לכבוד די מאסן געסט וואס קומען‬ ‫און מעגליך אז נאך פריער‪.‬‬
‫צוואנציג די ברייט‪ ,‬אכציג ביי פערציג "פיס"‬ ‫אהער עולה‪-‬רגל זיין פון איבעראל וויקלט מען‬
‫גרויס – האט מען היינט אינדערפרי גע'טובל'ט‪,‬‬ ‫צונויף די מאסיווע פרוכת'ן וואס פארשטעלן‬ ‫דער בית‪-‬המקדש בנין בליטשקעט און‬
‫ווי יעדע נייע כלי אין בית‪-‬המקדש איידער‬ ‫דעם היכל'ס טויערן‪ ,‬לאזן די עולי‪-‬רגלים קענען‬ ‫שּפיגלט‪ .‬קוקנדיג פון דער ווייטנס מיינט מען‬
‫מען נוצט עס‪ .‬יעצט לכבוד דעם עולם האט‬ ‫אז דאס איז א בארג מיט א ווייסן שּפיץ‪ .‬עס‬
‫מען עס אויסגעהאנגען טריקענען אויפן דאך‬ ‫גלאנצט אזוי אז די אויגן ווערן פארבלענדט‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪12‬‬

‫האבן אויסגעזען ווי ציכטיג‪-‬ווייסע בערג וואס‬ ‫"הזאה" וואס מען שמירט אן די בלוט מיט די‬ ‫פון די טאראסע וואס נעמט ארום דעם הר‪-‬‬
‫רירן זיך‪ .‬וואס שלמה‪-‬המלך שרייבט אין שיר‪-‬‬ ‫פינגער אויפן גאלדענעם מזבח'ס פיר ווינקלען‬ ‫הבית‪ ,‬לאזן אלע זען וואס הייסט א שטיק‬
‫השירים‪" :‬דיינע ציין זענען אזוי ווייס ווי די‬ ‫– און די צונויפגעמישטע בלוטן פון דעם יום‪-‬‬ ‫קונסטווערק‪ .‬די גענוצטע טייערע פרוכת'ן האט‬
‫סטאדעס שאף וואס קומען נארוואס פונעם‬ ‫כפור'דיגן אקס‪-‬און‪-‬ציג טראּפט מען דערנאך‬ ‫מען ארויסגענומען פון די אוצרות‪ ,‬מען האט זיי‬
‫ארויף אויך אויף זיין "דאך" – ווי מען טוט מיט‬ ‫אּפגעשטויבט און אּפגעפרישט‪ ,‬דערנאך האט‬
‫וואשן‪ "...‬האט ער טאקע אט דאס געמיינט‪.‬‬ ‫די דערמאנטע חטאות‪-‬הפנימיות‪ ,‬אדער ווי מען‬ ‫מען זיי ארויסגעהאנגען לכבוד יום‪-‬טוב ארום‪-‬‬
‫שמירט אן די בלוט מיט די פינגער אויפן גרויסן‬ ‫און‪-‬ארום די אינווייניגסטע ווענט פון די גרויסע‬
‫‪‬‬ ‫מזבח'ס פיר ווינקלען‪ ,‬ווי די חטאות‪-‬חיצוניות‪.‬‬
‫עס איז פאראן "זריקה"‪ ,‬וואס מען שּפריצט די‬ ‫עזרה‪.‬‬
‫היינט האט מען מקריב געווען דעם תמיד‪-‬‬ ‫בלוט פון דער ווייטנס‪ ,‬מיט א שטראם פונעם‬ ‫מען האט אנגעפילט די לשכת‪-‬המלח מיט‬
‫של‪-‬בין‪-‬הערבים ווי פרי מען האט נאר געקענט‪,‬‬ ‫מזרק אויפן מזבח'ס וואנט‪ ,‬ווי די בהמות‪-‬‬ ‫פרישע זעק זאלץ‪ ,‬מען האט ארויסגענומען די‬
‫מען האט וואס פריער געענדיגט די טעגליכע‬ ‫בלוטן פון קרבנות עולה‪ ,‬אשם‪ ,‬שלמים‪ ,‬בכור‬ ‫געקליבענע קלעצער פון די לשכת‪-‬העצים און‬
‫עבודות‪ .‬מען האט שוין אפילו פאררייכערט די‬ ‫און מעשר‪ .‬עס איז פאראן "מיצוי"‪ ,‬וואס מען‬ ‫מען האט זיי אויסגעלייגט טריקענען אויף דער‬
‫קטורת און אנגעצינדן די ליכט אויף די מנורה‬ ‫קוועטשט ארויס די בלוט פונעם עוף דירעקט‬ ‫זון‪ ,‬די ווינטערדיגע פייכטקייט זאל אּפטריקענען‬
‫אינעם היכל‪ ,‬כדי מען זאל קענען באצייטנס‬ ‫– אן קיין כלי – אויפן מזבח'ס וואנט ווי ביי די‬ ‫און זיי זאלן גוט ברענען און מיט וואס ווינציגער‬
‫אנפאנגען מיטן קרבן‪-‬פסח‪ .‬ווייל דער קרבן‪-‬‬ ‫עולות‪-‬העוף‪ .‬ביי חטאות פון עופות טוט מען עס‬
‫פסח איז דער סאמע איינציגסטער קרבן וואס‬ ‫מיט "הזיה"‪ ,‬מען שּפריצט‪-‬ארויס די בלוט פונעם‬ ‫רויך‪.‬‬
‫מען איז אים מקריב ערשט נאכן תמיד‪-‬של‪-‬בין‪-‬‬ ‫עוף‪ ,‬מיט א שטארקן שוואונג‪ ,‬דירעקט אויפן‬
‫מזבח'ס וואנט‪ .‬אבער נאר ביים קרבן‪-‬פסח טוט‬ ‫‪‬‬
‫הערבים‪.‬‬ ‫מען עס מיט "שפיכה"‪ ,‬וואס דער כהן רוקט‪-‬צו‬
‫מיטאג‪-‬צייט האט דער ממונה אויף די זמנים‬ ‫דעם מזרק צום מזבח און גיסט ּפאמעלעך ארויס‬ ‫פורים נאכמיטאג‪ ,‬ווי נאר מען האט‬
‫געגעבן א סיגנאל און דער אויסרופער איז ארויף‬ ‫געענדיגט די טעגליכע עבודות אינעם בית‪-‬‬
‫מיט נאך צוויי פון זיינע לייט אויפן שּפיץ טורעם‬ ‫די בלוט אויפן מזבח'ס וואנט‪.‬‬ ‫המקדש‪ ,‬האבן די כהנים זיך גענומען מושטירן‪.‬‬
‫אינעם הר‪-‬הבית‪ ,‬מיט דריי חצוצרות – די‬ ‫זיי האבן זיך אויסגעשטעלט אין די שורות‪,‬‬
‫זילבערנע טרומייטער – אין די הענט‪ .‬מען האט‬ ‫‪‬‬ ‫זיך געאיבט מיטן איבערגעבן איינער דעם‬
‫אויסגעשאלט א תקיעה‪ ,‬און באלד דערנאך האט‬ ‫אנדערן די פולע מזרקות – די שּפריץ‪-‬בעקענס‬
‫מען האט געהערט איבער דער גאנצער שטאט‬ ‫ראש חודש ניסן האט די מלוכה געהאַט‬ ‫– און צוריקנעמען די ליידיגע‪ ,‬מען האט זיך‬
‫ווי ער רופט אויס‪" :‬עם ה' שמעו! עס איז יעצט‬ ‫ארויסגעשיקט אגענטן צו אלע שטעטלעך און‬ ‫מושטירט זאלצן חלבים און אַרויפווארפן זיי‬
‫די צייט וואס מיר דארפן שחט'ן דעם קרבן‪-‬פסח‬ ‫דערפער ארום ירושלם‪ .‬זיי האבן זיך פארבינדן‬ ‫אויפן מזבח צוזאמען מיט די סודות'פולע כוונות‬
‫לשם מי ששכן שמו בבית הגדול והקדוש הזה!"‬ ‫מיט די ארטיגע פי‪-‬הענדלער און אייגנטימער‪,‬‬ ‫ביים שּפעטער אויסלייגן די חלבים אויפן פייער‪,‬‬
‫און ביז א קורצע צייט איז די עזרה געווארן פול‪.‬‬ ‫און מען האט זיי דערמאנט אז זיי מוזן צושטעלן‬ ‫מען איז איבערגעגאנגען טויזנט‪-‬און‪-‬איין‪-‬מאל‬
‫גענוג בהמות אין אלגעמיין‪ ,‬עס זאל קלעקן פאר‬ ‫די יחודים וואס מען דארף מכוון זיין שטייענדיג‬
‫‪‬‬ ‫פארשידענע קרבנות‪ ,‬און סּפעציעל שעּפסעלעך‬ ‫אויפן מזבח בשעת מען דערמאנט די פּאַסיגע‬
‫און ציגעלעך וואס זענען נאכנישט אלט א יאר‬ ‫צירופים כדי דער רויך זאל גיין גלייך אויף‬
‫די ערשטע כיתה האט שוין אינגאנצן‬ ‫פאר די קרבן‪-‬פסח'ס‪ .‬מען האט אּפגעשמועסט‬ ‫ארויף ווי א גראדער וואלקן‪-‬זייל‪ ,‬א כהן וואס‬
‫פארלאזט די עזרה‪ ,‬אלע זענען זיי זיך צעגאנגען‬ ‫ּפרייזן און מען האט געפאדערט בלויז גוטע‬ ‫טוט אט די זאכן אן אינזינען האבן די נויטיגע‬
‫יעדער מיטן אּפגעשינדענעם קרבן‪ ,‬און די עזרה‬ ‫סחורה‪ .‬געזונטע בהמות‪ ,‬אן מומים‪ ,‬און מען‬ ‫יחודים וועלכע געהערן דערצו איז דאס קיין‬
‫האט זיך כמעט אויסגעליידיגט‪ .‬געבליבן זענען‬ ‫זאל עס צושטעלן צייטליך‪ .‬ווער עס וועט מאכן‬ ‫עבודה נישט! מען האט זיך גוט איינגע'חזר'ט‬
‫בלויז די כהנים און לווים וועלכע האבן זיך זייערע‬ ‫קונצן אדער הייבן דעם ּפרייז‪ ,‬וועט די רעגירונג‬ ‫די הלכות פון קבלת‪-‬הדם און פון הולכה‪ .‬מען‬
‫ארדענונג‪-‬און‪-‬ווירטשאפט אויפגאבעס און מען‬ ‫האט זיך פארהערט די הארבע דינים פון "לשמו‪,‬‬
‫האט אביסל אויפגערוימט‪ ,‬עטוואס צוגעגרייט‬ ‫קאנפיסקירן זיין פארמעגן!‬ ‫לשם‪-‬בעלים ולשם‪-‬אישים" און מען האט זיי‬
‫די עזרה צום ענטפאנגען די צווייטע כיתה וואס‬ ‫ביז א טאג‪-‬צוויי האט מען שוין געזען די‬ ‫אויסגעלערנט די דינים און די ּפראקטיק פון‬
‫ּפאסטוכער מיט זייערע מחנות סטאדעס‪ .‬ווי זיי‬
‫קומט יעצט אריין‪.‬‬ ‫זענען אנגעקומען צום טייך אין דער ּפראווינץ‬ ‫שפיכת‪-‬הדם‪.‬‬
‫דורכאויס די קורצע הפסקה האט מען‬ ‫האט מען אּפגעוואשן די שאף כדי זיי זאלן זיין‬ ‫דער פסח איז דער איינציגסטער פון אלע‬
‫צונויפגעקליבן די שטעקעלעך וואס יענע האבן‬ ‫ריין‪ ,‬און כדי זיי זאלן זיך דערנאך גרינג אּפשינדן‪.‬‬ ‫קרבנות וואס די בלוט ווערט ארויפגעגאסן‬
‫געהאט גענוצט צום שינדן‪ ,‬די מזרקות וואס‬ ‫און ווען זיי האבן זיך גענומען קלעטערן אויף‬ ‫אויפן מזבח מיט "שפיכה"‪ .‬עס איז פאראן‬
‫זענען געווען געדיכט אנגעקלעבט מיט אסאך‬ ‫די הויכע ירושלם‪-‬הרים‪-‬סביב‪-‬לה בערג‪ ,‬האט‬ ‫"הזאה"‪ ,‬וואס מען שּפריצט די בלוט אין די‬
‫בלוט האט מען אּפגעשווענקט כדי מען זאל זיי‬ ‫מען אפילו נישט ארויסגעזען קיין גרינס! זיי‬ ‫לופטן מיטן פינגער‪ ,‬ווי די יום‪-‬כפור'דיגע און‬
‫אנדערע חטאות‪-‬הפנימיות‪ .‬עס איז פאראן אן‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪13‬‬

‫זיך אּפ די רויטע נאכמיטאגדיגע חודש‪-‬ניסן זון‬ ‫נאך פון די שווערע קלעצער האלץ‪ ,‬איטליכער‬ ‫ווידער קענען נוצן‪ ,‬פארגליווערטע בלוט איז א‬
‫אויף די ציכטיג‪-‬ווייסע טורבאנעס און אויף די‬ ‫קלאץ אן אמה די לענג אויף אן אמה די ברייט‪,‬‬ ‫חציצה און דאס פסל'ט די כלי פאר קבלת‪-‬הדם‪.‬‬
‫יום‪-‬טוב'דיגע פריש‪-‬געביגלטע כאלאטן פונעם‬ ‫פארן פייער פון די גרויסע מערכה אויפן מזבח‪.‬‬ ‫עטליכע כהנים האבן זיך געדארפט בייטן זייערע‬
‫המון‪ .‬די סדרנים – לווים פונעם שוערים‪-‬שטאב‬ ‫דער ממונה האט זיך אומגעקוקט‪ ,‬און האט‬ ‫רויטע בגדי‪-‬כהונה‪ ,‬זיי זענען היּפש פארשמירט‬
‫– דרייען זיך ארום צווישן דעם אריינקומענדיגן‬ ‫ענדליך געגעבן דעם סיגנאל אז מען קען שוין‬ ‫געווארן און מען נוצט זיי שוין נישט מער‪ ,‬עס איז‬
‫עולם און ּפרובירן האלטן ארדענונג‪ .‬עס וועט‬ ‫אנפאנגען אריינלאזן דעם עולם וואס ווארט‬ ‫נישט לכבוד‪-‬ולתפארת‪ ,‬און מען וועט מאכן פון‬
‫נאך געדויערן א וויילע ביז די עזרה וועט‬ ‫זיי קנויטן פאר די מנורה אדער פאר די שמחת‪-‬‬
‫אינגאנצן אנגעפילט ווערן און ערשט דאן וועט‬ ‫אינדרויסן‪.‬‬ ‫בית‪-‬השואבה ליכט‪ .‬די גלאט‪-‬געפלאסטערטע‬
‫זייער אויפזעער‪ ,‬דער ממונה אויף די שערים –‬ ‫מארמארענע ּפאדלאגע איז געווען מסוכנ'דיג‬
‫דער "טויערן אפיציר" – געבן דעם סיגנאל צו‬

‫שליסן די טויערן‪.‬‬
‫דער ריזיגער בראנדזענער נקנור‪-‬טויער אין‬
‫מזרח – צען אמות ברייט און צוואנציג אמות די‬
‫הויך‪ ,‬בערך צוואנציג "פיס" ברייט און הויך ווי‬
‫א פיר שטאקיגער בנין – איז יעצט לכבוד יום‪-‬‬
‫טוב ברייט צעשּפראלעט און דאס דינט היינט‬
‫אלס אריינגאנג פארן עולם מיט זייערע שעּפסן‪-‬‬
‫און‪-‬ציגן‪ .‬נישט ווי במשך די וואכנטעג וואס מען‬
‫נוצט די "פשפשין"‪ ,‬די זייטיגע קלענערע טירן‪.‬‬
‫הארט ביים טויער אינדרויסן שטייען צוועלף‬
‫לווים‪-‬סדרנים‪ ,‬זעקס קעגן זעקס‪ ,‬מיט לאנגע‬
‫זילבערנע נאגייקעס אין די הענט‪ .‬זיי בעטן דעם‬
‫עולם זיך צו האלטן "אין די ראמען"‪ ,‬נישט צו‬
‫שטוּפן זיך און צו פאלגן די אנווייזונגען‪ .‬עס האט‬
‫שוין ּפאסירט איינמאל – אין די צייטן פון הלל‬
‫הזקן – אז מען האט נעבעך צעקוועטשט אן‬
‫אלטיטשקן אידל‪ ...‬און דאס טאקע איז זייער‬
‫אויפגאבע‪ :‬אויפּפאסן אויף ארדענונג און זען‬

‫אויסמיידן כאאס‪.‬‬

‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫גליטשיג אויף מערערע ערטער פון בלוט מיט‬
‫פעטנס‪ ,‬און מען האט עס יעצט אּפגעקראצט‪.‬‬
‫א צאל פון די אריינקומענדיגע ווערן‬ ‫דער המון שטראמט יעצט אריין‪ּ ,‬פאוואליע‪,‬‬ ‫מען האט צוגעברענגט עטליכע פעסער פרישע‬
‫אויסגעפרעגט‪ :‬ווען מען האט זיך לעצטנס‬ ‫מיט געמאסטענע טריט‪ ,‬מיט יראת‪-‬הכבוד‪ ,‬און‬ ‫זאלץ און זיי אויסגעליידיגט אינמיטן כבש – די‬
‫גע'טובל'ט‪ ,‬די וואס ברענגען‪-‬מיט זייערע‬ ‫מיט א גלאנץ אין די אויגן וואס מען קען עס‬ ‫שיפע בריק אויף וועלכע מען גייט ארויף צום‬
‫מעסער – ווי עס ווערט ווייטער ארומגערעדט‬ ‫גארנישט אויס'משל'ען אויף ּפאּפיר‪ .‬יעדער האט‬ ‫מזבח – כדי עס זאל קלעקן פאר אלע חלבים און‬
‫עטוואס מער באריכות – פרעגט מען אויב זיי‬ ‫מיט זיך א קליינטשיגע בהמה'לע – א ציגעלע‬ ‫מען זאל נישט מוזן אדורכפירן די זאלץ בשעת די‬
‫זענען מקדיש דעם חלף‪ ,‬און מען דערמאנט זיי‬ ‫אדער א שעּפסעלע – און די עזרה ווערט וואס‬
‫אז דאס מעסער בלייבט שוין אין בית‪-‬המקדש‪,‬‬ ‫עזרה איז געּפאקט פול מיט מענטשן‪.‬‬
‫נאך די שחיטה לאזט מען עס דא אלס אייביגער‬ ‫א מינוט מער‪-‬און‪-‬מער פול‪.‬‬ ‫פון די לשכת‪-‬העצים‪ ,‬דער האלץ‪-‬מאגאזין‬
‫כלי‪-‬שרת‪ .‬מען איז מברר צי האט מען בודק‬ ‫עס איז א שיינער טאג‪ ,‬א ליבליכער פרילינג‬ ‫וואו עס איז געזעסן א שטאב פון כהנים בעלי‪-‬‬
‫געווען דעם חלף פון פגימות און צי דער חלף‬ ‫וועטער – ספק ווארעם‪ ,‬ספק קיל – און‬ ‫מום – אזעלכע וועלכע טארן נישט טאן קיין‬
‫איז טהור‪ .‬אויב טרעפט מען היינט עּפעס אן‬ ‫א רואיג ווינטל בלאזט זיך געמיטליך‪ .‬די זון‬ ‫עבודה צוליב זייערע מומים – און מען האט‬
‫אומבאקאנטן מעסער אין ירושלם‪ ,‬שטעלט‬ ‫איז שוין היּפש אין מערב און די ירושלימער‬ ‫געקליבן פייגן‪-‬האלץ‪ ,‬ניסן‪-‬האלץ און זיתים‪-‬‬
‫מען טאקע אויף די חזקה אז עס איז א טהור'ער‬ ‫דעכער זעען אויס ווי זיי וואלטן זיך געבאדן‬ ‫האלץ צו פארזיכערן אז דאס איז ריין פון‬
‫מעסער‪ ,‬אבער אז מען האט וועמען צו פרעגן‬ ‫אין פלאמען‪ .‬אינווייניג ארום די עזרה'ס הויכע‬ ‫עטוואס א ווערעמל וואס פסל'ט עס פארן‬
‫ווענט איז שוין פאראן א היּפשער שאטן‪ ,‬אבער‬ ‫מזבח‪ ,‬האבן לווים יעצט געברענגט צו שלעּפן‬
‫פארלאזט מען זיך נישט אויף קיינע חזקות‪.‬‬ ‫אינמיטן‪ ,‬וואו די שטראלן צעגיסן זיך‪ ,‬שּפיגלט‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪14‬‬

‫"רב")‪ ,‬אפשר וועט ער דיר הייסן מפקיר זיין‬ ‫"און טאמער קען איך נישט אניאגן אזוי‬ ‫איינעם שטעלט מען אּפ‪" :‬שלום עליכם‪ ,‬פון‬
‫דעם אראבערל דיינעם‪ ,‬אפשר וועט ער הייסן‬ ‫שנעל? איך בין דאך א פרעמדער דא‪ ,‬וואו וועל‬ ‫וואנען איז א איד?"‬
‫איך יעצט אזוי שּפעט טרעפן אן אפענע חבורה?‬
‫צוריקקומען און ּפראווען א פסח‪-‬שני"‪.‬‬ ‫און פאר אזויפיל נפשות? וואס וועט זיין מיט‬ ‫"פון אשקלון‪ ,‬אין דרום‪ ,‬מיין האר"‪.‬‬
‫אן אנדערן פרעגט מען צי קיינער פון די‬ ‫דער גאנצער משפחה? מיר בלייבן אלע אן א‬ ‫"וואס איז דיין פרנסה?"‬
‫חבורה פארמאגט נישט קיין חמץ‪ ,‬מאנכע‬
‫פרעגט מען אויס שאלות אין הלכות‪-‬שחיטה‪,‬‬ ‫קרבן?!"‬ ‫"כ'בין א פשוט'ער פעלד‪-‬ארבעטער‪ ,‬איך‬
‫און ענליכס‪ .‬ביי אנדערע אינטערעסירט מען זיך‬ ‫"איך פארשטיי דיר זייער גוט מיין ליבער‬ ‫ּפרעס זיתים פאר אויל‪ ,‬מיין האר"‪.‬‬
‫ווער עס האט בודק געווען די בהמה פון מומים‪,‬‬
‫דער קרבן‪-‬פסח מוז גרינטליך אונטערזוכט‬ ‫אכצלמייגעהן'טפסנ‪ַ,‬יאזירשימטז ָאעקגניןיעןן‬ ‫"וויפיל זין האסטו‪ ,‬ווי אלט זענען זיי‪ ,‬אלע‬
‫ווערן פון מומחים איינמאל א טאג פאר פיר‬ ‫זייער קורצע‪ .‬די‬ ‫זענען גע'מל'ט?"‬
‫טעג איידער מען שעכט עס‪ ,‬און אויסער‪-‬דעם‬ ‫ארץ־ישראל'דיגע‬
‫נאכאמאל הארט איידער די שחיטה‪ .‬א שטאב‬ ‫שעּפסן ה ָאבן‬ ‫"ניין זין‪ ,‬מיין האר‪ .‬פינף ערוואקסענע‪ ,‬פיר‬
‫פון מבקרי‪-‬מומים מומחים – סּפעציאליסטן‬ ‫טאקע ל ַאנגע און‬ ‫אונטער דער בר‪-‬מצוה‪ .‬די קינדער זענען אלע‬
‫וואס ווערן באצאלט פון די תרומת‪-‬הלשכה‬ ‫היּפש־ברייטע‬
‫קאסע אייגנס צו זיין שטענדיג גריייט צום‬ ‫געאידישט"‪.‬‬
‫פסק'ענען אויף מומים‪ ,‬דאס איז זייער פרנסה‪,‬‬ ‫עק־טיילן‪ ,‬די‬ ‫"וויפיל ציילט דיין חבורה?"‬
‫און זיי טארן נישט נעמען קיין געלט פון ווער‬ ‫שווענץ זענען‬ ‫"מיר זענען זיבן‪-‬און‪-‬צוואָנציג‪ :‬זעכצן‬
‫עס קומט פרעגן – זיצט אין פארשידענע‬ ‫פעט‪ָ ,‬אבער זיי‬ ‫ערוואקסענע און עלף קליינווארג‪ ,‬בלויז די‬
‫ערטער אין ירושלם און זיי באקוקן פאר יעדן‬ ‫זענען נישט ווי‬ ‫אייגענע משפחה אין מיין חבורה"‪.‬‬
‫אומזיסט די בהמות וואס מען וויל מקריב זיין‪,‬‬ ‫חלבים‪ ,‬זיי זענען‬ ‫"עּפעס עבדים? אויך אלע גע'מל'טע?"‬
‫און זיי פסק'נען אויף די דריי‪-‬און‪-‬זיבעציג מומים‬ ‫געשמ ַאק אין‬ ‫"גראדע נישט‪ .‬נעכטן אויפן וועג אהער‬
‫טעם און די עקן‬ ‫איז מיר אונטערגעקומען א ווילדע מציאה‪ .‬אין‬
‫וועלכע פסל'ען די בהמה אלס א קרבן‪.‬‬ ‫פון חולינ'דיגע‬ ‫מדבר‪-‬יהודה האבן מיר באגעגנט א בעדואינער‬
‫שעּפסן זענען‬ ‫משפחה און כ'האב אּפגעקויפט פאר שּפאט‪-‬‬
‫‪‬‬ ‫קכדריבשנארולצתיו־הם'שסעעּפספוןן‪.‬סן‬ ‫ביליג זייער'ס א ּפיצלס‪ ,‬בלויז צוויי טאג אלט‪.‬‬
‫עסט קיינער‬ ‫זעט אויס ווי א ריכטיגער יונג מיט ביינער‪.‬‬
‫די דאזיגע סדרנים דארפן זען אויסמיידן‬ ‫נישט‪ ,‬זיי ווערן‬ ‫דער פאטער האט געוואלט פטור ווערן פון‬
‫ּפראבלעמען אין די עזרה‪ ,‬זען אז אלצדינג‬ ‫פ ַארברענט אויפן‬ ‫אים פאר יעדן ּפרייז‪ .‬ארעמעלייט ווייזט אויס‪.‬‬
‫זאל צוגיין גלאט‪ ,‬אן קיינע מכשולות‪ ,‬און –‬ ‫ווען איך וואלט געהאט אביסל מער געדולד צו‬
‫דער עיקר – געשווינד! במשך פון א קנאּפע‬ ‫מזבח‪.‬‬ ‫אים וואלט ער אים מן‪-‬הסתם אוועקגעשאנקען‬
‫פיר שעה מוז מען דא שחט'ן‪ ,‬טרייבערן און‬ ‫אפילו אומזיסט‪ ,‬אבי ער זאל אים נישט דארפן‬
‫אּפשינדן‪ ,‬גיסן די בלוטן‪ ,‬זאלצן און פארברענען‬ ‫אשקלונער איד‪ ,‬אבער איך קען דיר נישט‬ ‫אויסהאלטן‪ .‬די מאמע האט זיך נאר אויסגענומען‬
‫די חלבים פון אלע בהמה'לעך פון אלע דריי‬ ‫אריינלאזן‪ .‬גיי פרעג א חכם (אַזעלכער וואָ‬ ‫אַן איינציגן תנאי‪ :‬אז כל‪-‬זמן מיינע קינדער האבן‬
‫כיתות‪ .‬די צייט איז אויסטערליש קורץ און מען‬ ‫ס די וועלכע ליינען דאָס‪ ,‬וועלן אים רופן אַ‬ ‫וואס צו עסן‪ ,‬וועט זיך אט דער קליינער אויך‬
‫קען זיך נישט ערלויבן קיינע ּפאנטשערס‪ ,‬און‬ ‫נישט לייגן שלאפן א הונגעריגער‪ .‬דעם פערטן‬
‫דעריבער פרעגט מען אויס דעם אריינקומענדיגן‬ ‫טאג חול‪-‬המועד – צו זיינע אכט טעג – וועל‬
‫עולם‪ .‬אינאיינוועגס "כאּפט מען א בליק" אויף‬
‫פארדעכטיגע ּפארשוינען‪ .‬ווייל צווישן אזא‬ ‫איך אים מל זיין"‪.‬‬
‫ריזן‪-‬מאסע‪ ,‬ווער ווייסט וואס פאר א מאדנע‬ ‫"קענסט נישט מאכן דעם קרבן‪-‬פסח‪ ,‬דו‬
‫עלעמענטן עס קענען זיך אריינכאּפן? און עס‬ ‫פארמאגסט אן עבד אן ערל!" דער לוי‪-‬סדרן‬
‫הייסט אים גיך אהיים‪-‬לויפן צו זיין אכסניה‬
‫האט שוין אפילו ּפאסירט אזעלכעס אויך‪...‬‬ ‫צוזאמען מיט זיין ציגעלע און מאכן א ברית‪" :‬יאג‬
‫א גוי האט זיך אמאל בארימט אין נציבין‪,‬‬ ‫זיך צו‪ ,‬מאך עס געשווינד וועסטו נאך אפשר‬
‫די בארימטע שטאט אין ארמעניע אין חוץ‪-‬‬
‫לארץ‪ ,‬פארן תנא רבי יהודה בן בתירא‪" :‬אין‬ ‫קענען אריינקומען מיט די נעקסטע כיתה"‪.‬‬
‫אייער תורה שטייט אז א גוי טאר נישט עסן‬ ‫ווער עס האט אן אומגע'מל'ט קינד א קטן‬
‫פונעם קרבן‪-‬פסח‪ ,‬שוין יארן וואס איך קום‬ ‫אכט טאג אדער עלטער‪ ,‬אדער אן אומגע'מל'טן‬
‫קיין ירושלם און איך עס זיך אן מיט די סאמע‬ ‫עבד – פון סיי וועלכן עלטער – קען נישט‬
‫בעסטע קרבן‪-‬פסח'ס‪ "...‬דער תנא האט אים‬ ‫מקריב זיין קיין קרבן‪-‬פסח‪ .‬און א געקויפטן עבד‬
‫וואס זיין מוטער איז נישט דעם איד'ס שפחה‬
‫מל'ט מען תיכף ווען מען קויפט אים‪ .‬אפילו אין‬
‫טאג וואס ער ווערט געבוירן‪ ,‬נישט צו אכט טאג‬

‫ווי א אידיש קינד‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪15‬‬

‫מאנגלען נישט קיינע היץ‪-‬קעּפ וואס ווארטן‬ ‫עס איז נישט קיין סוד‪ ,‬אלע ווייסן דערפון‪,‬‬ ‫גארנישט געקענט טאן‪ ,‬פרעגט ער אים‪" :‬זאג‬
‫נאר אויף א ּפאסיגע געלעגנהייט צו אויסרופן‬ ‫אז די רוימער זענען – צו אלעמענס באדויער‬ ‫נאר‪ ,‬מען האט דיר שוין אמאל געגעבן פון די‬
‫אן אויפשטאנד‪ .‬זיי ווייסן אויך אז עס זענען‬ ‫– די פאקטישע מושלים אין לאנד‪ .‬זיי זענען‬ ‫אליה? הא‪ ,‬פון די גוטע אליה – די פעטע וויידל‪-‬‬
‫פאראן ארגאניזירטע גרוּפעס דורכאויס גאנץ‬ ‫די בעלי‪-‬בתים‪ .‬דאס פאלק האסט זיי‪ ,‬זייערע‬ ‫טייל פון שעּפסן – האסטו נאך קיינמאל נישט‬
‫יהודה וואס זאמלען וואפן און ווארטן אויפן טאג‬ ‫שטייערן דערדרוקן‪ ,‬און אויסער א קליינער צאל‬ ‫פארזוכט‪ ,‬דאס באקומסטו נישט! איבער‪-‬א‪-‬יאר‬
‫ווען אלע אידן וועלן זיך פאראייניגן‪ ,‬דערקלערן‬ ‫אידן וואס דינען ווי זייערע שישקעס וויל זיי‬ ‫ווען דו וועסט זיין דארט זאלסטו פאדערן אז‬
‫א מרידה‪ ,‬און וועלן ּפרובירן ארויסווארפן די‬ ‫דער עולם נישט דולדן‪ .‬נישט זייער הערשאפט‪,‬‬ ‫דו ווילסט נאר פון די אליה‪ ,‬לאמיר זען צי מען‬
‫און אפילו נישט זייער בלויזע אנוועזנהייט‪ .‬די‬
‫רוימישע מאכט פון ארץ‪-‬ישראל מיט כח‪.‬‬ ‫רוימישע גובערנאטארן ווייסן דאס גאנץ גוט‪ ,‬זיי‬ ‫וועט דיר געבן"‪.‬‬
‫זיי ווייסן אויך אז ערב‪-‬פסח קומט זיך דא‬ ‫ציגן פארמאגן כמעט נישט קיין אליה'ס‪ ,‬זיי‬
‫צונויף א ריזן‪-‬המון פון אלע עקן לאנד‪ ,‬אפילו‬ ‫איזיניווביטייינפיודנגיעסםטע‬ ‫זענען זייער קורצע‪ .‬די ארץ‪-‬ישראל'דיגע שעּפסן‬
‫פון חוץ‪-‬לארץ‪ ,‬און אז יעדער אין די עזרה איז‬ ‫טויער שטייען‬ ‫האבן טאַקע לאנגע און היּפש‪-‬ברייטע עק‪-‬טיילן‪,‬‬
‫יענעם טאג באוואפנט מיט א גאָר שארפן גוט‪-‬‬ ‫צוועלף ַאנדערע‬ ‫די שווענץ זענען פעט‪ ,‬אבער זיי זענען נישט ווי‬
‫אויסגעשליפענעם מעסער‪ ...‬און זיי זוכן זיך‬ ‫לווים־סדרנים‪,‬‬ ‫חלבים‪ ,‬זיי זענען געשמאק אין טעם און די עקן‬
‫נישט קיין צרות‪ .‬נאר דאס פעלט זיי אויס‪ ,‬אן‬ ‫די ד ָאזיגע מיט‬ ‫פון חולינ'דיגע שעּפסן זענען כשר צום עסן‪ .‬די‬
‫אויפגעברויזטער מאסן פון כל‪-‬ערליי פרעמדע‪,‬‬ ‫אליה'ס פון קרבנות‪-‬שעּפסן עסט קיינער נישט‪,‬‬
‫אלע קאנצענטרירט אויף איין ארט‪ ,‬און‬ ‫ג ָאלדערנע‬
‫איטליכער מיט געווער אין די הענט‪ .‬עּפעס א‬ ‫שטעקענס אין‬ ‫זיי ווערן פארברענט אויפן מזבח‪.‬‬
‫מינדעסטע ּפראוואקאציע – מעגליך אפילו‬ ‫די הענט‪ ,‬און זיי‬ ‫קומענדיג קיין ירושלם האט זיך דער גוי‬
‫א גאר אומווילנדיגע – און גאנץ ירושלם קען‬ ‫וויין דעם עולם‬ ‫איינגעשּפארט אז ער וויל אז זיין חלק זאל זיין‬
‫וואו יעדער ז ָאל‬ ‫נאר פון די אליה‪ ,‬האט מען אים אויסגעלאכט‪:‬‬
‫אויפרייסן ווי א פאס ּפולווער‪.‬‬ ‫זיך ּפל ַאצירן‪.‬‬ ‫"קיינער עסט נישט פון די אליה‪ ,‬די גאנצע‬
‫אלע געדענקען נאך די מעשה יענעם פסח‬ ‫די עלטערע און‬ ‫אליה ווערט דאך פארברענט אויפן מזבח!"‬
‫– מיט א קורצע ּפאר יאר צוריק – ווען א‬ ‫שוו ַאכערע – די‬ ‫אבער דער ארמענער האט זיך איינגע'עקשנ'ט‪:‬‬
‫רוימישער זעלנער וואס איז געשטאנען וואך‬ ‫וועמען עס איז‬ ‫"רבי יהודה האט מיר אויסדריקליך געהייסן‬
‫ביים בית‪-‬המקדש האט בכוונה אראּפגעלאזט די‬ ‫שווערער צו שטיין‬ ‫פאדערן אליה‪ .‬איר ווילט מיר נאר אויסנארן‪...‬‬
‫הויזן און איז געבליבן שטיין אן אויפגעדעקטער‪,‬‬ ‫וויאיוזונוטיטימעטרעןןדעזייקזי‪,‬וןצו–ם‬ ‫איך האב איינגעצאלט אין די חבורה ּפונקט ווי‬
‫אייגנס צו באליידיגן די אידן צוזאמען מיט זייער‬ ‫איר אלע!" האט מען גענומען אריינשּפעקולירן‬
‫טעמּפל‪ .‬עס האט דאן אויסגעבראכן א שלאכט‬ ‫פילן דעם איינגעהאלטענעם צארן‪ ,‬זיי ציטערן‬ ‫פארוואס עּפעס האט אים רבי יהודה בן בתירא‬
‫וואס האט אין דער ענדע איבערגעלאזט צוואנציג‬ ‫פון א רעוואלט‪ ,‬און די ערד ברענט זיי אונטער‬ ‫איינגערעדט אזא מאדנע‪-‬קרומע זאך‪ .‬מען האט‬
‫טויזנט הרוגים אויפן הר‪-‬הבית! פארשטייט‬ ‫אונטערגענומען א שטרענגע אויספארשונג‪,‬‬
‫זיך אליין ווי יענער יום‪-‬טוב איז פארוואנדלט‬ ‫די פיס‪.‬‬ ‫מען האט דעם ּפארשוין חוקר‪-‬ודורש געווען‪,‬‬
‫געווארן אין א פאלקס‪-‬טרויער‪ ,‬און נישט די‬ ‫פון צייט‪-‬צו‪-‬צייט דערגייט צו זיי גרוסן פון‬ ‫גענומען אויפן צימבל‪ ,‬ביז מען איז דערגאנגען‬
‫רוימער‪ ,‬נישט די אייגענע אידישע מלוכה‪ ,‬און‬ ‫קעמערלעך בונטאווניקעס‪ .‬זיי ווייסן אז עס‬ ‫מיט וועמען מען האט דא צו טאן און מען האט‬
‫נישט דער בית‪-‬המקדש‪-‬שטאב ווילן ס'זאל זיך‬ ‫דעם חברה‪-‬מאן דער'פטר'ט‪ .‬און צום תנא האט‬
‫– דער פון אויבן זאל אּפהיטן – איבער'חזר'ן אן‬ ‫מען געשיקט זאגן‪" :‬שלום דיר רבי יהודה בן‬
‫בתירא‪ ,‬וואס דו זיצט זיך דארטן ווייט אין נציבין‬
‫ענליכע טראגעדיע‪.‬‬
‫און דאס איז די סיבה‪ ,‬אפשר די הויּפט‪-‬‬ ‫אבער דיין נעץ כאּפט אזש ביז קיין ירושלם!"‬
‫סיבה‪ ,‬פאר אט די דאזיגע סדרנים‪-‬גווארדיע‬
‫וואס איז אזוי שטרענג וואכזאם אויף די‬ ‫‪‬‬
‫אריינקומענדע‪ .‬שווער צו אּפשאצן וואס ס'איז‬
‫דער הויּפט אורזאך‪ ,‬די הלכה'דיגע מאטיוון‬ ‫די סדרנים‪-‬וואך דינט אבער נאך א צוועק‪.‬‬
‫אדער די ּפאליטיש‪-‬פארזיכערונגס‪ .‬גיי‪-‬ווייס‬ ‫א באהאלטענעם צוועק‪ ,‬וואס מען רעדט נישט‬
‫וואס איז דער עיקר און וואס דער טפל‪ .‬און‬
‫למעשה געשמועסט‪ ,‬למאי‪-‬נפקא‪-‬מיניה? עס‬ ‫דערפון אין דער עפנטליכקייט‪.‬‬
‫פאדערט זיך א קאנטראל‪ ,‬און דאס איז די‬ ‫ווייל אויסער דעם ערקלערטן ציל פון‬
‫האלטן ארדענונג און אויסמיידן הלכה'דיגע‬
‫אונטערשטע שורה‪.‬‬ ‫ּפראבלעמען‪ ,‬דינען זיי אויך – און אפשר טאקע‬
‫נישט אויך‪ ,‬נאר בעיקר – א ּפאליטישן און‬
‫‪‬‬
‫זיכערהייטס מיטל‪ .‬הערטזשע‪:‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪16‬‬

‫מלא‪-‬כל‪-‬הארץ‪-‬כבודו באדינט מען נישט מיט‬ ‫דער תלמיד פון שמעיה ואבטליון און רבן יוחנן‬ ‫ביי די אינווייניגסטע זייט פונעם טויער‬
‫קיין געלאטעטע כלים! מען צעשמעלצט עס‪,‬‬ ‫בן זכאי'ס רבי‪ ,‬דער וואס מען האט אים קוים‬ ‫שטייען צוועלף אנדערע לווים‪-‬סדרנים‪ ,‬די‬
‫מען מאכט עס איבער פונדאסניי‪ ,‬עס בלייבט‬ ‫ארויסגעראטעוועט א לעבעדיגן – מיט חילול‪-‬‬ ‫דאזיגע מיט גאלדערנע שטעקענס אין די‬
‫א הייליגע כלי און מען נוצט עס ווייטער צו די‬ ‫שבת – פון אונטער די פארשאטענע שניי) וואס‬ ‫הענט‪ ,‬און זיי וויין דעם עולם וואו יעדער זאל‬
‫עבודות‪ .‬מעסערס האבן אבער אן אנדערן דין‪.‬‬ ‫איז נארוואס געהאט אנגעקומען פון בבל‪ ,‬האבן‬ ‫זיך ּפלאצירן‪ .‬די עלטערע און שוואכערע – די‬
‫אז א מעסער גליטשט זיך ארויס פונעם הענטל‬ ‫יענעם שבת אידן מיטגעברענגט מעסערלעך‬ ‫וועמען עס איז שווערער צו שטיין אונטער די זון‬
‫אדער עס ווערט פגום – די שארף כאּפט א‬ ‫צוזאמען מיט זייערע שעּפסן‪-‬און‪-‬ציגן‪ .‬דעריבער‬ ‫– ווייזט מען זיי צום ווייטן עק‪ ,‬צו די טאראסעס‬
‫קריץ – ווערט עס שוין נישט איבערגעארבעט‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז די וואס ברענגען חלפים פון‬ ‫ארום‪-‬און‪-‬ארום די עזרה'ס אינווייניגסטע‬
‫עס ווערט אוועקגעלייגט לדורי‪-‬דורות אין‬ ‫דער היים זענען דאס קודם מקדיש צום בית‪-‬‬ ‫מויערן‪ ,‬דארטן וואו די דעכער פארשטעלן די‬

‫אולם'ס דרום זייט‪ ,‬אינעם בית‪-‬החליפות‪ ,‬דאס‬ ‫המקדש אלס כלי‪-‬שרת‪ .‬מען וועט דאך נישט‬ ‫נאכמיטאגדיגע זון‪-‬שטראלן‪.‬‬
‫"מעסערלעך קעמערל" (א שחט‪-‬מעסער הייסט‬ ‫שחט'ן מיט א ּפריוואטן חולין‪-‬מעסער; ווער וויל‬ ‫לעבן אט די סדרנים אינעווייניג שטייען‬
‫"חלף" פונעם לשון איבערבייטן‪ ,‬טוישן‪ ,‬אזוי‬ ‫עס דען עסן א קרבן‪-‬פסח וואס איז כשר נאר‬ ‫גזברים און טיילן‪-‬אויס די שחיטה‪-‬מעסערלעך‪.‬‬
‫ווי "ומחליף את הזמנים"‪" ,‬זה חליפתי"‪ .‬דאס‬ ‫בדיעבד? און בפרט אז ס'איז פאראן א דיעה אז‬ ‫די גזברים זענען די גבאים וואס אמטן אונטער‬
‫מעסער טוישט די בהמה'ס מצב פון א לעבעדיגס‬ ‫דער קרבן‪-‬פסח איז אנדערש‪ :‬אויב האט מען עס‬ ‫די זיבן אמרכלים‪ ,‬דאס איז דער שטאב וואס גיט‬
‫צו א טויטע)‪ .‬לויט דעם אלעמען‪ ,‬איז דאך פשוט‬ ‫נישט גע'שחט'ן מיט א כלי‪-‬שרת‪ ,‬איז עס פסול‬ ‫זיך אּפ מיטן הייליגן פארמעגן‪ .‬זיי קאנטראלירן‬
‫אז אויב וועט חלילה עּפעס ּפאסירן מיט איינעם‬ ‫די תרומת‪-‬הלשכה פאנדן און אזוי אויך אלע‬
‫פון די חלפים וואס מען טיילט יעצט אויס דעם‬ ‫אפילו בדיעבד‪.‬‬ ‫אנדערע הכנסות‪-‬און‪-‬הוצאות פונעם בית‪-‬‬
‫המון צום שחט'ן זייערע פסחים‪ ,‬איז דאס אן‬ ‫אלע כלי‪-‬שרת זענען אויסשליסליך פון‬ ‫המקדש'ס פארשידענע געלטער און פינאנצן‪ .‬אן‬
‫מעטאל‪ ,‬געווענליך פון גאלד אדער זילבער‪ .‬אויב‬ ‫זייער אויפזיכט‪-‬און‪-‬הסכמה גייט נישט ארויס א‬
‫אומערזעצליכער היזק!‬ ‫אזא א כלי‪-‬שרת ווערט קאליע; עס צעברעכט‬ ‫גראשן פון דער קאסע‪ .‬און יעצט‪ ,‬אז מען דארף‬
‫און דעריבער זענען די גזברים אזוי פארזיכטיג‬ ‫זיך‪ ,‬באקומט א לאך‪ ,‬עס פארשטאּפט זיך‬ ‫איבערגעבן אזא גרויסן צאל כלי‪-‬שרת חלפים‬
‫וכדומה‪ ,‬צעגיסט מען עס‪ ,‬מען פארריכט עס‬ ‫צו אזויפיל פרעמדע לייט‪ ,‬מוז מען זיין גאר‪-‬גאר‬
‫וועמען מען דערלאנגט א הייליגן חלף‪.‬‬ ‫נישט‪ .‬דאס איז אן ארעם‪-‬צייגעניש און דעם‬
‫פארזיכטיג‪.‬‬
‫שחט'ן אַ קרבן ווערט נישט פאררעכנט אלס‬
‫אן "עבודה"‪ .‬א פשוט'ער ישראל מעג לכתחילה‬
‫שחט'ן קרבנות‪ ,‬אפילו די גאר סאמע הייליגסטע‬
‫קדשי‪-‬קדשים‪-‬קרבנות‪ .‬זעלטן ווען עס קומט‪-‬‬
‫אויס א ישראל די געלעגנהייט צו שחט'ן א‬
‫קרבן‪ ,‬דעריבער יעצט ערב‪-‬פסח‪ ,‬ווען די כהנים‬
‫זענען סייווי פארנומען מיט אזויפיל פארשידענע‬
‫אנדערע עבודות‪ ,‬איז פאראן א גרויסער עולם‬
‫וואס וויל אליין שחט'ן זייער קרבן‪-‬פסח‪ .‬אסאך‬
‫נוצן טאקע דעם בית‪-‬המקדש'ס מעסערלעך‪,‬‬
‫עס זענען אבער דא אזעלכע וואס ברענגען‪-‬מיט‬
‫זייערע מעסער פון דער היים סּפעציעל לכבוד‬

‫אט דעם צוועק‪.‬‬
‫קרבנות דארפן גע'שחט'ן ווערן נאר מיט א‬
‫כלי‪-‬שרת‪ .‬טאמער האט מען גענוצט א חולינ'דיגע‬
‫זאך – עּפעס וואס מען מעג נוצן צו שחט'ן סתם‬
‫א בהמה צום עסן – איז בדיעבד דער קרבן כשר‪.‬‬
‫דעריבער וועט יעצט דער אלגעמיינער עולם‬
‫נוצן די חלפים וואס די גזברים טיילן‪-‬אויס‪ ,‬וואס‬
‫געהערן צום בית‪-‬המקדש און זענען לכתחילה‬
‫געמאכט געווארן לויט די געפאדערטע דינים‬
‫פון כלי‪-‬שרת‪ .‬אבער ווי מיר אלע געדענקען יענע‬
‫מעשה פון די בני‪-‬בתירא מיט הלל (הלל‪-‬הזקן‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪17‬‬

‫קאסע‪.‬‬ ‫נאכן שחט'ן קענען זיך מאכן שאלות אין‬ ‫‪‬‬
‫יששכר איש כפר ברקאי איז א‪-‬פנים געווען‬ ‫הלכות‪-‬שחיטה אדער אין הלכות‪-‬טריפות‪ .‬די‬
‫איינער אזוינער וואס עס איז אים געלונגען‪ ,‬און‬ ‫סדרנים וועלן דארפן צוברענגען א חכם וואס‬ ‫די מאסן שטראמען אריין און עס ווערט‬
‫דער מלך האט אים באשטעטיגט אלס כהן‪-‬גדול‪.‬‬ ‫זאל פסק'נען‪ ,‬אדער צופירן די בהמה'לע צום‬ ‫וואס אמאל ענגער און ענגער‪ .‬דער פאדערשטער‬
‫יששכר אבער‪ ,‬ווען ער האט געטאן די עבודות‬ ‫חכם‪ .‬טאמער איז עס נישט כשר‪ ,‬וועלן זיי‬ ‫שטח פון די עזרה‪ ,‬די עזרת‪-‬ישראל‪ ,‬איז שוין פול‪.‬‬
‫פלעגט ער זיך אנטאן אין זיידענע הענטשעקעס‪.‬‬ ‫זיך מטפל‪-‬זיין דערמיט כדי צו פארזיכערן אז‬ ‫דער עולם הייבט אן זיך צו אויסשטעלן אויך אין‬
‫ער איז געווען – ביי זיך‪ ,‬אין זיין נאַרישן קפּאָ‬ ‫די בהמה'לע ווערט נישט אויסגעמישט מיט די‬ ‫די עזרת‪-‬כהנים צו צפון פונעם בית‪-‬המטבחים‬
‫– "א בעסערער מענטש"‪ ,‬מישטיינס געזאגט‪,‬‬ ‫כשר'ע נאר עס ווערט פארברענט לויט די דינים‬ ‫און די ננסין‪ ,‬דאס איז דער שטח וואו א ישראל‬
‫וועמען עס ּפאסט נישט צו "פארּפאטשקען‬ ‫וואגט נישט צו שטעלן דארט א פוס א גאנץ יאר‬
‫זיך די הענט" מיט רויע פלייש און מיט בלוט‪,‬‬ ‫פון שריפת‪-‬פסולי‪-‬המוקדשים‪.‬‬ ‫סיידן צוליב סמיכה‪ ,‬שחט'ן אדער מאכן תנופה‬
‫ער האט נישט געוואלט פארשטיין אז מיטן‬ ‫אויף זיין קרבן‪ .‬אויך צו דרום‪ ,‬פון יענער זייט‬
‫‪‬‬ ‫פונעם מזבח'ס כבש‪ ,‬רוקט מען זיך צוביסלעך‪.‬‬
‫כביכול'ס מאלצייטן געהער מען זיך צו ּפארען‬ ‫מען זעט מער שעּפסעלעך ווי ציגעלעך‪.‬‬ ‫אבער צווישן דעם מזבח און דעם אולם‪ ,‬דער‬
‫מיט די הוילע הענט‪ .‬און דעם דאזיגן עם‪-‬הארץ‬ ‫כאטש דער קרבן‪-‬פסח מעג זיין סיי וועלכעס‬ ‫"ּפאליש" פון די הייליגע בית‪-‬המקדש געביידע‪,‬‬
‫האט נישט געקימערט אז א בגד אויף די הענט‬ ‫מען וויל‪ ,‬פונדעסטוועגן נוצט דער עולם מער‬ ‫טאר קיין ישראל נישט צוגיין אפילו היינט‪,‬‬
‫איז א חציצה וואס פסל'ט די עבודה‪ּ ,‬פונקט ווי‬ ‫די ווייסע לעמעלעך ווי די שווארצע ציגן‪ .‬עס‬ ‫דארטן וועלן זיך אויסשטעלן בלויז כהנים‪ .‬באלד‬
‫ער האט נישט געוואוסט דעם אפענעם פסוק‬ ‫איז נישט נאר א בפירוש'ע משנה‪ ,‬אז ביידע –‬ ‫וועט מען שוין שטיין ארום‪-‬און‪-‬ארום די ווענט‬
‫און די דערמאנטע משנה אז ציגן און שעּפסן‬ ‫שעּפסן און ציגן – זענען אייניג‪ ,‬נאר עס איז‬ ‫צו צפון און דרום‪ ,‬און אפילו די עלף אמות'דיגע‬
‫טראגן ביידע די זעלבע חשיבות‪ .‬און די עזרה‬ ‫אן אפענער פסוק‪ .‬און עס האט ּפאסירט אז א‬ ‫ברייט צו מערב פונעם קודש‪-‬הקדשים וועלן זיין‬
‫האט אויסגעשריגן‪" :‬ארויס פון דאנען יששכר‬ ‫פול‪ .‬דער קרבן‪-‬פסח איז פון די קדשים‪-‬קלים‬
‫איש כפר ברקאי‪ ,‬וואס דו האלטסט זיך אזוי‬ ‫כהן‪-‬גדול האט נישט געוואוסט דערפון!‬ ‫און מען מעג עס שחט'ן סיי וואו אימער אין די‬
‫גרויס און ביסט מבזה דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫דאס האט ּפאסירט אין די שּפעטערדיגע‬ ‫גרויסע עזרה‪ ,‬דער גאנצער הויף ארום‪-‬און‪-‬ארום‬
‫יארן פונעם צווייטן בית‪-‬המקדש אין דער תקופה‬ ‫דעם הייליגן בנין‪ ,‬וואס דאס איז מחנה‪-‬שכינה‪.‬‬
‫קרבנות!"‬ ‫פון די מלכי בית‪-‬חשמונאים‪ ,‬ווען מיט גרויסע‬ ‫די עזרת‪-‬נשים איז שוין מחנה‪-‬לויה‪ ,‬דארטן טאר‬
‫מאכט זיך אמאל א מעשה און דער קעניג‬ ‫סומעס געלט האט מען געקענט ווערן כהנים‪-‬‬
‫ינאי מיט די מלכה – די קעניגן שלמינון‪-‬‬ ‫גדולים‪ .‬עס איז באקאנט אז דער קעניג ינאי‬ ‫מען נישט שחט'ן קיינע קרבנות‪.‬‬
‫שלומציון‪ ,‬שמעון בן שטח'ס שוועסטער –‬ ‫פלעגט אויסוועלן אלס כהן‪-‬גדול ווער עס האט‬ ‫די אויפזעער – כהנים און לווים – גייען‬
‫האבן געהאט צווישן זיך א שארפן וויכוח‪ .‬מען‬ ‫זיך געלאזט גוט קאסטן פאר דער קעניגליכער‬ ‫ארום קאנטראלירן ווי דער המון "סעטלט זיך"‬
‫האט זיך ארומגעשּפארט וועלכע פלייש איז‬ ‫און ארויסהעלפן מיט וואס מען דארף‪ .‬איינער‬
‫געשמאקער‪ ,‬דער מלך האט גע'טענה'ט אז‬ ‫געדענקט נישט דעם נוסח פון די ברכה‪ ,‬און‬
‫דער סדרן דערמאנט אים‪" :‬על שחיטת‪-‬הזבח"‪.‬‬
‫יענער פרעגט ווייטער‪" :‬א שהחיינו?"‪ ,‬און די‬
‫תשובה איז‪" :‬כ'האב נאך קיינמאל נישט געזען‬
‫אין ערגעץ שטיין וועגן מאכן א שהחיינו בשעת'ן‬
‫שחט'ן דעם פסח"‪ .‬איינער האט נארוואס‬
‫באמערט א שאלה פון א מום אויף זיין לעמעלע‬
‫און דער סדרן לויפט גיך אהערברענגען א‬
‫מומים‪-‬פאכמאן‪ .‬סדרנים דרייען זיך ארום מיט‬
‫פולע עמערס וואסער און יעדער טרינקט אן זיין‬
‫בהמה'לע‪ .‬אדאנק דעם וועט מען קענען גרינגער‬
‫אּפשינדן די הויט נאכן שחט'ן‪ .‬די וואס שטייען‬
‫ארום דעם מזבח בעט מען זיי זאלן האלטן די‬
‫בהמה'לעך נישט‪-‬צו‪-‬נאנט צום מזבח‪ ,‬עטוואס‬
‫אּפגערוקט‪ ,‬און מיט די בהמה'ס קאּפ צום‬
‫מזבח‪ .‬וואס פארשטייט דען א לעמעלע אדער א‬
‫ציגעלע? עס קען נאך מטיל‪-‬גללים זיין‪ ,‬און דאס‬
‫איז דאך געוויס נישט קיין כבוד פארן הייליגן‬

‫מזבח‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪18‬‬

‫בארימט נישט בלויז מיט זייער זרירות‪ ,‬נאר‬ ‫די דריטע כיתה‬ ‫ציגענע‪-‬פלייש איז בעסער און די מלכה ווידער‬
‫אפילו מיט זייער שווייגן‪ .‬עס קענען אמאל זיין‬ ‫ה ָאט געציילט פיל‬ ‫האט געהאלטן אז שעּפסן‪-‬פלייש איז בעסער‪,‬‬
‫אין היכל ביי א זיבעציג כהנים‪ ,‬און ווען נישט‬ ‫און מען איז נישט געקומען צו קיין טאלק‪ .‬האט‬
‫וואס מען זעט זיי וואלט זיך צוגעדאכט אז דער‬ ‫ווייניגער ווי די‬ ‫מען באשלאסן אז מען וועט אנפרעגן דעם כהן‪-‬‬
‫עדדירריכשטתטע־עכעיצצותוליהניי‪,‬אתיד‪,‬זי‬ ‫גדול‪ .‬ווער ווייסט נאך אזוי גוט ווי דער כהן‪-‬גדול‬
‫זאל איז ליידיג‪.‬‬ ‫"די פוילע כיתה"‪.‬‬ ‫וועלכער פירט אן מיטן שחט'ן אזויפיל קרבנות‬
‫אַ צאָל שאקלען זיך‪ ,‬געלאסן‪ ,‬ערנסט‪,‬‬ ‫פון אלערליי סארטן? און ווי דער כהן‪-‬גדול וועט‬
‫פאר'דבק'ט‪ ,‬אנדערע שטייען גלייך‪ ,‬פארטראכט‪,‬‬ ‫ווייל כ ָאטש‬
‫פאר'מח'ט‪ ,‬מיט א פארקנייטשטן שטערן‪ .‬א‬ ‫מען מוז מקריב‬ ‫ענטשיידן‪ ,‬אזוי בלייבט עס!‬
‫קלייניקייט? מען איז יעצט צו‪-‬גאסט אין מחנה‪-‬‬ ‫זיין דעם קרבן־‬ ‫האט מען געשיקט נאך יששכר'ן און אין‬
‫שכינה‪ .‬מען געפינט זיך אינעם סאמע מלך‪-‬מלכי‪-‬‬ ‫פסח צעטיילט‬ ‫אנוועזנהייט פונעם מלך מיט די מלכה האט מען‬
‫המלכים'ס ּפאלאץ‪ .‬וואו יעדע תנועה דארף זיין‬ ‫אין דריי כיתות‪,‬‬ ‫אים געשטעלט די "הארבע שאלה"‪ .‬יששכר‬
‫געוואויגן און געמאסטן און מען שּפילט מיטן‬ ‫פונדעסטוועגן‬ ‫טראכט אריין‪ ,‬און טוט א מאך מיט דער האנט‬
‫לעבן פאר א טראט דארטן וואו און ווען מען‬ ‫ד ַארף יעדער‬ ‫ווי איינער וואס רעדט מיט שּפאט און מיט א‬
‫טאר נישט‪ ,‬וואו א בלויזע מחשבה פסל'ט א‬ ‫זיך מקדים זיין‬ ‫טאן פון ביטול‪" :‬געוויס איז שעּפסענע‪-‬פלייש‬
‫קרבן‪ .‬מען איז יעצט אין אן ארט וואס פארמאגט‬ ‫און ּפרובירן זיך‬ ‫בעסער‪ ",‬רופט ער זיך אן‪" .‬אויב ציגענע‪-‬פלייש‬
‫נישט זיין גלייכן אויף דער גארער וועלט‪ ,‬וואו‬ ‫צושטעלן צו די‬ ‫וואלט געווען בעסער‪ ,‬וואלט דאך דער קרבן‪-‬‬
‫עס זענען פאראן באזונדערע מצות וועגן מורא‪-‬‬ ‫פריעריגע כיתות‬ ‫תמיד – וואס מען איז מקריב טאג‪-‬טעגליך –‬
‫מקדש אויף יעדן טריט‪-‬און‪-‬שריט‪ ,‬וואו מען‬ ‫און נישט וו ַארטן‬
‫טאר נישט אריין מיט קיין שיך‪ ,‬וואו אויסער די‬ ‫אויף די לעצטע‪.‬‬ ‫געדארפט זיין א ציג!"‬
‫מלכים וואס זענען דוד המלכ'ס אייניקלעך טאר‬ ‫די מלכה איז זייער צופרידן פונעם דאזיגן‬
‫זיך קיינער אפילו נישט אוועקזעצן‪ ,‬וואו עס‬ ‫מער קיין עבודה נישט געטאן‪ ,‬און אפילו נעמען‬ ‫"לאגישן" פסק‪ ,‬אבער דער קעניג פילט זיך‬
‫טאר נישט צוטרעטן קיינער מיט די מינדעסטע‬ ‫א ביסן אין מויל אריין האט ער נישט געקענט‬ ‫ּפרישטשמעליעט‪ ,‬אזוי מיאוס אדורכצופאלן‪.‬‬
‫טומאה‪ ,‬וואו מען טאר נישט אריין מיט א‬ ‫אליין‪ .‬אט אזוי האט מען אים אּפגעצאלט פון‬ ‫רופט זיך אן דער קעניג‪" :‬הער זיך איין יששכר‪.‬‬
‫דרייסיג‪-‬טאגיגן געוואוקס פון האר‪ ,‬וואו מען‬ ‫הימל מדה‪-‬כנגד‪-‬מדה פארן פארשעמען מיט די‬ ‫ביסט אפשר גערעכט‪ ,‬אבער ווי האסטו זיך‬
‫טאר נישט אריין אויב מען האט געטרונקען א‬ ‫ערלויבט צו פאכן מיט דער האנט אנטקעגן די‬
‫רביעית‪-‬וויין‪ ,‬וואו מען טאר נישט אריין מיט א‬ ‫הענט דעם אייבערשטנ'ס קרבנות‪.‬‬ ‫מלוכה?! דאס איז א זלזול אין כבוד‪-‬המלכות!‬
‫צעריסענעם מלבוש‪ ,‬וואו קיינער טרעט נישט‬ ‫אזא האנט מוז זאפארט אּפגעהאקט ווערן!" און‬
‫אריין סיידן מען האט זיך יעצט גע'טובל'ט אפילו‬ ‫‪‬‬ ‫די קעניגליכע גווארדיע האט באלד געקייטלט‬
‫מען איז טהור‪ .‬מען איז יעצט אינעם סאמע‬
‫פינת‪-‬יקרת וואו מען זעט טאג‪-‬טעגליך נסי‪-‬‬ ‫אלע שטייען מיט דרך‪-‬ארץ‪ ,‬מיט א יראת‪-‬‬ ‫דעם שטאלצן כהן‪-‬גדול‪.‬‬
‫ניסים מיט די פליישיגע אויגן‪ ,‬וואו מען קען‬ ‫הכבוד‪ ,‬איינגעהאלטן און שטיל‪ .‬אויסער דעם‬ ‫יששכר איז אבער נישט געווען קיין בטלן‪,‬‬
‫טאּפן דאס רוחניות מיט די הוילע הענט‪ ,‬וואו‬ ‫ברומען פון די ציגעלעך און דאס מעקן פון די‬ ‫ער האט "געשמירט" דארט וואו מען דארף‪ ,‬און‬
‫די נארמאלע – מ'שטיינס געזאגט – כללים פון‬ ‫שעּפסן הערט מען כמעט נישט קיין הויך ווארט‪.‬‬ ‫ער האט ערלעדיגט אז מען זאל אים אּפהאקן די‬
‫גשם‪-‬און‪-‬נאטור גילטן נישט! דא פירט זיך עפּ‬ ‫אלצדינג ווערט פארשטאנען אויפן וואונק‪ ,‬און‬ ‫לינקע האנט אנשטאט די רעכטע‪ .‬מילא‪ ,‬פאַרפ‬
‫עס אן אנדערער סארט סדר‪ .‬דא איז "עומדים‪-‬‬ ‫אפילו די סדרנים‪ ,‬די וועלכע זענען דא "היימיש"‪,‬‬ ‫אַלן‪ ,‬ער וועט טאקע ווערן א בעל‪-‬מום און מער‬
‫וואגן זיך נישט א שריי צו טאן אדער ארויסרעדן‬ ‫נישט קענען טאן קיין עבודה‪ ,‬אבער ער וועט‬
‫צפופים‪ ,‬אבער משתחוים‪-‬רווחים"‪.‬‬ ‫אן איבריגן ווארט‪ .‬פון א כהן הערט מען נישט א‬ ‫כאטש קענען זיך אליין באדינען‪ ,‬כאטש קענען‬
‫אנומלט האט דער קעניג אגריפס געוואלט‬ ‫ּפיּפס סיידן עס איז גאר נויטיג‪ .‬די כהנים זענען‬ ‫אּפעסן אליין א וועטשערע און נישט דארפן‬
‫האבן א שטיקל באגריף‪ ,‬כמו צענזוס‪ ,‬וויפיל אידן‬ ‫אנקומען אז אנדערע זאלן אים אנקארמען‪ .‬און‬
‫עס קומען קיין ירושלם עולה‪-‬רגל זיין‪ .‬האט ער‬ ‫מען האט אזוי געטאן‪ ,‬מען האט אים אּפגעהאקט‬
‫ערלעדיגט מיטן כהן‪-‬גדול אז בשעת מען וועט‬ ‫די לינקע האנט‪ .‬זיין מאיעסטעט דער קעניג האט‬
‫מקריב זיין דעם קרבן‪-‬פסח וועט מען אוועקלייגן‬ ‫אבער נישט געקענט אראּפשלינגען אט אזא‬
‫א שטיינדל פאר יעדע גע'שחט'נע בהמה‪ .‬א כהן‬ ‫"געלונגענעם דורכפאל"‪ ,‬האט ער זיך גענומען‬
‫וועט ווייזן דעם מלכ'ס אגענט א נירעלע פון‬ ‫אינטערעסירן וואס עס איז געווארן מיט "יענעם‬
‫יעדע ציג אדער שעּפס איידער מען פארברענט‬ ‫מחוצף‪ ,‬יענער ברקאי'ער מורד‪-‬במלכות" און ער‬
‫עס אויפן מזבח‪ ,‬און פאר יעדע ניר וועט דעם‬ ‫איז געוואויר געווארן‪ .‬איז דער מלך נאך מער אין‬
‫מלכ'ס באאמטער אריינלייגן א שטיינדעלע‬ ‫כעס געווארן‪ ,‬און האט אויסדריקליך געהייסן‬
‫אין א פאס‪ ,‬און מען וועט דערנאך אּפציילן די‬ ‫אים אּפהאקן אויך די רעכטע האנט‪ .‬פארשטייט‬
‫זיך אליין אז יששכר איש כפר ברקאי האט שוין‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪19‬‬

‫פגום‪ ,‬פסול‪ .‬און ס'איז רעכט אז נישט נאר יענער‬ ‫די חלבים‪ ,‬די פעטע טיילן‪ ,‬פון די ערשטע‬ ‫שטיינדלעך‪ .‬דער חשבון איז געווען אז פון יעדן‬
‫איינער שטיין ווערט פסול‪ ,‬נאר אפילו אז אויב‬ ‫כיתה'ס פסחים‪ ,‬און דער געדיכטער רויך פונעם‬ ‫קרבן עסן לכל‪-‬הפחות צען מענטשן‪ ,‬מאנכע‬
‫מען האט בלויז אויפגעהויבן אן אייזן אויפן מזבח‬ ‫פייער ציט זיך גלייך אויף ארויף‪ ,‬ווי א גלייכער‬ ‫חבורות ציילן אפילו צוואנציג אדער דרייסיג‬
‫ווערט דער גאנצער מזבח פסול‪ .‬און בשעת דער‬ ‫זייל וואס גרייכט אזש ביזן הימל‪ .‬טראץ וואס‬ ‫מענטשן‪ ,‬אבער מען רעכנט א מינימום פון צען‬
‫מזבח איז פגום אדער פסול קען מען נישט טאן‬ ‫עס בלאזט א נישט‪-‬קשה'דיגע ווינטל בייגט זיך‬ ‫מענטשן פאר א דורכשניטליכע חבורה‪ .‬האט‬
‫דערויף קיין שום עבודה כל‪-‬זמן מען האט עס‬ ‫נישט אט דער רויך! דאס איז אויך איינע פון די‬ ‫מען אזוי געטאן‪ ,‬און מען האט אּפגעציילט א‬
‫נישט פארראכטן‪ .‬מען טאר דעמאלט נישט‬ ‫אפענע ניסים וואס מען זעט מיט בשר‪-‬ודמ'דיגע‬ ‫מיליאן מיט צוויי‪-‬הונדערט טויזנט שטיינדלעך!‬
‫שחט'ן קיינע קרבנות‪ ,‬מען קען נישט שּפריצן‬ ‫אויגן‪ .‬עס האט נישט ּפאסירט אז א ווינט זאל‬ ‫דאס הייסט אז יענעם יאר האבן געגעסן דעם‬
‫קיין בלוטן‪ ,‬מען קען אפילו נישט עסן קיין שום‬ ‫קרבן‪-‬פסח ווייניגסטנס צוועלף מיליאן מענטשן!‬
‫פונאנדערבלאזן די מערכה'ס רויך!‬ ‫די דריטע כיתה האט געציילט פיל ווייניגער‬
‫קרבן אין ערגעץ נישט!‬ ‫די כהנים אויפן מזבח ארבעטן מיט כל‪-‬ערליי‬ ‫ווי די ערשטע צוויי‪ ,‬די דריטע כיתה איז די כת‪-‬‬
‫עצלנית‪" ,‬די פוילע כיתה"‪ .‬ווייל כאטש מען מוז‬
‫לכבוד דעם קרבן‪-‬פסח איז די "גרויסע‬ ‫שאוולען און לאּפעטעס‪ ,‬אויסטערליש לאנגע‬ ‫מקריב זיין דעם קרבן‪-‬פסח צעטיילט אין דריי‬
‫מערכה"‪ ,‬דער מזבח‪-‬פייער אויף וועלכן‬ ‫דריי‪-‬ציינערדיגע גאּפלען‪ ,‬שּפיזן און צוואנגען‪,‬‬ ‫כיתות‪ ,‬פונדעסטוועגן דארף יעדער זיך מקדים‬
‫מען פארברענט די קרבנות‪ ,‬פיל גרעסער‬ ‫צו פארברענען די חלבים‪ .‬אלע געצייג וועלכע‬ ‫זיין און ּפרובירן זיך צושטעלן צו די פריעריגע‬
‫ווי געווענליך‪ .‬מען מאכט די מערכה אויפן‬ ‫קומען אין קאנטאקט מיטן מזבח זענען פון‬ ‫כיתות און נישט ווארטן אויף די לעצטע‪ .‬לויט‬
‫מאקסימום שטח וואס איז נאר מעגליך כדי דער‬ ‫פארשידענע סארטן מעטאלן אויסער פון אייזן‪.‬‬ ‫דעם קומט אויס אז די דריטע כיתה האט יענעם‬
‫פייער זאל זיין וואס גרעסער און הייסער און מען‬ ‫אפילו צום איבערקאלעכן דעם מזבח נוצט‬ ‫יאר געציילט בערך א פערטל מיליאן מענטשן‬
‫זאל קענען וואס שנעלער פארברענען די חלבים‪.‬‬ ‫מען נאר א שמאטע‪ ,‬נישט קיין אייזערנעם‬ ‫און יעדע פון די ערשטע צוויי כיתות האבן‬
‫די חלבים פון אלע פסחים מוזן פארברענט ווערן‬ ‫אויסגלעטער ("סּפאטולא")‪ .‬טאמער סיי‪-‬וואס‬ ‫געציילט בערך א האלבן מיליאן! נו‪ ,‬טראכט‬
‫איידער עס ווערט נאכט‪ .‬ביינאכט איז שוין יום‪-‬‬ ‫פאר אן אייזן רירט אן א שטיין פונעם מזבח‪,‬‬ ‫אליין‪ :‬איז דען מעגליך אז דער באדן פון די‬
‫טוב‪ ,‬און מען פארברענט נישט אום יום‪-‬טוב‬ ‫אפילו עס מאכט נישט דעם מינדעסטן קראץ‬ ‫עזרה – הונדערט מיט זיבן‪-‬און‪-‬אכציג אמות‬
‫קיינע טיילן פון קרבנות וואס מען האט מקריב‬ ‫אינעם שטיין‪ ,‬בלויז א ריר‪ ,‬ווערט דער שטיין‬ ‫די לענג אויף הונדערט מיט פינף‪-‬און‪-‬דרייסיג‬
‫אמות די ברייט – וואס דערפון דארף מען נאך‬
‫אראּפרעכענען דעם שטח וואס עס פארנעמט‬
‫דער בית‪-‬המקדש בנין‪ ,‬דער מזבח מיט זיין כבש‬
‫און די געגנט פון די טבעות‪ ,‬שולחנות און ננסין‪,‬‬
‫זאל אנטהאלטן פינף הונדערט טויזנט מענטשן‬
‫מיט אזויפיל בהמה'לעך?! לויטן חשבון פון‬
‫צוויי "פיס" אן אמה איז דער עולם געשטאנען‬
‫אין א שטח פון בערך פיר‪-‬און‪-‬דרייסיג טויזנט‬
‫קוואדראט פיס‪ .‬מיר ווייסן דאך אלע דעם חשבון‬
‫אז "גברא באמתא יתיב"‪ ,‬דער מענטשליכער גוף‬
‫פארנעמט אן אמה ארט‪ .‬און וואס איז מיטן‬
‫שטח וואס עס פארנעמען א האלבן מיליאן‬
‫שעּפסעלעך‪-‬און‪-‬ציגעלעך? און וואס איז מכח‬
‫עּפעס ארט‪ ,‬כאטש א מינימום‪-‬שבמינימום‪ ,‬זיך‬
‫צו באוועגן בשעת'ן שחט'ן און שינדן? אפילו א‬
‫בלינדער זעט דאך אז דאס איז נישט מעגליך‬
‫לויט די פיזישע חוקים פון טבע! איר קענט עס‬

‫מסביר זיין מיט לאגיק?‬

‫‪‬‬

‫אין דער הויך אויפן מזבח'ס דעק – ניין אמות‪,‬‬
‫אכצן "פיס"‪ ,‬כמעט ווי א צוויי שטאקיגער בנין –‬
‫לויפן ארום פארשוויצטע כהנים‪ .‬זיי פארברענען‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪20‬‬

‫גאנצן יאר זענען די כהנים‪-‬הדיוטים אנגעטאן‬ ‫כהן אין די שורה וואס לויפט פונעם זאלצן ביזן‬ ‫געווען ערב יום‪-‬טוב‪ ,‬סיידן ערב יום‪-‬טוב קומט‬
‫אין בלויז‪-‬ווייסע בגדי‪-‬כהונה‪ .‬היינט – צוליבן‬ ‫שּפיץ מזבח‪ .‬דער דאזיגער כהן שטעלט זיך אּפ‬ ‫אויס אום שבת‪.‬‬
‫שּפריצעריי פון אזויפיל בלוט איבעראל אין די‬ ‫ביים סאמע ברעג כבש‪ ,‬דארט וואו עס רירט‬
‫עזרה‪ ,‬צוזאמען מיט די ענגשאפט – גייען זיי‬ ‫כמעט אן דעם מזבח‪ ,‬ער דרייט איבער די טאץ‬ ‫די כהנים ארבעטן אויף קעסל‪-‬און‪-‬כלים‪.‬‬
‫אנגעטאן אין רויט כדי די בלוטן זאלן זיך נישט‬ ‫און ליידיגט אויס די חלבים אין זיין רעכטע‬ ‫מען שארט אוועק קוילן‪ ,‬מען קלייבט צונויף‬
‫האנט‪ .‬ער טוט א ווארף די חלבים צילנדיג אז‬ ‫האלב‪-‬פארברענטע שטיקער‪ ,‬מען דרייט איבער‪,‬‬
‫אנזען אויף זייער לכבוד‪-‬ולתפארת טראגע‪.‬‬ ‫עס זאל לאנדן אויף די מערכה‪ .‬דער כבש רירט‬ ‫מען רוקט חלבים פון וואו זיי דערשטיקן דעם‬
‫די לווים אויפן דוכן‪ ,‬מיט זייערע הונדערטער‬ ‫נישט אן דעם מזבח‪ ,‬צווישן דעם כבש און דעם‬ ‫פייער צו די ליידיגערע ערטער‪ .‬דער מעכטיגער‬
‫כלי‪-‬שיר זענען שוין אלע גרייט צו אנפאנגען‬ ‫מזבח איז פאראן א גאר שמאלער שּפאלט‪ ,‬א‬ ‫ריח‪-‬ניחוח פייער קנאקט‪ ,‬עס דונערט און‬
‫זינגען‪-‬און‪-‬שּפילן הלל‪ ,‬מען זעט ווי די חצוצרות‪-‬‬ ‫חלל‪ ,‬און די קרבנות וואס ווערן פארברענט מוזן‬ ‫זעצט מיט א קראפט‪ ,‬און דער רויך שטיקט‪ .‬די‬
‫שּפילער פארשארן די וואנצעס און ווישן‪-‬אּפ די‬ ‫ווערן "ארויפגעווארפן"‪ ,‬אריינגעווארפן אינעם‬ ‫ּפנימ'ער זענען פארפלאמט‪ ,‬דאס שווייס גיסט‪,‬‬
‫ליּפן‪ ,‬די ּפויקער פארקאטשען די ארבל‪ ,‬יעדער‬ ‫די אויגן ציּפן און טרערן‪ ,‬מען לעכצט נאך א‬
‫פייער‪ ,‬נישט אריינגעלייגט דערויף‪.‬‬ ‫שלונג וואסער‪ ,‬אומווילנדיג טרעט מען ארויף‬
‫פון זיי איז מוכן ומזומן‪.‬‬ ‫מיט די בארוועסע פיס אויף ברענענדיגע קוילן‪,‬‬
‫אלע ווי איינער איז דער מולטי‪-‬מאסן המון‬ ‫‪‬‬ ‫אבער זיי וואלטן עס נישט איבערגעלאזט פאר‬
‫יעצט גרייט – גייסטיש ווי פיזיש‪ ,‬דער גוף‬ ‫כל חללי דהאי עלמא‪ .‬עס האט אלע טעמים‪...‬‬
‫ּפונקט ווי דער נפש – צו מקיים זיין די מצוה‪,‬‬ ‫די עזרה איז שוין יעצט פול‪.‬‬ ‫מען האט די זכיה צו סערווירן דעם כביכול'ס‬
‫ליחדא שמה דקודשא‪-‬בריך‪-‬הוא ושכינתיה‪ .‬דער‬ ‫שוין נישטא קיין ארט פאר נאך א מענטש‪,‬‬ ‫ּפארציע פון די קרבנות‪ ...‬און טאמער ּפאסירט‬
‫ממונה אויף די משוררים‪" ,‬דער כאר‪-‬אפיציר"‪,‬‬ ‫און דער ממונה גיט ענדליך א וואונק צו די לווים‬ ‫אז מען האט זיך אויסגעגליטשט אויף עּפעס א‬
‫גיט א מאך מיט די פאַטשיילע אין דער רעכטער‬ ‫ביים אפענעם טויער‪ .‬יענע האלטן אּפ דעם‬ ‫פעטנס און זיך אויסגעצויגן אויפן מזבח‪ ,‬האפט‬
‫האנט אויף‪-‬ארויף‪ ,‬מען שאלט אויס‪ :‬תקיעה‪,‬‬ ‫פארקער און נעמען זיך פארמאכן די שווערע‬ ‫מען נאר אז דער אויפזעער זיינער‪ ,‬דער ראש‪-‬‬
‫תרועה‪ ,‬תקיעה‪ ,‬עס שּפאלט הימלען‪ ,‬און די‬ ‫טירן‪ .‬עס קומט זיי נישט אן גרינג‪ ,‬די וואס‬ ‫בית‪-‬אב‪ ,‬האט עס נישט באמערקט‪ .‬ער איז נאך‬
‫שטייען ביי די טירן בעטן זיך מיט תחנונים אז‬ ‫אומשטאנד צו הייסן אראּפגיין‪ ,‬און כדי נישט צו‬
‫צווייטע כיתה הייבט אן שחט'ן‪.‬‬ ‫מען זאל "נאר אונז" אריינלאזן‪ .‬נישט זיי ווילן‬ ‫מוזן פאַרשעמען דעם כהן‪ ,‬אַ פרעג‪-‬טאָן‪" :‬אפשר‬
‫זיין אין די כת‪-‬עצלנים‪ ,‬און נישט זיי ווילן שטיין‬
‫‪‬‬ ‫און איבערווארטן די צווייטע כיתה‪ .‬אבער די‬ ‫ווילט איר זיך אּפרוען א וויילע?"‪...‬‬
‫שוערים הערן נישט און זעען נישט‪ .‬זיי האבן‬ ‫אלצדינג וואס מען איז מקריב אויפן מזבח –‬
‫אוי ליבער טאטע אין הימל‪ ,‬האב שוין‬ ‫טאקע מיטלייד‪ ,‬אבער זיי האבן זיך זייערע‬ ‫אויסער די האלץ‪ ,‬בלוטן און נסכים‪-‬וויין – מוז‬
‫רחמנות‪ .‬דערבארעם זיך שוין אויף דיין בן‪-‬‬ ‫באפעלן און ווי געהארכזאמע סאלדאטן פאלגן‬ ‫פריער ווערן געזאלצן‪ .‬אינמיטן כבש – זעכצן‬
‫יחיד'ל וואס וואלגערט זיך ארום שוין אזוי לאנג‪.‬‬ ‫זיי אויס זייער גענעראל‪ ,‬און ביסלעכווייז פאַרמ‬ ‫אמות‪ ,‬איבער דרייסיג "פיס"‪ ,‬די ברייט – ליגט א‬
‫אזוי ביטער לאנג אז אמאל פארגעסט ער נעבעך‬ ‫אַכן זיי און פאַרשליסן די עזרה'ס זיבן אָפּר טירן‪.‬‬ ‫ריזיגער הויפן זאלץ‪ .‬עטליכע כהנים שטייען און‬
‫אפילו אז ער איז אין דער פרעמד; פון‪-‬צייט‪-‬צו‪-‬‬ ‫דאָס זענען די זעקס ריזיגע און זעלטן‪-‬מאַסיווע‬ ‫זאלצן חלבים‪ .‬די חלבים פון יעדן קרבן‪ ,‬פון יעדע‬
‫צייט דאכט זיך אים אז ער איז אין דער היים‪,‬‬ ‫גאָלד איבערגעדעקטע טירן צו צפון און דרום‪,‬‬ ‫בהמה'לע‪ ,‬דארפן געזאלצן ווערן און פארברענט‬
‫ביז זיינע גוי'אישע גאסטגעבער דערמאנען עס‬ ‫און די בראָנדז איבערגעצויגענע צוויי טירן‬ ‫ווערן באזונדער‪ .‬מען טאר נישט אויסמישן די‬
‫אים‪ .‬ברענג אונז שוין צוריק צו דיין רצוף‪-‬אהבה‬ ‫חלבים פון א קרבן מיט חלבים פון אן אנדערן‬
‫שטיבעלע‪ .‬צוריק צו די חלפים‪-‬מעסערלעך מיט‬ ‫פונעם ניקנור‪-‬טויער‪.‬‬ ‫קרבן און מען דארף מקריב זיין אלע חלבים‪-‬‬
‫די זריקות‪-‬און‪-‬הזאות‪ ,‬צום קנאקעדיגן מזבח‪-‬‬ ‫דער עולם סעטלט זיך‪ ,‬יעדער ּפרובירט‬ ‫שטיקער פון איטליכן קרבן צוזאמען‪ ,‬נישט איין‬
‫פייער מיט די עקשנות'דיגע טויערן‪-‬וועכטער‪,‬‬ ‫צו שטיין וואס נענטער צו א כהן‪ ,‬ווייל אן א‬ ‫חלק באזונדער און באזונדער אן אנדערן חלק‬
‫צוריק צו אונזער נארמאלן לעבנסשטייגער ווען‬ ‫כהן ביים זייט קען מען נישט שחט'ן דעם קרבן‪.‬‬
‫עס גילטן הלכות פון מורא‪-‬מקדש און פון אכילת‪-‬‬ ‫בשעת מען שחט מוז שטיין א כהן גרייט צו‬ ‫פון זעלבן שעּפסעלע אדער ציגעלע‪.‬‬
‫קדשים‪ .‬דיינע פארוואגלטע קינדערלעך בענקען‬ ‫מקבל‪-‬דם זיין – ארייננעמען די גאנצע גיסנדיגע‬ ‫עס שלענגלען זיך עטליכע שורות פון כהנים‬
‫דאך שוין אזוי שטארק צו די בלוטן‪-‬מיט‪-‬די‪-‬‬ ‫בלוט – אין א הייליגן מזרק‪ .‬אלע שטייען מיט די‬ ‫פונעם עזרה‪-‬באדן ביז די זעלצער‪ ,‬יעדער האלט‬
‫חלבים‪ ,‬זיי לעכצן נאך די תקיעות און נאך די‬ ‫בהמה'לעך און ווארטן אויפן סיגנאל צום שחט'ן‪.‬‬ ‫אין די רעכטע האנט א זילבערנע טאץ מיט די‬
‫חצוצרות‪ .‬לאמיר זיך שוין ווידערַאמאל שטוּפן‬ ‫די כהנים‪ ,‬אלע אנגעטאן אין רויטע בגדי‪-‬‬ ‫חלבים פון איין שעּפסעלע אדער ציגעלע‪ .‬דער‬
‫צונויפגעּפרעסטע און הערן די לווים'ס הלל‪-‬‬ ‫כהונה‪ ,‬וויקלען‪-‬ארום די צוויי‪-‬און‪-‬דרייסיג‬ ‫כהן אין די שּפיץ שורה דערלאנגט די טאץ צו‬
‫געזַאנג‪ .‬וויפיל איז דער שיעור‪ ,‬טַאטעניו? הלואי‬ ‫אמות – ביי א פיר‪-‬און‪-‬זעכציג "פיס" – לאנגע‬ ‫א זעלצער און תיכף גייט ער צוריק אראּפ‪ ,‬ער‬
‫דערלעבן מיר שוין – אין גיכן‪ ,‬אין אונזערע טעג‬ ‫גארטלען פעסט ארום די לענדן‪ ,‬זיי זאלן נישט‬ ‫גייט ברענגען נאך א טאץ‪ .‬דער כהן דער זעלצער‬
‫– צו מקיים זיין בפועל די מצוה ושחטו אותו כל‬ ‫לויז ווערן אינמיטן דער ארבעט אדער חלילה זיך‬ ‫נעמט אן א פולע האנט זאלץ פונעם הויפן‪ ,‬ער‬
‫קהל עדת בני ישראל בין הערבים‪ ,‬און זאלן ַאלע‬ ‫אראּפגליטשן‪ ,‬און זיי זענען גרייט‪ .‬במשך דעם‬ ‫באזאלצט גוט די חלבים פון אלע זייטן ארום‪-‬‬
‫און‪-‬ארום‪ ,‬און דערלאנגט די טאץ צום נאנטסטן‬
‫ענטפערן‪ :‬אמן!‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪21‬‬

‫דער‬
‫בריק צו‬

‫שפירןא שמחת‬

‫פול מיט שמחה‪ .‬שמחת החיים איז אבער גאר אנדערש‪.‬‬ ‫מ'הערט היינט אזוי סאך וועגן שמחת החיים‪ .‬יעדער‬
‫טאנצן אדער זיין פרייליך וועגן א שמחה אין די משפחה‬ ‫רעדט דערפון‪ ,‬יעדער וויל עס פארשטיין און יעדער וויל‬
‫אדער וועגן א טאג אינעם קאלאנדער אז זייער א גוטע‬
‫זאך און אפילו א מצוה בחג‪ .‬שמחת החיים מיינט אבער‬ ‫וויסן ווי אזוי מ'ערייכט פון די גוטע סחורה‪.‬‬
‫אז אפילו ווען א מענטש האט א שווערע טאג פילט ער‬ ‫איז שמחת החיים א ברכה צו וואס מ'איז זוכה‪ ,‬איז עס‬
‫אבער ערפילט מיט וויאזוי זיין לעבן גייט‪ .‬ער איז בשמחה‬ ‫א מדריגה‪ ,‬א ציל אדער אן אמצעי? וואס ליגט אונטער די‬
‫אין די לאנגע טערמין אז ער איז א איד‪ ,‬אז ער האט א‬
‫לעכטיג אידיש שטוב‪ ,‬אז ער איז א מאמין בה' און אז ער‬ ‫צוויי ווערטער צו וואס יעדער שטרעבט?‬
‫שמחה איז אבער באמת א געפיל וואס מ'קען נישט‬
‫איז א טייער קינד פונעם רבוש"ע‪.‬‬ ‫קויפן אדער שפירן פון זיך אליינס‪ .‬א יעדער געפיל איז‬
‫דאס הייסט אז זיין סיפוק קומט נישט פון דרויסענדיגע‬ ‫א תוצאה פון עפעס‪ .‬איינער איז נערוועז "ווייל" ער איז‬
‫זאכן וואס קומען און גייען‪ ,‬נאר ער טרעפט סיפוק און‬ ‫געווען אין טרעפיק‪ ,‬א צווייטער איז פרייליך "ווייל" ער‬
‫שמחה פונעם 'זיך' בכל מצב שהוא דורכאויס זיין‬ ‫האט געווינען דעם לאטא‪' .‬שמחה' איז אויך א געפיל‬
‫טאג טעגליכען לעבן‪ .‬אז א מענטש ניצט זיין פנימיות‪,‬‬ ‫און איז א 'תוצאה' פון ווי אזוי א איד לעבט דעם 'חיים'‪.‬‬
‫זיין עקזיסטענץ אלץ די מקור פון זיין ערפילקייט און‬ ‫שמחת החיים אז א סארט שכר בהאי עלמא פאר דעם‬
‫צופרידענקייט‪ ,‬איז ער אלעמאל ערפילט נישט קיין חילוק‬ ‫מענטש וואס איז גרייט צו ארבייטן פאר דעם‪ .‬א איד‬
‫צו די זון שיינט ביי אים אריין און פענסטער אדער אויב זי‬ ‫וואס איז גרייט צו אינוועסטירן אין זיך פונקט ווי אין‬
‫זיינע קינדער‪ .‬שמחת החיים וואקס נאר אין א פעלד וואס‬
‫איז בלאקירט דורך א גרויסע גרויע וואלקאן‪.‬‬ ‫מ'האט איר באגאסן מיט טרערן און יגיעה און געפלעגט‬
‫אלזא‪ ,‬ווי אזוי קען א מענטש שפירן אזוי צופרידן מיט‬
‫זיך‪ ,‬און צווייטענס איינמאל ער איז שוין שטארק ביי זיך‬ ‫מיט נשמה און הארץ‪.‬‬
‫ווי אזוי קען ער ניצן די כוחות ער האט אויף למעשה זיך‬ ‫לאמיר פרובירן צונעמען אביסל ווי אזוי א איד קען‬
‫צו בויען און וויאזוי אויפצושטעלן פרייליכע געזונטע‬
‫צוקומען צו שמחת החיים און ווי אזוי איר אנצוהאלטן‪.‬‬
‫ערליכע קינדער אדער תלמידים?‬ ‫צום ערשט דארף מען פארשטיין וואס מיינט שמחת‬
‫החיים‪ .‬זיין פרייליך איז זייער חשוב און ווער האט דען‬
‫נישט ליב זיך פרייען פורים אדער טאנצן שמחת תורה‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪22‬‬

‫א לעבן פון‬ ‫החיים‬
‫אנערקענען דעם‬
‫אייבערשטן‪ ,‬דעם‬
‫זיך‪ ,‬און דעם יענעם‬

‫מיט די זעלבע שוויות דארף א מענטש זיך‬ ‫גלייבן אין די אייגענע נשמה און כוחות די‬ ‫לאמיר צוטיילן די קומענדיגע שורות אין דריי‬
‫שאצן און ארבייטן כסדר דאס אויפצובויען ביי‬ ‫אייבישטער האט איינגעפלאצט אין יעדן אידיש‬ ‫טיילן און ארומשמועסן יעדע נקודה באזונדער‪:‬‬
‫זיך אין מחשבה‪ .‬א מענטש וואס ווייסט דאס‪,‬‬
‫שפירט דאס און לעבט מיט דעם איז אן אנדערע‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫ •פנימיות האדם ‪ -‬די ערשטע יסוד‬
‫סארט מענטש‪ .‬זיין מהלך המחשבה איז גורם אז‬ ‫שמחת החיים האט נישט קיין קיום און איז‬ ‫צו עררייכן שמחת החיים‪ :‬גלייבן אין‬
‫זיין פעולות מעשיות קומען ארויס גאר אנדערש‬ ‫נישט מעגליך אן דעם וואס א מענטש זאל האבן‬ ‫די אייגענע נשמה און כוחות וואס די‬
‫זעלבסטווערד‪ .‬דער מענטש מוז גלייבן אין זיך‪,‬‬ ‫אייבישטער האט איינגעפלאצט אין יעדן‬
‫ווי א צווייטן‪.‬‬ ‫אז ער זאל האבן אויף וואס צוריקצופאלן אויב‬
‫זעלבסטווערד איז זייער אנדערש פון‬ ‫חיצוניות'דיגע זאכן ארבייטן זיך נישט אויס‪ .‬ער‬ ‫אידיש קינד‪.‬‬
‫זעלבסטזיכערקייט‪ .‬זעלבסטזיכערקייט איז‬ ‫מוז האבן א טיף איינגעבאקענע פארשטאנד‬
‫פשט אז ער פילט זיך זיכער און גענגווארט פון‬ ‫אין די מושגים פון "חלק אלוק ממעל" און "כל‬ ‫ •מעשה האדם ‪ -‬די צווייטע יסוד פון‬
‫אנדערע מענטשן‪ .‬ער פילט זיך גענוג שטארק‬ ‫העולם לא נברא אלא בשבילי" מיט וואס חז"ל‬ ‫שמחת החיים‪ :‬וויאזוי דער מענטש זאל‬
‫און באקוועם אז דרויסענדיגע כוחות און דעות‬ ‫ניצן זיינע אינערליכע כוחות אויף למעשה‪.‬‬
‫זאלן נישט האבן אויף אים אן השפעה‪ .‬ער קען‬ ‫און ספרי חסידות זענען פול‪.‬‬
‫זיך טאקע אהערשטעלן מיט א שטארקייט‪,‬‬ ‫דער מענטש אפילו ליידיגערהייט אן קיין‬ ‫ •שמחת החיים ‪ -‬די מתנה פון שמחת‬
‫אבער אויב ער האט נישט זעלבסטווערד קען‬ ‫מעלות‪ ,‬אן קיין טאלאנטן און אן וואס מענטשן‬ ‫החיים און איר השפעה אויפן מענטש‪ ,‬זיין‬
‫ער ביי זיך זיין צובראכן און שוואך ווען עס‬ ‫זאגן אויף אים‪ ,‬האט א אומשאצבארן ערך‪ .‬נעם‬
‫קומט צו פרעזענדליכע זאכן‪ .‬א מענטש וואס‬ ‫א קינד פון א טאג אדער אן אלטשקין וואס‬ ‫סביבה און אויפן כלל‪.‬‬
‫האט אבער זעלבסווערד האט ער אטאמאטיש‬ ‫קען שוין גארנישט טוען‪ .‬יעדער פארשטייט אז‬
‫זעלבסזיכערקייט ווייל ער איז זיך זעלבסט‬ ‫מ'דארף זיך אפגעבן מיט קינד אדער מיט'ן זקן‬ ‫פנימיות האדם‬
‫מעריך און ס'איז בכלל נישט דא א מקום תפיסה‬ ‫פאר איין סיבה ווייל יענער איז א מענטש אפילו‬
‫פון אינערליכע און אוודאי דרויסענדיגע כוחות‬ ‫ער רירט זיך נישט‪ .‬ער האט א שוויות פשוט‬ ‫דעיררעיריכןשטשעמיחסותדהצוחיים‪:‬‬

‫ווייל ער האט א נשמה‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪23‬‬

‫איז דאך א חלק אלוקי ממעל און דאן קען מען‬ ‫אויב מ'גלייבט אינעם 'אלוקי'‪ .‬דער אייבישטער‬ ‫אים אראפצוקלאפן‪.‬‬
‫צוביסלעך צוקומען באמת ליב צו האבן דעם‬ ‫איז אונזער גאנצער מהות און זיין אור גיבט אונז‬ ‫ווי אזוי גלייבט מען אין זיך?‬
‫חשיבות און ערך‪ .‬ער איז מלובש אין אונזער‬ ‫מענטשן גייען דורך אסאך אין לעבן‪ .‬ס'דא‬
‫באשעפער‪.‬‬ ‫נפש רוח און נשמה און אין די גאנצע בריאה‪.‬‬ ‫גאר אסאך מענטשן וואס לעכצן נאך אמת'ע‬
‫מ'קען אפשר צולייגן אז ווי קומט מען צו‬ ‫אונז אלץ אידן זענען מעריך דעם אייבירשטן אין‬ ‫שטארקייט‪ .‬איינער איז געווארן אראפגעקלאפט‬
‫א מדריגה פון ליב האבן א צווייטן איד‪ ,‬אהבת‬ ‫אלס קינד‪ ,‬איינער אלץ בחור וכו' און אסאך‬
‫ישראל איז נישט קיין גרינגע זאך‪ .‬נאר אפשר‬ ‫אלע אונזערע תפילות דריי מאל א טאג‪.‬‬ ‫זענען קיינמאל נישט געווארן אויפגעבויעט‬
‫קען מען אנהייבן מיט'ן זיך ליב האבן און שעצן‬ ‫טראכט אריין אין דעם‪ ,‬אז ס'קומט זיך אז‬ ‫לכתחילה‪ .‬זיי זוכן א שטארקייט וואס קומט‬
‫און דאן קען מען פון דארט גיין צו אהבת ישראל‬ ‫מיר זאלן זיך אויך מעריך זיין אלץ דעם וואס מיר‬ ‫נישט דוקא פון א גוט ווארט (וואס איז אוודאי‬
‫און פון דארט ווי די חתם סופר זאגט צו אהבת‬
‫זענען א ליכט פון זיין ליבליכען שטראל‪.‬‬ ‫אויך זייער וויכטיג) מ'זוכט א שטארקייט וואס‬
‫ה'‪.‬‬ ‫זאל אנכאפן דעם מענטש במשך זיין לעבן‪ ,‬אז‬
‫די אמת איז אז איינמאל א מענטש איז זיך‬ ‫טאירןאדכעטםא‪,‬ריאיזן‬ ‫נישט יעדעס מאל א שווערקייט קומט‪ ,‬לייגט‬
‫מעריך איז זייער גרינג ליב צו האבן און שעצן א‬ ‫ס'קומט זיך אז‬ ‫מען זיך צאם ווי א ביליגע שטיקל פורנטשער‬
‫צווייטן‪ .‬א מענטש וואס איז זיך מעריך לעבט מיט‬ ‫מפימודזןרעעעזזנריםישיאעוךןןטלוןזלריאיאזיאיבןסללךליי‪.‬אכמכאילוטרעיץןך‬
‫א שטענדיגע צופרידענקייט וואס קיינער קען‬ ‫פון כינע‪.‬‬
‫פון אים נישט אוועקנעמען‪ .‬אפילו אויב מ'נעמט‬ ‫די חתם סופר זאגט (‪ )---‬אז ליב האבן דעם‬ ‫מ'וואונדערט זיך צו זעען ערליכע אידן אדער‬
‫אלעס פון אים‪ ,‬איז אבער ער מיט זיין שיין‬ ‫אייבירשטן איז גאר א גרויסע מדריגה‪ .‬ס'שטייט‬ ‫בעלי בתים וואס האבן א שטענדיגע שטארקייט‬
‫לעכטיגע הארץ און נשמה אומבארירט‪ .‬זיין עצם‬ ‫דאך אויף כביכול אש אוכלה הוא‪ .‬זאגט ער אז‬ ‫סיי ברוחניות און סיי בגשמיות‪ .‬ער האט‬
‫עקסיסטענץ ברענגט אים א אומבאשרייבליכע‬ ‫מ'דארף קודם אנהייבן מיט'ן ליב האבן כביכול‬ ‫שווערקייטן אין לעבן‪ ,‬ער האט אפילו מאוד‬
‫שמחה‪ ,‬און ווען ער פארשטייט זיין פלאץ אין‬ ‫א שטיקל באשפער‪ ,‬ד"ה א צווייטן איד וואס‬ ‫סווינגס ווי אונז אלע אבער ער פארט ווייטער‬
‫די וועלט פארשטייט ער יענעמס פלאץ אויך‬ ‫ווי גארנישט וואלט געווען‪ .‬און מ'וואונדערט זיך‬
‫אין די וועלט אז יענער האט פונקט אזא ערך‬ ‫"ווי אזוי מאכט עס יענער‪ ,‬וואס איז די סוד און‬
‫און חשיבות ווי אים און זיין אהבה גיסט זיך‬ ‫קונץ צו די פעלזן פעסקייט וואס קומט באגלייט‬

‫נאטורליך אריבער צו יעדען איד‪.‬‬ ‫מיט אטאמאטישע שמחת החיים"‪.‬‬
‫דער ענטפער איז‪ ,‬אז זיין א מאמין בה'‬
‫מעשה האדם‬ ‫און כסדר ארבייטן אויף אמונה איז די א‪-‬ב פון‬
‫זעלבסטווערד‪ .‬מ'קען נאר פילן ווי א 'חלק ממעל'‬
‫דפיוןצוושיימטחעתיהסוחידים‪:‬‬

‫וויאזוי דער מענטש זאל ניצן זיינע‬
‫אינערליכע כוחות אויף למעשה‪.‬‬

‫ווען א מענטש איז זיך מעריך איז אים‬
‫גרינגער צו זיין א ערליכע איד און א בעל מדות‪.‬‬
‫ער פירט זיך אויף ווי א מענטש ווייל ער שעצט‬
‫זיך‪ ,‬ער רעדט ווי א מענטש ווייל ער שעצט זיך‪.‬‬
‫נסיונות און אדוקציעס איז אים פיל גרינגער צו‬
‫באקעמפען ווייל ער שעצט און ווייסט זיינע‬
‫כוחות זיי בייצוקומען‪ .‬די אלע דרויסענדיגע זאכן‬
‫וואס ברענגן א מענטש צו צוקלאפקייט איז אים‬
‫פיל גרינגער איבערצוקומען צוליב דעם וואס ער‬

‫שעצט זיך באמת‪.‬‬
‫דער מענטש ווערט אן אנדערע סארט בריה‬
‫ווען ער קוקט זיך אזוי אן‪ .‬ער זעהט זיך נישט‬
‫אלץ איינער וואס שווימט מיט די כוואליעס‬
‫פון די וועלט‪ .‬ער ווערט נישט אפעקטירט‬
‫פון זיין ארומיגע סביבה סיי ברוחניות און סיי‬
‫בגשמיות‪ .‬ער איז כחומה בצורה‪ ,‬ווי א פעסט‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪24‬‬

‫אלע זענען גליקלעך צו פארמאגן‪.‬‬ ‫נמאס געווארן פון גיין ווייטער‪ .‬כ'האב פשוט‬ ‫אינזל אינמיטן א רוישיגן ים וואס נעמט נישט‬
‫התפעלות פון זיין סביבה‪.‬‬
‫שמחת החיים‬ ‫די וועלט איז‬
‫גליקלעך צו‬ ‫מיר לעבן אין א קולטור ווי יעדער דארף‬
‫דאסייברימבהתהנשהאופןפעוןאהויאשפוןימפכחןלתלמ‪.‬הענחיטיםש‪,‬אזויןין‬ ‫אצפהאוומבאאנררעטטנאמגעכטארעעגזשלנןיונאקךויזאידאטךיטס‬ ‫קויפן און האבן כסדר מער און מער‪ .‬די‬
‫פון א לעבן פון‬ ‫אמריקאנער קולטור שעצט דער וואס האט‬
‫ווען א מענטש טראכט און לעבט אין זיין‬ ‫פאליוזיעאטובעסןןעגלרבאפןעבסלאדןוירועכניביעןסערדדנפרדרוי‪.‬עןגצםוע‬ ‫מאטריאלישע שטאף און קוקט אראפ אויף‬
‫מחשבה מיט אמונה אין אייבירשטען‪ ,‬איז עס‬ ‫דער וואס האט נישט‪ .‬דאס הייסט אז די גאנצע‬
‫גורם ער זאל האבן אמונה אין זיין זעלבסטווערד‬ ‫נישט פארשטאנען פארוואס ס'פעלט אויס‪.‬‬ ‫חשיבות פון א מענטש איז רעדוצירט געווארן‬
‫און אין זיינע כוחות‪ .‬ווען ער גלייבט אין זיינע‬ ‫ס'איז געווען א ווענדפונקט אין די וועג וויאזוי‬ ‫צו וויפל טויטע אן‪-‬קיין‪-‬נשמה חפצים ער‬
‫כוחות ווערט ער א שטערקערע מענטש אינעם‬ ‫אנצוקוקן די וועלט פון מאטריאליזם‪ .‬גשמיות‬ ‫פארמאגט‪ .‬דאס הייסט אז די מענטש פאר זיך‬
‫עולם העשיה‪ .‬ער ווערט נישט אוועקגעבלאזן‬ ‫איז דא אונז צו העלפן מיט'ן לעבן אבער דאס‬
‫פון מצבים און ער פירט זיך בדרך התורה‬ ‫איז אויסדרוקליך נישט דאס לעבן‪ .‬די לעבן איז‬ ‫איז זירא‪ ,‬אבסעלוטלי גארנישט‪.‬‬
‫והיראה ווייל ער ווייסט און שעצט זיין מעמד‬ ‫די זיך‪ ,‬די נשמה‪ ,‬און די זעלבסווערד וואס מיר‬ ‫א מענטש וואס לעבט העכער און טיפער‬
‫אויפן וועלט‪ .‬ער איז שטארק ביי זיך און ווערט‬ ‫פארשטייט נישט פארוואס ער דארף האבן‪,‬‬
‫נישט געפאלן ווען יענער טראכט‪ ,‬זאגט‪ ,‬אדער‬ ‫האבן און האבן‪ .‬עס גייט אים נישט אריין אין‬
‫שטערט‪ .‬ער שעצט יענעם ווייל יענער איז‬ ‫קאפ די קרומע געדאנקסגאנג‪ .‬ער שפירט זיך‬
‫פונקט אזוי חשוב ווי אים און ער איז גרייט צו‬ ‫אזוי ווערדפול מיט זיין לעבענס עקספירענס‬
‫אז ער דארף נישט דרויסעדיגע זאכן אים צו‬
‫לעבן א לעבן פון שמחת החיים‪.‬‬
‫ער דארף יעצט נישט שוויצן אדער גיין צו‬ ‫באפרידיגן‪.‬‬
‫דעם און יענעם פאר זעלבסווערד הדרכה און‬ ‫כ'בין אמאל געווען אויף א דריי טאגיגע‬
‫חיזוק ווייל זיין עצם עקזיסטענץ איז זיין חיזוק‪.‬‬
‫זיינע קינדער זענען זוכה צו א טאטע וואס‬ ‫קאנפרענץ ארגאנאזירט דורך די וועלט‬
‫טאנצט זיך אונטער ווען ס'קומט צו א מצוה‪,‬‬ ‫בארימטע ארגאנאזאציע "אש התורה" וואו‬
‫העלפן און שטוב אדער צו פארברענגן מט זיין‬ ‫מ'האט פאר דריי טאג גערעדט און געקאכט אין‬
‫פאמיליע‪ .‬ער גייט טאקע דורך שווערקייטן‬ ‫די נושא פון זעלבסווערד און נאך פארבינדענע‬
‫פונקט ווי אונז אלע‪ ,‬אבער ער האט א לייטער‬ ‫נושאים‪ .‬פונקט האב איך דעמאלסט געהאלטן‬
‫פון אייזן ארויסצוקריכן פון זיי‪ .‬ער ברענגט‬ ‫אינמיטן איבערבויען די הויז און ס'איז מיר ממש‬
‫שמחה צו זיך‪ ,‬זיין משפחה‪ ,‬חברים און די גאנצע‬

‫כלל‪.‬‬
‫די וועלט איז גליקלעך צו פארמאגן נאך‬
‫א מענטש וואס האט געלאזט אונטער זיך די‬
‫צובראכענקייט פון א לעבן פון לעבן פאר יענעם‬
‫און א לעבן פון אויסגעבן כסדר צו פיטערן די‬

‫נידריגע זעלבסווערד‪.‬‬
‫ער איז ווי איינער וואס איז געגאנגען אויף‬
‫א גרויסע דיעטע וואס ער און זיין ארומיגע‬
‫דערקענען אים נישט‪ .‬ער איז גארנישט דער‬
‫פעשליכער פון אמאל‪ .‬א איד וואס איז בוחר‬
‫אין "שמחת החיים" איז א נייע מציאות פון א‬
‫מענטש‪ .‬ער דארף ניטאמאל ארבייטן אויף צו‬
‫זיין פרייליך‪ ,‬ער איז פרייליך ביי דיפאלט‪ .‬ער איז‬
‫א בן חורין פון זיין אמאליגע מצרים‪ ,‬און ער איז‬
‫דא צו פארשפרייטן שמחה‪ ,‬אהבה און גאולה‬

‫פאר אלע זיינע ארומיגע‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪25‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪26‬‬

‫ערב יום טוב'דיגער שמועס מיט הגאון‬
‫האדיר רבי מאיר הייזלער שליט"א ראש‬
‫ישיבת עמק התלמוד‪ ,‬איבער דער עולם‬
‫הישיבות‪ ,‬חינוך הבנים‪ ,‬אמונה בה'‪ ,‬און א‬

‫קאך פאר אידישקייט היינטיגע צייטן‬
‫הרב דוד הערש מאיער‬

‫בילדער‪?????????? :‬‬

‫האמונה‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪27‬‬

‫"א שטענדיגער קאך פארן אייבערשטן און‬ ‫פפיילעא"ר"םא‬
‫א התלהבות אין עבודת השם"‪" ,‬אן עמוד האש‬
‫וואס רעדט איבער אמונה שוין פאר צענדליגע‬
‫יארן אין א צי" – דאס זענען נאר טייל פון די‬
‫הגדרות און ציטאטן וואס מיר האבן געהערט פון‬
‫די תלמידים פונעם ראש הישיבה‪ ,‬ווען מיר האבן‬
‫זיי פארבעטן צו באצייכענען אין קורצן דעם‬
‫ערהאבענעם דמות פון זייער רבי און מורה דרך‪,‬‬
‫דער בארימטער גאון גדול אשר העמיד תלמידים‬
‫לאלפים דורכאויס די לעצטע צענדליגע יארן‪,‬‬
‫הגאון רבי מאיר הייזלער שליט"א ראש ישיבת‬

‫"עמק התלמוד" בירושלים עיה"ק‪.‬‬

‫דער ראש ישיבה איז פון די בארימטע‬

‫ירושלימ'ע קאנאנען‪ ,‬מנקיי הדעת שבירושלים‪ ,‬וואס האט אריינגענומען אין זיך אומצאליגע‬
‫אריינפיר‬
‫קאנטראסטן וואס האבן ביישטייערט צו דעם פילפארביגן דמות וואס האט צוגעצויגן צו זיך אזויפיל‬

‫תלמידים דורכאויס צענדליגע יארן‪ ,‬צי אין ישיבת סאכאטשוב אין ירושלים ווי ער האט געדינט אלס‬

‫ראש ישיבה‪ ,‬צי אין זיין אייגן‪-‬געגרינדעטן ישיבת עמק התלמוד‪.‬‬

‫ער איז א גאון אדיר וואס איז א בקי נפלא בכולא תלמודא מיט ראשונים ואחרונים‪ ,‬אבער דאס‬

‫פארמינערט נישט זיין שטוינענדע ידיעה אין השקפת היהדות‪ ,‬זייענדיג אויסגעקאכט בספרי היסוד‬

‫אין מחשבת ישראל‪.‬‬

‫ער גייט אנגעטון מיטן ירושלימ'ער לבוש‪ ,‬א פלאכע ביבער הוט מיטן ירושלימ'ער רעקל‪ ,‬אבער‬

‫ער האט געלערנט אין בני ברק אינעם ליטווישן תורה‪-‬פעסטונג "פאנאוויזש"‪ ,‬וואס אויף זייער שניט‬

‫פארט זיין דרך הלימוד‪.‬‬

‫ער איז א תלמיד מובהק פונעם ליטווישן מנהיג בישראל הגאון רבי אלעזר מנחם מן שך זצ"ל ראש‬

‫ישיבת פאנאוויזש‪ ,‬אבער די ספרי חסידות ‪ -‬אין שפיץ פון דער ספה"ק "תניא" ‪ -‬זענען שגורים בפיו‪.‬‬

‫ער איז אן אייז‪-‬קאלטער ירושלימ'ער פערזענליכקייט וואס לאכט אפ פון כבוד און עולם הזה‪,‬‬

‫אבער זיין שטענדיגער קאכעדיגער ברען און פלאם פייער פאר עבודת ה' איז צום שטוינען‪.‬‬

‫זיינע מוסר‪-‬שמועסן זענען ווי א שטעמפל פון זיין פילפארביגקייט‪ .‬עס טראגט א פנים פון‬

‫אן אדורכנעמנדער שמועס איבער א ספעציפישער נושא‪ ,‬אבער עס ווערט געזאגט מיט אן‬

‫איינגעהאלטענעם "אש קודש" וואס פלאקערט צומאל אויף מיט א קול רעש גדול פון א קאך פארן‬

‫אייבערשטן‪.‬‬

‫די שמועסן זענען געבויט אויף א געמיש פון ספרי מחשבת ישראל‪ ,‬ספרי דרוש‪ ,‬ספרי חסידות און‬

‫ספרי מוסר‪ ,‬נישט זעענדיג קיין קאנטראסט פון נאכזאגן א שטיקל "תניא" און ברענגען א ראי' פון זיין‬

‫רבי אין עבודת ה' – הגה"צ רבי יחזקאל לעווינשטיין זצוק"ל משגיח ישיבת פאנאוויזש‪.‬‬

‫ביני לביני זעט מען זיין געוואלדיגע כח אין השקפת היהדות‪ ,‬וואס איז באגרינדעט אויף א טיפע‬

‫בליק אין די כ"ד ספרי קודש‪ .‬דער ראש ישיבה נעמט ארויס יסודות'דיגע מוסרי‪-‬השכל פון די מעשיות‬

‫און די קאפיטלען פון תנ"ך‪ ,‬און זיינע שמועסן זענען שטענדיג מתובל מיט פסוקי נ"ך וואס דער ראש‬

‫ישיבה ציטירט אויסנווייניג אויפן לשון‪.‬‬

‫ווי די תלמידים זענען מעיד‪ ,‬איז אוממעגליך צו "הערן און גיין ווייטער"‪ .‬דער ראש ישיבה איז‬

‫געבענטשט מיט א כח המושך‪ ,‬ווען זיינע דברים היוצאים מן הלב דרינגען אריין אין די הערצער פון‬

‫זיינע תלמידים‪ ,‬און נישט אומזיסט זענען זיי אזוי שטארק מקושר צום ראש ישיבה‪ ,‬אפילו אסאך‬

‫יארן נאכן פארלאזן דעם ישיבה אין ירושלים‪ .‬ער איז א ריכטיגער ביישפיל פון אלץ וואס ער זאגט‬

‫און פאדערט פון זיינע תלמידים‪ ,‬און זיינע שטורמישע פערזענליכקייט און פייערדיגע שמועסן לאזן‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪28‬‬

‫דער ראש ישיבה האלט זיך אויף פאר א וואך צייט‪ ,‬ווען ער קומט דא ארויס‬ ‫איבער אן אומגעהויערן איינדרוק ביי אלע צוהערער‪ ,‬אזש זיי פארבלייבן‬
‫צוזאמענצונעמען די ברייטהארציגע ביישטייערונגען פון די מתנדבים בעם‪,‬‬ ‫שוין צוגעבינדן בעבותות אהבה צו זייער גייסטישער פאטער און מורה דרך‪,‬‬

‫פאר זיין בארימטע ישיבה "עמק התלמוד"‪.‬‬ ‫דער ראש הישיבה שליט"א‪.‬‬
‫ארום דעם טיש זיצן פארזאמלט תלמידים פון ראש ישיבה‪ ,‬א גרופע‬
‫פון גאר חשוב'ע מחנכים‪ ,‬תלמידי חכמים און בני תורה‪ .‬זיי שטעלן שאלות‬ ‫מיר האבן שוין געזען דעם מחזה עטליכע מאל במשך די יארן‪ .‬דער ראש‬
‫צום ראש ישיבה‪ ,‬און דער ראש ישיבה ענטפערט‪ .‬זיין שטימע הערט זיך‬ ‫ישיבה גייט‪ ,‬עס נעמען אים ארום יונגעלייט און שלינגען זיינע ווערטער‬
‫זיכער און קלאר‪ ,‬און מען ווערט שנעל איבערצייגט אז דא רעדט זיך פון א‬ ‫מיט דורשט‪ .‬צווישן די תלמידים זעט מען שטיין בארימטע תלמידי חכמים‬
‫און מגידי שיעור‪ ,‬כולל יונגעלייט צוזאמען מיט ארבייטס‪-‬לייט קובעי עתים‬
‫געוואלדיגער מומחה אין דעם געביט‪.‬‬ ‫לתורה‪ .‬אלע זענען דא אייניג‪ ,‬זיי שטייען ארום זייער רבי שמביאם לחיי‬
‫עס פאסט זיך אויף דעם וואס דער רמב"ם שרייבט‪ ,‬עס האט מיר‬ ‫עולם הבא‪ .‬האט זיך אונז געוואונדערט‪" ,‬וואס הערט מען דא? פארוואס‬
‫קיינער נישט מנצח געווען סיידן א "בעל מלאכה אחת"‪ ,‬איינער וואס דער‬
‫נושא איז זיין גאנצער עסק מיט וועלכער ער איז זיך מטפל‪ .‬וואס מער מיר‬ ‫שטייען דא אלע אזוי מיט א ביטול גרייט צו הערן און מקבל זיין?"‬
‫הערן‪ ,‬זעען מיר ווי עס פליסן דא תשובות וועלכע קומען נאך צענדליגער‬ ‫צונייגענדיג אן אויער באמערקן מיר‪ ,‬אז טייל פון זיי קענען שוין די רייד‬
‫וואס דער ראש ישיבה זאגט‪ ,‬אבער זיי ווילן דאס נאכאמאל הערן‪ ,‬און נישט‬
‫יארן פון הרבצת התורה און ערפארענע עבודת הקודש מיט תלמידים‪.‬‬ ‫בלויז משום דבר שנתחדש בה‪ ,‬ווייל אין בית המדרש בלא חידוש‪ .‬נאר ווייל‬
‫ווען מיר זענען פארבעטן געווארן אראפושרייבן דעם שמועס‪ ,‬איז‬ ‫דער ראש ישיבה רעדט דברי אמונה‪ ,‬ווערטער וועלכע שטעלן אויס א איד‬
‫באלד אויפגעקומען די טענה‪" :‬קען מען דען באשרייבן דעם קאך מיט‬
‫וועלכע דער ראש ישיבה רעדט?! קען מען דען איבערגעבן דעם גייסט און‬ ‫צו א געהויבן לעבן אויף די וועלט און אויף יענע וועלט‪.‬‬
‫ערנסטקייט מיט וואס די ווערטער זענען געזאגט געווארן? קען מען דען‬ ‫ענינים וועלכע גיסן זיך פון אונזער אייביגער קוואל‪ ,‬געדאנקן וועלכע‬
‫ריכטיג אהערשטעלן די אטמאספערע וואס הערשט ווען די פארזאמלטע‬ ‫אונזער הייליג פאלק טראגט שוין מיט זיך פון מתן תורה‪ ,‬דורך בבל‪ ,‬צפון‬
‫זענען מקבל דעם דבר ה' ברמה ‪ -‬דער גייסט וועלכער באגלייט אונז שוין‬ ‫אפריקע‪ ,‬שפאניע‪ ,‬דייטשלאנד און פולין‪ ,‬דאס ווילן די תלמידים הערן‬
‫פאר טויזנטער יארן וואס דער ראש ישיבה האט דאס גאר קלאר ארויס און‬ ‫איינמאל און נאכאמאל‪ ,‬כולי האי ואולי וועט עס אריינגיין אין זייערע‬

‫געבט דאס איבער אזוי מייסטערהאפטיג?!"‬ ‫נפשות‪.‬‬
‫קיין תשובה אויף דעם קענען מיר נישט באקומען‪ .‬מ'זאגט אונז נאר‬ ‫דעריבער שטעלן די תלמידים אן אלע זייערע חושים אריינצונעמען אין‬
‫אזויפיל אז "איזהו חכם המכיר את מקומו"‪ ,‬און דערפאר דארף מען נעמען‬
‫דאס פעדער אין די האנט און שרייבן‪ .‬בלית ברירה נעמען מיר זיך טאקע צו‬ ‫זיך די דיבורים‪ ,‬אזוי ווי פיש וועלכע לעכצן נאך פרישע רעגן‪-‬וואסער‪.‬‬
‫די גאר אחריות'דיגער אויפגאבע‪ ,‬און מיר האפן כאטש צו קענען אראפגעבן‬
‫וואס קומט פאר מיט אן אפס קצהו פון די געהויבענע שטימונג‪ ,‬און מיר‬ ‫מיר זענען מיטגעזעסן בסגל חבורה אין א דירה אין בארא פארק‪ ,‬וואו‬
‫וועלן צונוצן דערצו די ווערטער פון הלל הזקן‪ ,‬ואידך פירושה היא זיל גמור‪...‬‬

‫ובזה החלי‪ ,‬בעזרת צורי וגואלי‪.‬‬

‫שמועס‪ ,‬און די אלע וועלטס קשיות‪ ,‬וואס יעדע‬ ‫לימודים צי באופן כללי?‬ ‫פרק א׳‪:‬‬
‫גוטע בחור מיט דריי דורות צוריק האט אין דעם‬ ‫עס איז דא א ריזיגע חילוק צווישן די‬
‫בחורים פון אמאל ביז היינט צוטאגס‪ .‬אמאל‬ ‫״האמנתי‬
‫געקאכט‪.‬‬ ‫זענען בחורים געווען תמימות'דיג און האבן‬ ‫כי אדבר״‬
‫די אלע קשיות אינטערעסירט נישט היינט‬ ‫נישט אלץ געוואוסט‪ ,‬אבער היינטיגע בחורים‬
‫קיין איין בחור‪ ,‬אפילו דער שפיץ למדן און‬ ‫דאס וויכטיגקייט פון רעדן צו‬
‫מתמיד‪ .‬היינט לערנט מען ווייניגער‪ ,‬אבער‬ ‫ווייסן אלעס‪.‬‬ ‫בחורים און יונגעלייט איבער די‬
‫מ'לערנט געזונטער ווי אין אמאליגע צייטן‪ .‬איך‬ ‫דאס זעט מען סיי אין וועלטליכע זאכן און‬
‫האב שוין נישט געלערנט מסכת שבת לאנגע‬ ‫אפילו ביים לערנען‪ ,‬וואס זיי פארשטייען און‬ ‫יסודות הדת והאמונה‬
‫יארן‪ ,‬איך זע בחוש אז אפילו זייט איך האב‬
‫עס געלערנט יארן צוריק אלץ מגיד שיעור מיט‬ ‫לערנען אפ א זאך בעסער ווי אמאל‪.‬‬ ‫„„דער ראש ישיבה איז שוין א מרביץ תורה‬
‫בחורים האט זיך עס געטוישט מצד די תלמידים‪,‬‬ ‫אט האט איר א משל‪ .‬פאריגע זמן האבן מיר‬ ‫פאר תלמידים פאר צענדליגע יארן בליעה"ר‪.‬‬
‫עס איז אן אנדערע מסכתא‪ ,‬מען לערנט אסאך‬ ‫געלערנט אין ישיבה מסכת שבת‪ .‬גלייך ביי די‬ ‫צי קען מען זען א חילוק צווישן די אמאליגע‬
‫ערשטע משנה אין שבת ‪" -‬העני בחוץ"‪ ,‬איז דא‬ ‫בחורים און די היינטיגע בחורים‪ ,‬צי אין די‬
‫שטארקער‪.‬‬ ‫די קשיא פון "מצוה הבאה בעבירה"‪ ,‬מען גיט‬
‫דא שטעלט זיך דער ראש ישיבה אפ און‬ ‫צדקה בשעת מען איז מחלל שבת‪ .‬דערנאך‬
‫קלערט א מינוט‪ ,‬און ער זאגט שטיל אבער מיט‬ ‫הייבט זיך אן "טעה בדבר מצוה"‪ ,‬א גאנצער‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪29‬‬

‫מורא געהאט צו טראכטן פון אמונה‪ .‬יעצט‬ ‫און דערהערן‪.‬‬ ‫גאר אן ערנסטן מינע‪:‬‬
‫איז דאס ערשטע מאל וואס ער האט געזען‬ ‫איך רעד אסאך מיט בחורים‪ ,‬זיי ערלויבן זיך‬ ‫עס איז טאקע אמת‪ ,‬אבער דאס איז נישט‬
‫וואס דער מהלך איז‪ .‬ער האט מורא געהאט צו‬ ‫היינט צו פרעגן שאלות‪ ,‬און אויב זאגט מען אים‬ ‫מצד אונזער גרויסקייט‪ ,‬דאס איז נעבעך מצד‬
‫טראכטן‪ ,‬ער האט מורא געהאט אז ער וועט‬ ‫נישט די יסודות האמונה איז מען חוטא בנפש‬ ‫אונזער קליינקייט! פון הימל האט מען רחמנות‬
‫אריינפאלן‪ .‬איר פארשטייט וואס דא טוט זיך?‬ ‫הילד‪ ,‬און זיי וואקסן אויף און ווייסן באמת נישט‬ ‫געהאט אויף אונז‪ ,‬און מ'האט אונז געגעבן אן‬
‫מען האט נישט קיין פשוט'ער מהלך המחשבה‬ ‫אור ‪ -‬א לעכטיגקייט‪ .‬תיכף ווען מען שטעלט‬
‫די יסודות הדת‪.‬‬ ‫אוועק א בחור אין די סוגיא‪ ,‬גלייך איז ער זיך‬
‫אין די יסודות‪.‬‬ ‫פון חדר געדענק איך נאך עד היום איין ציור‪:‬‬ ‫מתעמק מיט אן ערנסטקייט‪' :‬וואס זאגט דער‬
‫"איז דא עפעס א הגיון אין דעם שווייגן?"‬ ‫וואו איז געווען מתן תורה? ס'איז געווען א בארג‪,‬‬ ‫ראב"ד‪ ,‬וואס זאגט דער ריטב"א'‪ .‬ער הערט‬
‫‪ -‬פרעגט דער ראש ישיבה מיט א קענטיגער‬ ‫דער קלענסטער בארג‪ .‬ס'איז גארנישט געווען‬ ‫וואס דא גייט פאר‪ ,‬עס איז אינגאנצן אן אנדערע‬
‫פאר מיר‪ ,‬און עס האט מיר גארנישט געגעבן‬
‫ווייטאג‪.‬‬ ‫ווען איך בין עלטער געווארן‪ .‬דאס איז די מעשה‬ ‫וועלט‪.‬‬
‫„„פארוואס פעלט זיך אויס אז א פשוט'ע‬ ‫עד היום מיט אלע בחורים‪ .‬מתן תורה בלייבט‬ ‫און דא קומט מען צו צום פראבלעם‬
‫מיטן היינטיגן דור‪ .‬די בחורים פון היינט ווייסן‬
‫בחור זאל קענען די יסודות?‬ ‫ביי זיי מיט די קינדערישע השגות‪.‬‬ ‫אלצדינג‪ .‬זיי ווייסן פון עווָאלוציע‪ ,‬פון די אלטע‬
‫מיר זאגן פסח ביינאכט אין פיוט‪ִ " :‬נְׁש ְמ ָדה‬ ‫איך וועל זאגן א ווארט פון הגה"צ רבי‬ ‫ביינער און שטיינער‪ ,‬מיט אלע הבלים‪ ,‬אלעס‬
‫ִמ ְדָין ִּב ְצ ִליל ְשֹעֹו ֵרי עֹו ֶמר ֶּפ ַסח"‪ .‬דאס איז די‬ ‫אייזיק שעהר זצ"ל‪ ,‬דער סלאבאדקער משגיח‪,‬‬ ‫ווייסן זיי‪ .‬אלעס איז היינט געדרוקט‪ .‬זיי לייענען‬
‫מעשה פון גדעון‪ .‬אין יענע תקופה האבן אידן זיך‬ ‫זייער א נוצבאר ווארט‪ .‬אז מען לערנט חומש‬ ‫און ווייסן פיל מער ווי מען מיינט‪ .‬מען רעדט‬
‫נישט געפירט ערליך און עס האט זיי באטראפן‬ ‫בבחינת "גדול ‪ -‬וקטן עומד על גביו"‪ ...‬ווען מען‬ ‫עפעס פון טיפשים? דער פאקט האט געוויזן‪ ,‬אז‬
‫לערנט חומש אין די עלטערע יארן לערנט מען‬ ‫די בחורים טראכטן אליין‪ .‬מ'דארף זיי גארנישט‬
‫עס איבער מיט דעם קינדערישן שכל‪ .‬מען האט‬
‫זיך קיינמאל נישט איינגעוואוינט זיך מעמיק צו‬ ‫אויפקלערן‪ ,‬אלעס טראכטן זיי‪.‬‬
‫זיין אין די פסוקים און אין די פרשיות‪ .‬ער האט‬ ‫„„אין דעם הינזיכט איז היינט צוטאגס‬
‫דאך שוין געהערט מתן תורה אלס קינד‪ ,‬און‬
‫דאס וואס ער האט געהערט אלס קינד ‪ -‬דאס‬ ‫ערגער ווי אמאל?‬
‫באגלייט אים‪ .‬ער האט נישט קיין התחדשות אין‬ ‫יא! פופציג יאר צוריק האב איך געלערנט אין‬
‫ישיבה קטנה‪ .‬מיר זענען געווען תמימות'דיג‪ ,‬מיר‬
‫דעם‪.‬‬
‫דערפאר‪ ,‬ווען מיר באגעגענען א בעל תשובה‬ ‫האבן נישט געוואוסט די אלע ווערטער‪.‬‬
‫וועלן מיר נתפעל ווערן פון זיין גרונטליכקייט אין‬ ‫„„צי דארף מען רעדן צו בחורים יסודות‬
‫די פרשיות פון יציאת מצרים און מתן תורה‪,‬‬ ‫הדת? צי דארף מען זיי נאכזאגן די ווערטער‬
‫ווייל ער לערנט דאס מיט'ן שכל פון א גדול‪.‬‬ ‫פון רמב"ם‪ ,‬רמב"ן און רבי סעדיה גאון אויף‬
‫ער שטודירט און פארשט דאס נאך‪ .‬ער וויל‬ ‫די נושאים פון אמונה במציאות ה'‪ ,‬תורה מן‬
‫הערן‪ ,‬וויסן און פארשטיין וואס טיפער און‬ ‫השמים‪ ,‬און בחירת ישראל מהעמים? אדער‬
‫שטארקער‪ .‬דער ערנסטער בעל תשובה קומט‬ ‫איז בעסער נישט מעורר צו זיין קיין שאלות‬
‫אן טיפער‪ ,‬ווייל ער הערט יעצט א נייע זאך‪ .‬ער‬
‫דערהערט דעם אמת פון די זאך‪ ,‬ער דערהערט‬ ‫אין די יונגע מוחות?‬
‫אז דא רעדט זיך עפעס וועגן א רבונו של עולם‪,‬‬ ‫עס איז מיר א חשיבות צו רעדן פון דעם‬
‫ער האט באשאפן א וועלט‪ .‬ער האט געוויזן ביי‬ ‫נושא‪ .‬דער רמב"ם שרייבט אין פירוש המשניות‪:‬‬
‫יציאת מצרים‪" :‬כי אני ה' בקרב הארץ"‪ ,‬און ער‬ ‫"יקר בעיני ללמד עיקר מעיקרי הדת והאמונה‬
‫האט אויסדערוועלט און גענומען פאר זיך דעם‬ ‫יותר מכל אשר אלמדהו" ‪ -‬עס איז מיר חשוב'ער‬
‫אידישן פאלק‪" :‬כי יעקב בחר לו י‪-‬ה ישראל‬ ‫אויסצולערנען איין עיקר פון יסודות הדת און‬

‫לסגולתו"‪.‬‬ ‫אמונה‪ ,‬פון אלעס וואס איך לערן מיט אייך‪.‬‬
‫און אז מען רעדט נישט וואס מען דארף‬ ‫אונזער תורה איז א תורת אמת‪ ,‬דער אמת‬
‫רעדן מיט די בחורים‪ ,‬קען דער תלמיד אדורכגיין‬ ‫דארף זיך נישט באהאלטן‪ .‬איר ווייסט נישט ווי‬
‫א גאנץ לעבן און נישט זיין רואיג מיט זיין אמונה‪.‬‬ ‫ווייט בחורים ווילן דאס הערן‪ ,‬איך בין שוין אין‬
‫דעם צענדליגער יארן‪ ,‬בחורים ווילן דאס הערן‪.‬‬
‫ער האט נישט קיין צוגאנג צו די זאך‪.‬‬ ‫ווייל ביי יעדן בחור אין הארץ איז דא א לאך‪ ,‬ער‬
‫איך האב געזאגט אין לעיקוואד א דרשה‬ ‫ווייסט נישט‪ ,‬ער דרייט זיך אויף דער וועלט‪.‬‬
‫מיט אפאר יאר צוריק‪ .‬קלינגט מיר א יונגערמאן‬ ‫פארווואס איז ער מחוייב אין מצוות? וואס‬
‫‪ -‬א איד פון פופציג יאר אלט און א חשוב'ער‬ ‫מיינט דאס א איד‪ ,‬אין וואס גלייבט מען? דאס‬
‫תלמיד חכם ‪ -‬און זאגט‪ ,‬אז ער האט אלע יארן‬ ‫גאנצע געפיל אין די גאנצע תורה איז נישט קלאר‬
‫ביי אים‪ ,‬אבער יעדע בחור וויל דאס פארשטיין‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪30‬‬

‫א פאקטישע זאך‪ ,‬אן "אמונה חושית"‪ .‬איז‬ ‫ווי אונזער באשעפער האט געטון ניסים פאר‬ ‫ציפקע צרות‪ .‬אידן האבן ביטער שווער‬
‫דא היינט א בחור וועלכער קען זאגן אזעלכע‬ ‫אונזערע זיידעס זאל ער טון אויך מיט אונז‪ .‬ער‬ ‫געהארעוועט‪ ,‬און ווען זיי האבן ענדליך אנגעזייט‬
‫דיבורים? ניין! ווייל מען לערנט נישט מיט זיי‬ ‫האט אונז דאך ארויסגענומען פון מצרים און‬ ‫א פעלד און עס איז געקומען די צייט צו עסן די‬
‫פרוכט פון די הארעוואניע‪ ,‬קומען פלוצים אן די‬
‫יציאת מצרים ווי עס ברויך צו זיין‪.‬‬ ‫יעצט האט ער אונז פארלאזט"‪.‬‬ ‫מדינים און שניידן אפ די תבואה‪ .‬דער מצב איז‬
‫"ווער זאגט אז בחורים קענען נישט‬ ‫אט צעקאכט זיך דער ראש ישיבה און‬ ‫געווארן ביטער ווי א גאל‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט‬
‫פארשטיין? גדעון האט פארשטאנען ווייל מען‬ ‫(שופטים ו)‪" :‬זיי האבן נישט איבערגעלאזט‬
‫האט עס מיט אים געלערנט‪" :‬אמש קראנו‬ ‫שרייט אויס‪:‬‬ ‫קיין שפייז‪ ,‬קיין לעמעלע און אקס פאר'ן פאלק‬
‫את ההלל‪ ,‬והיה אבי מקראני‪' :‬בצאת ישראל‬ ‫"אז ער קען פארוואס באהאלט ער זיך‬ ‫ישראל‪ .‬אין זייערע ליידן האבן אידן געשריגן צום‬
‫ממצרים'" ‪ -‬נעכטן האט דער טאטע מיט מיר‬ ‫פון אונז? פארוואס שווייגט ער?" ‪ -‬האט גדעון‬
‫געלייענט הלל און ממחיש געווען נסי יציאת‬ ‫געשריגן‪ָ " .‬לָּמה ִת ְהֶיה ְּכ ִאיׁש ִנ ְד ָהם ְּכ ִגּבֹור ֹלא יּו ַכל‬ ‫לעבעדיגן באשעפער"‪.‬‬
‫מצרים" ‪ -‬פירט דער ראש ישיבה אויס מיט א‬ ‫ְלהֹוִׁשי ַע"‪ .‬ווארום באווייזט ער נישט זיין כח? ‪-‬‬ ‫און אט באווייזט זיך א געטליכער מלאך‬
‫האט דער יונגער גדעון זיך געאייסערט מיט'ן‬ ‫אינ'ם ערשטער טאג פסח‪ ,‬און באגריסט‬
‫קאך‪.‬‬ ‫גדעון‪" :‬ה' ִעְּמָך ִּגּבֹור ֶה ָחִיל"‪ .‬תיכף האט גדעון‬
‫„„עס איז אונז באקאנט אז דער ראש ישיבה‬ ‫מלאך ה'‪.‬‬ ‫אויסגעלאדענט זיינע טענות צום מלאך‪" :‬נעכטן‬
‫רעדט אסאך אמונה ענינים מיט די בחורים‪ .‬צי‬ ‫פון וואו האט דער יונגער גדעון גענומען‬ ‫האט מיין טאטע מיר פארגעלייענט הלל‪ ,‬און ער‬
‫האלט דער ראש ישיבה אז דאס נישט רעדן‬ ‫אזעלכע דיבורים? נאר זיין טאטע האט מיט‬ ‫האט געזונגען "בצאת ישראל ממצרים"‪ .‬גענוי‬
‫גענוג איבער מושגים אין "אמונה" איז דער‬ ‫אים געלייענט הלל און מיט אים אזוי געלערנט‬
‫די פסוקים‪ ,‬ביז דאס איז ביי גדעון געווארן‬
‫פראבלעם פונ'ם דור?‬
‫יא‪ ,‬אמונה איז די פראבלעם‪.‬‬
‫ווען מ'זאגט אז היינטיגע צייטן זענען דא‬
‫פראבלעמען‪ ,‬אז בחורים אדער יונגעלייט האבן‬
‫שאלות אין די זאכן‪ ,‬איז מורגל בפי העולם אז‬
‫זיי האבן נישט קיין קשיות‪ ,‬זיי האבן נישט קיין‬
‫שאלות‪ ,‬זיי זוכן פריקת עול‪ ,‬הפקרות‪ ,‬און זיי‬
‫זוכן זיך צו פארענטפערן‪ .‬ווי רבי חיים בריסקער‬
‫האט געזאגט‪" ,‬ער האט נישט קיין קשיות‪ ,‬ער‬

‫האט תירוצים"‪.‬‬
‫ס'איז טאקע אויך אמת אז עס זענען פאראן‬
‫אזעלכע‪ ,‬איך ווייס נישט קיין ציפערן‪ .‬אבער‬
‫זייער אסאך וואלטן נישט אנגעקומען צו דעם‪,‬‬
‫ווען זיי וואלטן ווען געשפירט אביסל א חיות‬
‫אין אמונה‪ .‬בשעת ער לייקנט שוין וויל ער שוין‬
‫נישט הערן‪ ,‬אבער ווען ער וואלט ווען געהאט א‬
‫חיות אין דאווענען‪ ,‬א חיות אין אידישקייט‪ ,‬א‬
‫חיות אין א שבת‪ ,‬וואלט ער נישט אנגעקומען‬

‫צו דעם!‬
‫דא רופט זיך אן אן איידעלער יונגערמאן ‪ -‬א‬

‫תלמיד נאמן‪ ,‬וואס חכמת אדם תאיר פניו‪:‬‬
‫פון די תלמידים וואס איך קען‪ ,‬די וואס האבן‬
‫צוגעלייגט אן אויער און קונה געווען די שמועסן‪,‬‬
‫די זענען שטארקערע און געזונטערע אידן‪.‬‬
‫נישטא אין דעם קיין ספק‪ ,‬זיי זענען געפלאנצט‬
‫ווי א בוים "על פלגי מים" מיט גאר שטארקע‬
‫שרשים‪ .‬ווייל ווען דער ראש ישיבה רעדט פון‬
‫אמונה‪ ,‬מיינט ער נישט נאר די טריקענע פאקטן‪,‬‬
‫נאר דאס קומט צוזאמען מיט'ן גאנצן הרגש און‬

‫ברען‪.‬‬
‫דער ראש ישיבה איז מוסיף דערויף‪:‬‬
‫"אוודאי אזוי‪ ,‬מ'האט דאך גערעדט דא פון‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪31‬‬

‫רבי עקיבא איגר‪ ,‬און רבי חיים האט געזאגט‪.‬‬ ‫אריבער אויף די קינדער‪ .‬דאס איז געווען די‬ ‫דאס חיות‪ ,‬וויאזוי מ'דארף איבערגעבן די זאך"‪.‬‬
‫"אין רבי עקיבא איגר איז דא אכט מהלכים אין‬ ‫לופט‪ ,‬די אטאמספערע‪ ,‬דער רוח און גייסט‬ ‫„„דאס מיינט‪ ,‬אז ווען א בחור אדער א‬
‫לערנען‪ ,‬איינס האבן מיר גענאשט"‪ .‬רבי חיים‬ ‫פון דעם גאנצן שטעטל‪ ,‬און אזוי בין איך אויך‬ ‫יונגערמאן וואס איז נאך מיט אונז פרעגט‬
‫האט געעפנט דעם וועג און עס מפתח געווען‪.‬‬ ‫שאלות‪ ,‬און אסאך וועלן זאגן ס'איז נאר ווייל‬
‫היינט‪ ,‬ווען א בחור אדער א יונגערמאן קריכט‬ ‫אויפגעוואקסן אין ירושלים"‪.‬‬ ‫בעצם ער זוכט תאוות‪ ,‬האלט דער ראש ישיבה‬
‫נאר אריין אין די סוגיא‪ ,‬איז ער שוין אין אן‬ ‫"אבער היינט איז ליידער דאס נישט די‬ ‫אז רעדן קלאר און אפן פון אמונה קען אים‬
‫אנדערע וועלט‪ ,‬און ער ווערט אן אנדערער‬
‫לופט‪ ,‬איז מען מחוייב מער צו רעדן"‪.‬‬ ‫העלפן?!‬
‫מענטש‪.‬‬ ‫די צווייטע סיבה פארוואס מען דארף היינט‬ ‫אמונה קען אים אוודאי העלפן!‬
‫רעדן מער ווי א מאל איז‪ ,‬ווייל אז דער יצר הרע‬ ‫רבי חיים האט גערעדט פון א איד וואס איז‬
‫פרק ב׳‪:‬‬ ‫געווען א פורק עול‪ ,‬ער האט שוין נישט געהיטן‪,‬‬
‫רעדט אפן‪ ,‬דארפן מיר אויך רעדן אפן‪.‬‬ ‫אבער דער בחור וואס ווארפט זיך און מוטשעט‬
‫"כי לא‬ ‫דער יצר הרע האט זיך אויסגעטוען אלע‬
‫כצורנו צורם"‬ ‫לבושים‪ ,‬און ער קומט מיט די גרעסטע מאס‬ ‫זיך‪ ,‬אוודאי וועט עס אים העלפן‪.‬‬
‫פרעכהייט און חוצפה‪ ,‬ממש חוצפה אן א גבול‪,‬‬ ‫„„דער אמת איז‪ ,‬אז מען רעדט נישט פון‬
‫מיט וואס אונזער הייליגער תורה איז‬ ‫ער וויל איינשלינגען די גאנצע וועלט‪ְׁ" :‬שאֹול‬ ‫די זאכן ווייל אמאל האט מען נישט גערעדט‬
‫אנדערש פון אלע אנדערע רעליגיעס‬ ‫ִמַּת ַחת ָר ְגָזה ְלָך" (ישעי' יד‪ ,‬ט)‪ .‬אויב עס איז‬ ‫דערפון‪ .‬פארוואס טאקע‪ ,‬און וואס איז היינט‬
‫דא אין די וועלט איין בחור'ל מיט יראת שמים‬
‫פון די וועלט‬ ‫וועלכער זיצט איינגעבויגן אויף די גמרא און‬ ‫אנדערש?‬
‫מאטערט דעם קאפ "לימא כתנאי"‪ ,‬גייט עס‬ ‫קודם כל‪ ,‬אין תניא שטייט דאך שוין‬
‫ווען דער ראש ישיבה זאגט אז מ'דארף רעדן‬ ‫דעם יצר הרע בנפשו‪ .‬איז אונזער פליכט צו‬ ‫דערוועגן‪ ,‬און ער האט שוין גערעדט בהרחבה די‬
‫אין אמונה‪ ,‬וואס מיינט דער ראש ישיבה?‬ ‫גאנצע השתלשלות אין די זאכן‪ .‬ער אליין זאגט‪,‬‬
‫וואס דארף מען לערנען מיט די בחורים?‬ ‫רעדן‪.‬‬ ‫אז אמאל האט מען נישט גערעדט וועגן דעם‪,‬‬
‫דער יסוד פון דעם האב איך געטראכט‪,‬‬ ‫ווייל אמאל איז די גאנצע וועלט געווען פול מיט‬
‫מען דארף קלאר אויסשמועסן די ווערטער‬ ‫ושוב ראיתי אז דער חידושי הרי"ם שרייבט‬
‫פון די ראשונים אויף "מתן תורה"‪.‬‬ ‫דאס אין ספר הזכות פרשת בשלח‪ .‬דער פאקט‬ ‫אמונה‪.‬‬
‫איז‪ ,‬אז דער דרך הלימוד האט זיך געטוישט‪ .‬א‬ ‫פארוואס איז היינט אנדערש‪ ,‬איז שתי‬
‫וואס איז דאס געווען מתן תורה? דאס‬ ‫בחור א מתחיל וועלכער לייגט זיך ערנסט אריין‬ ‫תשובות בדבר‪ .‬ערשטנס‪ ,‬די וועלט איז געווארן‬
‫גאנצע פאלק האט געהערט דעם בורא עולם‪.‬‬ ‫אין לערנען‪ ,‬שפירט היינט גאנץ שנעל א טעם‬ ‫קאליע‪ ,‬די וועלט איז אייז‪-‬קאלט‪ ,‬פארפרוירן‪.‬‬
‫מען קען נישט איינרעדן א גאנצע פאלק פון‬ ‫אין לערנען‪ ,‬אנטקעגן אמאל וואס מען האט‬ ‫דארף מען שוין אביסל רעדן און דאס מסביר‬
‫מיליאנען מענטשן אז עס איז אריבער אויף זיי‬ ‫געדארפט אסאך הארעווען צוצוקמען צו דעם‪,‬‬
‫אזא אויסערארדנטליכע געשיכטע‪ ,‬אויב עס זאל‬ ‫עס האט געדויערט לאנג ביז מען איז צוגעקומען‬ ‫זיין‪.‬‬
‫נישט זיין ריכטיג‪ .‬די תורה זאגט דאך דאס קלאר‬ ‫צו שפירן א טעם אין תורה‪ .‬עס איז אין די‬ ‫אמאליגע צייטן האט נישט אזוי‬
‫(דברים ד‪ ,‬לב)‪ִּ" :‬כי ְׁשַאל ָנא ְלָי ִמים ִראׁשִֹנים‪...‬‬ ‫לעצטע דורות דא א נייער מהלך אין לערנען‪.‬‬ ‫אויסגעפעלט‪ .‬פארוואס? ווייל אמאליגע צייטן‬
‫ֲה ִנ ְהָיה ַּכָּד ָבר ַהָּגדֹול ַהֶּזה אֹו ֲה ִנְׁש ַמע ָּכמֹהּו?"‬ ‫אין די פריערדיגע ספרים איז נישטא דער מהלך‪.‬‬ ‫איז די גאנצע אידישע גאס געווען פול מיט‬
‫קיינער האט נאך אזא מעשה נישט דערציילט‪,‬‬ ‫האט דער חידושי הרי"ם געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫אמונה‪ .‬איך געדענק ווען איך בין אויפגעוואקסן‬
‫ווייל אזא מעשה קען מען נישט פאבריצירן ‪ -‬נאר‬ ‫איז ווייל דער יצר הרע מאכט א נייער טעם‬ ‫אין ירושלים מיט זיבעציג יאר צוריק‪ ,‬ווי די גאס‪,‬‬
‫אין עבירות‪ ,‬און אן א געשמאקע טעם אויף‬ ‫די לופט‪ ,‬איז געווען פול מיט אמונה און מיט‬
‫אויב עס האט פאסירט‪.‬‬ ‫פארקערט קען מען זיך נישט שלאגן מיט אים‪,‬‬ ‫יראת שמים‪ .‬די מענער און די פרויען‪ ,‬די אלטע‬
‫און מען דארף קלארשטעלן אז "לא כצורנו‬ ‫האט מען געגעבן א נייעם טעם אין לערנען‪ ,‬זה‬
‫צורם"‪ .‬אנדערש ווי אלע רעליגיעס ‪ -‬יא‪,‬‬ ‫לעומת זה עשה אלקים‪ .‬קוקט נאך דארט‪ ,‬עס‬ ‫מיט די יונגע‪ ,‬אלע האבן געאטעמט אמונה‪.‬‬
‫אלע! ‪ -‬רעדט מען נישט דא פון א געוויסער‬ ‫"איר האט שוין אמאל געהערט פון איינרייסן‬
‫פראצענט פון מענטשן וועלכע האבן געזען דאס‬ ‫איז דא א גאנצער מאמר אויף דעם‪.‬‬ ‫דעם ארון הקודש?" ‪ -‬ווענדעט זיך צו אונז דער‬
‫אויסערגעווענליכע‪ ,‬נאר אלע אן אויסנאם‪.‬‬ ‫אמאל האט א בחור געדארפט האבן א‬ ‫ראש ישיבה מיט א רעטארישע פראגע‪ ,‬אויף‬
‫גאנצע הונדערט פראצענט פונ'ם פאלק האט עס‬ ‫שטארקער היקף אין די סוגיא צו באקומען א‬
‫געזען און געשפירט‪ .‬דאס הייסט אז די דת איז‬ ‫געשמאק אין דעם‪ ,‬היינט ווען א בחור הייבט‬ ‫וואס רוב אנוועזנדע ענטפערן אז נישט‪.‬‬
‫נישט תלוי אין דעם וואס די שוואכערע גלייבן‬ ‫קוים אן א שטיקל גמרא "תנו רבנן"‪ ,‬האט ער‬ ‫"אט הערט זיך צו צו אן אלטן איד"‪.‬‬
‫די שטארקערע אדער קלוגערע‪ ,‬ניין! אלע זענען‬ ‫שוין טועם געווען א טעם תורה‪ .‬ער לויפט שוין‬ ‫"אינמיטן טאג פלעגן א גרופע פרויען‬
‫געווען אייניג‪ .‬ביים מקבל זיין דעם דת האט דאס‬ ‫ארום הערן נאך א לומדות‪ ,‬נאך א שיעור‪ ,‬א‬ ‫אריינגיין אין שול‪ ,‬און זיי האבן געעפנט דעם‬
‫ארון הקודש און זיך אויסגעוויינט "יענך ה' יום‬
‫דער גאנצער פאלק מיטגעהאלטן‪.‬‬ ‫שטארקערער שיעור‪.‬‬ ‫צרה" מיט בכיות‪ ,‬און איינגעריסן‪ .‬דאס איז‬
‫פון די דריי מיליאן קעפיגע מאסע וועלכע‬ ‫מען רופט עס רבי חיים'ס מהלך‪ ,‬אבער עס‬ ‫נישט געווען קיין אויסערארדנטליכע ערשיינונג‪.‬‬
‫קומט פון סאך פריער‪ .‬וואס איז רבי חיים? רבי‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אז די אמונה איז געווען גוט‬
‫חיים איז געקומען שוין נאך דעם קצות מיט‬ ‫איינגעבאקן אין דעם גאנצן לעבן און וועזן פון‬
‫אידן און אידענעס‪ ,‬און דאס איז אויטאמאטיש‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪32‬‬

‫וויפיל מאל שטייט אין רמב"ן און אין‬ ‫ארום פדיון הבן‪ .‬אבער ער וועט נישט וויסן‬ ‫האט די תורה מקבל געווען עליהם ועל‬
‫אנדערע ראשונים‪ ,‬אז דער תכלית פון דעם‬ ‫פשוט'ע פסוקים חומש‪ .‬מען זאגט דאס יעדן‬ ‫דורותיהם‪ ,‬האבן גאנצע הונדערט פראצענט‬
‫אלעם איז‪ ,‬אז אידן זאלן אריינעמען אין קאפ‬ ‫טאג ביי שחרית‪ ,‬און דער בחור וועט נאך אלץ‬ ‫פון די פארזאמלטע ארום הר חורב געזען די‬
‫און אין די נשמה אז דער אויבערשטער פירט‬ ‫נישט וויסן אויב מען לערנט עס נישט מיט אים‬ ‫איינמאליגע שטורמישע מחזה‪ .‬די אנטפלעקונג‬
‫די וועלט מיט א השגחה פרטית אויף אלץ און‬ ‫(שמות יג‪ ,‬יד‪-‬טו)‪ְ" :‬ו ָהָיה ִּכי ִיְׁשָא ְלָך ִב ְנָך ָמ ָחר‬ ‫פונ'ם בורא עולם אויף די וועלט‪ .‬און זיי‪ ,‬די אלע‬
‫ֵלאמֹר‪ַ ,‬מה ּזֹאת? ְוָא ַמ ְרָּת ֵא ָליו‪ְּ ,‬בחֶֹזק ָיד הֹו ִציָאנּו‬ ‫וועלכע האבן געזען דאס אומנאטירליכע‪ ,‬האבן‬
‫אלעמען‪ ,‬בורא ומנהיג ומשגיח‪.‬‬ ‫ה' ִמִּמ ְצ ַרִים ִמֵּבית ֲע ָב ִדים‪ַ :‬וְי ִהי ִּכי ִה ְקָׁשה ַפ ְרעֹה‬
‫„„צי דארף מען לייגן א גרעסערע דגוש אויף‬ ‫מקבל געווען די תורה‪.‬‬
‫"מעמד הר סיני"‪ ,‬מער ווי אויף די אנדערע‬ ‫ְלַׁשְּל ֵחנּו‪ַ ,‬וַּי ֲהרֹג ה' ָּכל ְּבכֹור ְּב ֶא ֶרץ ִמ ְצ ַרִים"‪.‬‬ ‫מען קען נישט איינרעדן פאר א מענטש אז‬
‫א בורא עולם האט זיך צו אים באוויזן‪ ,‬און אז ער‬
‫האט מיטגעלעבט גאר א הימלדיגע הנהגה‪ ,‬אויב‬
‫איז דאס נישט געשען‪ .‬און אוודאי קען מען עס‬
‫נישט איינרעדן פאר א רבים‪ ,‬און קל וחומר בן בנו‬
‫של קל וחומר פאר א גאנץ פאלק‪ .‬ווי דער פסוק‬
‫זאגט (שם‪ ,‬לה‪-‬לו)‪ַ" :‬אָּתה ָה ְר ֵא ָת ָל ַד ַעת ִּכי ה' הּוא‬
‫ָה ֱאֹל ִקים ֵאין עֹוד ִמְּל ַבּדֹו‪ִ :‬מן ַהָּׁש ַמִים ִהְׁש ִמי ֲעָך ֶאת‬
‫קֹלֹו ְלַיְּס ֶרָּך‪ְ ,‬ו ַעל ָהָא ֶרץ ֶה ְר ֲאָך ֶאת ִאּׁשֹו ַהְּגדֹו ָלה‪,‬‬
‫ּו ְד ָב ָריו ָׁש ַמ ְעָּת ִמּתֹוְך ָה ֵאׁש" ‪ -‬איר זעלבסט האט‬
‫דאס מיטגעלעבט‪ .‬און אזוי זאגט ישעי' הנביא‬
‫(מח‪ ,‬טז)‪ִ " :‬ק ְרבּו ֵא ַלי ִׁש ְמעּו 'זֹאת'‪ֹ ,‬לא ֵמרֹאׁש‬
‫ַּבֵּס ֶתר ִּדַּב ְרִּתי" ‪ -‬די תורה ווערט אנגערופן "זאת"‬
‫התורה‪ ,‬פון אנפאנג אן ביי מתן תורה האב איך‬
‫נישט גערעדט באהאלטענערהייט‪ ,‬נאר אלע‬

‫האבן דאס געזען‪.‬‬
‫אט אזוי שטייט אין די פסוקים (שם‪ ,‬לב‪-‬לג)‪:‬‬
‫"ִּכי ְׁשַאל ָנא ְלָי ִמים ִראׁשִֹנים ֲאֶׁשר ָהיּו ְל ָפֶניָך‪ְ ,‬ל ִמן‬
‫ַהּיֹום ֲאֶׁשר ָּב ָרא ֱאֹל ִקים ָא ָדם ַעל ָהָא ֶרץ‪ּ ,‬ו ְל ִמ ְק ֵצה‬
‫ַהָּׁש ַמִים ְו ַעד ְק ֵצה ַהָּׁש ָמִים‪ֲ ,‬ה ִנ ְהָיה ַּכָּד ָבר ַהָּגדֹול‬
‫ַהֶּזה אֹו ֲה ִנְׁש ַמע ָּכמֹהּו‪ֲ :‬הָׁש ַמע ָעם קֹול ֱאֹל ִקים‬
‫ְמ ַדֵּבר ִמּתֹוְך ָה ֵאׁש ַּכ ֲאֶׁשר ָׁש ַמ ְעָּת ַאָּתה‪ַ ,‬וֶּי ִחי" ‪-‬‬
‫איז שוין געווען אזוינס אמאל אין די היסטאריע‪,‬‬
‫אז א גאנץ פאלק זאל ווערן נביאים און זען און‬
‫הערן דאס געטליכע התגלות? די תורה‪ ,‬דער‬
‫נצחיות'דיגער הייליגער דאקומענט זאגט דאס‬
‫אלס נבואה‪ :‬איר וועט זיך אין אזא טענה נישט‬
‫אנקלאפן‪ .‬קיינער קען נישט און וועט דאס נישט‬

‫דערציילן‪.‬‬
‫אזוי אויך דארף מען אויסשמועסן פאר די‬
‫בחורים דאס גאנצע געדאנק פון "יציאת מצרים"‬

‫מיט אלע פרטים‪.‬‬
‫ס'איז דא השגחה אויף די וועלט‪ ,‬ס'איז דא‬
‫השגחה פרטית‪ .‬ס'איז מבואר אין אלע ראשונים‬
‫אז די גאנצע תכלית פון די אלע ניסים איז‬
‫געווען‪" :‬וידעתם כי אני ה'" ‪ -‬איר זאלט וויסן‪.‬‬
‫ווער זאל וויסן? אונזערע קינדער און אייניקלעך‪.‬‬
‫גייט און פרעגט א גוטער בחור‪' :‬וואס‬
‫איז דער ענין פון פדיון הבן?' וועט ער וויסן די‬
‫לומדות פון די זאך‪ .‬אויב איז ער א חסיד'ישער‬
‫בחור‪ ,‬וועט ער אויך וויסן חסידי'שע ביאורים‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪33‬‬

‫המלך‪ ,‬דו ביסט געבוירן צו א טאטע א קריסט‬ ‫נביאים‪ ,‬נאר זיי אליין פונ'ם איין איינציגן גאט‪.‬‬ ‫יסודות?‬
‫און א מאמע א קריסטין‪ ,‬און דו האסט געהערט‬ ‫און די נבואה איז געבליבן ביי אידן פאר ניין‬ ‫"מעמד הר סיני" ‪ -‬דאס איז די גרעסטע‬
‫דיין גאנץ לעבן די ווערטער פון די גלחים און עס‬ ‫זאך‪ .‬דער רמב"ם זאגט‪ ,‬אז מעמד הר סיני איז‬
‫האט זיך אריינגעזעצט אין דיין מח‪ ,‬מיט'ן כח‬ ‫הונדערט יאר ביז גלות בבל"‪.‬‬ ‫דאך א זאך וואס איז "מסיר כל ספק" ‪ -‬עס‬
‫פון געוואוינהייט‪ .‬אבער דער אמת איז‪ ,‬אז די‬ ‫מ'דארף דאס גוט ערקלערן‪ ,‬אז דער‬
‫מעשה פון אותו האיש אין וועלכע דו גלייבסט‬ ‫אויבערשטער איז נתגלה געווארן פאר שישים‬ ‫נעמט אוועק יעדער ספק‪.‬‬
‫איז א זאך וועלכע דער ריינער שכל און קאלטער‬ ‫ריבוא‪ .‬ווי דער רמב"ם שרייבט אין אנפאנג יסודי‬ ‫אזוי זאגט אויך דער כוזרי‪ ,‬נאכדעם ווי דער‬
‫התורה‪ ,‬אז אונזער אמונה איז נישט געבויט אויף‬ ‫חכם נוצרי או חכם ישמעאלי האבן אפגעזאגט‬

‫לאגיק קען דאס בשום אופן נישט אקצעפטירן‪.‬‬ ‫מופתים‪ .‬ניין און ניין! אונזער אמונה איז געבויט‬ ‫זייערס‪ ,‬זאגט דער חבר‪" :‬ווייל דער בורא האט‬
‫ווער האט דאס געזען‪ ,‬ווען און וויאזוי?"‬ ‫ווייל מיר האבן אליין געזען‪" .‬שעינינו ראו ולא‬ ‫געוואלט אוועקנעמען יעדער ספק פון אידן‪,‬‬
‫זר" ‪ -‬אונזערע אויגן האבן געזען ווי דער בורא‬ ‫האט ער זיך אנטפלעקט צו זיי‪ ,‬און זיי זענען‬
‫ווייטער זאגט דארט דער רמב"ן צום קעניג‪:‬‬ ‫עולם רופט רופט‪' :‬משה משה!' און רעדט צו‬ ‫אלע געווארן נביאים‪ .‬זיי האבן אליין געזען די‬
‫"דו פארלאנגסט אז מיר זאלן גלייבן אין אותו‬ ‫קולות‪ ,‬בליצן און פייער צונגען וועלכע האבן‬
‫האיש‪ .‬אונזערע עלטערן האבן דאך אים מכחיש‬ ‫אים‪.‬‬ ‫ארומגענומען דעם בארג‪ .‬זיי האבן געזען ווי‬
‫געווען בפניו‪ ,‬און ער האט זיי נישט געקענט‬ ‫"ָּפ ִנים ְּב ָפ ִנים ִּדֶּבר ה' ִעָּמֶכם ָּב ָהר ִמּתֹוְך ָה ֵאׁש"‬ ‫משה גייט אריין אין דעם פייער‪ ,‬און זיי האבן‬
‫איבערצייגן זיינע אילוזיעס‪ ,‬זאלן מיר עס‬ ‫(דברים ה‪ ,‬ד)‪ .‬אלע אידן האבן דאס מיטגעהאלטן‪,‬‬ ‫אליין געהערט די עשרת הדברות‪ .‬זיי האבן דאס‬
‫אננעמען פון די גלחים‪ ,‬וועלכע האבן דאס בלויז‬ ‫דאס זאגט דאך דער רמב"ן אין ויכוח מיט דעם‬ ‫נישט געהערט פון יחידים און אויך נישט פון‬
‫משומד פריי פול‪ ,‬פארנט פונ'ם קעניג‪" :‬אדוני‬
‫געהערט א שמועה רחוקה?"‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪34‬‬

‫ארבעטן‪ .‬דאס זאגט די תורה פאר'ן דור האחרון‪:‬‬ ‫היינט געזאגט אז ער פארשטייט נישט‪ ,‬ער האט‬ ‫המפורסמות אינן צריכות ראיה‪ .‬דאס איז א‬
‫"אֹו ֲה ִנְׁש ַמע ָּכמֹהּו?" ‪ -‬האט מען שוין געהערט‬ ‫נישט קיין קשיות און איז נישט בכח צו דערהייבן‬ ‫כלל‪ ,‬א זאך וועלכע אלע ווייסן דארף נישט קיין‬
‫תירוצים‪ ,‬פארדריי אים נישט דעם קאפ‪ .‬אבער‬ ‫ראיה‪ .‬איך בין געפארן צום ציון פונ'ם רבי'ן רבי‬
‫איינער זאל אפילו פראדוצירן אזא ליגנט‪.‬‬ ‫די תורה זאגט‪' :‬דו הייב אן צו רעדן צו אים‪ ,‬ווייל‬ ‫אלימלך זי"ע קיין ליזענסק‪ ,‬פון וואנעט ווייס איך‬
‫די תורה רעדט צו אונז און שמועסט און‬ ‫עס קען טאקע זיין אז די אומשטענדן לאזן אים‬ ‫אז ער ליגט דארט? איך קען איינעם וואס איז‬
‫פרעגט‪ :‬ווייסט איר פון נאך אזא מציאות פון א‬ ‫יעצט אפשר נישט פרעגן‪ ,‬אבער די קשיות וועלן‬ ‫געווען ביי די לויה? איך קען איינעם וועלכע האט‬
‫וואונדער‪-‬רינגל וועלכע איר האט מיטגעלעבט?‬ ‫נאך אנקומען צו אים‪ .‬דערפאר זאג אים שוין‬ ‫געקענט איינעם וועלכער איז געווען ביי די לויה?‬
‫"אֹו ֲה ִנָּסה ֱאֹל ִקים ָלבֹוא ָל ַק ַחת לֹו גֹוי ִמֶּק ֶרב ּגֹוי‪,‬‬ ‫נאר עס איז א דבר מפורסם און עס דארף נישט‬
‫ְּב ַמּסֹת ְּבאֹתֹת ּו ְבמֹו ְפ ִתים ּו ְב ִמ ְל ָח ָמה ּו ְבָיד ֲחָז ָקה‬ ‫יעצט די תירוצים'‪.‬‬
‫ּו ִבְזרֹו ַע ְנטּוָיה ּו ְבמֹו ָר ִאים ְּגדֹ ִלים‪ְּ ,‬ככֹל ֲאֶׁשר ָעָׂשה‬ ‫די היינטיגע בחורים ווייסן אלעס‪ .‬איך רעד‬ ‫קיין ראיה‪.‬‬
‫ָלֶכם ה' ֱאֹל ֵקיֶכם ְּב ִמ ְצ ַרִים ְל ֵעיֶניָך" (דברים ד‪ ,‬לד)‪.‬‬ ‫מיט זיי און איך זע‪ ,‬זיי ווייסן פון עוואלוציע‪,‬‬ ‫א גאנצע פאלק האט געזען‪ ,‬און עס‬
‫און שטענדיג מערקט די תורה אן‪ ,‬אז אלעס‬ ‫פון אלטע ביינער און ציינער‪ ...‬דערפאר‪ ,‬רעד‬ ‫איבערגעגעבן לדורותם אחריהם‪ ,‬דאס איז א‬
‫איז פארגעקומען "לעיניך" ‪ -‬פארנט פון אייערע‬ ‫אריין אין אים דער פועל יוצא פון אלע ניסים פון‬ ‫דבר מוסכם ומפורסם‪ ,‬וועלכע איז קיינעם נישט‬
‫אויגן‪ .‬איר זעלבסט האט דאס מיטגעלעבט‪ .‬יא‪,‬‬ ‫איינגעפאלן מכחיש צו זיין ביז תקופת ההשכלה‪,‬‬
‫דאס איז די ראיה אויף די אמת'קייט פון דעם‬ ‫יציאת מצרים‪" :‬וידעתם כי אני ה'"‪.‬‬ ‫הונדערט אכציג יאר צוריק‪ .‬פארוואס? ווייל מען‬
‫דת‪ ,‬ווארום איר זעלבסט האט דאך געזען די‬ ‫„„ווי אזוי איז מען מסביר פאר בחורים דעם‬ ‫קען דאס נישט מכחיש זיין‪ ,‬גענוי ווי מען קען‬
‫כלל פון "אין אדם מוריש שקר לבניו" ‪ -‬א‬ ‫נישט אויפמאכן אזא מעשה‪ .‬מען קען נישט‬
‫אלע התגלות'ן‪.‬‬ ‫מענטש געבט נישט איבער קיין ליגנט פאר‬ ‫איינרעדן א גאנץ פאלק‪ ,‬און אפילו נישט פאר‬
‫עס איז א חיוב גמור דאס צו לערנען מיט‬ ‫זיינע קינדער‪ .‬די גאנצע וועלט פון אינדיע‬ ‫א צענטל פאלק‪ ,‬אז איר האט אלע געהאט אזא‬
‫די קינדער‪ .‬אזוי שטייט אין רמב"ן אויפ'ן פסוק‬ ‫ביז אפריקע איז דאך פול מיט שקר וואס די‬ ‫התגלות גענוי אזוי‪ ,‬און אז מען קען עס נישט‬
‫(שם‪ ,‬ט‪-‬י)‪ְ" :‬והֹו ַד ְעָּתם ְל ָבֶניָך ְו ִל ְבֵני ָבֶניָך‪ :‬יֹום‬
‫ֲאֶׁשר ָע ַמ ְדָּת ִל ְפֵני ה' ֱאֹל ֶקיָך ְּבחֵֹרב"‪ ,‬אז עס איז א‬ ‫עלטערן געבן איבער פאר קינדער?‬ ‫מכחיש זיין ווען עס האט פאסירט‪.‬‬
‫חיוב איבערצוגעבן די אלע זאכן פאר די קינדער‪,‬‬ ‫"אין אדם מוריש שקר לבניו" איז א לשון‬ ‫"איך מעג זאגן אן אייגענעם געדאנק?" ‪-‬‬
‫ווייל דער באשעפער האט אלעס געטון כדי מען‬ ‫פון ראשונים‪ .‬מען דארף קוקן וואס דער טאטע‬ ‫פרעגט דער ראש ישיבה מיט אן אייגנארטיגער‬
‫זאל דאס לערנען מיט די קינדער‪ .‬מען זאל זיי‬ ‫דערציילט‪ ,‬וואס איז זיין געשיכטע וועלכע ער‬
‫דערציילן דעם גאנצן שרעקעדיגן מעמד פון מתן‬ ‫ענוות חן‪.‬‬
‫תורה‪ ,‬די קולות און דאס פייער‪ ,‬כדי דאס זאל‬ ‫געבט איבער‪.‬‬ ‫אין תהלים שטייט (עח‪ ,‬ב‪-‬ה)‪ֶ " :‬א ְפְּת ָחה‬
‫ביי די מוסולמענער זאגט דער טאטע אז‬ ‫ְב ָמָׁשל ִּפי ַאִּבי ָעה ִחידֹות ִמִּני ֶק ֶדם"‪ ,‬און דער‬
‫אריינגיין אין זייערע הערצער‪.‬‬ ‫מוכאמעד האט דערציילט אז ער האט געהאט א‬ ‫משורר דערציילט באריכות די ניסים פון יציאת‬
‫דער רמב"ן שמועסט דאס אויך אויס אין‬ ‫נבואה‪ ,‬אלעס איז געבויט אויף וואס דער טאטע‬ ‫מצרים‪ֲ " :‬אֶׁשר ָׁש ַמ ְענּו ַוֵּנ ָד ֵעם ַו ֲאבֹו ֵתינּו ִסְּפרּו‬
‫ספר המצוות‪ ,‬און ער שרייבט‪" :‬דו זאלסט נישט‬ ‫האט געהערט פון מוכאמעד‪ .‬דאס זעלבע ‪ -‬אויף‬ ‫ָלנּו" ‪ -‬וואס מיר האבן געהערט פון אונזערע‬
‫פרעגן פארוואס די גמרא אין מסכת קידושין‬ ‫אן אנדערן אופן ‪ -‬ביי די קריסטן‪ ,‬און ביי אלע‬ ‫עלטערן‪ .‬איז מיר שווער‪ ,‬איז דאס דען א משל‬
‫לערנט ארויס פון דעם פסוק דער חיוב צו‬ ‫כיתות עובדי עבודה זרה איבער גאר די וועלט‪.‬‬
‫לערנען מיט א קינד תורה‪ ,‬ווייל דער לימוד פון‬ ‫אבער וואס האבן אונזערע עלטערן‬ ‫און א חידה? ס'איז דאך א מעשה שהי'!‬
‫אמונת התורה דאס איז תורה‪ ,‬און דאס איז א‬ ‫דערציילט? אז דאס גאנצע פאלק האט‬ ‫איז מיר איינגעפאלן אן הרגשה‪ ,‬אז מ'קען‬
‫מצות לא תעשה נישט צו פארגעסן אויף אלע‬ ‫מיטגעלעבט מתן תורה‪ ,‬אלע האבן געזען און‬ ‫מאכן א משל אויך פון אן אמת'ע מעשה ‪ -‬אויב‬
‫אלע האבן עס איבערגעגעבן פאר די קינדער!‬ ‫איך וויל בעיקר דער תכלית פון דעם‪ ,‬דער פועל‬
‫דורות‪ ,‬פון טאטע צו קינד"‪.‬‬ ‫אזויווי די תורה זאגט אונז אן‪ ,‬אז מיר זאלן דאס‬ ‫יוצא פון דעם‪ .‬די ניסים פון יציאת מצרים מאך‬
‫און אזוי שרייבט אויך דער רמב"ם אין דעם‬ ‫איך פאר א משל‪ .‬פארוואס? ווייל איך וויל בעיקר‬
‫בריוו וואס ער האט געשיקט קיין תימן‪ ,‬ווען זיי‬ ‫דערציילן פאר אונזערע קינדער‪.‬‬ ‫דער פועל יוצא‪ ,‬דער נמשל‪ ,‬וואס דאס איז ‪ -‬אז‬
‫האבן זיך געוואנדן צו אים צוליב דעם געפערליכן‬ ‫אבער קיין איין גלויבן ‪ -‬סיי בעפאר מתן‬ ‫עס זאל אונז אריינגיין אין די ביינער ‪ -‬אז‪ַ" :‬וָּי ֶקם‬
‫בלבול המוחות וועלכע האט זיי באטראפן‪ ,‬און‬ ‫תורה און סיי נאכדעם‪ ,‬ביז'ן היינטיגן טאג ‪-‬‬ ‫ֵעדּות ְּבַי ֲעקֹב‪ְ ,‬ותֹו ָרה ָׂשם ְּבִיְׂש ָר ֵאל‪ֲ ,‬אֶׁשר ִצָּוה ֶאת‬
‫אזוי שרייבט ער‪" :‬איר זאלט אויפציען אייערע‬ ‫טענה'ט נישט‪ ,‬אז דאס גאנצע פאלק האט געזען‬
‫קינדער מיט'ן זכרון פון דעם פארכטיגן מעמד‪,‬‬ ‫און געהערט דאס התגלות‪ .‬פשוט‪ ,‬ווייל מען‬ ‫ֲאבֹו ֵתינּו ְלהֹו ִדי ָעם ִל ְבֵני ֶהם"‪.‬‬
‫און איר זאלט דאס גרויס מאכן פאר זיי גענוי ווי‬ ‫קען נישט פארקויפן פאר מענטשן‪' :‬איר האט‬ ‫און אז א איד רעדט שוין יא פסח ביינאכט‬
‫דער באשעפער האט דאס גרויס געמאכט‪ ,‬ווייל‬ ‫געזען שטורמישע אנטפלעקונגען פון הימל‪ ,‬און‬ ‫פון די מכות‪ ,‬איז עס נאר די מעשה‪ ,‬דער משל‪,‬‬
‫דאס איז דער עמוד האמונה‪ ,‬אז א גאנץ פאלק‬ ‫דער בורא עולם האט אייך געגעבן א קלארער‬ ‫אבער ער זאגט נישט גענוג ארויס דעם פועל‬
‫זאל הערן דעם ווארט פון בורא עולם און זען זיין‬ ‫לעבנסוועג'‪ ,‬אויב עס האט פאקטיש נישט‬ ‫יוצא‪ ,‬דער נמשל פון די גאנצע זאך‪" ,‬כי אני ה'‬
‫בקרב הארץ"‪ ,‬אז דער באשעפער איז דער מנהיג‬
‫כבוד מיט די אייגענע אויגן"‪.‬‬ ‫פאסירט און איז א פשוט'ער ליגנט‪.‬‬
‫וועלכע סארטן נושאים וואלט דער ראש‬ ‫דאס איז די סיבה פארוואס קיין איין‬ ‫לכל הברואים‪ ,‬ועשה ועושה ויעשה‪.‬‬
‫ישיבה אויסגערעכנט אויף די פינגער וואס‬ ‫רעליגיע האט נישט "נאכגעמאכט" אזא סארט‬ ‫מען פרעגט צי מען דארף רעדן צו קינדער?‬
‫מ'דארף פון דעם מאכן סוגיות‪ ,‬וואס מ'זאל‬ ‫ליגנט‪ ,‬כאילו זייער גאנצע פאלק האט געהאט‬ ‫די תורה הייסט רעדן צו אלע סארט קינדער‪ ,‬און‬
‫א התגלות‪ .‬פשוט ווייל אזא ליגנט קען נישט‬ ‫צום שאינו יודע לשאול את פתח לו! אלע וואלטן‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪35‬‬

‫"לאזט אפ אלע ראשונים אויף א מינוט" ‪-‬‬ ‫דאס לערנען מיט די בחורים?‬
‫זאגט דער ראש ישיבה מיט א העכערער טאן‬ ‫א קורצע ביישפיל איז‪ :‬יציאת מצרים‪ ,‬מתן‬

‫‪" -‬א ּפאר פסוקים חומש קענט איר?"‬ ‫תורה‪ ,‬און די פערציג יאר אין מדבר‪.‬‬
‫מען האט פאראויס געזאגט אויף אונז דאס‬ ‫„„פערציג יאר אין מדבר איז א נושא פאר‬
‫ערגסטע‪ְ" :‬וָאנֹ ִכי ַה ְסֵּתר ַא ְסִּתיר ָּפַני ַּבּיֹום ַההּוא"‬
‫(דברים לא‪ ,‬יח)‪ ,‬אלע צרות אין די וועלט וועט‬ ‫זיך?‬
‫אויף אייך אריבערגיין‪ ,‬ווי די תוכחות רעכענען‬ ‫יא‪ ,‬פערציג יאר‪.‬‬
‫אויס‪ .‬איר וועט ווערן צעזייט און צעשפרייט ‪-‬‬ ‫"פערציג יאר האט מען זיך געשטאפט מיט‬
‫"ֶו ֱה ִפי ְצָך ה' ְּב ָכל ָה ַעִּמים‪ִ ,‬מ ְק ֵצה ָהָא ֶרץ ְו ַעד ְק ֵצה‬ ‫אמונה" ‪ -‬פלעגט דער "משגיח" רבי חאצקל‬
‫ָהָא ֶרץ" (שם כח‪ ,‬סד)‪ .‬שמדיות און גירושים‪,‬‬ ‫לעווינשטיין זאגן‪ .‬דאס זאגט שוין דער כוזרי‪,‬‬
‫קרייץ‪-‬ציגלער מיט קאזאקן‪ ,‬אויטא‪-‬דא‪-‬פע'ס‬ ‫און נאך פריער ‪ -‬רב סעדיה גאון‪.‬‬
‫מיט בלוט‪-‬בלבולים‪ ,‬קרעמאטאריומס מיט‬ ‫רב סעדיה גאון שרייבט (בהקדמה לספרו‬
‫טויט‪-‬מארשן‪ ,‬און דאך וועט איר בלייבן א‬ ‫אמונות ודעות)‪" :‬לדעתי איז דער נס פון די מן‬
‫פאלק‪ְ" :‬וַאף ַּגם זֹאת‪ִּ ,‬ב ְהיֹו ָתם ְּב ֶא ֶרץ אְֹי ֵבי ֶהם‪,‬‬ ‫מער וואונדערליך פון אלע ניסים‪" ,‬לפי שהדבר‬
‫ֹלא ְמַא ְסִּתים ְוֹלא ְג ַע ְלִּתים ְל ַכֹּל ָתם‪ְ ,‬ל ָה ֵפר ְּב ִרי ִתי‬ ‫המתמיד הוא יותר מפליא מן הדבר שאינו‬
‫ִאָּתם" (ויקרא כו‪ ,‬מד)‪ .‬נאך זאגט דער פסוק (שם‬ ‫מתמיד" ‪ -‬א נס תמידי איז שטארקער פון א נס‬
‫כח‪ ,‬סב)‪ְ" :‬ו ִנְׁשַא ְרֶּתם ִּב ְמ ֵתי ְמ ָעט‪ַּ ,‬ת ַחת ֲאֶׁשר‬ ‫שאינו תמידי‪ .‬פערציג יאר אין א ציה האבן זיך‬
‫ֱהִיי ֶתם ְּככֹו ְכ ֵבי ַהָּׁש ַמִים ָלרֹב‪ִּ ,‬כי ֹלא ָׁש ַמ ְעָּת ְּבקֹול‬ ‫א מאסע פון מיליאנען געשפייזט אויף הימליש‬
‫ברויט וואס דער בורא האט געמאכט בנס‬
‫ה' ֱאֹל ֶקיָך"‪.‬‬ ‫יעדן טאג פון פריש‪ .‬וואלט דאס געווען עפעס‬
‫ירמיהו הנביא זאגט דאס אויך ארויס‬ ‫א קונץ‪ ,‬וואלטן די פילאזאפן און חכמים דאס‬
‫קלאר (ל‪ ,‬יא)‪ִּ" :‬כי ֶא ֱעֶׂשה ָכ ָלה ְּב ָכל ַהּגֹוִים ֲאֶׁשר‬ ‫נאכגעמאכט פאר זיך און די תלמידים‪ ,‬כדי זיי‬
‫ֲה ִפצֹו ִתיָך ָּׁשם‪ַ ,‬אְך אֹ ְתָך ֹלא ֶא ֱעֶׂשה ָכ ָלה‪ְ ,‬וִיַּס ְרִּתיָך‬ ‫זאלן קענען עוסק זיין אין חכמה‪ ,‬און זיך נישט‬
‫ַלִּמְׁשָּפט‪ְ ,‬וַנֵּקה ֹלא ֲאַנֶּקָּך" ‪ -‬טראץ אלע צרות‬ ‫דארפן פלאגן אויף ברויט"‪.‬‬
‫וואס מען זאגט אייך פון פאראויס‪ ,‬וועט איר‬ ‫רב סעדיה גאון איז ממשיך‪" :‬עס איז‬
‫אוממעגליך צו זאגן אזא ליגנט פאר די‬
‫בלייבן א פאלק‪.‬‬ ‫קינדער‪' :‬מיר האבן זיך געשפייזט פערציג יאר‬
‫א מענטש קען דאס פארזאגן? ווער וואלט‬ ‫מיט הימלישע שפייז'‪ ,‬ווייל די קינדער וואלטן‬
‫זיך געוואגט דאס פאראויס זאגן‪ ,‬אויב נישט דער‬ ‫געפרעגט‪' :‬פערציג יאר? וועלכע יארן? ווען און‬
‫לעבעדיגער באשעפער בורא ומנהיג‪ .‬צי דארף‬ ‫וואו?' און דאס איז פשט אין פסוק (ישעי' מג‪ ,‬י)‪:‬‬
‫"ַאֶּתם ֵע ַדי ְנ ֻאם ה'" ‪ -‬איר זענט מיינע עדות‪ ,‬יא‬
‫מען א שטארקע ראי' אויף תורה מן השמים?‬ ‫איר אליין וואס האבן דאס געהערט פון אייערע‬
‫ווען מען זאגט די ווערטער פאר א בחור‪,‬‬
‫לעבט ער אויף‪ ,‬זיינע אויגן הייבן אן שיינען און‬ ‫עלטערן"‪.‬‬
‫זיין נשמה ווערט געזעטיגט‪ ,‬און א שלוה און‬ ‫אין די ווערטער פון רב סעדיה אויף דעם‬
‫נס תמידי איז נכלל אויך‪ ,‬אז מען האט פערציג‬
‫צופרידנקייט דעקט איבער זיין נפש‪.‬‬ ‫יאר געטרונקען וואסער פון א שטיין‪ ,‬בשעת מען‬
‫זיצט אין א געטליכן שאטן ‪ -‬ווען דער ענן ה' איז‬
‫„„עס זענען אבער דא מענטשן וואס האבן‬ ‫אויסגעשפרייט העכער אידישע קעפ‪ .‬מען קען‬
‫מורא צו רעדן דערוועגן ווייל עס איז "חקירה"?!‬ ‫דאס נישט איינרעדן א גאנץ פאלק אויפאמאל‪,‬‬
‫דער ראש ישיבה זיצט מיט פארמאכטע‬ ‫אז זיי האבן מיטגעלעבט א נס אזא לאנגע צייט‪,‬‬
‫אויגן און רעדט‪ ,‬גאנץ שטיל אבער מיט א פייער‪,‬‬ ‫פאר צענדליגע יארן‪ .‬די שענסטע און גרעסטע‬
‫אריינלייגנדיג גלייכצייטיג א געוואלד מיט רגש‬ ‫ישיבה אין היסטאריע איז געווען אין מדבר‪,‬‬
‫משה ואהרן מיט די זקנים האבן געלערנט תורה‬
‫אין די ווערטער‪.‬‬
‫זאגט זיי איין פסוק אין די תורה (דברים לא‪,‬‬ ‫און אמונה מיט די אידן‪.‬‬
‫כא)‪ְ" :‬ו ָע ְנ ָתה ַהִּׁשי ָרה ַהּזֹאת ְל ָפָניו ְל ֵעד‪ִּ ,‬כי ֹלא‬ ‫ווייטער די נביאות פון די תורה שנתקיימו‪,‬‬
‫ִתָּׁש ַכח ִמִּפי ַז ְרעֹו"‪ .‬דער פסוק באגלייט אונז שוין‬
‫דריי טויזנט יאר‪ ,‬און מיט'ן כח פון דעם פסוק‬ ‫איז א נושא פאר זיך‪.‬‬
‫לעבן מיר‪ .‬דאס דארף מען מפתח זיין‪ .‬מען דארף‬ ‫„„דער ראש ישיבה מיינט דער רמב"ן פון די‬
‫דאס צונעמען און צולייגן‪ ,‬א בחור קען דאס‬ ‫תוכחות‪ ,‬וויאזוי אלעס איז פונקטליך מקויים‬
‫נישט פארשטיין? דער פסוק שרייט געוואלד‪,‬‬
‫דאס איז א גאנצער נושא! וואו ווערט דערמאנט‬ ‫געווארן?‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪36‬‬

‫דער ראש ישיבה טרעט נישט אפ פון דעם‬ ‫דארף מען מער נאמנות פון דעם? קען איינער‬ ‫"את השירה הזאת?" אינמיטן דעם הסתר פנים!‬
‫נושא‪ .‬ער רעדט ווייטער‪ ,‬און אלע נייגן צו אן‬ ‫האבן מער נאמנות פון דעם? א מענטש קען דאס‬ ‫דאס דארף מען ארויסברענגען מיט שווארצע‬
‫זאגן? א מלאך קען דאס זאגן? ווער האט דאס‬
‫אויער‪.‬‬ ‫געזאגט? א פסוק וואס שטייט פאר איבער דריי‬ ‫אותיות‪.‬‬
‫רוב עולם קען שוין די רייד‪ ,‬אבער זיי ווילן‬ ‫טויזנט יאר צוריק! ס'ארבעט! עס איז דא איינער‬ ‫זאגט מיר‪ :‬דאס איז חקירה? דאס איז דאך‬
‫עס פארט איבערהערן‪ ,‬מיט'ן ניגון און מיט'ן‬ ‫וואס איז בעל הבית אויף די וועלט‪" .‬אתה הוא‬
‫קנייטש‪ .‬עס ציט זיי ווי א מאגנעט‪ ,‬די ווערטער‬ ‫א פסוק חומש!‬
‫ראשון ואתה הוא אחרון"‪.‬‬ ‫דער עצם דבר פלא וואס מיר זעען‪ ,‬אז דאס‬
‫איז זיי מושך אין אנדערע וועלטן‪.‬‬ ‫דאס איז חקירה? מען דארף פארמאכן דעם‬ ‫פאלק האט א קיום נאך אזוי פיל טויזנטער יארן‪,‬‬
‫נאך סאביבאר‪ ,‬טרעבנלינקע און אוישוויץ‪,‬‬ ‫קאפ פאר א בחור? הקב"ה האט זיך באוויזן ביי‬ ‫האט שוין דער קיסר געזאגט צו רבי יהושע‬
‫האבן אלע געהאלטן אז כלל ישראל איז דערנאך‪.‬‬ ‫מתן תורה‪" :‬אתה נגלית בענן כבודך‪ ,‬מן השמים‬ ‫(אסת"ר פ"י)‪" :‬גדולה הכבשה" ‪ -‬ווי גרויס איז‬
‫שוין נישטא דער אריגינעלער איד וועלכער‬ ‫השמעתם קולך"‪ ,‬צי האט מען געדארפט צומאכן‬ ‫דאס שעפסל‪ ,‬וועלכע שטייט אליין קעגן זיבעציג‬
‫טראגט מיט זיך די בשורת התורה‪ .‬דער גרויסער‬ ‫די אויגן ווייל דאס איז חקירה? אדרבה‪ ,‬פרובירט‬ ‫וועלף‪ .‬האט אים רבי יהושע געענטפערט‪" :‬גדול‬
‫קאפ‪ ,‬דער ערשטער ציוניסיטשער פרעמיער‬ ‫דאס צו רעדן צו בחורים און עס וועט זיי ליכטיג‬ ‫הוא הרועה שמצילה!" ‪ -‬די גרויסקייט געהער‬
‫האט אפן געזאגט‪ ,‬אז עס איז א פראגע פון‬ ‫ווערן‪ ,‬זייערע נשמות וועלן אנהייבן ברענען הויך‬ ‫צום פאסטוך‪ .‬און אלץ האט שוין דער רבש"ע‬
‫צייט ביז די שיריים פונ'ם חרדיש'ן איד וועט‬ ‫פאראויס געזאגט אין איין פסוק אין די תורה‪:‬‬
‫אויסגעמעקט ווערן‪ .‬און דא זעען מיר‪ ,‬מען‬ ‫און גלייך ווי פרישע פלאמען‪.‬‬
‫"כי לא תשכח מפי זרעו‪"...‬‬

‫שבת שקלים‪ ,‬פרשת משפטים תשע"ח‪,‬‬
‫במרומי הרי הקעטסקילס‬

‫פון די וועלט‪ .‬איר ווייסט פארוואס ער האט עס געזוכט? ער‬ ‫דער שבת פאלט ביי‪ ,‬בשעת די שניי הערט אויף צו פאלן‪.‬‬
‫האט געוואלט ארויפלייגן א טאוול "בית המשוגעים"‪ ...‬און מיר‬ ‫די קעלט פארהארטעוועט די שניי‪ ,‬און עס איז שניי‪-‬ווייס אויפ'ן‬
‫דארפן זיך שעמען פאר זיי?! פארוועם? פאר זייער טפשות?! פאר‬
‫זייער חכמה וואס מיר האבן שוין געזען וואו עס פירט‪ ,‬און אז עס‬ ‫גאנצן האריזאנט‪.‬‬
‫האט קיין שום נאמנות נישט?! מיט די חכמה האט מען אפגעטוען‬ ‫הונדערטער תלמידים‪ ,‬זענען זיך צוזאמענגעקומען מיט זייער‬
‫מיתות משונות ואכזריות וואס מען קען דאס נישט אויסרעדן? זו‬ ‫ראש ישיבה‪ .‬אלע זענען איידל און חשוב‪ ,‬אלע רעדן שטיל און‬
‫האלטן דעם שבת אויף א הויכער סטאנדארט‪ .‬זיי דאווענען‬
‫חכמה וזו שכרה!"‬ ‫אזויווי אידן וואס מען האט מיט זיי געלערנט סידור מיט כמה‬
‫"איין חכמה איז דא אויף די וועלט‪' :‬תורת ה' תמימה מחכימת‬
‫פשטים‪.‬‬
‫פתי'"‪.‬‬ ‫אויסער די סעודות און בעטן‪ ,‬איז דא נאך איין זאך אויף‬
‫נאך זאגט דער ראש ישיבה‪:‬‬ ‫וועלכע אידישע נשמות לעכצן‪ :‬דיבורים פון דעם ראש ישיבה‪ .‬ער‬
‫"פערציג יאר האבן אידן געגעסן מן פון הימל‪ .‬נישט בלויז דער‬
‫מן‪ ,‬נאר אויך די אמונה‪ ,‬איז געווארן נבלע באיברים‪ .‬טויזנטער‬ ‫רעדט פיר מאל דורך אויס דעם שבת‪.‬‬
‫יאר מאכן אידן "לחם משנה" אום שבת און מען דעקט דאס צו‪.‬‬ ‫ווען דער ראש ישיבה רעדט הערן אלע אויס‪ ...‬און טאקע‬
‫פארוואס? א זכר צום מן‪ .‬א זכר אז מיר זאלן דאס געדענקן‪ ,‬אז‬ ‫ווייל זיי ווייסן יא פון וואס ער גייט רעדן‪ .‬ער רעדט פון וואס ער‬
‫דאס זאל אריינדרינגען צו אונז אין די נפשות‪ ,‬כדי מיר זאלן לעבן‬ ‫רעדט שטענדיג און דאס ציט אידישע נשמות‪ .‬זיי ווילן דאס הערן‬

‫מיט דעם"‪.‬‬ ‫און איבערהערן מיט נאך א קנייטש און נאך א ביאור‪.‬‬
‫‪" -‬אה‪ ,‬יעצט פארשטייט מען שוין‪ ,‬פארוואס אין די שטאט‬ ‫דער ראש ישיבה צעקאכט זיך‪" :‬משוגעים זענען זיי‪ .‬אזא‬
‫איז נישטא קיין שניי‪ ,‬נאר דא אויף די בערג"‪ ,‬קלערט צו זיך א‬ ‫וועלט‪ ,‬אזא בריאה‪ ,‬אזוי שיין אזוי געשמאק‪ ,‬אזוי זיס‪ ,‬מיט א‬
‫סדר‪ ,‬מיט א חכמה אין קץ‪ ,‬דאס האט זיך אליין געמאכט? וועמען‬
‫משתתף‪...‬‬
‫איז דאס איינגעפאלן? פשוט'ע משוגעים!"‬
‫"חז"ל זאגן‪ ,‬אז אלכסנדר מוקדון האט געזוכט דער טויער‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪37‬‬

‫האט ער נישט קיין שמחת החיים‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫זיי אונז שוין אויפגעגעסן לעבעדיגערהייט"‪.‬‬ ‫מוטשעט זיך ווייטער אויף אביי ורבא‪ .‬א‬
‫נישט קיין באשעפער‪.‬‬ ‫יונג בחור'ל ציט איין דעם שטערן‪ ,‬ער איז‬
‫פרק ג׳‪:‬‬ ‫נישט רואיג‪" :‬לימא מתניתין דלא כסומכוס"‬
‫דער דור לעבט נישט‪ .‬ס'איז נישט קיין‪" :‬כי‬ ‫‪ -‬פארוואס שטימט נישט דער סתמא דמשנה‬
‫בם חייתני"‪ ,‬מ'האט נישט קיין חיות‪ .‬אויב מ'קען‬ ‫"ושננתם לבנך‬ ‫מיט'ן תנא סומכוס? דאס איז נישט קיין ראיה אז‬
‫נעמען א שבת און שלאפן א גאנצן שבת‪ ,‬האט‬ ‫ודברת בם"‬
‫ער נישט קיין הרגש פון שבת! זאגט מיר וואס‬ ‫אונזער תורה איז אמת?‬
‫דאס איז ביי א בחור "שבת"‪ ,‬ווען מ'טאר נישט‬ ‫די וויכטיגע יסודות הדת וואס‬ ‫עס קומען צי נאך חומרות והידורים אין‬
‫רעדן פון בריאת העולם‪ ,‬מען טאר גאר נישט‬ ‫מיר דארפן איבערגעבן פאר די‬ ‫תפילין וציצית‪ ,‬נאך ספרים אין אלע מקצועות‬
‫התורה‪ .‬וואס ציט די בחורים? וואס מוטשעט די‬
‫רעדן!‬ ‫קומענדיגע דורות‬ ‫יונגעלייט? וואס דרוקט די זקני תלמידי חכמים?‬
‫שבת ווערט אנגערופן‪" :‬כי אות היא ביני‬ ‫איין זאך‪" :‬כי לא תשכח מפי זרעו!" איין פסוק‬
‫וביניכם"‪ .‬טאר מען נישט רעדן פונ'ם עצם שבת‪,‬‬ ‫„„וואס איז דער ענין פון רעדן פון די סארט‬ ‫אין די תורה‪ .‬די הבטחה פונ'ם נביא בשם ה'‬
‫ענינים‪ ,‬פאר א חשוב'ע ישיבה בחור וועלכע‬ ‫(ישעי' נט‪ ,‬כא)‪" :‬רּו ִחי ֲאֶׁשר ָע ֶליָך ּו ְד ָב ַרי ֲאֶׁשר‬
‫בלויז פון די ענינים ארום שבת?‬ ‫ַׂש ְמִּתי ְּב ִפיָך‪ֹ ,‬לא ָימּוׁשּו ִמִּפיָך ּו ִמִּפי ַז ְר ֲעָך ּו ִמִּפי‬
‫מ'שרייט‪ְ" :‬וָׁש ְמרּו ְבֵני ִיְׂש ָר ֵאל ֶאת ַהַּׁשָּבת"‪,‬‬ ‫זיצט אין די ישיבה על מכונו?‬
‫מ'שרייט שבת‪ ,‬וואס איז דאס שבת? שבת איז‬ ‫דער פסוק זאגט (משלי כט‪ ,‬יח)‪ְּ" :‬ב ֵאין ָחזֹון‬ ‫ֶז ַרע ַז ְר ֲעָך‪ָ ,‬א ַמר ה'‪ֵ ,‬מ ַעָּתה ְו ַעד עֹו ָלם"‪.‬‬
‫א גאנצן טאג אן אות‪ ,‬וואס דא איז געווען א‬ ‫ִיָּפ ַרע ָעם!" ‪ -‬אז די נבואה איז נישט קלאר ביי א‬ ‫מען דארף חזר'ן די ווערטער פון רבי יעקב‬
‫חידוש העולם‪ .‬אין כוזרי שטייט‪ ,‬אז שבת איז‬ ‫איד פארלירט ער אלע גרעניצן‪ ,‬ער האט מער‬ ‫עמדין‪ ,‬אין די הקדמה אויפ'ן סידור‪" :‬נאך‬
‫די "למעשה" פון אמונה‪ ,‬חידוש העולם במעשה‪.‬‬ ‫נישט קיין הגבלות‪ .‬אויב די אמונה איז נישט‬ ‫אזויפיל צרות ווי א געיאגטע און פארפלאגטע‬
‫א בחור דארף דאס נישט וויסן? וואס איז‬ ‫קלאר‪ ,‬פארוואס זאל ער לערנען? לערנען איז‬ ‫שאף‪ ,‬זענען מיר נאכאלץ דא‪ .‬מען האט אונז‬
‫דאס "שבת"? דאס טאר מען נישט רעדן מיט‬ ‫נישט קיין גרינגע זאך‪ .‬אויב ער האט נישט קיין‬ ‫נישט געקענט אויסראטן‪ .‬די מעכטיגע אומות‬
‫געשמאק אין לערנען‪ ,‬פארוואס זאל דער בחור‬ ‫פון אמאל זענען נישטא‪ ,‬זייערע נעמען זענען‬
‫קיין בחורים?‬ ‫זיצן און לערנען‪ .‬ער מוטשעט זיך וואס איז פשט‬ ‫אין די היסטאריע ביכער‪ ,‬אבער מיר אידן‬
‫איך פרעג א שאלה‪ .‬עס שטייט‪ִּ" :‬כי ֵׁשֶׁשת‬ ‫אין רמב"ם‪ .‬פארוואס? אויב ער האט נישט קיין‬ ‫זענען נאך אלץ דא‪ ,‬קיין איין אות וניקוד פון די‬
‫ָי ִמים ָעָׂשה ה' ֶאת ַהָּׁש ַמִים ְו ֶאת ָהָא ֶרץ"‪ .‬דאס‬ ‫אמונה אז דאס איז אן עיקר זאך‪ ,‬און אז מיט‬ ‫תורה האבן מיר נישט פארגעסן‪ ,‬און אלע דברי‬
‫איז שבת‪ ,‬אריינצונעמען די יסודות פון חידוש‬ ‫דעם ווערט ער נאנט צום אויבערשטן‪ ,‬פארוואס‬ ‫חכמים האלטן מיר אן‪ .‬וואס וועט דער פילאזאף‬
‫הבריאה‪ .‬א בחור טאר דאס נישט וויסן? מען‬ ‫זאל ער זיך מוטשען אויף א רמב"ם? ער האט‬ ‫ענטפערן אויף דעם? חי נפשי אז דאס איז דער‬
‫רעדט און מען רעדט אבער מ'פארגעסט דער‬ ‫גרעסטער נס‪ ,‬מער פון אלע ניסים וואס הקב"ה‬
‫נישט קיין טעם אין דעם‪.‬‬ ‫האט מיט אונז געטון אין מצרים אין מדבר און‬
‫עיקר‪.‬‬ ‫איך וועל אייך דערציילן א מעשה‪ :‬עס איז‬ ‫אין ארץ ישראל‪ .‬און ווי לאנג דער גלות ציט‬
‫דעריבער‪ ,‬אז א בחור קומט צו "לא‪-‬ל אשר‬ ‫געווען א בחור‪ ,‬ער איז אביסל פארקראכן‪,‬‬ ‫זיך‪ ,‬ווערט דער נס נאר גרעסער‪ .‬און די נביאים‬
‫שבת מכל המעשים"‪ ,‬רעדט עס נישט צו אים‪.‬‬ ‫און ער איז ער צעפאלן געווארן‪ .‬ער האט‬ ‫האבן שוין אלע פאראויס געזאגט אונזערע‬
‫דער "לא‪-‬ל אשר שבת"‪ ,‬ער רייסט שטיקער‪ ,‬ער‬ ‫מיר געזאגט‪" ,‬איך האב שוין נישט קיין כח צו‬ ‫צרות בעפאר זיי האבן פאסירט‪ ,‬ווער קען דאס‬
‫איז מגלה די גאנצע אלוקית פון די בריאה פון די‬ ‫לערנען‪ ,‬איך האב שוין נישט קיין כח"‪ ...‬האב‬
‫וועלט און פון יענע וועלט ‪" -‬ואין זולתך מלכנו‬ ‫איך אים געוויזן דעם שטיקל תניא וואס איז די‬ ‫לייקענען?"‬
‫לחיי העולם הבא‪ ,‬ואין דומה לך מושיענו לתחיית‬ ‫מעלה גדולה ונפלאה פון דברי תורה‪ ,‬די חכמת‬ ‫און מיר וואס האבן שוין געזען די צרות‬
‫השי"ת‪ ,‬וואס מיט דעם איז מען זיך מייחד מיט‬ ‫און גייסט און אין גוף זייט רבי יעקב עמדין‬
‫המתים"‪.‬‬ ‫א יחוד גמור‪ .‬האט ער אנגעהויבן צו לערנען מיט‬ ‫האט געשריבן זיינע ווערטער‪ .‬די משכילים‪,‬‬
‫שבת איז דער חידוש העולם‪ .‬צען פסוקים‬ ‫די יידישיסטן‪ ,‬קאמוניסטן‪ ,‬סאציאליסטן און‬
‫זענען פארהאן אין די תורה וועגן דעם‪ .‬אויב‬ ‫א געשמאק‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬איך לערן פאר עפעס"‪.‬‬ ‫ציוניסטן‪ .‬און דער שרעקליכער לעצטער חורבן‪.‬‬
‫די וועלט איז "נתחדש געווארן" איז דא א‬ ‫אבער אויב קיינער לערנט נישט מיט אים‬ ‫יא‪ ,‬מיר זעען דעם נס פיל שטארקער און‬
‫"מחדש"‪ ,‬און אויב ס'איז דא א "מחדש" ‪ -‬איז‬ ‫דעם ענין פון עם הנבחר און מתן תורה‪ְ" :‬ו ִנ ְפ ִלינּו‬
‫ֲא ִני ְו ַעְּמָך ִמָּכל ָה ָעם ֲאֶׁשר ַעל ְּפֵני ָה ֲא ָד ָמה" (שמות‬ ‫גרעסער ווי די פריערדיגע‪.‬‬
‫דא א "משגיח"‪.‬‬ ‫לג‪ ,‬טז)‪ ,‬דאן פארוואס זאל דער בחור לערנען?‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬אז דאס שטייט שוין אין‬
‫„„ביי וועלכן עלטער דארף מען אנהייבן רעדן‬ ‫פארוואס זאל א בחור דאווענען? דאווענען איז‬ ‫חובת הלבבות (שער הבחינה פרק ה)‪" :‬אויב‬
‫פיל שווערער ווי לערנען‪ .‬אז מען לערנט נישט‬ ‫מען וויל זען ניסים היינטיגע צייטן גלייך צו דאס‬
‫מיט בחורים?‬ ‫מיט אים אז דער בורא עולם איז דא מיט אים‪,‬‬ ‫וואס אונזערע עלטערן האבן געזען‪ ,‬זאל מען גוט‬
‫גאר יונג‪ ,‬זיי ווייסן אלעס‪ ,‬די מאמעס‬ ‫האט ער נישט קיין הרגש אין דאווענען‪ .‬ער האט‬ ‫קוקן אויף אונזער גלות צושטאנד ‪" -‬יביט בעין‬
‫לייענען אלע ביכער‪ .‬זיי הערן זיך אן מיט כל מיני‬ ‫נישט קיין שום טעם אין אידישקייט‪ ,‬ממילא‬ ‫האמת על עמדינו בין האומות"‪ ,‬ווי עס שטייט‬
‫אין תהלים (קכד‪ ,‬א‪-‬ג)‪" :‬לולי ה' שהיה לנו יאמר‬
‫הבלים‪.‬‬ ‫נא ישראל‪ ...‬אזי חיים בלעונו" ‪ -‬פון לאנג וואלט‬
‫„„קענען זיי דאס מקבל זיין אין אזא יונגער‬

‫עלטער?‬
‫יא‪ ,‬אפילו א גוי האט דאס פארשטאנען‪.‬‬
‫דער בעל "שבט יהודה" ‪ -‬וואס איז‬
‫געווען מגולי ספרד – שרייבט‪ ,‬אז דער קעניג‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪38‬‬

‫גערעדט אין בית המדרש ווייל ער איז א שוטה‬ ‫זיך אויס איז ער צוריק א איד'‪.‬‬ ‫האט געפרעגט דעם גרויסן אינקוויזיטאר‬
‫אדער אומוויסענד און רוב מאל ביידע‪ ,‬זאגט‬ ‫„„אבער אפשר דאך איז דער וועג נישט‬ ‫טארקוועמאדא ימ"ש‪' :‬פארוואס אלע פעלקער‬
‫באמערקונגען‪ .‬ער פרעגט‪ ,‬ער ענטפערט‪ ,‬און‬ ‫אריינצוגיין אין די ענינים פון יסודות הדת‪,‬‬ ‫ווען מען באשפריצט זיי מיט טויפ וואסער‪,‬‬
‫מען האט דרך ארץ‪ .‬פלוני האט געזאגט‪ .‬ער איז‬ ‫זענען זיי קריסטן‪ ,‬אבער ביי אידן העלפט עס‬
‫א גארנישט און ער האט נישט וואס צו זאגן‪,‬‬ ‫וויבאלד עס קען צעטומלען דעם קאפ?‬
‫איר פארשטייט? אז מיר וועלן נישט רעדן‬ ‫אויף כפרות?'‬

‫ווען מען קען אים וואלט מען זיך געשעמט צו‬ ‫צו אונזערע קינדער‪ ,‬וואס מיינט איר‪ ,‬אז ממילא‬ ‫האט אים טארקוועמאדא געענטפערט‪:‬‬
‫שטיין מיט אים אין ווארט‪.‬‬ ‫איז דער נושא נישטא? די גאס רעדט יא! פאראן‬ ‫'אדוני המלך‪ ,‬דער גוי אויב האסט אים אנגעגאסן‪,‬‬
‫גענוג פארדארבענע מענטשן מיט א רצון צו‬ ‫האט ער נישט קיין פראבלעם‪ .‬מה לי הכא מה לי‬
‫אט הערט א מעשה‪ :‬איך בין אמאל געפארן‬ ‫פארדארבן‪ ,‬און מען האט נישט די יסודות מיט‬ ‫התם? וואס האט ער געהאט פארדעם? ער איז‬
‫מיט א טעקסי אין ירושלים‪ ,‬דער דרייווער ‪ -‬אן‬ ‫א מחליף פרה בחמור‪ .‬דער איד אבער‪ ,‬א פאלק‬
‫עלטערן מענטש‪ ,‬א שנה ופירש'ניק‪ ,‬איז געווען‬ ‫וואס זיי אפצושלאגן‪.‬‬ ‫וואס האט געזען א מופשט'דיגער גילוי אלוקות‬
‫א תלמיד פון איינעם פון די גדולי הדור פאר די‬ ‫היינט איז דא די אלע אונטערוועלט‬ ‫ביי מתן תורה‪ .‬אז דו וועסט אים אנגיסן אלע‬
‫קריג‪ .‬הייבט ער מיך אן צי פרעגן שאלות מיט‬ ‫געשרייבעכטס‪ ,‬וואו יעדער איז א מאן דאמר‪.‬‬ ‫וואסער פון די וועלט‪ ,‬ווען די וואסער טריקנט‬
‫א מענטש‪ ,‬מיט וועלכער מ'וואלט נישט‬
‫חקירות‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪39‬‬

‫„„אויסער די יסודות פון אמונה‪ ,‬וואס נאך‬ ‫ִמ ְצֹו ָתיו"‪.‬‬ ‫פרעג איך אים‪" :‬וויפיל שעה א טאג‬
‫דארף מען לערנען מיט די בחורים?‬ ‫איך זאג א ווערטל‪ :‬די גמרא זאגט (ברכות‬ ‫ארבעסטו?"‪ ,‬זאגט ער‪" :‬פופצן שעה א טאג?"‪,‬‬
‫נ"ד ע"א)‪ ,‬אז ווען עס האבן זיך געמערט די מינים‬ ‫פרעג איך אים ווייטער‪" :‬און וואס טוסטו‬
‫מען דארף לערנען מיט די בחורים סידור‪.‬‬ ‫וואס האבן געזאגט עס איז נאר דא איין וועלט‬ ‫נאכדעם?" ענטפערט ער‪" :‬איך שלאף‪ ,‬איך נעם‬
‫רבי חאצקל לעווינשטיין האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫רח"ל‪ ,‬דאן‪" :‬התקינו לומר מהעולם ועד העולם"‪.‬‬ ‫קעיר פון אלע מיינע ענינים‪ ,‬און נאכדעם זעץ‬
‫אין קעלם האט פון "עזרת אבותינו" ביז "תהלות‬ ‫היינט דארף מען זאגן מהעולם ועד העולם ועד‬ ‫איך מיך אנידער אויפ'ן פאטעל און איך לייען‬
‫לא‪-‬ל עליון" געדויערט צען מינוט‪ ,‬צען מינוט פון‬ ‫העולם כאטש צען מאל‪ ...‬פארוואס האט מען‬
‫התבודדות‪ ,‬און ווען מען האט געקלאפט אויף די‬ ‫דאס מתקן געווען? אז אידן זאלן אריינעמען אין‬ ‫ביכער"‪.‬‬
‫בימה "תהלות"‪ ,‬איז דאס געווען ווי מען נעמט‬ ‫זאג איך אים‪" :‬איך טו שוין אין די נושאים‬
‫זיך די געדאנק פון שכר ועונש‪.‬‬ ‫פאר פערציג יאר‪ ,‬און מיט אויסגערוטע שעות‪.‬‬
‫אים ארויס א געשמאק שטיק פלייש פון מויל‪.‬‬ ‫זאגט מיר וויפיל אידן גלייבן אין דעם ענין פון‬ ‫איך האב נישט מיט דיר וואס צו רעדן‪ ,‬דו‬
‫איינער פון די תלמידים‪ ,‬א חשוב'ער תלמיד‬ ‫שכר ועונש? וואס איז דאס? א הלכתא למשיחא‬ ‫ווייסט דאך גארנישט‪ .‬זוכט אייך אן אנדערן בעל‬
‫ווי א קרבן נזיר טמא?! מען האט אויפגעהערט‬
‫חכם‪ ,‬לייגט צו‪:‬‬ ‫רעדן דערוועגן! מען דארף דערפון רעדן צו דעם‬ ‫פלוגתא"‪.‬‬
‫"איך געדענק ווען איך בין אנגעקומען אין די‬ ‫"עדות ה' נאמנה מחכימת פתי"‪ .‬פרעגט‬
‫ישיבה‪ ,‬און דער ראש ישיבה האט גערעדט פון‬ ‫יוגנט‪.‬‬ ‫די וועלט‪ :‬מען טרעפט תלמידי חכמים וועלכע‬
‫דעם סידור‪ ,‬האב איך נישט פארשטאנען וואס‬ ‫ביי אידן האט מען שטענדיג גערעדט פון‬ ‫זענען נישט קלוג? זאגט דער בריסקער רב א‬
‫מען רעדט‪ .‬א סידור איז געמאכט צו דאווענען‪,‬‬ ‫דעם‪ ,‬דער דור קען עס דערהייבן‪ ,‬האט נישט‬ ‫ווערטל‪ ,‬אז ווער ווייסט ווען נישט דעם וואס זיי‬
‫און מען דאווענט ווייל מען מוז דאווענען‪ ,‬א‬ ‫קיין מורא‪ .‬פאר וועם האט דאס דער רמב"ם‬ ‫קענען לערנען‪ ,‬וויאזוי זיי וואלטן אויסגעקוקט‪...‬‬
‫געשריבן? פאר די גוים?! ביי די נוצרים איז‬ ‫אבער דער גר"א זאגט‪ ,‬אז יתרו איז געווען א‬
‫ברירה האט מען?"‪...‬‬ ‫נישטא קיין שכר ועונש‪ ,‬דער גלח פאר'ן ריכטיגן‬ ‫"פתי יאמין לכל דבר"‪ ,‬גלייבנדיג אין אלע עבודה‬
‫פרייז איז מוחל אלע חטאים פונ'ם עבר ומכאן‬ ‫זרה'ס פון די וועלט‪ .‬אבער ווען מען איז שוין‬
‫דער ראש ישיבה זעצט פאר צו זאגן וואס‬ ‫קלאר אין די אמונה במציאת הבורא ותורה מן‬
‫מ'זאל רעדן מיט בחורים‪:‬‬ ‫ולהבא‪...‬‬ ‫השמים‪ ,‬דאס הייסט קלוג‪ .‬דעמאלט איז מען‬
‫פארשטייט זיך אז מען קען נישט יעדן‬ ‫שוין נישט קיין פתי‪ .‬דעמאלט ווייסט מען וואס‬
‫נאך א וויכטיגע נקודה‪.‬‬ ‫העלפן‪ .‬דער רמב"ם זאגט‪ ,‬אז ווער ס'איז "עמדו‬
‫ווען מען רעדט פון תורה מן השמים‪ ,‬דארף‬ ‫רגלי אבותיו על הר סיני"‪ ,‬דער קען נישט זיין‬ ‫מען טוט אויף די וועלט‪.‬‬
‫מען רעדן פון דעם וואונדערליכן הימלדיגער‬ ‫קיין כופר בתורת משה‪ .‬האט מען געפרעגט פון‬ ‫„„וואספארא וויכטיגע יסודות אין אמונה‬
‫געשמאק וואס דער ערנסטער לערנער שפירט‬ ‫הגאון הרב שך זצ"ל‪ ,‬וואס איז פשט אין קרח‬
‫אין א בלאט גמרא‪ .‬וואס איז דער געשמאק פון‬ ‫ועדתו? זיי האבן דאך געזען מתן תורה?! האט‬ ‫דארפן מיר אויסלערנען דאס יוגנט?‬
‫שור שנגח את הפרה‪ ,‬ווער קען דאס מסביר זיין?‬ ‫ער געענטפערט‪" :‬איך ווייס נישט‪ ,‬א בחירה‬ ‫מען מוז רעדן פון שכר ועונש‪ .‬עס איז פון די‬
‫עס איז דא א בריוו פון הגאון והפוסק רבי‬ ‫איז אלעמאל דא!" ווידער דער סטייפלער האט‬ ‫י"ג עיקרים‪ .‬מען זאגט דאס יעדן טאג‪ ,‬און דער‬
‫בן ציון (שטערנפעלד) בילסקער זצ"ל‪ ,‬דער רב‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬אז שלעכטע חברים‪ ,‬נגיעות און‬ ‫דברי חיים האט עס געזאגט דריי מאל א טאג‪:‬‬
‫פון איישישאק און בילסק‪ .‬ער האט געהאט‬ ‫" ֲא ִני ַמ ֲא ִמין ֶּב ֱאמּוָנה ְׁש ֵל ָמה‪ֶׁ ,‬ש ַהּבֹו ֵרא ִי ְתָּב ַרְך‬
‫אנדערע סיבות קענען אראפפירן א מענטש‪.‬‬ ‫ְׁשמֹו ּגֹו ֵמל טֹוב ְלׁשֹו ְמ ֵרי ִמ ְצֹו ָתיו‪ּ ,‬ו ַמ ֲע ִניׁש ְלעֹו ְב ֵרי‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪40‬‬

‫לכם לאלקים"‪ ,‬און דער נביא זאגט (ישעי'‬ ‫אזא שיינע הערליכע וועלט? וואס פעלט פון די‬ ‫א חבר א בעל כשרון וועלכער איז פארפארן‪,‬‬
‫מט‪ ,‬ג)‪ִ" :‬יְׂש ָר ֵאל ֲאֶׁשר ְּבָך ֶא ְתָּפָאר" ‪ -‬הקב"ה‬ ‫וועלט? עס איז א דבר השלם ממש‪ ,‬מיט א חכמה‬ ‫ער איז געגאנגען שטודירן און איז געווארן א‬
‫אין קץ‪ ,‬אין יעדער באשטאנדטייל‪ .‬דער חוקר‬ ‫פראפעסער‪ .‬שרייבט ער דארט‪ ,‬אז פון אלע‬
‫שטאלצירט מיט זיין פאלק‪.‬‬ ‫האט געפרעגט דעם בעל התניא אין תפיסה‪:‬‬ ‫זיינע אקאדעמישע ביכער זעט ער נישט קיין‬
‫פרעגט אים דער מלך הכוזרי‪" :‬וויפיל האט‬ ‫"ווייז מיר איבער מציאות הבורא אין איין‬ ‫נחת‪ ,‬דאס איז זיין פרנסה אבער ער האט נישט‬
‫דער כח המליצה דיר מוחל געווען‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫ווארט?"‪ ,‬האט דער בעל התניא געענטפערט‪:‬‬ ‫קיין געשמאק דערין‪ .‬דער איינציגער געשמאק‬
‫ממליץ זיין אזעלכע דיבורים אז דער באשעפער‬ ‫וואס ער האט איז אין א סוגיא‪ .‬וואס איז דער‬
‫"אט איז א וועלט‪ ,‬וואס פעלט דא?"‬
‫זאל זיך גרויסן מיט א בשר ודם?"‬ ‫רבי אלחנן מעג מען דאך לערנען אין די‬ ‫ביאור אין דעם?‬
‫זאגט אים דער חבר‪" :‬וואלסטו פארשטאנען‬ ‫ישיבות‪ ...‬רבי אלחנן שרייבט‪ ,‬אז א קליינער גוי‬ ‫זאגט רבי בן ציון בילסקער‪ ,‬אז "אנכי" איז‬
‫וועט מען מאנען אויף מציאות הבורא‪ .‬דאס איז‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬אנא נפשי כתבית יהבית"‪ ,‬און‬
‫אז דער בורא זאל שטאלצירן מיט די זון?"‬ ‫א זאך וועלכער דער שכל איז מחייב‪ ,‬ווען איינער‬ ‫"אמירה נעימה כתיבה יהבית" (שבת ק"ה ע"א)‪.‬‬
‫"אוודאי יא" ‪ -‬ענטפערט אים דער מלך‬ ‫ווייסטו פארוואס דאס איז אמירה נעימה? ווייל‬
‫הכוזרי‪" ,‬די זון איז דאך די גרעסטע יצירה פון‬ ‫זאל נאר אוועקלייגן זיינע נגיעות‪.‬‬ ‫אנא נפשי כתבית‪ ,‬אורייתא וקוב"ה חד‪ ,‬ווייל די‬
‫הקדוש ברוך הוא‪ .‬עס איז די זון וואס דורך‬ ‫עטליכע יאר צוריק האט די גאנצע מדינה‬
‫איר ווערט נאכט און טאג‪ ,‬זומער און ווינטער‪,‬‬ ‫גע'רעש'ט מיט א פרשה "מסמך גלנט"‪ .‬איינער‬ ‫תורה איז דער רצון השם‪ ,‬והוא ורצונו חד‪.‬‬
‫און איר ליכטיקייט באשיינט גאר די וועלט‪,‬‬ ‫גלנט האט געוואלט גרויס ווערן אין די מיליטער‪,‬‬ ‫דאס איז א זייטיגער נושא‪ ,‬אבער עס איז‬
‫און אין איר היץ ווארעמען זיך אלע לעבעדיגע‬ ‫און מען האט ארויסגעגעבן א דאקומענט מיט‬
‫אלע זיינע חטאים‪ .‬איז די מדינה געפארן אויף‬ ‫וויכטיג צו רעדן דערפון‪.‬‬
‫באשעפענישן‪.‬‬ ‫רעדער‪' :‬ווער האט דאס געשריבן? וועמענ'ס‬
‫"איי איי" ‪ -‬ענטפערט אים דער חבר‪" ,‬דער‬ ‫אזוי אויך איז וויכטיג ארויסצוברענגען‪ ,‬אז‬
‫אור הלבבות איז פיל פיל חשוב'ער ווי דער אור‬ ‫אינטערעסע דעקט דאס?'‬ ‫חוץ פון וויסן די יסודות האמונה דארף מען‬
‫האב איך דאן אנגעטראפן דעם בארימטער‬
‫השמש"‪...‬‬ ‫בעל תשובה רבי אורי זוהר אויף די גאס‪ .‬זאג איך‬ ‫"לעבן מיט אמונה"‪.‬‬
‫נאכדעם וואס די גאנצע וועלט איז געווען‬ ‫אים‪" :‬איך פארשטיי נישט וואס דא טוט זיך‪,‬‬ ‫דער בריסקער רב האט געפרעגט פון זיין‬
‫פול מיט עבודה זרה און כל מיני הבלים‪ ,‬און זיי‬ ‫אפשר האט דער מסמך גלנט זיך אליין געמאכט?‬ ‫טאטן רבי חיים‪ :‬וואס מיינט "אמונה"? דאס‬
‫האבן געגלייבט אז די וועלט איז גאר א קדמון‪.‬‬ ‫אזוי אותיות'לעך מיט ווערטער און פאפיר‪ ,‬עס‬ ‫איז דאך א זאך וואס מען זעט בחוש‪ ,‬מען זעט‬
‫און די וועלט האט געדינט לכל צבאות השמים‪,‬‬ ‫איז ארומגעפארן אויף בליץ פאסט‪ ,‬והנה ‪ -‬עס‬ ‫אזא בריאה נפלאה‪ ,‬יעדע צעל פון יעדע פרוכט‬
‫יעדער מיט זיין איינרעדעניש‪ ,‬און אלע פילאזאפן‬ ‫איז דא‪ ,‬פון זיך אליין‪ ,‬עוואלוציע?"‪ ,‬זאגט מיר‬ ‫האט דאך מיליאנען דעטאלן‪ .‬האט רבי חאצקל‬
‫האבן מסכים געווען אז די טבע געוועלטיגט‪ ,‬און‬ ‫רבי אורי‪" :‬דאס איז שטארק!"‪ .‬עטליכע טעג‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ווער עס לערנט מוסר ווייסט איז‬
‫דער וועלט איז א קדמון‪ .‬דאן איז ארויסגעקומען‬ ‫שפעטער הער איך‪ ,‬אז ער האט עס געזאגט אויף‬ ‫די קשיא קיין קשיא נישט‪ ,‬ווייל "מען גלייבט‬
‫איין פאלק וואס אויף זיי איז ראוי געווען עס‬ ‫און מען גלייבט ‪ -‬און מען גלייבט נישט"‪ .‬דער‬
‫זאל חל זיין דער אור ה'‪ ,‬און צו מאכן פאר זיי‬ ‫די ראדיא‪...‬‬ ‫צמח צדק שרייבט אויך אזוי אין דרך מצותיך‬
‫די אותות ומופתים‪ ,‬און זיי האבן געזען עין בעין‬ ‫„„נו אויב אזוי‪ ,‬ווי אזוי זענען דאס מענטשן‬
‫אז עס איז דא א געוועלטיגער און א שומר‪ ,‬א‬ ‫בשם התניא‪.‬‬
‫מכחיש?‬ ‫אויך שרייבט דער בעל התניא אין א בריוו צו‬
‫מסדר און א באשעפער‪.‬‬ ‫עס האט טאקע נישט קיין שום הגיון‪ .‬זאגט‬ ‫רבי אברהם קאליסקער (אגרות בעל התניא ובני‬
‫דער קלענסטער פון זיי ווייסט‪ ,‬אז דער‬ ‫נאר‪ ,‬וויאזוי זענען דא רבבות וועלכע זענען‬ ‫דורו)‪ .‬פרעגט ער‪ ,‬פארוואס ווען א גנב האלט‬
‫בורא גיבט שכר פאר מצוות און איז מעניש פאר‬ ‫מכחיש אוישוויץ? עס איז א זאך וואס לאזט זיך‬ ‫אינמיטן די גניבה בעט ער ביים באשעפער ער‬
‫עבירות‪ ,‬און אלע דורות וועלכע קומען פון זיי‪,‬‬ ‫דינגען בכלל? נאר עס איז דא א יצר הרע מכחיש‬ ‫זאל מצליח זיין? אויב גלייבט ער דאך‪ ,‬דאן‬
‫קענען בשום אופן נישט אוועקגיין פון זייערע‬ ‫צו זיין הכרחיות‪ .‬דאס איז אן אריכות‪ ,‬און עס‬ ‫פארוואס בעט ער נישט ביים באשעפער קיין‬
‫כשר'ע פרנסה? שרייבט דער תניא‪ ,‬אז ער גלייבט‬
‫יסודות!‬ ‫איז נישט די צייט אריינצוגיין אין דעם‪.‬‬
‫די גבאים שטייען שוין גרייט צו שלעפן דעם‬ ‫טאקע‪ ,‬אבער ער "לעבט נישט מיט דעם"‪.‬‬
‫ראש ישיבה צו א מסיבה ביי א גביר‪ ,‬אבער דער‬ ‫צום שלוס‪ ,‬וואספארא דברי חיזוק קען דער‬ ‫דערפאר דארף מען אסאך אסאך רעדן פון‬
‫ראש ישיבה זעצט פאר און פארענדיגט זיינע‬ ‫ראש הישיבה זאגן פאר די לייענער‪ ,‬איבערן‬ ‫בחירת ישראל מהעמים‪ ,‬און אז דער באשעפער‬
‫שטאלץ און זכיה וואס מיר האבן צו זיין א טייל‬ ‫איז א‪" :‬רצון יראיו יעשה‪ ,‬ואת שועתם ישמע‬
‫ווערטער מיט א ברען און פרייד‪:‬‬ ‫ויושיעם"‪ ,‬אבער דאס קומט נאר דורכן‬
‫"אה‪ ,‬אור הלבבות! אור הלבבות! דאס איז‬ ‫פונעם אידישן פאלק?‬
‫דער אמת פון א מענטש‪ .‬זיין אמונה און זיין‬ ‫אין ספר הכוזרי (מאמר שני)‪ ,‬איז דער חבר‬ ‫דאווענען‪.‬‬
‫מאריך אין שבח פון עם ישראל און וויאזוי דער‬
‫הרגש‪ ,‬איז גרעסער ווי דער אור השמש" ‪- - -‬‬ ‫בורא עולם האט זיי אויסגעקליבן כדי צו זיין‬ ‫נאך א וויכטיגער נושא איז‪ ,‬אז "אין דבר‬
‫זיין אייגן פאלק‪ .‬ווי דער פסוק זאגט‪" :‬אני ה'‬ ‫עושה את עצמו"‪ .‬ווער האט אהערגעשטעלט‬
‫אלקיכם המוציא אתכם מארץ מצרים‪ ,‬להיות‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪41‬‬

‫די יסודות פון עבודת ה' פאר יעדן איד אין א יעדע סארט‬
‫סיטואציע ‪ ‬כנגד ארבעה בנים‪"  ...‬אילו היה שם לא‬
‫היה נגאל" אדער "ואמרתם זבח פסח הוא לה'"? ‪" ‬כי לי‬
‫בני ישראל עבדים‪ ,‬עבדי הם‪ ,‬אשר הוצאתי אותם מארץ‬
‫מצרים" (ויקרא כה‪ ,‬נה) ‪ ‬זיי קלאר מיט זיך זעלבסט! ‪‬‬
‫שאלת "חכם" חצי תשובה‪"  ...‬רצונינו לעשות רצונך" ‪‬‬
‫דער "תם" איז גארנישט אזא נאר שאל בני‪ ,‬שאל‪  ...‬דער‬
‫'שאינו יודע לשאול'‪" :‬מצות אנשים מלומדה" ‪" ‬דרשו ה'‬
‫ועוזו‪ ,‬בקשו פניו תמיד" ‪ ‬דער שלימות אין עבודת ה'‬

‫הרב שמעון יודעלעוויטש‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪42‬‬

‫וויבאלד ער האט מסכים געווען און אנגענומען‬ ‫אויסערליך זעט אויס ווי מ'ענטפערט אים נישט‬ ‫כאנרגבדעה בנים‪...‬‬
‫שעבוד התורה והמצוות‪ .‬אויב וואלט ער נישט‬ ‫אויף זיין פראגע‪ ,‬נאר מ'גיבט אים א ווארף צוריק‬
‫מסכים געווען דערצו‪ ,‬וואלט ער קיינמאל נישט‬ ‫ווען מיר קוקן אריין אין די פרשיות התורה‪,‬‬
‫אויסגעלייזט געווארן‪ ,‬פונקט ווי עס האט‬ ‫זיין חוצפה'דיגע פראגע אין פנים‪.‬‬ ‫זעען מיר פיר באזונדערע פרשיות וואס באציען‬
‫טאקע פאסירט מיט אלע אידן וואס האבן נישט‬ ‫אבער ווען מיר כאפן א בליק אין די תורה‪,‬‬ ‫זיך צום פראגע פון "חובת האדם בעולמו"‪ .‬אין‬
‫געהאלטן ביים זיך צושטעלן צו א נייעם לעבן פון‬ ‫זעען מיר פלוצים גענצליך אן אנדערן ענטפער‬ ‫די פרשיות געפונען מיר ענטפערס צו די שאלות‬
‫עול השי"ת און עול התורה והמצוות‪ ,‬וואס זיי‬ ‫אויפן פראגע "מה העבודה הזאת לכם"‪ .‬דער‬ ‫אין עבודת ה'‪ ,‬וואס איר באדייט איז‪ ,‬פארוואס‬
‫זענען געשטארבן אין די שלושת ימי אפילה (עי'‬ ‫פסוק זאגט‪ ,‬אז אויף דעם דאזיגן פראגע זאלן‬ ‫מיר דארפן דינען דעם באשעפער‪ ,‬און פארוואס‬
‫מיר ענטפערן א נארמאלער ענטפער (שמות יב‪,‬‬ ‫דווקא די אידן האבן א ספעציעלע תורה צו היטן‪.‬‬
‫רש"י על שמות י‪ ,‬כב)‪.‬‬ ‫די פרשיות באשטייען פון אנדערע סארטן‬
‫דערפאר באנוצן מיר זיך מיטן פסוק "בעבור‬ ‫כו‪-‬כז)‪:‬‬ ‫ענטפערס‪ ,‬און זענען געווידמעט פאר אלע‬
‫זה עשה ה' לי" אפצוענטפערן די רשע אינעם‬ ‫"ְו ָהָיה ִּכי יֹא ְמרּו ֲא ֵליֶכם ְּבֵניֶכם‪ָ :‬מה ָה ֲעבָֹדה‬ ‫סארטן עלעמענטן אין כלל ישראל‪ ,‬דער חכם‬
‫הגדה‪ ,‬וואס רש"י ערקלערט אויפן ארט דער‬ ‫ווי דער רשע‪ ,‬און אפטמאל דארף דער זעלבער‬
‫פשט פון די ווערטער‪" :‬בעבור זה – שנקיים‬ ‫ַהּזֹאת ָלֶכם‪:‬‬ ‫מענטש זיך מחזק זיין איינמאל מיט איין סארט‬
‫מצוותיו‪ ,‬כגון פסח מצה ומרור הללו"‪ .‬דאס‬ ‫ַו ֲא ַמ ְר ֶּתם‪ֶ :‬ז ַבח ֶּפ ַסח הּוא ַלה'‪ֲ ,‬א ֶׁשר ָּפ ַסח ַעל‬ ‫ענטפער און א צווייטן מאל מיט א צווייטער‬
‫מיינט צו זאגן‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט אונז‬ ‫ָּב ֵּתי ְבֵני ִי ְשָׂר ֵאל ְּב ִמ ְצ ַרִים ‪ְּ -‬בָנ ְגּפֹו ֶאת ִמ ְצ ַרִים‪ְ ,‬ו ֶאת‬
‫נאר ארויסגענומען פון מצרים כדי מיר זאלן‬ ‫סארט ענטפער‪.‬‬
‫ווערן עבדי ה' און מקיים זיין אלע זיינע באפעלן‪,‬‬ ‫ָּב ֵּתינּו ִה ִּציל"‪.‬‬ ‫הצד השוה שבהם‪ ,‬אז אין אלע פון זיי שיינט‬
‫אבער אויב איינער האלט נישט דערביי קומט‬ ‫נישט נאר דער פראגע איז לעגיטים‪ ,‬נאר‬ ‫ארויס דער אויספירליכער געדאנק פון עבודת‬
‫זיך אים נישט אויסגעלייזט צו ווערן פון מצרים‪.‬‬ ‫אויך דער ענטפער איז אזוי איידל און צום‬ ‫ה'‪ ,‬וואס צוזאמען באקומען מיר א פולקאמער‬
‫דאס איז וואס מיר זאגן צו אים‪" :‬בעבור זה‬ ‫זאך‪ ,‬און די שאלה שטעלט זיך פון זיך אליינס‪:‬‬ ‫בילד און ענטפער וואס זאל באפרידיגן אונזער‬
‫עשה ה' לי ‪ -‬לי ולא לא‪ ,‬אילו היה שם לא היה‬ ‫וויאזוי דארפן מיר אים ענטפערן? און פארוואס‬
‫נגאל"‪ .‬עס איז א דירעקטער ענטפער צו זיין‬ ‫זאגט דער בעל הגדה אזוי שארף‪ ,‬ווען די פסוק‬ ‫געוויסן‪.‬‬
‫פראגע‪ ,‬פארוואס עפעס פונקט מיר דארפן היטן‬ ‫לאמיר זיך אביסל פארטיפן אין די לשונות‬
‫די תורה‪ .‬דער ענטפער איז‪ ,‬אז נאר וויבאלד מיר‬ ‫ענטפערט אזוי איידל?‬ ‫הפסוקים‪ ,‬און אזוי ארום ארויסנעמען די‬
‫האבן מסכים געווען צו היטן די תורה‪ ,‬זענען מיר‬ ‫כדי צו פארשטיין וואס דא טוט זיך‪ ,‬דארפן‬ ‫יסודות וואס איז אונז אזוי וויכטיג קונה צו זיין‪,‬‬
‫געראטעוועט געווארן פון מצרים‪ ,‬און אויב מיר‬ ‫מיר עטוואס אריינקריכן אין די שאלה פון "מה‬ ‫איבערהויפט אין די פסח טעג ווען מיר זענען‬
‫זענען נישט גרייט פאר די עול פון עבודת ה' דאן‬ ‫העבודה הזאת לכם"‪ .‬טראצדעם וואס אויבנאויף‬ ‫געווארן קנעכט פונעם אייבערשטן‪ ,‬און ווי די‬
‫באלאנגען מיר ווידער צו זיין עובדי פרעה‪ ,‬און‬ ‫קען עס אויסזען ווי א רייצנדיגע פראגע‪ ,‬ווי צו‬ ‫גמרא זאגט (מגילה י"ד ע"א)‪" :‬הללו עבדי ה' –‬
‫זאגן "פארוואס פארדרייט עטס ענק א קאפ"‪,‬‬
‫דערפאר ‪" -‬לא היה נגאל"‪.‬‬ ‫איז דאס אבער נישט דער ריכטיגער באדייט‬ ‫ולא עבדי פרעה"!‬
‫פון די פראגע‪ .‬דער שואל פרעגט נישט אפ די‬
‫("עאמוכיביאשקדררילריץםאה‪,‬ובמכנצעיצהאב‪,‬ירידתנישיםהר"ה)אאוםל‪,‬תם‬ ‫"עבודה"‪ ,‬ער לאכט נישט אפ דערפון‪ ,‬נאר ער‬ ‫""ההויואיאהאלמנולרגהה'אתי"לםה?"זשבאדםחעלפראסח‬
‫וויל פארשטיין פארוואס דווקא מיר דארפן דאס‬
‫זייענדיג אין מצרים האט דער באשעפער‬ ‫ווען מיר זאגן די הגדה און מיר שטויסן זיך‬
‫אונז נישט געגעבן די תורה‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫טון‪.‬‬ ‫אן אין די שאלה פון די רשע‪" :‬מה העבודה הזאת‬
‫יא פארלאנגט א גענצליכער קבלת עול מלכות‬ ‫"מה העבודה הזאת – לכם"?‬ ‫לכם"? זעט עס אויס ווי מיר ענטפערן אים אפ‬
‫שמים‪ ,‬מיט א גרייטקייט צו פאלגן וואס אימער‬ ‫אפטמאל באגעגענען מיר זיך מיט דעם רשע‬ ‫שארף‪" :‬בעבור זה עשה ה' לי‪ ,‬לי ולא לו‪ ,‬אילו‬
‫ער וועט אונז הייסן צו טון‪ .‬דאס האט זיך‬ ‫שבהגדה‪ ,‬און אפטמאל ליגט ער באגראבן אין‬ ‫היה שם לא היה נגאל"‪ ,‬מיר זאגן אים אז נאר‬
‫טאקע ארויסגעוויזן מיט די "ברית דמים" וואס‬ ‫די טיפענישן פון אונזער הארץ‪ .‬צומאל‪ ,‬ווען‬ ‫אונז האט דער אייבערשטער אויסגעלייזט פון‬
‫מיר זענען פארשווארצט און דער גוי לעבט א‬ ‫מצרים‪ ,‬אבער ער וואלט דארט געבליבן שטעקן‪.‬‬
‫גוטן טאג‪ ,‬וואונדערט זיך א מענטש פארוואס‬
‫דווקא מיר דארפן היטן די תורה און זיין דעם‬
‫באשעפער'ס געטרייע זעלנער‪ .‬אמער‪ ,‬וואלט‬
‫נישט געווען גרינגער מיט די פאר יסודות'דיגע‬
‫שבע מצוות בני נח און שוין? די תרי"ג מצוות‬
‫און אומצאליגע הלכות וגזירות דרבנן מאכן‬
‫אים קלאמוטנע אויפן הארץ‪" .‬פארוואס עפעס‬
‫פונקט איך דארף טון די דאזיגע עבודה"?‬
‫דער ענטפער צו אים איז‪ ,‬אז זייענדיג‬
‫א איד האט ער נישט קיין צוויי ברירות‪ .‬ער‬
‫איז באפרייט געווארן פון שעבוד מצרים נאר‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪43‬‬

‫עס איז וויכטיג ארויסצוברענגען‪ ,‬אז‬ ‫א‪-‬להותי עליך"‪.‬‬ ‫דער באשעפער האט אונז באפוילן‪" :‬דם פסח"‬
‫דאס וואס מיר זעען ליידער היינטיגע צייטן‬ ‫אצינד פארשטייען מיר שוין‪ ,‬אז דער בעל‬ ‫און "דם מילה"‪ .‬אויב מיר וואלטן נישט מקריב‬
‫אז מענטשן שפירן א קאלטקייט אין לערנען‪,‬‬ ‫הגדה ענטפערט דאס זעלביגע ווי די לשון‬ ‫געווען דעם קרבן פסח אין מצרים‪ ,‬וואלטן מיר‬
‫עבודת התפילה‪ ,‬און א כלליות'דיגע שוואכקייט‬ ‫הפסוק‪ ,‬טראצדעם וואס זיי קאנצענטרירן זיך‬ ‫נישט אויסגעלייזט געווארן נאר אומגעקומען‬
‫און אומווילן צו מקיים זיין תורה ומצוות‪ ,‬איז‬ ‫אויף אנדערע אספעקטן‪ .‬ווען איינער פרעגט‬ ‫(עי' במדב"ר פי"א ס"ג‪ ,‬מכילתא פרשה י"ב סי'‬
‫געווענליך נישט צוליב א מאנגל אין כוחות זיך צו‬ ‫"מה העבודה הזאת לכם"‪ ,‬פארוואס דארפן‬
‫שטארקן אויפן יצר‪ ,‬און על פי רוב איז עס אויך‬ ‫פונקט מיר דינען דעם אייבערשטן מיט א‬ ‫כ"ז)‪.‬‬
‫נישט צוליב די שוועריגקייט פון די מצוות מיט‬ ‫פולשטענדיגער עבדות ה'‪ ,‬איז דער ענטפער‬ ‫דערפאר‪ ,‬ווען דער שואל פרעגט אין די‬
‫וואס מיר זענען באפוילן געווארן‪ ,‬און דאס איז‬ ‫"זבח פסח הוא לה'"‪ ,‬מיר זענען אויסגעלייזט‬ ‫תורה "מה העבודה הזאת לכם"? ענטפערן‬
‫זיכער נישט דער הויפט אורזאך וואס ברענגט צו‬ ‫געווארן נאר אדאנק דעם וואס מיר האבן‬ ‫מיר אים פארוואס טאקע מיר דינען דעם‬
‫צום קאלטקייט אין עבודת ה'‪ .‬נאר וויבאלד די‬ ‫אנגענומען עול מלכות שמים וואס האט זיך‬ ‫באשעפער‪" :‬ואמרתם זבח פסח הוא לה'"‪ ,‬מיר‬
‫יסוד און שורש פארוואס מיר דארפן טון דעם‬ ‫אויסגעדרוקט מיטן מקריב זיין דעם קרבן פסח‪.‬‬
‫רצון ה' איז ביי אים אזוי אומקלאר און נישט‬ ‫ווידער דער וואס האלט נישט ביים ווערן‬ ‫האבן אנגענומען דעם עבדות צו דינען דעם‬
‫שטאנדהאפטיג‪ ,‬און דער רגש פון זיין איד איז‬ ‫א גענצליכער עבד ה'‪ ,‬זאל ער וויסן אז‪" :‬בעבור‬ ‫אייבערשטן נאך זייענדיג אין מצרים‪ ,‬מיטן‬
‫זה" ‪ -‬נאר צוליב דעם קבלת עול מלכות שמים‪,‬‬ ‫שחט'ן דעם קרבן פסח פארן באשעפער‪ ,‬און מיר‬
‫ביי אים פארלאשן‪.‬‬ ‫"עשה ה' לי" ‪ -‬זענען מיר באפרייט געווארן פון‬ ‫האבן נישט געהאט קיין אנדערע מעגליכקייט‬
‫א מענטש וואס לעבט נישט מיטן זכרון פון‬ ‫מצרים‪ ,‬אבער אויב איינער וויל נישט זיין קיין‬ ‫געראטעוועט צו ווערן "בנגפו את מצרים"‪ ,‬נאר‬
‫"בעבור זה עשה ה' לי"‪ ,‬ער געדענקט נישט דעם‬ ‫קנעכט פונעם אייבערשטן‪ ,‬איז עס נאר‪" :‬לי ולא‬ ‫דורכדעם וואס מיר האבן אנגענומען דעם עול‬
‫"זבח פסח הוא לה'"‪ ,‬און ער שפירט נישט דאס‬ ‫לו‪ ,‬אילו היה שם לא היה נגאל"‪ ,‬וויבאלד דער‬
‫וואס דער אייבערשטער האט געזאגט‪" :‬כי לי‬ ‫וואס האט נישט אנגענומען דעם עול מלכות‬ ‫מלכות שמים‪.‬‬
‫בני ישראל עבדים‪ ...‬אשר הוצאתי אותם מארץ‬ ‫שמים‪ ,‬איז קיינמאל נישט אויסגעלייזט געווארן‬ ‫אט דאס זאגט אונז די תורה עטליכע‬
‫מצרים"‪ ,‬אזא איינער איז טאקע א גרויסע‬ ‫מאל‪ ,‬אז אונזער גאנצע אויסלייזונג פון מצרים‬
‫רחמנות‪ .‬ער שפירט א ווידערווילן און א צוואנג‬ ‫פון מצרים‪.‬‬ ‫איז נאר געקומען כדי מיר זאלן ווערן עבדי‬
‫צו טון עפעס וואס ווערט נישט פארבינדן מיט‬ ‫ה'‪ ,‬ווי עס שטייט קלאר אין פסוק (ויקרא כה‪,‬‬
‫אים דירעקט‪ ,‬און טאקע דערפאר דארפן מיר‬ ‫זימייטקזליאךרזעלבסט!‬ ‫נה)‪ִּ " :‬כי ִלי ְבֵני ִי ְשָׂר ֵאל ֲע ָב ִדים‪ֲ ,‬ע ָב ַדי ֵהם‪ֲ ,‬א ֶׁשר‬
‫כסדר חזר'ן און געדענקן דעם "עבדים היינו‬ ‫הֹו ֵצא ִתי אֹו ָתם ֵמ ֶא ֶרץ ִמ ְצ ָרִים‪ ,"...‬און אזוי איז‬
‫לפרעה במצרים‪ ,‬ויוציאנו ה' אלקינו משם"‪ ,‬מיט‬ ‫די דאזיגע פרשה איז גאר וויכטיג אז א‬ ‫אויך רש"י מסביר אין עטליכע ערטער וואו די‬
‫מענטש זאל דאס איינקריצן ביי זיך אין הארץ‪,‬‬ ‫תורה דערמאנט יציאת מצרים‪ ,‬אז "על מנת‬
‫אלעס וואס דאס קומט באגלייט‪.‬‬ ‫און עס זאל אים זיין קלאר און פארשטענדליך‪.‬‬ ‫כן הוצאתיך" ‪ -‬כדי צו דינען דעם אייבערשטן‪,‬‬
‫איינמאל א מענטש געדענקט דאס גוט‪ ,‬וועט‬ ‫דא ליגט איינע פון די הויפט גרונדן פאר יעדן‬ ‫און עס ווערט שוין אראפגעברענגט אין מדרש‬
‫ער גרינגער קענען מקיים זיין דעם רצון ה'‪ .‬די‬ ‫איד‪ ,‬און מיר דארפן דאס וויסן אזוי קלאר און‬ ‫(שמו"ר פכ"ט ס"ג) אויפן ערשטן דיבור פון די‬
‫מצוות זענען נישט אזוי שווער מקיים צו זיין‪ ,‬און‬ ‫גוט אז עס זאל ווערן ווי א טייל פון אונזער‬ ‫"עשרת הדיברות" (שמות כ‪ ,‬ב)‪ָ" :‬אנֹ ִכי‪ ‬ה'‪ֱ  ‬אֹל ֶקיָך‬
‫די עבירות זענען נישט אזוי זיס‪ .‬יא‪ ,‬עס מאכט‬ ‫אידענטיטעט‪ .‬מיר דארפן שטענדיג האלטן פאר‬ ‫ֲא ֶׁשר הֹו ֵצא ִתיָך‪ֵ  ‬מ ֶא ֶרץ ִמ ְצ ַרִים ִמ ֵּבית ֲע ָב ִדים‪,"...‬‬
‫זיך אמאל א שוועריגקייט‪ ,‬אבער עס איז דא אן‬ ‫די אויגן אז דער אייבערשטער זעלבסט האט זיך‬ ‫אז‪" :‬על מנת כן הוצאתיך מארץ מצרים‪ ,‬שתקבל‬
‫"אורחות החיים"‪ ,‬א געוויסע לעבנסשטייגער‬ ‫אפגעגעבן מיט אונז‪ ,‬ער האט כורת ברית געווען‬
‫וואס איז געבויט אויף א ריכטיגער אנערקענונג‬ ‫מיט אונז‪ ,‬ער האט אויסגעלייזט פון מצרים‪ ,‬און‬
‫איבער זיין ציל אויפן וועלט‪ :‬צו זיין אן עבד ה'‬ ‫מיר זענען אריין אונטער זיינע פליגלען‪ ,‬אים צו‬
‫און טון זיין רצון‪ ,‬און ווי חז"ל זאגן (מגילה י"ד‬ ‫דינען און טון זיין ווילן‪ .‬עס איז נישט גענוג אז‬
‫מיר זאלן האבן די וויסנשאפט דערפון‪ ,‬נאר מיר‬
‫ע"א)‪" :‬הללו עבדי ה' ‪ -‬ולא עבדי פרעה"‪.‬‬ ‫דארפן דאס שטענדיג שפירן אין אונזער הארץ‪.‬‬
‫און אויב א מענטש שפירט דאס נישט‪,‬‬
‫חשצאילתתש"וחבכה‪.‬ם‪.".‬‬ ‫אזויווי עס טרעפט זיך ליידער אפט היינט‬
‫צוטאגס‪ ,‬און דערפאר איז טאקע דא א‬
‫איינמאל מיר האבן ארויס דעם יסוד‬ ‫שוואכקייט און קאלטקייט צו עבודת ה'‪ ,‬דאן‬
‫פארוואס מיר דארפן זיין עבדי ה'‪ ,‬קענען‬ ‫דארף מען איבער'חזר'ן און ווידערהאלן דעם‬
‫מיר זיך אפשטעלן ביים שאלה פונעם חכם‪,‬‬ ‫הויפט יסוד וואס ליגט אין דעם דאזיגן פרשה‪.‬‬
‫און מיר וועלן זען ווי עס שיילט זיך ארויס א‬ ‫"רשע מה הוא אומר – מה העבודה הזאת‬
‫הויפט דיפערענץ צווישן אים און דער רשע‪.‬‬ ‫לכם"‪ ,‬אבער פארפאלן‪ ,‬אויב ער וויל זיך נישט‬
‫דער חכם פרעגט נישט אויפן עצם מציאות‬ ‫אנשליסן דערינען דאן פארדינט ער נישט צו זיין‬
‫אז מיר דארפן דינען דעם אייבערשטן‪ .‬ער איז‬
‫דאך א "חכם" וואס ביי אים איז דאס גענוג‬ ‫אויסגעלייזט פון מצרים‪.‬‬
‫פארשטענדליך‪ .‬אים באדערט עפעס אנדערש‪:‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪44‬‬

‫"מוז" פאלגן‪.‬‬ ‫באפוילן צו טון די אלע מצוות‪ ,‬און פונקט ווי‬ ‫"מה העדות והחוקים והמשפטים אשר צוה ה'‬
‫אצינד פארשטייען מיר מיט א טיפערן‬ ‫מיר פארשטייען אז דאס וואס ער האט געטון‬ ‫אלקינו אתכם"? ער פארשטייט נישט דער ציל‬
‫בליק פארוואס די אידן אין מדבר האבן געזאגט‬ ‫אין מצרים איז געווען נאר כדי גוטס צו טון פאר‬ ‫פון אלע מצוות‪ ,‬לכל פרטיה ודקדוקיה‪ .‬וואס איז‬
‫"נעשה ונשמע"‪ ,‬און פארוואס זיי האבן געזאגט‬ ‫די אידן‪ ,‬אזוי אויך ‪ -‬און טאקע פונקט אזוי ממש‬ ‫דער תכלית פון געבן א דעטאלירטע תורה מיט‬
‫"רצונינו לעשות רצונך"‪ .‬די אידן האבן דאך‬ ‫‪ -‬האט ער אונז געגעבן די אלע מצוות נאר כדי‬ ‫אזויפיל ערליי מצוות? וואס איז דער געדאנק‪,‬‬
‫געזען מיט זייערע אייגענע אויגן ווי זייער טאטע‬ ‫די יסוד‪ ,‬און די מטרה פון יעדן מצוה און חיוב?‬
‫גיבט זיך אפ מיט זיי מיט אזא געטריישאפט‪ .‬ער‬ ‫גוטס צו טון פאר די אידן‪.‬‬ ‫וואס וויל דער אייבערשטער מיטן באפעלן צו‬
‫האט זיי ארויסגענומען פון מצרים‪ ,‬געשפאלטן‬
‫דעם ים‪ ,‬און געגעבן הימלישע ברויט צו עסן‪ .‬זיי‬ ‫"לרעצושוניתנורצונך"‬ ‫טון דעם ספעציפישער מצוה?‬
‫האבן פארשטאנען‪ ,‬אז סיי וואס דער באשעפער‬ ‫אזא סארט פראגע געהערט נאר צום‬
‫וועט זיי הייסן טון‪ ,‬איז נאר פאר זייער אייגענעם‬ ‫ווען מיר רעדן פון א חכם‪ ,‬רעדן מיר געוויס‬ ‫חכם‪ .‬ער באמערקט דאך אויך אז די תורה איז‬
‫בענעפיט‪ .‬זייערע הארציגע ווערטער "רצונינו‬ ‫פון איינער וואס האט גענוג פארשטאנד צו‬ ‫נישט געמאכט נאר פון איין סארט באפעל‪ .‬די‬
‫לעשות רצונך" איז געקומען פון א קלארע‬ ‫אנערקענען אז דער אויב איינער לייזט אים אויס‬ ‫תורה פארמאגט אין זיך "עדות"‪" ,‬חוקים" און‬
‫פארשטאנד און וויסנשאפט‪ ,‬אז דער רצון ה' איז‬ ‫און מיינט זיין גוטס‪ ,‬דאן וועלן זיינע ווייטערדיגע‬ ‫"משפטים"‪ .‬נאר אט דאס וויל ער פארשטיין‪,‬‬
‫נאר גוטס און וועט נאר באשטייערן פאר זיי‪ ,‬נו‪,‬‬ ‫אנווייזונגען אויך נאר מיינען גוטס‪ .‬ער האט‬ ‫פארוואס טאקע זענען דא אזויפיל אנדערע‬
‫אוודאי ווילן מיר אונזער גוטס און דערפאר איז‬ ‫פולשטענדיגע טראסט אינעם "כח עליון" וואס‬ ‫סארטן באפעלן‪ ,‬און וואס איז דער ציל פון‬
‫האט אים ארויסגעהאלפן ביז אהער‪ ,‬אז דער‬ ‫יעדעס איינע פון זיי‪ .‬ווען מיר ענטפערן פארן‬
‫רצונינו לעשות רצונך‪.‬‬ ‫וועט אים נאר פרובירן צו העלפן און זיין גוט צו‬ ‫חכם‪ ,‬איז אונז קלאר אז מ'רעדט דא פון א‬
‫מיט אזא קלארקייט אין דעם רצון ה'‪ ,‬און‬ ‫אים אויך שפעטער‪ .‬איינמאל דער חכם האט די‬ ‫מענטש וואס קען פארשטיין די מעלה און דאס‬
‫מיט אזא טראסט אינעם באשעפער‪ ,‬איז פשוט‬ ‫מעגליכקייט דאס צו פארשטיין‪ ,‬קען די תורה‬ ‫חשיבות פון גוטס‪ ,‬און דערפאר באקומט ער א‬
‫פארוואס זיי האבן מקדים געווען נעשה לנשמע‬ ‫אים ערקלערן אז די אלע פארשידענע מצוות‬
‫(עי' שבת פ"ח ע"א)‪ .‬עס איז ממש נישט קיין‬ ‫זענען נאר דא אים ארויסצוהעלפן‪" ,‬לחיותינו"‪,‬‬ ‫דעטאלירטער ענטפער‪.‬‬
‫חילוק וואס דער באשעפער וועט זיי באפעלן‬ ‫ווען די תורה ברענגט אראפ דעם חכם‬
‫צו טון‪ ,‬און עס איז נישט נאר דער פארשטאנד‬ ‫"לטוב לנו"‪.‬‬ ‫וואס פרעגט "מה העדות והחוקים‪ ,"...‬איז דער‬
‫אז (ע"ז ג' ע"א)‪" :‬אין הקב"ה בא בטרוניא עם‬ ‫איינמאל דער חכם נעמט דאס אריין אין זיין‬ ‫ענטפער גאר לאנג‪ ,‬און ציט זיך אויף גאנצע פינף‬
‫בריותיו" און עס וועט אוודאי נישט זיין צו‬ ‫קאפ‪ ,‬פארשטייט ער ווי נאריש עס איז צו דינען‬
‫שווער עס אדורכצופירן‪ .‬נאר איבערהויפט‬ ‫דעם אייבערשטן באצווינגענערהייט‪ .‬אמת‪,‬‬ ‫פסוקים‪ ,‬ווי פאלגענד (דברים ו‪ ,‬כא‪-‬כה)‪:‬‬
‫איז עס געווען א קלארע פארשטאנד אז וואס‬ ‫ער האט טאקע נישט קיין צוויי ברירות‪ ,‬ער‬ ‫"ְוָא ַמ ְר ָּת ְל ִב ְנָך‪ֲ :‬ע ָב ִדים ָהִיינּו ְל ַפ ְרעֹה ְּב ִמ ְצ ָרִים‪,‬‬
‫אימער זיי וועלן באפוילן ווערן צו טון‪ ,‬וועט‬ ‫איז מחויב און משועבד צום עול מלכות שמים‬
‫עס נאר זיין פאר זייער אייגענעם תכלית און‬ ‫און עול התורה והמצוות‪ ,‬און אויב ער האלט‬ ‫ַוּיֹו ִצי ֵאנּו ה' ִמ ִּמ ְצ ַרִים ְּבָיד ֲחָז ָקה‪:‬‬
‫וואוילזיין‪" .‬וצדקה תהיה לנו כי נשמור לעשות‬ ‫נישט דערביי – איז ער דער רשע שבהגדה‬ ‫ַוִּי ֵּתן ה' אֹותֹת ּומֹ ְפ ִתים ְּגדֹ ִלים ְו ָר ִעים ְּב ִמ ְצ ַרִים‪,‬‬
‫וואס באלאנגט נאך בעצם צו זיין פארשטעקט‬
‫את כל המצוה‪"...‬‬ ‫תחת סבלות מצרים‪ ,‬אבער ווי קינדעריש און‬ ‫ְּב ַפ ְרעֹה ּו ְב ָכל ֵּביתֹו‪ְ ,‬ל ֵעיֵנינּו‪:‬‬
‫ווי ביטער איז צו דינען דעם באשעפער מתוך‬ ‫ְואֹו ָתנּו הֹו ִציא ִמ ָּׁשם‪ְ ,‬ל ַמ ַען ָה ִביא אֹ ָתנּו‪ָ ,‬ל ֶתת‬
‫גדאעררני"שתטם"אזאיאזנאר‬ ‫כפייה‪ ,‬פשוט ווייל ער האט נישט קיין אנדערע‬
‫ברירה‪ ,‬ווען ער קען אנקוקן דאס בילד מיט אירע‬ ‫ָלנּו ֶאת ָהָא ֶרץ ֲא ֶׁשר ִנ ְׁש ַּבע ַל ֲאבֹ ֵתינּו‪:‬‬
‫דער דריטער שטאפל אין עבודת ה'‪ ,‬איז זיך‬ ‫ַוְי ַצֵּונּו ה' ַל ֲעׂשֹות ֶאת ָּכל ַה ֻח ִּקים ָה ֵא ֶּלה‪,‬‬
‫צו דערגרינטעווען און פארשטיין דער טעם פון‬ ‫ריכטיגע גלאנצנדע קאלירן‪.‬‬ ‫ְלִי ְרָאה ֶאת ה' ֱאֹל ֵקינּו‪ְ ,‬לטֹוב ָלנּו ָּכל ַהָּי ִמים‪,‬‬
‫יעדע איינציגסטע מצוה פאר זיך‪ .‬עס זענען דא‬ ‫די תורה ערקלערט טאקע פארן חכם אז‬
‫מצוות וואס זייער סיבה און טעם איז מערקבאר‬ ‫די תורה ומצוות זענען נישט נאר א חיוב און‬ ‫ְל ַחּיֹ ֵתנּו ְּכ ַהּיֹום ַהֶּזה‪:‬‬
‫און פארשטענדליך פון זיך אליינס‪ ,‬און עס‬ ‫שעבוד‪ ,‬נאר עס איז בעפאר אלעס און איבער‬ ‫ּו ְצ ָד ָקה ִּת ְהֶיה ָּלנּו‪ִּ ,‬כי ִנ ְׁשמֹר ַל ֲעׂשֹות ֶאת ָּכל‬
‫זענען דא מצוות וואס מיר ברויכן אן ערקלערונג‬ ‫אלעס "לטוב לנו כל הימים"‪ ,‬פאר אונזער‬
‫דערויף‪ ,‬און איר אורזאך איז עטוואס פארהוילן‬ ‫אייגענער וואוילזיין‪ .‬מיר זענען אפשר קליינע‬ ‫ַה ִּמ ְצָוה ַהּזֹאת ִל ְפֵני ה' ֱאֹל ֵקינּו‪ַּ ,‬כ ֲא ֶׁשר ִצָּונּו"‪.‬‬
‫קינדער וואס פארשטייען נישט פונקטליך‬ ‫דער ענטפער איז קליפ און קלאר‪ .‬די ערשטע‬
‫במושכל ראשון‪.‬‬ ‫פארוואס א מצוה ברענגט גוטע זאכן‪ ,‬אבער מיר‬ ‫צוויי פסוקים דערמאנען ווידער דעם אלטן‬
‫דער תם פרעגט נישט קיין כלליות'דיגע‬ ‫גלייבן דעם באשעפער וואס מיר האבן זיך שוין‬ ‫יסוד‪ ,‬אז מיר זענען אויסגעלייזט געווארן פון‬
‫פראגע איבער עבודת ה'‪ ,‬אדער איבער די תכלית‬ ‫איבערצייגט ביי יציאת מצרים‪ ,‬סיי אין זיין גוטס‬ ‫מצרים דורכן אייבערשטן‪ ,‬וואס מיר פארשטייען‬
‫המצוות‪ .‬ער פרעגט גאר ספעציפיש‪" :‬מה זאת"?‬ ‫און סיי אינעם פאקט אז ער איז ווי א פאטער‬ ‫שוין פשט דערפון אז מיר זענען געווארן עבדי‬
‫וואס איז פשט פון די דאזיגע מצוה? ער זעט די‬ ‫וואס פארשטייט בעסער פונעם קליינעם קינד‬ ‫ה'‪ .‬אבער די פרשה זעצט פאר מיטן ערקלערן‪,‬‬
‫מצוה פאר זיך‪ ,‬און ער וויל פארשטיין פארוואס‬ ‫אז דער אורזאך פארוואס דער אייבערשטער‬
‫מיר דארפן איר מקיים זיין‪ ,‬וואס איז די געדאנק‬ ‫וואס זיין תכלית איז‪.‬‬ ‫האט אונז באפוילן צו טון אלערליי מצוות‪ ,‬איז‬
‫וואס ליגט אונטער דעם דאזיגן ספעציפישן‬ ‫אבער א קלוג קינד איז צופרידן מיט זיין‬ ‫פאר אונזער אייגענער בענעפיט‪ ,‬פאר אונזער‬
‫טאטע‪ ,‬א נאריש קינד איז פארביטערט און‬ ‫גוטס און פאר אונזער וואוילזיין‪" ,‬לטוב לנו כל‬
‫הימים"‪" ,‬לחיותינו כהיום הזה"‪ ,‬און "וצדקה‬

‫תהיה לנו כי נשמור לעשות‪"...‬‬
‫דערפאר הייבט די תורה אן מיטן דערציילן‬
‫אז דער אייבערשטער האט אונז ארויסגענומען‬
‫פון מצרים מיט אותות ומופתים‪ ,‬אז מיר זאלן‬
‫פארשטיין אז דער זעלבער אויבירשטער וואס‬
‫האט געמאכט די ניסים ונפלאות האט אונז אויך‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪45‬‬

‫עיתים לתורה‪ ,‬און פירט זיך גאנץ ערליך‪ .‬אבער‬ ‫אן ענין‪ ,‬א פרטיות'דיגע דין‪ ,‬פון א מצוה וואס‬ ‫מצוה?‬
‫פארט איז ער אינעם גדר פון א "שאינו יודע‬ ‫איז אים אומפארשטענדליך‪ .‬עס איז נישט קיין‬ ‫ווען מיר כאפן א בליק אין די תורה‪ ,‬זעען‬
‫חסרון‪ ,‬נאר אדרבה‪ ,‬מען איז זאגאר א מקיים‬ ‫מיר אז די פראגע "מה זאת?" איז געוואנדן אין‬
‫לשאול"‪.‬‬ ‫רצון ה'‪ ,‬ביים זוכן דעם ענטפער‪ ,‬דעם אמת‪ ,‬דער‬ ‫ריכטונג פון מצות "פדיון הבן"‪ .‬מצות פדיון הבן‬
‫ער טוט אלע מצוות ווייל ער איז אזוי‬ ‫תוכן המצוה וענינה‪ ,‬וואס גייט אים אריינגעבן די‬ ‫איז איין טיפישער ביישפיל פון א מצוה וואס‬
‫איינגעוואוינט געווארן פון יונגווייז אן‪ ,‬און ער‬ ‫ריכטיגע רגש צו מקיים זיין די מצוה בשלימותה‪,‬‬ ‫אויסערליך קענען מיר נישט פארשטיין פשט‬
‫פרעגט נישט גארנישט‪ .‬דאס ווארט "פארוואס"‬ ‫דערפון‪ ,‬אבער נאך אן ערקלערונג שטימט‬
‫עקזיסטירט נישט אין זיין לעקסיקאן‪ ,‬עכ"פ ווען‬ ‫מיטן ריכטיגן כוונה און מיטן גאנצן ברען‪.‬‬ ‫עס זייער גוט‪ ,‬און די תורה גיבט טאקע א‬
‫עס קומט צו אידישקייט‪ .‬אויסערליך זעט עס‬
‫אויס ווי ער פארט גוט‪ ,‬אבער ווען מ'קלערט‬ ‫לדאנעשרשאי'וםלש'‪:‬אמי"לנוומימצוודדתהע"‬ ‫דעטאלירטן ערקלערונג (שמות יג‪ ,‬יד‪-‬טו)‪:‬‬
‫אריין א רגע זעט מען אז ער איז פארבליבן א‬ ‫"ְוָא ַמ ְר ָּת ֵא ָליו‪ְּ :‬בחֶֹזק ָיד הֹו ִציָאנּו ה' ִמ ִּמ ְצ ַרִים‪,‬‬
‫קינד‪ ,‬מיט קינדערישע השגות‪ ,‬און אן קיין‬ ‫דער פערטער פון די "ארבעה בנים" איז דער‬
‫פנימיות'דיגע חשק און הבנה אין טון דעם רצון‬ ‫"שאינו יודע לשאול"‪.‬‬ ‫ִמ ֵּבית ֲע ָב ִדים‪:‬‬
‫ַוְי ִהי ִּכי ִה ְק ָׁשה ַפ ְרעֹה ְל ַׁש ְּל ֵחנּו‪ַ ,‬וַּי ֲהרֹג ה' ָּכל‬
‫ה' ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫דער וואס פרעגט נישט‪ ,‬פארדינט נישט קיין‬ ‫ְּבכֹור ְּב ֶא ֶרץ ִמ ְצ ַרִים‪ִ ,‬מ ְּבכֹר ָא ָדם ְו ַעד ְּבכֹור ְּב ֵה ָמה‪,‬‬
‫באזונדערע ענטפער פאר זיך‪ ,‬כאטש וואס מיר‬ ‫ַעל ֵּכן ֲא ִני זֵֹב ַח ַלה' ָּכל ֶּפ ֶטר ֶר ֶחם ַהְּז ָכ ִרים‪ְ ,‬ו ָכל‬
‫"בדקרשושופהנ'יוועתוזמו‪,‬יד"‬ ‫פיטערן אים אלערליי אינפארמאציע וואס ער‬
‫ְּבכֹור ָּבַני ֶא ְפ ֶּדה"‪.‬‬
‫"את פתח לו"‪ ,‬עפן אים דעם קאפ‪ .‬ערקלער‬ ‫דארף וויסן‪.‬‬ ‫מיר ענטפערן אויפן פראגע "מה זאת"‪ ,‬אז‬
‫אים די טעמי המצוות‪ ,‬די געדאנק וואס ליגט‬ ‫עס זענען טאקע נאר דא דריי שלבים‪ ,‬פון‬ ‫די מצוה פון פדיון הבן קומט צוליב דעם וואס‬
‫באהאלטן אונטער איר‪ ,‬די זיסקייט און געשמאק‬ ‫קבלת עול עבדות ה' (דער ענטפער פארן רשע)‪,‬‬ ‫דער באשעפער האט גע'הרג'עט אלע מצרי'שע‬
‫פון מקיים זיין דעם רצון ה'‪ .‬מיר דארפן אים‬ ‫הבנת סיבת המצוות (דער ענטפער פארן תם)‪,‬‬ ‫בכורות‪ ,‬און האט געלאזט לעבן אלע אידישע‬
‫ערוועקן פון זיין גייסטישער שלאף‪" :‬מה לך‬ ‫והבנת תכלית המצוות (דער ענטפער פארן‬ ‫בכורות‪ ,‬און דערפאר דארפן מיר זיי אויסלייזן‬
‫נרדם?!"‪ ,‬וואס לאזטו דיינע יארן אדורכלויפן‬ ‫חכם)‪ ,‬און איינמאל מ'איז קלאר אין זיי איז שוין‬ ‫ווייל זיי באלאנגען כביכול צום באשעפער‪ .‬א‬
‫אן קיין פארשטאנד אז דו ביסט אויסדערוועלט‬ ‫נישט שייך קיין פערטער סארט ענטפער‪ .‬פארט‬ ‫לעגיטימער ענטפער אויף א לעגיטימע פראגע‪.‬‬
‫געווארן דורכן הייליגן באשעפער אים צו דינען?!‬ ‫אבער‪ ,‬איז דער ענטפער פארן "שאינו יודע‬
‫פארוואס מאכסטו זיך נישט צוטון פון די‬ ‫לשאול" א נייע חיוב וואס מיר נעמען ארויס‬ ‫שאל בני‪ ,‬שאל‪...‬‬
‫טיפקייט וואס ליגט אין יעדן מצוה אין די תורה?‬ ‫פון אן אלטן ענטפער‪" :‬את פתח לו"‪ ,‬עפן די‬
‫פארוואס זוכסטו נישט דעם אור‪ ,‬די ליכטיגקייט‬ ‫אויגן פון דער וואס פרעגט אפילו נישט‪ ,‬און‬ ‫די תורה זאגט אונז וואס מיר זאלן טון אין‬
‫עפן זיין קאפ צו דערהערן די אויבנדערמאנטע‬ ‫אזא פאל‪ ,‬ווען איינער וויל פארשטיין פארוואס‬
‫וואס שיינט ארויס פון יעדן דבר ה'?‬ ‫דריי ענטפערס וואס זענען מכוון קעגן אלערליי‬
‫"והגדת לבנך"‪ ,‬אבער דאס איז א לימוד‬ ‫מיר טוען סיי וואספארא מצוה‪.‬‬
‫פאר אונז אלע‪ .‬עס איז א הוראה לדורות‬ ‫מענטשן פונעם פאלק‪.‬‬ ‫מיר טארן נישט אוועקמאכן זיינע פראגעס‬
‫אריינצודרינגען אין די מצוות ה'‪ ,‬זיי צו באאבאכטן‬ ‫פון וואנעט נעמט זיך אט דער חיוב? פונעם‬ ‫און טענות מיטן אויסרייד אז "אזוי האט דער‬
‫און ערקלערן פון אלע ריכטונגען‪ ,‬און עפענען‬ ‫לשון הפסוק (שמות יג‪ ,‬ח)‪ְ" :‬ו ִהַּג ְד ָּת ְל ִב ְנָך ַּבּיֹום‬ ‫אייבערשטער באפוילן"‪ ,‬און מיר טארן זיך נישט‬
‫פארמאכטע הערצער און פארשטאפטע קעפ צו‬ ‫ַההּוא ֵלאמֹר‪ַּ :‬ב ֲעבּור ֶזה‪ָ ,‬ע ָשׂה ה' ִלי ְּב ֵצא ִתי‬ ‫ארויסדרייען פון פארענטפערן דאס וואס נאגט‬
‫הערן דעם רצון ה'‪ ,‬פארוואס מיר טוען אזוי און‬ ‫ִמ ִּמ ְצ ָרִים"‪ .‬מיר האבן א תפקיד צו ערפולן‪ ,‬מיר‬ ‫אים‪ .‬אויב מ'איז מדחה בקש דער וואס פרעגט‬
‫אזוי‪ ,‬וואס דאס איז דער וועג וויאזוי מיר אלע‬ ‫האבן א חיוב "והגדת לבנך"‪ ,‬מיר דארפן זאגן‬
‫אפילו צו די וואס פרעגן נישט‪ ,‬אפילו צו די וואס‬ ‫"מה זאת?"‪ ,‬טוט מען נישט דעם רצון ה'‪.‬‬
‫וועלן מקיים זיין די מצוות כראוי בשלימות‪.‬‬ ‫דער באשעפער האט געגעבן קלארע‬
‫ווען מיר זענען מקיים דעם "את פתח לו"‪,‬‬ ‫לעבן אפ א "שאינו יודע לשאול'דיגע לעבן"‪.‬‬ ‫אינסטרוקציעס אין זיין תורה‪ ,‬וויאזוי זיך צו‬
‫דארפן מיר אדורכגיין אלע אויבנדערמאנטע‬ ‫מער מאל פון וויפיל מיר קלערן‪ ,‬טוען מיר‬ ‫באגיין מיט דער וואס וויל פארשטיין "פארוואס"‬
‫ענטפערס‪ .‬מיר דארפן אנהייבן מיטן ערקלערונג‬ ‫זיך באגעגענען מיטן שאינו יודע לשאול‪ .‬אמאל‬ ‫מיר דארפן מקיים זיין א ספעציפישע מצוה‪ .‬מיר‬
‫פארן רשע‪" :‬בעבור זה עשה ה' לי בצאתי‬ ‫איז ער דיין שכן‪ ,‬אמאל איז ער אין שול‪ ,‬אמאל‬ ‫דארפן אים ענטפערן‪ ,‬לויט זיין פארשטאנד‪,‬‬
‫ממצרים"‪ ,‬אז מיר דארפן טון דעם רצון ה' ווייל‬ ‫איז ער א קינד‪ ,‬און אמאל איז ער א איד מיט א‬ ‫וואס עס איז דער ריכטיגער הסבר פאר די מצוה‪.‬‬
‫נאר אין דעם זכות זענען מיר ארויסגעגאנגען‬ ‫ווייסע בארד‪ .‬עס קען אפילו זיין דיר זעלבסט‪.‬‬ ‫"פדיון הבן" איז נאר איין דוגמא פון א מצוה‬
‫פון מצרים‪ ,‬מיר דארפן ממשיך זיין מיטן געבן‬ ‫מענטשן לעבן מיט אזא "מילתא דשיגרה"‪ ,‬ער‬ ‫וואס אויבנאויף איז עס נישט פארשטענדליך‪,‬‬
‫ערקלערונגען איבערן באדייט פון די מצוות‪,‬‬ ‫האט זיך זיין רעדל וואס דרייט זיך טאג נאך‬ ‫אבער מיטן "ואמרת אליו" פארענטפערן מיר זיין‬
‫און מיר דארפן צוענדיגן מיטן אריינבאקן אין‬ ‫טאג‪ ,‬יאר נאך יאר‪ ,‬און אלעס וואס ער טוט איז‬ ‫פראגע‪ .‬דאס זעלביגע קען אבער פאסירן מיט‬
‫אונזערע דורות דאס וואס מיר ערקלערן פארן‬ ‫אויף אן אופן פון (ישעי' כט‪ ,‬יג)‪" :‬מצות אנשים‬ ‫פילצאליגע אנדערע מצוות‪ ,‬און די תורה זאגט‬
‫חכם‪ַ" :‬וְי ַצֵּונּו ה' ַל ֲעׂשֹות ֶאת ָּכל ַה ֻח ִּקים ָה ֵא ֶּלה‪...‬‬ ‫מלומדה"‪ .‬מיר רעדן נישט פון קיין ליידיג‪-‬גייער‪,‬‬ ‫אונז דא אז אויף סיי וואספארא מצוה וואס‬
‫נאר טאקע פון איינער וואס דאווענט יעדן טאג‬ ‫ער קוקט אן מיט א וואונדער‪ ,‬דארפן מיר אים‬
‫ְלטֹוב ָלנּו‪ְ ...‬ל ַחּיֹ ֵתנּו‪"...‬‬ ‫שחרית מנחה און מעריב מיט מנין‪ ,‬ער איז קובע‬
‫אט די אלע דריי יסודות‪ ,‬דארפן מיר‬ ‫ערקלערן דעם באדייט און נישט אוועקמאכן‪.‬‬
‫און דער אמת איז‪ ,‬אז מיר אלע זענען‬

‫אפטמאל אין די שיך פון דעם "תם"‪.‬‬
‫יעדער פון אונז שטויסט זיך צומאל אן אין‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪46‬‬

‫לפיכך הרבה להם תורה ומצוות" (מכות כ"ג‬ ‫דריי סארטן ענטפערס‪.‬‬ ‫אריינגראבן אין אונזער פנימיות הנפש‪ .‬מיר‬
‫ע"ב)‪ ,‬און ווען א מענטש לעבט מיט דעם דאזיגן‬ ‫אמאל איז א מענטש אין א געפאלענעם‬ ‫דארפן שטענדיג לעבן מיטן השגה פון "לטוב‬
‫הרגשה‪ ,‬דאן שפירט ער ווי די מצוה איז "גוטס"‬ ‫צושטאנד‪ ,‬און דאן דארף ער זיך שטארקן‬ ‫לנו"‪" ,‬לחיותינו"‪" ,‬וצדקה תהיה לנו"‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬
‫און עבירות איז פשוט און פראסט "שלעכט"‪,‬‬ ‫מיט די ענטפער צום רשע‪ .‬אמאל דארף ער אן‬ ‫עס דארף זיין א טייל פון אונזער אידענטיטעט‪,‬‬
‫און אט דאס מיינט דער פסוק זאגנדיג (דברים‬ ‫ענטפער וואס זאל אים באפרידיגן איבער א‬ ‫און אט דאס ווענדט זיך אינעם "והגדת"‪ ,‬וויפיל‬
‫ל‪ ,‬טו‪/‬יט)‪ְ " :‬ר ֵאה ָנ ַת ִּתי ְל ָפֶניָך ַהּיֹום ֶאת ַה ַחִּיים‬ ‫ספעציפישער מצוה‪ .‬און אמאל איז ער אין א‬ ‫מיר זאגן – אפילו פאר זיך אליינס‪ .‬וויפיל מיר‬
‫ְו ֶאת ַהּטֹוב‪ּ ...‬ו ָב ַח ְר ָּת ַּב ַחִּיים"‪ ,‬וואס דאס טוישט‬ ‫דערהויבענע דרגה פון קירבת אלקים‪ ,‬און דאן‬ ‫חזר'ן זיך איין און וויפיל מיר טוען אריינקריצן‬
‫דעם בליק פונעם מענטש אז ער הייבט אן צו‬
‫קען ער זיך מחזק זיין מיט די ווערטער צום חכם‪,‬‬ ‫די יסודות פון עול התורה והמצוות אין אונזער‬
‫באטראכטן די מצוה אלס "חיים" און "טוב"‪.‬‬ ‫דורכן אנערקענען אז די מצוות זענען ענדערש‬ ‫וועזן‪.‬‬
‫פארט אבער איז דער שלימות פון די זאך‪,‬‬
‫אויב מ'טוט א יעדע מצוה האבנדיג אלע דריי‬ ‫טובות ווי איידער שרעקעדיגע באפעלן‪.‬‬ ‫דאיעןרעבשולדיתמוהת'‬
‫ענטפערס פאר זיינע אויגן‪ .‬די הארמאניע פון‬ ‫אוודאי איז דאס דער תכלית און ציל‪ ,‬אז א‬
‫טון דעם מצוה באימה וביראה ווייל ער איז‬ ‫מענטש זאל לעבן מיטן הכרה פון (משלי ד‪ ,‬ב)‪ִּ " :‬כי‬ ‫טראצדעם וואס די דריי ענטפערס זענען‬
‫אויסגעקליבן געווארן צו זיין א קנעכט פונעם‬ ‫ֶל ַקח טֹוב ָנ ַת ִּתי ָלֶכם‪ּ ‬תֹו ָר ִתי‪ ,"...‬דורכן פארשטיין‬ ‫אויסגעשטעלט געווארן פאר דריי אנדערע‬
‫אייבערשטן‪ ,‬און פון אנערקענען אז וואס מיר‬ ‫אז די מצוות זענען נאר דא פאר אונזער טובה‬ ‫סארטן פערזענליכקייטן‪ ,‬איז אבער דער ריינער‬
‫טוען נאר איז עס פאר אונזער אייגענער תועלת‬ ‫וועגן‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק (נחמי' ט‪ ,‬יג)‪:‬‬ ‫אמת אז יעדער פון אונז דארף צוקומען צו אלע‬
‫און טובה‪ ,‬און פון פארשטיין די טיפקייט וואס‬ ‫"ַו ִּת ֵּתן ָל ֶהם ִמ ְׁש ָּפ ִטים ְי ָׁש ִרים‪ְ ,‬ותֹורֹות ֱא ֶמת‪,‬‬
‫ליגט אין יעדע מצוה‪ ,‬דאס איז די שפיץ שלימות‬ ‫ֻח ִּקים ּו ִמ ְצו‍ֹת טֹו ִבים"‪ ,‬און ווי חז"ל ערקלערן אז‬
‫וואס די תורה זעלבסט שטעלט אוועק אין‬ ‫די מצוות זענען נאר געגעבן געווארן כדי אונז צו‬
‫אנדערע ערטער אלס מיטלען וויאזוי צוצוגיין‬ ‫פארמערן שכר‪" :‬רצה הקב"ה לזכות את ישראל‪,‬‬

‫צום קיום מצוות התורה‪.‬‬
‫און ווען מיר פאדערן דאס פון זיך זעלבסט‪,‬‬
‫און פון אונזערע נאענטע‪ ,‬דאן טוען מיר‬
‫אויטאמאטיש פארזעצן אויך מיטן "את פתח‬
‫לו"‪ ,‬מיטן עפענען די קאפ צו פארשטיין די‬

‫געוואלדיגע יסודות וואס די תורה אנטהאלט‪.‬‬
‫די סדר נאכט איז דאך די הויפט פונדאמענט‬
‫פון עבדות ה'‪ ,‬וויבאלד דאן האבן מיר עמטליך‬
‫מקבל געווען עול מלכות שמים זייענדיג מקריב‬
‫דעם קרבן פסח אין מצרים‪ ,‬וואס אדאנק דעם‬
‫האבן מיר זוכה געווען אויסגעלייזט צו ווערן פון‬
‫דארט‪ .‬דערפאר איז די דאזיגע נאכט געווידמעט‬
‫אויף אוועקצושטעלן די דריי ענטפערס וואס‬
‫גיבן אונז דעם ריכטיגן פארשטאנד און צוגאנג‬

‫צו יעדן מצוה וואס מיר דארפן טון‪.‬‬
‫אבער אוודאי געוויס איז דאס א חיוב וואס‬
‫באגלייט אונז א גאנצע יאר‪ ,‬ביי יעדן איינציגסטן‬
‫מצוה‪ ,‬און אין יעדן פאל‪ ,‬אז א מענטש זאל‬
‫צוגיין צו תורה ומצוות מיט אלע דריי מהלכים‪,‬‬
‫און טאקע אויף אן אופן פון "את פתח לו"‪ ,‬פון‬
‫זוכן א הסבר און ענטפער‪ ,‬און פון זיין א "דורש‬

‫ומבקש את אלקים"‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪47‬‬

‫פקעאנרוועיןשדאטמעזייויםירן‬ ‫דער "דור דעה" וואס האט געדינט‬
‫דעם עגל ‪ ‬אויסצוגן פונעם ספר‬
‫"לאן?" פון הגאון הצדיק המשגיח‬
‫רבי אביגדור מיללער זצוק"ל‬

‫הרב שמעון יודעלעוויטש‬

‫פארווארט‬

‫דורכאויס היסטאריע‪ ,‬האט כלל ישראל שטענדיג זוכה געווען צו שעפן ריינע פרישע וואסער פון נייע ברונעמ'ס‪ ,‬וואס זענען פריער‬
‫נישט אנטפלעקט געווארן‪ .‬אין יעדן נושא און מקצוע‪ ,‬זענען שטענדיג אפירגעקומען נייע גדולי ישראל מיט פרישע חידושים און‬
‫בליציגע רעיונות‪ ,‬וואס האט באלאכטן די הימלען פונעם תורה וועלט מיט א נייע ליכטיגקייט‪ .‬אזעלכע אידן ווי דער מהר"ל‪ ,‬אריז"ל‪,‬‬
‫מהרש"א‪ ,‬פני יהושע‪ ,‬נודע ביהודה‪ ,‬גר"א‪ ,‬בעש"ט‪ ,‬אברבנאל‪ ,‬רמח"ל‪ ,‬רבי ישראל סאלאנטער‪ ,‬חת"ס‪ ,‬רבי חיים בריסקער‪ ,‬און רבי‬
‫צדוק הכהן מלובלין‪ ,‬זענען נאר עטליכע נעמען פון די לעצטע פאר הונדערט יאר‪ ,‬וואס האבן איבערגעלאזט אן אייביגער שטעמפל פון‬

‫חידושים וואס האבן געטוישט אונזער געדאנקנסגאנג אויף שטענדיג‪.‬‬
‫איינע פון די לעצטע בארימטע "בעלי מוסר"‪ ,‬וואס טראצדעם וואס ער האט אלעס מקבל געווען פון זיינע רבי'ס האט ער פארט‬
‫געהאט א נאמען ווי א געוואלדיגער "בעל מחדש" אין תורת המוסר ויסודות ההשקפה‪ ,‬איז געווען דער צדיק נפלא וגאון מופלג רבי‬
‫אביגדור מיללער זצוק"ל‪ ,‬משגיח וראש ישיבת בית ישראל‪ ,‬וואס האט אנגעהאלטן דעם פאקל פון תורה‪ ,‬אמונה‪ ,‬מוסר‪ ,‬מידות‪ ,‬און‬
‫השקפת היהדות דורכאויס די אריבער צוויי‪-‬און‪-‬ניינציג יאר פון זיין גייסטרייכן לעבן‪ ,‬פארשפרייטנדיג זיינע טיפע געדאנקען פאר‬

‫טויזנטער אידן וואס האבן זיך געקלאמערט ארום זיין אויסגעטרעטענעם וועג פון השקפת התורה‪.‬‬
‫רבי אביגדור איז געווען א חידוש בכל קני מידה‪ ,‬זייענדיג זעלבסט אן אמעריקאנער געבוירענער וואס איז געפארן צום‬
‫"צוריקגעשטאנענעם" ליטא צו לערנען אינעם בארימטער סלאבאדקער ישיבה‪ ,‬און אזוי ארום האט ער זיך זעלבסט ארויפגעדראפעט‬
‫אויפן לייטער‪ ,‬אנהייבנדיג אלס אמעריקאנער און ענדיגנדיג אלס בארימטער הוגה דעות וגדול בישראל‪ .‬ער איז געווען אנגענומען‬
‫ביי אלערליי סארטן אידן צוגלייך‪ ,‬פון מאדערנע אידן ביז חסידישע אידן‪ ,‬פון בעלי תשובה ביז ספרדישע‪ ,‬און פון ליטוואקעס ביז‬

‫סאטמארע חסידים‪.‬‬
‫זיינע ספרים זענען אויך געווען הויפט פאראויסגייער אין זיין געביט‪ ,‬געבנדיג קלארע ענטפערס פאר פראגעס וואס גייען‬
‫ארויסשפראצן ווי א שוואמען נאך א רעגן‪ ,‬אין די קומענדיגע צענדליגע יארן דערנאך‪ .‬ווי א ריכטיגער "חכם שהקדים את זמנו"‪ ,‬האט‬
‫ער זיך באצויגן צו אלערליי סארטן שאלות און קשיות‪ ,‬און אויף אלעמען האט ער געהאט קריסטאל קלארע ענטפערס‪ ,‬מיט שטארקע‬

‫ראיות פון פסוקים און חז"ל‪ ,‬מיט וואס ער האט באגרינדעט זיין אלטוועלטליכער השקפה‪.‬‬
‫היינט צוטאגס איז דער נאמען "רבי אביגדור" א פענאמען‪ ,‬ווען עס זענען שוין ערשינען צענדליגע און צענדליגע ספרים און ביכער‬
‫אויף עטליכע שפראכן‪ ,‬מברר צו זיין משנתו של אותו חכם וצדיק‪ ,‬און אידן ווייקן זיך און לעבן לויט זיין מהלך און השקפה‪ ,‬טראצדעם‬
‫וואס אין זיינע ערשטע יארן האבן נישט אלע פארשטאנען אז דער דאזיגער בארימטער בעל השקפה האט שוין אויסגעטרעטן א וועג‬

‫פאר די קומענדיגע דורות‪ ,‬מיט קלארע ענטפערס לכל דורש ומבקש את אלקים‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪48‬‬

‫"דור‬

‫זיך געגרייט אריינצוגיין אין ארץ ישראל פערציג‬ ‫מיר האבן דאס אויסגעשטעלט אויף א וועג‬ ‫זיבעצן יאר‪ ,‬כמנין טו"ב‪ ,‬זענען שוין‬
‫יאר שפעטער‪.‬‬ ‫וואס וועט אדורכטון איין ספעציפישער נושא‬ ‫פארלאפן זינט די פטירה פון דעם אדם הגדול‬
‫אויפאמאל‪ ,‬פון אלע ריכטונגען‪ .‬וחפץ ה' בידינו‬ ‫בענקים‪ ,‬טאקע אין דעם חודש ביום כ"ז בניסן‬
‫דורכאויס די פערציג יאר‪ ,‬זענען זיי‬ ‫יצליח‪ ,‬אז ס'זאל אונז העלפן אויסשטעלן דעם‬ ‫תשס"א‪ ,‬אבער וואס א יאר עס גייט פארביי‬
‫אדורכגעגאנגען אומצאליגע שטורמישע‬ ‫אלץ גרעסער ווערט די אנהענגערשאפט אין‬
‫עפאכעס‪ ,‬פון מלחמות מבחוץ ביז אויפשטאנדן‬ ‫ריכטיגן בליק אין השקפת היהדות‪.‬‬ ‫זיינע געוואלדיגע יסודות און מהלכים בעבודת‬
‫קעגן די הנהגה מבפנים‪ ,‬פון ניסים ונפלאות ביז‬
‫טענות מטענות שונות‪ ,‬פון די גרעסטע מעמד‬ ‫די מערסט‪-‬‬ ‫השי"ת‪.‬‬
‫וואס כלל ישראל האט דערלעבט "מעמד מתן‬ ‫אומפארשטענדליכע‬ ‫אין דעם קאלום‪ ,‬וואס וועט אי"ה לויפן‬
‫תורה" ביז די נידעריגסטע מעמד וואס כלל‬ ‫מדי גליון בגליון‪ ,‬וועלן מיר כסדר אדורכטון‬
‫ישראל האט בייגעוואוינט ביים חטא העגל‪,‬‬ ‫הדומר‪:‬דבדרע"ר "דור‬ ‫פרישע קאפיטלעך היסטאריע אדער אנדערע‬
‫פון א סיטואצע וואס (מכילתא דשירה ג'‪ ,‬ד"ה‬ ‫אפהאנדלונגען אין אידישקייט נושאים‪ ,‬וואס‬
‫זה א‪-‬לי)‪" :‬ראתה שפחה על הים מה שלא ראה‬ ‫יונג און אלט האבן שוין געלערנט די פרשיות‬ ‫דער גרויסער חכם ונבון האט שוין פארשריבן‬
‫יחזקאל בן בוזי" ביז א בחינה פון "כי פרעה‬ ‫פון ספר שמות ביז נאך ספר דברים‪ ,‬וואו עס‬ ‫צענדליגע יארן צוריק אין ענגליש און דערנאך‬
‫אהרן לשמצה בקמיהם"‪ ,‬פון א דור וואס ווערט‬ ‫ווערט דערציילט אלעס איבער דער דור המדבר‪,‬‬ ‫אין לשון הקודש‪ ,‬אינעם ספר "לאן"‪ ,‬וואס איז‬
‫אנגערופן דער "דור דעה" ביז א דור וואס האט‬ ‫פון ווען זיי זענען אויסגעלייזט געווארן פון‬ ‫דער ספר איז געשריבן געווארן ווי א שמועס‬
‫לויט טייל נישט קיין חלק אין עוה"ב (סנהדרין‬ ‫מצרים און אריין אינעם מדבר‪ ,‬ביז ווען זיי האבן‬ ‫צווישן דער יונגער שואל און דער חכם וואס‬

‫פ"י מ"ג)!‬ ‫ענטפערט‪.‬‬
‫און דאס איז נאר א קורצע רשימה פון‬ ‫אפטמאל זענען די נושאים צומישט און‬
‫די קייט פון פליאות ותמיהות‪ ,‬סתירות און‬ ‫פארן אריין פון איין זאך צום צווייטן‪ ,‬אבער‬

‫חג הּפסח תשע״ח ‪49‬‬

‫משה‪ :‬אויב אזוי‪ ,‬דאן פארוואס דרוקט‬ ‫אביגדור‪ :‬יא‪ ,‬עס איז טאקע אמת‬ ‫אומפארשטענדליכקייטן‪ ,‬איבערן מיסטעריעזן‬
‫זיך דער פסוק אויס דערויף (תהלים קו‪ ,‬ז)‪:‬‬ ‫און וואר אז די אידן זענען געווען גאר גרויס‪,‬‬ ‫דור המדבר‪ .‬מיר פארשטייען נישט זייערע‬
‫"ַוַּי ְמרּו‪ַ  ‬על‪ָ ‬ים ְּבַים סּוף"‪ ,‬וואס דאס מיינט אז זיי‬ ‫און טאקע די אידן אין מדבר זענען געווען די‬ ‫נסיונות אזויווי מיר האבן נישט קיין השגה אין‬
‫האבן ממש "ווידערשפעניגט" שטייענדיג ביים‬ ‫מערסטע אויסגעצייכנט ווי די אידן פון אלע‬ ‫די אפענע ניסים וואס האבן זיי באגלייט טאג‪-‬‬
‫אנדערע דורות וואס זענען געווען ביזן היינטיגן‬ ‫טעגליך‪ ,‬פון א באר און מן ביז די ענני הכבוד‪.‬‬
‫שוועל פונעם ים?‬ ‫טאג! זיי זענען געווען עדים צו די צען ניסים‬ ‫ס'איז א דור וואס איז ממש פארבארגן אין א‬
‫אביגדור‪ :‬זייער ווידערשפעניגונג און‬ ‫וואס האבן פאסירט אין מצרים‪ ,‬וואס די תוצאה‬ ‫ווינקל‪ ,‬טראצדעם וואס עס איז נישטא נאך א‬
‫"מרידה" ווערט אויסגעדרוקט מיט דעם וואס‬ ‫פון די ניסים איז געווען אז (שמות ז‪ ,‬ה)‪ְ" :‬וָי ְדעּו‬ ‫דור אין די אידישע היסטאריע וואס איז אזוי‬
‫זיי האבן נישט באוויזן זיך צו שטארקן אויפן‬ ‫ִמ ְצ ַרִים ִּכי ֲא ִני ה'"‪ .‬אויב די מצריים האבן זיך‬
‫מענטשליכן טבע‪ .‬זיי זענען דאך געווען עדים‬ ‫געלערנט א מוסר השכל איבער די געטליכע כח‬ ‫ברייט באשריבן געווארן אין די תורה‪.‬‬
‫וואס האבן בייגעוואוינט דאס שטארקייט פונעם‬ ‫פונעם אויבירשטן‪ ,‬דאן איז דאך פשוט אז די‬ ‫אבער לכבוד פסח‪ ,‬ווען די אידן האבן‬
‫באשעפער‪ ,‬און פון זיין איבערגעגעבנקייט צו זיי‪.‬‬ ‫אנגעהויבן זייער וואנדער רייזע אינעם מדבר‪,‬‬
‫דווקא צוליב דער הויכער דרגה אין פארשטאנד‬ ‫אידן האבן זיך געלערנט פיל מער‪.‬‬ ‫וועלן מיר ווידמען דעם דאזיגן ארטיקל‬
‫צו וואס זיי האבן דערגרייכט‪ ,‬דווקא דערפאר‬ ‫משה‪ :‬דאן פארוואס זענען זיי באשולדיגט‬ ‫אדורכצוטון מיט א קלארקייט דעם קאפיטל‬
‫האט דער באשעפער געפאדערט פון זיי אז זיי‬ ‫געווארן אין די תורה אז זיי האבן אויסגעפרואווט‬ ‫היסטאריע‪ ,‬פונעם קוק‪-‬ווינקל פון הגאון רבי‬
‫זאלן זיך אויפפירן פאסיג פאר דעם הויכן מדריגה‪.‬‬ ‫דעם אייבערשטן און זיי האבן זיך נישט‬ ‫אביגדור מיללער זצוק"ל [מיר וועלן רופן דעם‬
‫משה‪ :‬און וואס טוט זיך מיט אלע אנדערע‬ ‫"שואל" מיטן נאמען משה‪ ,‬און דער "תרצן"‬
‫נסיונות וואס דער פסוק זאגט דערויף "ולא‬ ‫צוגעהערט צו זיין קול?‬ ‫מיטן נאמען אביגדור‪ ,‬לויט דאס וואס חז"ל זאגן‬
‫אביגדור‪ :‬טראכט אריין אביסעלע‪ .‬דאס‬ ‫אז משה רבינו האט אויך געהייסן "אביגדור"‬
‫שמעו בקולי"?‬ ‫אידישע פאלק האט דאן געציילט מיליאנען‬ ‫(ויק"ר פ"א ס"ג)‪ ,‬און הגאון רבי אביגדור האט‬
‫אביגדור‪ :‬לאמיר זיי צוזאמען אדורכגיין‪.‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬צונויפגעדרוקט אין א קליינעם ארט‪,‬‬ ‫אויסגעשטעלט סיי די שאלות און סיי די‬
‫א) צוערשט קומט דער סיטואציע ביים ים סוף‬ ‫אן קיין געהעריגע וואוינארט נאר פראוויזארישע‬ ‫תשובות]‪ .‬אינאיינוועגס‪ ,‬וועלן מיר אדאנק דעם‬
‫וואס מיר האבן יעצט ערקלערט‪ .‬אבער דאס‬ ‫געצעלטן‪ ,‬זיי זענען געווען אין א מדבר אן קיין‬ ‫אויך קלאר ווערן אין נאך צוויי יסודות'דיגע‬
‫שום מעגליכקייט צו פארשאפן עסן אדער‬ ‫געדאנקען‪ :‬א' – וויאזוי מ'האט געקענט דינען אן‬
‫זעלביגע וועט זיין ביי די אנדערע נסיונות‪:‬‬ ‫וואסער‪ ,‬און אזוי אויך ארומגענומען מיט פיינט‬ ‫עגל אפאר וואכן נאך א מעמד מתן תורה‪ ,‬ב' –‬
‫ב) ווען די אידן זענען געווען אין "מרה" און‬ ‫וויאזוי מיר דארפן אפלערנען די מוסר‪-‬רייד וואס‬
‫זיך אפגערעדט אז זיי האבן נישט קיין וואסער‪.‬‬ ‫פון אלע ריכטונגען‪.‬‬
‫דאס האט פאסירט נאך א לענגערע וועג פון דריי‬ ‫וואס איז דעמאלט די גרויסע וואונדער אז‬ ‫שטייט אין תנ"ך אויף כלל ישראל‪.‬‬
‫טעג נאכאנאנד וואס זיי האבן נישט געהאט קיין‬ ‫די אידן האבן זיך אפגערעדט ווען די עגיפטישע‬
‫וואסער! ג) און דאס זעלביגע אין "רפידים"‪,‬‬ ‫מיליטער האט זיי דעריאגט ביים ים סוף? מ'האט‬ ‫דאיינצעעןם נמסדיובנור ותואס‬
‫איז עס פשוט העכער אונזער פארשטאנד‪,‬‬ ‫דאך זיי נישט געמאלדן פון פריער אז די ים גייט‬ ‫די אידן זענען נישט‬
‫וויאזוי עס איז מעגליך צו ווארפן סיי וואספארא‬ ‫זיך שפאלטן פאר זיי‪ .‬ווען זיי האבן געזען‪ ,‬פון‬
‫שולד אויף מענטשן וואס האבן געזען זייערע‬ ‫הונטערוויילעכץ‪ ,‬דאס מיליטער פונעם פיינט‬ ‫בייגעשטאנען‬
‫וואס ברענט פאר נקמה‪ ,‬ווען פארנט פון זיי‬
‫קינדערלעך חלש'ן פון דארשט‪.‬‬ ‫איז געווען אויסגעשפרייט א טיפע ים‪ ,‬איז עס‬ ‫משה‪ :‬איך האב שוין עטליכע מאל געהערט‬
‫ד) ווען זיי האבן געזען אז זייערע עסנווארג‬ ‫געווען מער פון דאס מענטשליכע מעגליכקייט‬ ‫פון אייך א געדאנק‪ ,‬אז די אידן זענען שטענדיג‬
‫זאפאסן נוצן זיך צוביסלעך אויס‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫געווען גאר גרויס און הייליג‪ ,‬און זייערע עבירות‬
‫זיך אפגערעדט מיט רעכט‪ ,‬וויבאלד זיי האבן‬ ‫זיך צו קענען צוריקהאלטן פון זיך אפרעדן‪.‬‬ ‫‪ -‬דורכאויס היסטאריע ‪ -‬זענען געווען ממש‬
‫נישט באקומען קיין שום רמז פון פאראויס‬ ‫אפילו אזוי‪ ,‬האבן אסאך אידן מצליח‬ ‫פיצל‪ .‬פארט אבער‪ ,‬אריינקוקנדיג אין תנ"ך זעען‬
‫געווען זיך צו דערהייבן און זיך צוריקהאלטן‬ ‫מיר אז מ'רעדט יא אפטמאל זייער שארף אויף‬
‫איבערן נס פונעם מן‪.‬‬ ‫פון ארויסגעבן דעם טיפישן מענטשליכן‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬א שטייגער ווי דער פסוק (במדבר‬
‫ה) נאר געציילטע מענטשן האבן נישט‬ ‫רעאקציע ווען מ'איז אין א פיינפולע סיטואציע‪.‬‬ ‫יד‪ ,‬כב)‪ַ" :‬וְיַנּסּו אֹ ִתי ֶזה ֶע ֶשׂר ְּפ ָע ִמים‪ְ ‬וֹלא ָׁש ְמעּו‬
‫געפאלגט‪ ,‬און האבן איבערגעלאזט פונעם מן‬ ‫אנדערע‪ ,‬ערשטוינט און מבוהל דורך זייערע‬ ‫ְּבקֹו ִלי"‪ .‬וואס טוט זיך טאקע מיטן דור המדבר?‬
‫אויפן קומענדיגן טאג‪ ,‬ו) און נאר געציילטע‬ ‫ווייבער און קינדער‪ ,‬האבן יא געלאזט הערן‬
‫מענטשן זענען ארויס אום שבת צו זוכן מן‪ .‬די‬ ‫אן איינגעהאלטענעם רעאקציע פון זיך‬ ‫צי זענען זיי אויך געווען אזוי חשוב?‬
‫ערשטע (ה') זענען געווען מענטשן וואס האבן‬ ‫אפרעדן‪ .‬דווקא זייער דאזיגער אויפפירונג האט‬
‫נישט געהאלטן פון זיך פארלאזן אויף קיין נס‪,‬‬ ‫ארויסגעברענגט אז זיי זענען די דערהויבענע‬
‫און די לעצטע (ו') זענען געווען מענטשן וואס‬ ‫מענטשן‪ ,‬וואס קיין שום צוקונפטיגער דור‬
‫האבן געוואלט זען מיט זייערע אייגענע אויגן‬
‫דער נס‪-‬בתוך‪-‬נס אז די מן איז נישט געקומען‬ ‫וואלט זיך נישט געקענט צוגלייכן צו זיי‪.‬‬

‫חג הּפסח תשע״ח‬ ‫‪50‬‬


Click to View FlipBook Version
Previous Book
comic_web 2.0
Next Book
Schedule - FINAL