The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Moment Magazine, 2019-08-05 07:46:07

Lavlor #9 - Tamuz 5779

‫הרב שלמה אשר טויבער‪ :‬איז א נסיון גוט פאר מיר? ‪ ///‬הרב שבתי הורוויץ‪ :‬כד עייל שבתא אפילו אן דיין הסכמה‬

‫תמוז תשע"ט‬ ‫בס״ד • נומער ‪#9‬‬ ‫אאל"יפפוזסמןל ָר'אבבבדייייימלבגולרעלועאנקאל‪9‬גיטךי‪#‬ע"גצטו‬

‫שמירת שבת‬ ‫א גייסטרייכע פעדער פאר׳ן עם הספר‬
‫כהלכתה‬
‫הוחזרה ה'תרנגול' ליושנה‬
‫דער ספר פון הגאון‬
‫רבי יהושע ישעי'‬ ‫ארומנעמנדער פארש‪ּ -‬פראיעקט איבער‬
‫נויבירט זצ"ל וואס‬ ‫דעם אלט‪-‬נייעם שטארק‪ּ -‬פאפולערן‬
‫האט געטוישט די‬
‫וועלט פון ארויסגעבן‬ ‫"לעגהארן" הינדל‪-‬פלייש פון‬
‫ספרים אויף שטענדיג‬ ‫די "תרנגול פ ַארמס"‬

‫דער‬
‫רמ"ע‬
‫מפאנו‬

‫דער גאון בתורה‬
‫וגדול בנסתר‪ ,‬דער‬
‫רב‪ ,‬ראש ישיבה‪,‬‬
‫פוסק און מקובל‬

‫תורה׳דיגן שמועס‬ ‫ימי בין‬
‫המצרים‪:‬‬
‫ה ּיפומציסטהחקיגאקם‪,‬חדודשהלמגגטרידאויובלןןיי‪,‬‬
‫ימים‬
‫גאב"ד אבני שיש‬ ‫נמוכים‬
‫פאלטישאן איבער‬ ‫אדער ימי‬
‫די נייע תקנה‬ ‫התקרבות?‬
‫| הרב מרדכי‬
‫פאר"מוהלות"וצהונומעיללה‬
‫גנוט‬
‫פארוואס‬

‫לערנען‬
‫אין מסגרת‬

‫פון א‬
‫ישיבה?‬
‫| הרב שלמה‬
‫אשר טויבער‬

‫וואו‬
‫האלט מיין‬

‫אמונה? |‬
‫הרב אברהם‬
‫אבא לעזער‬

‫א‬ ‫| אפקלאנגען |‬

‫טאג ער דארף זיך שטעלן‪ ,‬האט ער אים געענטפערט‬ ‫הוספה איבער כ"ג סיון‬ ‫‪Address:‬‬
‫אז ער דארף זיך שטעלן אין 'חודש סיון'‪ .‬דעמאלט‬ ‫‪543 Bedford Ave. #207‬‬
‫האט דער אהבת ישראל אנגעהויבן ברומען אויפ'ן‬ ‫איבעיא להו ‪ /‬לבלר ‪#8‬‬ ‫‪Brooklyn NY 11211‬‬
‫קול מיט'ן נוסח פון מגילה ליינען‪" :‬בשלשה ועשרים‬ ‫‪Telephone:‬‬
‫איך האב זייער הנאה געהאט צו ליינען דאס‬ ‫‪718.928.3347‬‬
‫בו"‪...‬‬ ‫וואס רבי מרדכי גנוט האט געשריבן אין 'איבעיא‬ ‫‪Fax:‬‬
‫ער איז געגאנגען זיך שטעלן צום מיליטער און‬ ‫להו' (לבלר ‪ ,#8‬סיון תשע״ט) איבער דער גרויסקייט‬ ‫‪718.928.3348‬‬
‫ער איז אין יענעם טאג באפרייט געווארן‪( .‬מעגליך‬ ‫פונעם טאג כ"ג סיון און איבער חתונה מאכן אין‬ ‫‪Email:‬‬
‫איז א רמז דערצו‪ ,‬דאס אז די טראפן העכער 'ועשרים‬ ‫‪[email protected]‬‬
‫בו' איז א 'זרקא סגול'‪ ,‬דאס באדייט‪ ,‬דער 'עם סגולה'‬ ‫ענדע חודש‪.‬‬
‫בנוגע די ישועות וואס ווערן נמשך אין כ"ג סיון‬ ‫______‬
‫ווערט 'געווארפן' פון מיליטער‪ .)...‬הצלחה רבה!‬ ‫צוליב וואס דאס איז א המשך פון נס פורים האב‬
‫(‪)-‬‬ ‫איך געוואלט מוסיף זיין וואס איך האב געהערט‬ ‫‪General Inquiries:‬‬
‫דערציילן‪ ,‬אז אין יאר ת"ש לפ"ק ביים ביטערן וועלט‬ ‫‪[email protected]‬‬
‫איסור עישון סמים‬ ‫קריג האבן די רוסן איינגעמאלדן פאר די טויזנטער‬
‫פליטים אז זיי קענען זיך איינשרייבן אלס רוסישע‬ ‫‪39Store Distribution:‬‬
‫תנן התם ‪ /‬לבלר ‪8#‬‬ ‫בירגער‪ ,‬און הרה"צ רבי איציקל פון פשעווארסק‬ ‫‪ARTEX (347) 352-2231‬‬
‫זי"ע האט געזאגט אז מען זאל זיך נישט איינשרייבן‪.‬‬
‫א גוטן‪,‬‬ ‫שב"ק אויפדערנאכט אום כ"ג בסיון‪ ,‬האבן די‬ ‫‪Lavlor‬‬
‫דער 'תנן התם' קאלום איז גאר אן אייגנארטיגער‪.‬‬ ‫רוסן געפירט אין גלות סיביר די אלע וועלכע האבן‬ ‫‪Journal‬‬
‫איך האב זייער הנאה דערפון יעדעס מאל באזונדער‬ ‫זיך נישט געהאט איינגעשריבן‪ ,‬און די אלע 'גולים'‬ ‫‪Phone:‬‬
‫האבן ליידער געזען דערין א זיכערער טויט‪ ,‬אבער‬ ‫‪E71x8t..9#2180.73347‬‬
‫און א גרויסן יישר כח‪.‬‬ ‫רבי איציקל האט געזאגט אז דער טאג איז 'מוכן‬ ‫‪Email:‬‬
‫איך וויל פרעגן דעם מראה מקום פון דאס וואס‬ ‫‪[email protected]‬‬
‫הרב לאבין ברענגט פון מו"ר דער גאון רבי משה‬ ‫לטובה' און עס וועט קיין שלעכט נישט פאסירן‪.‬‬
‫פיינשטיין זצ"ל איבער דעם איסור פון פאררויכערן‬ ‫קיינער האט נישט פארשטאנען דער באדייט פון‬ ‫______‬
‫געווירצן און כלערליי געוויקסן‪ .‬און ווי ער שרייבט‬ ‫זיינע ווערטער ביז א יאר דערויף‪ ,‬חודש סיון תש"א‪.‬‬
‫אז "סוף דבר פשוט וברור שהוא מאיסורים חמורים‪,‬‬ ‫די דייטשן האבן איינגענומען מזרח גאליציע און‬ ‫‪©Moment Magazine.‬‬
‫וצריך להשתדל בכל היכולת להעביר טומאה זו מכל‬ ‫גע'הרג'עט אסאך פון די אידן‪ ,‬אין דער זעלבער צייט‬ ‫‪Published by Moment Magazine Inc.‬‬
‫‪All rights reserved. Reproduction in‬‬
‫בני ישראל ובפרט מאלו שלומדין בישיבות‪".‬‬ ‫וואס אלע 'גולים' זענען געבליבן לעבן‪.‬‬ ‫‪whole or in part in any form without‬‬
‫יישר כח‪,‬‬ ‫אין דעם ענין האבן איך געוואלט מוסיף זיין וואס‬ ‫‪prior written permission from the‬‬
‫איך האב געהערט פון הגאון הרב חיד"ו בעל ויען דוד‬ ‫‪publisher is prohibited.‬‬
‫ג‪.‬ש‪.‬‬ ‫שליט"א פון אנטווערפן‪ ,‬אז זיין פאטער הר"ר פנחס‬ ‫‪The publisher reserves all right to‬‬
‫ז"ל האט זיך געדארפט שטעלן אין מיליטער און ער‬ ‫‪edit all articles for clarity, space and‬‬
‫ענטפער פון הרב ברוך לאבין‪:‬‬ ‫איז געגאנגען נעמען א ברכה פון מהרה"ק בעל אהבת‬ ‫‪editorial sensitivities. Submissions‬‬
‫‪cannot be returned to sender.‬‬
‫דער גאון זצ"ל שרייבט די ווערטער אין אנהויב‬ ‫ישראל זצ"ל כדי ער זאל אים פטר'ן‪.‬‬ ‫‪Moment Magazine is not responsible for‬‬
‫אין א תשובה אין יורה דעה (סימן לה‪ ,‬עמ' רסח‪ ,‬ד"ה‬ ‫האט אים דער אהבת ישראל געפרעגט אין וועלכן‬ ‫‪the kashrus of any advertised product‬‬
‫‪or service that appears in these pages.‬‬
‫הנה)‪.‬‬ ‫‪Moment Magazine assumes no‬‬
‫‪responsibility for the content of articles‬‬
‫פארעפנטליכט אייער תורה‪-‬ווערק!‬ ‫‪or advertisements in this publication,‬‬
‫‪nor for the content of books that are‬‬
‫'לבלר' נעמט אן צו פארעפנטליכן תורה׳דיגע‬ ‫‪referred to or excerpted herein.‬‬
‫ארטיקלען איבער סיי וואספארא תורה‪-‬נושאים און‬
‫ענינים‪ .‬א דין‪-‬קדימה וועט געגעבן ווערן פאר גרייטע‬
‫ארטיקלען‪ ,‬מוגה ומתוקן שנכתבו בשיפור הלשון‪ .‬בלויז‬
‫ארטיקלען געשריבן מיט א נאמען ווערן אקצעּפטירט‪.‬‬
‫להתקשר עם המערכת‪[email protected] :‬‬

‫אינהאלט‬
‫| לבלר ‪ | 9#‬תמוז תשע״ט |‬

‫כותבים ומשתתפים‪:‬‬ ‫‪28‬‬ ‫| קולמוס |‪04‬‬
‫הרב סיני מלוביצקי‬ ‫"שכבדתעאי"יל‬
‫הרב אהרן פריעדמאן‬ ‫‪08‬‬ ‫הרב שבתי הורוויץ‬
‫הרב מרדכי גנוט‬ ‫| איבעיא להו | ‪16‬‬
‫הרב שלמה אשר טויבער‬ ‫| א נקודה |‪06‬‬
‫הרב שבתי הורוויץ‬ ‫הרב שלמה אשר טויבער‬
‫הרב אברהם אבא לעזער‬ ‫הרב מרדכי גנוט‬ ‫איז א נסיון גוט‬
‫הרב שמעון שלמה זילבער‬ ‫הרב אברהם אבא לעזער‬ ‫פאר מיר?‬
‫הרב משה יודלזאהן‬
‫הרב ברוך לאבין‬ ‫ספרים שאפע‬ ‫הרב שלמה אשר טויבער‬
‫הרב אלימלך פריעדמאן‬
‫‪20‬‬ ‫| גדול מרבן שמו |‪40‬‬
‫להתקשר עם המערכת‪:‬‬ ‫הממגנפהחא"נםוקעזרזצברוייקה"ל‬
‫‪718.928.3347 Ext. # 107‬‬ ‫| ספר שמירת שבת כהלכתה |‬ ‫הרב שמעון שלמה זילבער‬
‫‪[email protected]‬‬ ‫| אפקלאנגען |‪02‬‬
‫הרב שמעון שלמה זילבער‬ ‫| תנן התם |‪05‬‬
‫לבלר איז א‬
‫חודש׳ליכע‬
‫תורה‪-‬העפט‬
‫בייגעלייגט‬
‫צום ׳מ ָאמענט׳‪.‬‬
‫״לבלר ‪- 10‬‬
‫אב״ וועט אי״ה‬
‫ערשיינען‬
‫פר׳ ואתחנן ‪-‬‬
‫שבת נחמו‪.‬‬

‫הרב שבתי הורוויץ‬ ‫| קולמוס |‬

‫כאדפיעליוילאןשדיביןתאהס—כמה‬

‫פאסיבל‪ ,‬ווי וויל טעיק יו טודעי‪".‬‬ ‫עווען איז עס נישט צו לאנג צוריק אין א שיינעם פרייטאג וועןג‬
‫הודו לה'‪ .‬מיר פאקן פעק‪ ,‬ביז א האלבע שעה זענען מיר שוין געווען‬ ‫שמערצליכע יסורים האבן מיר געטראגן צו א גרויסן כירורג‪.‬‬
‫ביים וואלקנקראצנדן שפיטאל גרייט פאר'ן היינטיגן פראצעדור מיט א‬ ‫שוין א וואך צייט וואס הרב הורוויץ ליגט אין בעט‪ ,‬רתוק‬
‫תפלה אז אויף שבת קודש זאלן מיר נאך זיין אינדערהיים‪ .‬מיר זאלן נאך‬ ‫למטתו‪ ,‬אן אינערליכער גליד האט זיך צעפלאמט און געט נישט‬
‫קענען געזונטערהיינט טאנצן אויף די פיס מיט די זיסע קינדערלעך אוי אוי‬ ‫קיין מנוחה‪ .‬יסורים איז נישט דאס ווארט‪ .‬די שמערצן זענען‬

‫אוי שבת‪...‬‬ ‫געווען כמעט העכער דעם מענטשליכן באגריף‪.‬‬
‫מיר זיצן אינעם ווארטזאל‪ ,‬צען מינוט‪ ,‬צוואנציג מינוט‪ ,‬א שעה‪ ,‬נאך א‬ ‫ווען א מענטש ליידט פון א ווייטאג א‪.‬ד‪.‬ג איז דאס אן עיכוב מן השמים‪.‬‬
‫ָאן קיין פריערדיגע מעלדונג‪ ,‬לייגט אים דער אויבערשטער אריין אין בעט‪,‬‬
‫שעה און כמעט נאך א שעה‪.‬‬ ‫אלעס ווערט גערוקט אין א זייט‪ .‬די זיסע מעשה'לעך‪ ,‬גרוסן און שמועסן‪,‬‬
‫עס איז קרוב צו דריי שעה וואס מיר זיצן אינעם ווארט זאל און מיר‬ ‫אלעס ווערט עטוואס באזייטיגט‪ .‬ביז? ביז ווען דער אויבערשטער וועט‬
‫ווארטן אויפן אויפרוף‪ .‬עס איז זיכער אז די דאקטוירים און שוועסטער‪-‬‬ ‫מחליט זיין אז יענער האט שוין ווייטער די רעכטן צו פארזעצן מיט זיין טאג‬
‫קינדער הייבן נישט אן וויסן וואס דאס באדייט א שבת קודש‪ .‬ווען יא‪...‬‬
‫וואלטן זיי דאס אונז נישט געלאזט זיצן דא שעות ארוכות צווישן בירגער‬ ‫טעגליכן סדר היום‪.‬‬
‫על כל פנים‪ ,‬מיט אונזערע קשרים פרובירן מיר צו מאכן דא אן‬
‫פון אנדערע פעלקער‪.‬‬ ‫אפוינטמענט‪ ,‬דארט אן אפוינטמענט‪ .‬אבער אן ערפאלג‪ .‬איינער זאגט אין א‬
‫עס איז חצות היום און די שוועסטער‪-‬קינד לאדנט אונז איין צום בעטל‪:‬‬ ‫מאנאט ארום‪ ,‬דער צווייטער איז אויף וואקאציע‪ ,‬און דער דריטער ווייסט‬
‫איר קענט זיך דא אנידערלייגן און ביז געציילטע מינוטן הייבן מיר אן מיט'ן‬ ‫דערווייל נישט ווען ער וועט קענען אויפנעמען פאציענטן און זיי אפערירן‪.‬‬
‫אז נישטא קיין ברירה נעמט מען די ערשטע אפציע‪ ,‬דאס קוקט לכאורה‬
‫פראצעדור‪.‬‬ ‫צו זיין די בעסטע לויט די יעצטיגע אומשטענדן‪ .‬ווען מיר רעדן צום‬
‫"איר ווילט אז מיר זאלן אייך גענצליך איינשלעפן אדער איז גענוג אז‬ ‫דאקטער לייגט ער צו א ווארט‪ :‬מיסטער הורוויץ‪ ,‬איר קענט פרובירן יעדן‬
‫מיר זאלן איינשלעפן נאר דעם לאקאלן ארט וואס מען דארף באהאנדלען"?‬ ‫אינדערפרי אונז צו קלינגען‪ ,‬מעגליך וועלן מיר אייך נאך פריער שוין קענען‬

‫פרעגט די קראנקן‪-‬שוועסטער‪.‬‬ ‫אריינשטופן און אפערירן‪.‬‬
‫איך קלער צו מיר אז דער ענין פון שלאפן ערב שבת קען איך מקיים‬ ‫פיין‪ ,‬מיר באדאנקען דעם דאקטער‪ ,‬און מיט האפענונג צו גאט און צו‬
‫זיין ביי מיר אינדערהיים אויך‪ ,‬טא‪ ,‬וואס פעלט אויס כאפן א דרימל אין‬ ‫זיין שליח דער דאקטער האפן מיר אז אין די נאנטע טעג וועט מען שוין‬
‫קענען האלטן לאחר המעשה און קענען אנגיין מיט'ן סדר היום כמאז ומקדם‪.‬‬
‫שפיטאל‪...‬‬ ‫השתדלות איז פון די וויכטיגסטע זאכן אויף אונזער ליסטע‪ .‬יעדן‬
‫ווען דער שווארץ‪-‬געקליידעטער דאקטער איז אריינגעקומען האט‬ ‫אינדערפרי זייגער אכט קלינגען מיר דעם דאקטער און מיר פרעגן אויב‬
‫ער אבער רעקאמאנדירט צו אריינפליסן דעם אנעסטעטישן איינשלאף‪-‬‬ ‫ס'האט זיך שוין פונקט געמאכט א ליידיגן 'סלאט' און דער ענטפער איז‬
‫פליסיגקייט‪ ,‬צוליב דעם וואס דאס גליד איז געווען היפש אין היץ און‬ ‫א נעגאטיווער‪ ,‬ווען ר' שבתי זעצט פאר צו ליגן אין בעט מיט ערנסטע‬
‫אראפנעמען דאס גליד ווען דער פאציענט שלאפט איז לייכטער פאר'ן‬
‫שמערצן‪.‬‬
‫דאקטער און פאציענט צוגלייך‪.‬‬ ‫שבת הוא מלזעוק ורפואה קרובה לבוא‪ .‬עס קומט ערב שבת אינדערפרי‬
‫איך קלער צו מיר‪ :‬עס האט דאך א שיעור וויפיל א מענטש קען שלאפן‪...‬‬ ‫און‪ ,‬לאמיר אויך היינט קלינגען דעם דאקטער‪ ,‬מעגליך וועט א הארה פון‬
‫איך בין נישט יעצט אין דער 'גוסטע' פון שלאפן‪ ,‬איך וויל נאך קענען זיך‬ ‫שבת קודש‪ ,‬א הארה פון רפואה אריינשיינען דא אינעם עולם און זיי וועלן‬
‫ווארעם ווערן מיר צו העלפן און אויפנעמען מיט ברייטע ארעמעס‪ .‬און‬
‫צולייגן אינדערהיים מיט א רואיגקייט לכבוד שבת‪.‬‬ ‫יא! די סעקרעטארטשע הייבט אויף און זאגט‪" :‬יעס‪ ,‬פליז קאם עס סון עס‬
‫דער דאקטער הייבט אן שטעכן – און איך וועק זיך אויף!‬
‫"יא יא‪ ,‬איר זענט שוין פארטיג! דער פראצעדור איז געקרוינט מיט‬

‫סוקסעס!" זאגט דער דאקטער מיט עקסטאז‪.‬‬

‫פארזעצונג אויף זייט ‪>>> 47‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪4‬‬

‫הרב ברוך לאבין‬ ‫| תנן התם |‬

‫שני בחורים בישיבת מיר שביטלו הזמן‪ ,‬וישבו ע"י‬ ‫שלפי האמת לא נחרב המקדש‪ ,‬אלא שלח הקדוש ברוך‬
‫גמרא פתוחה ומשוחחים ביניהם‪ ,‬ולמדו אז בישיבה‬ ‫הוא מלאכים והביאו לבנים ועפר ומשרפות סיד ממקום‬
‫מסכת נדרים‪ ,‬ומשהבחינו הבחורים בהגר"נ פרצוביץ‬ ‫אחר להשביע עינו של אותו רשע להחריב המקדש‪,‬‬
‫שעובר קרוב להם התחילו לומר תנו רבנן‪ ,‬להראות שהם‬
‫לומדים‪ .‬כששמע זאת הגר"נ אמר להם‪ ,‬לא די שאתם‬ ‫והמקדש עצמו נבלע בארץ‪.‬‬
‫מבטלים מן התורה אלא גם שקרנים‪ ,‬שהרי אין בכל‬
‫ווערטער פון זוה"ק און פון ספר היכלות וואס דער חיד"א‬
‫מסכת נדרים תנו רבנן‪.‬‬ ‫(מדבר קדמות מ' מ"ג) ברענגט אראפ‪ .‬אויך ברענגט ער פונעם‬
‫רמ"ע מפאנו (חקור דין א' כ"ו) אז די דריטע בית המקדש וועט‬
‫אן אינטערעסאנטע גאונ'ישע מעשה ווי ראש ישיבת מיר‬ ‫טאקע זיין אט די זעלבע בית המקדש וואס האט אויסגעקוקט‬
‫הגר"נ פרצוביץ זצ"ל האט געכאפט בחורים ביי דער מעשה אין‬
‫מועדי הגר"ח (בהקדמה)‪ .‬ער לייגט דארט צו אז ער האט עס‬ ‫אז עס איז חרוב געווארן אבער איז באמת נגנז געווארן‪.‬‬
‫פארציילט פאר הגאון ר"ח קנייבסקי וואס האט אנגעמערקט אז‬
‫איינמאל שטייט יא אין מסכת נדרים די ווערטער 'דתנו רבנן'‪.‬‬ ‫אני יודע עובדא אמיתית מאחד שהחמיר בתפילין‪,‬‬
‫וזמן כביר היה תמיד רק ממציא חומרות בתפילין‪ ,‬על‬
‫כדי שיהיה האדם צדיק ויתמיד בצדקו צריך תנאים‬ ‫הפרשיות והבתים והגידים והרצועות‪ ,‬ולבסוף הפסיק‬
‫רבים‪ ,‬א' צריך שיהיה במקום אויר טוב העוזרו על‬
‫לגמרי מלהניח תפילין‪.‬‬
‫הקדושה‪.‬‬
‫א בריוו פון הרה"ק ר' יעקב מאיר שעכטער שליט"א איבער‬
‫דער גרויסער מקובל הגר"א אזולאי (בספרו בעלי ברית‬ ‫חומרות יתירות (אוצר מכתבים‪ ,‬מכתב קל"ח)‪ .‬ער שרייבט‬
‫אברם) שטעלט גוטע לופט אלס די ערשטע אין א ליסטע פון‬ ‫דארט "ובאמרי פנחס כתוב‪ ,‬שאמר שהשיחה מהבעש"ט שלא‬
‫וויכטיגע זאכן צו קענען זיין אן ערליכער איד‪ .‬ער שרייבט אויך‬
‫(חסד לאברהם) אז די מקובלים האבן געוואוינט אין צפת צוליב‬ ‫להרבות בדקדוקים 'דאס האט מיר דערהאלטן בילדותי'‪".‬‬

‫די ריינע און גוטע לופט דארט‪ .‬בלייב'מיר אין די קאנטרי?‬

‫ומרגלא בפומיה דמורי הגאון זלה"ה "ווער‬ ‫בפרק אשרי היה אומר‪ :‬שומר ה' את כל‬
‫עס זעהט גוט איין‪ ,‬זעהט שלעכט אויס"‪.‬‬ ‫אוהביו ואת כל הרשעים‪ ,‬והפסיק‪ ,‬ואח"כ‬

‫דאס ווערטל וואס איז געווען שגור בפיו פון הייליגן חתם‬ ‫המשיך‪ :‬ישמיד‪.‬‬

‫סופר זי"ע‪ ,‬וואס הגה"ק ר' הילל מקאלאמיא ברענגט (מקרי‬ ‫די גרויסע זהירות פון הרה"ק הבית אהרן מקארלין זי"ע מיט‬

‫דרדקי מקץ תשכ"ח) צו ערקלערן אז "הכנעת הגוף היא עליית‬ ‫זיינע רייד אפילו אין נוסח התפלה (מאורי אש‪ ,‬רנ"ז)‪.‬‬

‫הנפש"‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪5‬‬

‫| א נקודה |‬

‫איז א נסיון גוט פאר מיר?‬
‫ינמיטן די טרויעריגע הייסע נייןא‬
‫ווי מען זעט ווי דער באשעפער ביי יציאת‬ ‫די גוטע סאלאט נעבן דעם‪ ,‬און נאכדעם האבן‬
‫מצרים האט געפירט די אידן נישט דורך‬ ‫מיר געהאט פיינע קאלטע רויטע מעלאנע‪ .‬אוי‬ ‫טעג אין חודש אב‪ ,‬שפאצירט‬
‫פלשתים‪ ,‬ווייל "כי קרוב הוא" און טאמער וועט‬ ‫וויי איך בענק זיך‪ .‬קום אהער‪ ,‬טייער קינד‪ ,‬זעץ‬ ‫זיך א בחור אהיים פון ישיבה‬
‫פאסירן א מלחמה וועלן די אידן נישט האבן דעם‬ ‫זיך אראפ דא און וויין און קלאג מיט אונז‪ ...‬עס‬ ‫ביי מיטאג‪ .‬קומענדיג נענטער‬
‫כח בייצושטיין דעם נסיון‪ ,‬האט דער באשעפער‬ ‫איז נישט נאר א בראך פאר אונזער משפחה‪ ,‬די‬ ‫צו זיין הויז באמערקט ער ווי‬
‫די גאנצע משפחה פון זיין שכן‪,‬‬
‫זיי בכלל נישט אריינגעלייגט אין דעם נסיון‪.‬‬ ‫גאנצע קהילה וויינט אויף דעם‪.‬‬ ‫טאטע‪ ,‬מאמע‪ ,‬גרויסע און קליינע קינדער‪ ,‬אלע‬
‫אזא סארט נסיון וואס דער באשעפער שיקט‪,‬‬ ‫פונקט אזא מעשה האט פאסירט מיט‬ ‫זיצן און וויינען בדמעות שליש‪ .‬קומענדיג נאך‬
‫איז נישט נאר אז מיר קענען דאס ביישטיין‪ ,‬נאר‬ ‫אונז אין מדבר‪ .‬ויהי העם כמתאוננים‪ .‬בוכה‬ ‫נענטער זעט ער ווי די אנדערע שכנים טוען די‬
‫מיר שטייגן פון דעם‪ ,‬גייען ממדריגה למדריגה‪.‬‬ ‫למשפחותיו‪ .‬מי יאכילנו בשר? זכרנו את‬ ‫זעלבע מעשה‪ .‬אלעס וויינט‪ .‬מיט גרויס שרעק‬
‫אבער עס זענען דא נסיונות וואס מען‬ ‫הקישואים‪ ...‬האבטיחים‪ ...‬הבצלים‪ ...‬אלעס האט‬ ‫טראכט ער ביי זיך‪ ,‬אוי וויי‪ ,‬ווער ווייסט וואס‬
‫ברענגט אויף זיך אליינס‪ ,‬וואס דארט איז מען‬ ‫געוויינט און געיאמערט אויף די פלייש‪ ,‬פיש‪,‬‬ ‫פאר א טראגעדיע האט פאסירט ביי אונזער‬
‫בכלל נישט זיכער אז מען וועט קענען עומד זיין‬
‫בנסיון‪ ,‬וואס אויף זענען מיר מתפלל יעדן טאג‪,‬‬ ‫בוריקעס‪ ,‬צוויבל און מעלאנע‪...‬‬ ‫געגנט‪ .‬איך האף עס איז נישט ביי אונז!‬
‫אל תביאנו לא לידי נסיון‪ ,‬אז דער באשעפער זאל‬ ‫מען רעדט דא פון אידן וואס נישט לאנג פאר‬ ‫קומענדיג נאנט צום טיר פון זיין הויז איז זיין‬
‫אונז געבן כח און מח נישט אריינגיין אין א פלאץ‬ ‫דעם האבן זיי געזען קריעת ים סוף‪ ,‬מתן תורה‪,‬‬ ‫פחד ארויף א ריזן שטאפל‪ .‬זיין חשוב'ע טאטע‬
‫פון א נסיון וואס איך וועל פון דעם קענען פאלן‪.‬‬ ‫יעדן טאג געזען דעם עמוד ענן‪ ,‬געלעבט מיט'ן‬ ‫און מאמע‪ ,‬ברידער‪ ,‬שוועסטערס‪ ,‬שוואגערס‪,‬‬
‫לדוגמא‪ :‬איינער ווייסט עס איז עם שווער‬ ‫באשעפער טריט און שריט‪ .‬ווי אזוי איז דאס‬ ‫ווי אויך די זיידע און באבע וואס זענען‬
‫אויפצושטיין אינדערפרי; דער באשעפער האט‬ ‫אריבערגעקומען‪ ,‬אלע זיצן ביים טיר פון הויז און‬
‫אים געגעבן א נאטור וואס שלאפט גאר טיף‪.‬‬ ‫מעגליך?‬ ‫וויינען ביטערליך‪ .‬אלע זיינע ביינער האבן זיך‬
‫דאס איז א נסיון וואס דער באשעפער האט‬ ‫לאמיר געבן א טראכט‪ .‬איז א נסיון פאר‬ ‫געווארפן פאר שרעק‪ .‬אוי וויי‪ ,‬טראכט ער‪ ,‬עס‬
‫געשיקט‪ ,‬און דער מענטש האט זיכער דעם כח‬ ‫א איד א גוטע זאך אדער נישט? פון איין זייט‬ ‫זעט אויס אז די טראגעדיע האט טאקע פאסירט‬
‫דאווענען מיר יעדן טאג אל תביאנו לא לידי‬
‫אויפצושטיין אין צייט‪.‬‬ ‫נסיון‪ .‬לכאורה זעט מען אז א נסיון איז נישט א‬ ‫ביי אונז אין שטוב‪ .‬וואס טוט מען?‬
‫אבער טאמער דער זעלבער מענטש לייגט‬ ‫ער איז גלייך אריבערגעלאפן צום רב שליט"א‬
‫זיך שפעט שלאפן‪ ,‬ער לייגט צו אויל צום פייער‪,‬‬ ‫גוטע זאך‪.‬‬ ‫וועלנדיג פרעגן אן עצה ווי אזוי צו באהאנדלען‬
‫ער מאכט דעם נסיון פיל שווערער‪ ,‬דאס האט‬ ‫פון דער צווייטער זייט זעען מיר אז אברהם‬ ‫די שרעקליכע מצב‪ .‬אבער‪ ,‬קומענדיג נאנט צום‬
‫ער זיך שוין אליינס געמאכט‪ ,‬אויף דעם איז מען‬ ‫אבינו איז דורך עשרה נסיונות און פון דעם איז‬ ‫רב'ס שטוב זעט ער ווי דער רב מיט די רביצין‬
‫שוין נישט זיכער צי האט ער טאקע די כוחות‬ ‫ער געווארן "אברהם אוהבי"‪ .‬יוסף איז דורך א‬ ‫מיט אלע זייערע קינדער זיצן פאר'ן הויז און‬
‫אויפצושטיין‪ ,‬ער האט זיך אליינס אריינגעלייגט‬ ‫נסיון אין מצרים און געווארן פון דעם "יוסף‬ ‫וויינען יאמערליך‪ .‬זעענדיג דעם מצב איז ער‬
‫הצדיק"‪ .‬לכאורה זעט מען אז א נסיון איז גאר‬ ‫שנעל אהיימגעלאפן און צוגעלאפן צו זיין טאטע‬
‫אין דעם מצב‪.‬‬ ‫און געשריגן‪ ,‬טאטי‪ ,‬טאטי‪ ,‬וואס גייט דא פאר?‬
‫אז מען וועט נאכקוקן וועט מען זען אז אלע‬ ‫א גוטע זאך‪.‬‬ ‫וואספארא טראגעדיע האט דא פאסירט ביי אונז‬
‫נסיונות פון אברהם אבינו האט דער באשעפער‬ ‫שטעלט זיך די פראגע‪ ,‬פון א נסיון שטייגט‬
‫אים געשיקט‪ ,‬ער האט זיך נישט דאס זעלבסט‬ ‫אין שטאט?‬
‫מען אדער פאלט מען?‬ ‫דער טאטע האט פון גרויס געוויין נישט‬
‫געמאכט‪.‬‬ ‫עס איז דא צוויי סארט נסיונות‪ .‬עס איז דא‬
‫מיר אלע ווייסן דעם מאמר חז"ל אז ווען‬ ‫א נסיון וואס דער באשעפער שיקט אונטער‬ ‫געקענט ארויסברענגען א ווארט פון מויל‪.‬‬
‫מען גייט אויף דער גאס מוז מען אויסוועלן די‬ ‫א מענטש‪ ,‬און עס איז דא א נסיון וואס דער‬ ‫זיין זון האט אים געברענגט א קאלט גלעזעל‬
‫ריינע איידעלע וועגן‪ .‬און טאמער גייט מען אויף‬ ‫וואסער און א באקס טישוס‪ .‬נאך זיך בארואיגן‬
‫אן אומאיידעלע וועג ווען מען האט געהאט די‬ ‫מענטש ברענגט אויף זיך זעלבסט‪.‬‬ ‫אביסל האט ער קוים ארויסגעשטאמלט דאס‬
‫ברירה נישט דארט צו גיין‪ ,‬איז "נקרא רשע"‪.‬‬ ‫דער באשעפער וועט קיינמאל נישט שיקן א‬ ‫ווארט‪ ...‬פלייש! עס איז די ניין טעג‪ ...‬און מען‬
‫דאס איז זייער א הארבע טיטל אין חז"ל‪ ,‬און דא‬ ‫נסיון אויף א איד וואס ער האט נישט די כוחות‬ ‫טאר נישט‪ ...‬עסן‪ ...‬פלייש‪ ...‬וואס וועט זיין? עס‬
‫רעדט מען אפילו מען איז נישט נכשל געווארן‬ ‫איז דאך נישט אויסצוהאלטן! א גאנצע וואך ָאן‬
‫אין ראיות אסורות‪ ,‬נאר פשוט ער האט געהאט א‬ ‫דאס בייצושטיין‪ .‬קיינמאל נישט!‬ ‫פלייש! אוי‪ ...‬איך דערמאן זיך דאס גוט שטיקל‬
‫דרכא אחריני און דאך האט ער זיך אריינגעלייגט‬ ‫ווען מען מוטשעט זיך מיט א נסיון וואס‬ ‫פלייש וואס מיר האבן ממש נעכטן געגעסן‪ ,‬מיט‬
‫קומט פונעם באשעפער‪ ,‬קודם דארף מען וויסן‬
‫אז איך קען דאס בייקומען‪ ,‬און צווייטנס אז איך‬
‫וועל גאר שטייגען פון דעם‪ ,‬ווי אברהם אבינו און‬

‫יוסף הצדיק‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪6‬‬

‫הרב שלמה אשר טויבער‬

‫קוקנדיג ווי דער טויטער פוקס לויפט און עס‬ ‫חיות מיט זיין זון‪ ,‬שפאצירט זיך דארט אן‬ ‫אין א נסיון‪ .‬דאס טאר מען נישט‪.‬‬
‫רינט פון אים בלוט פון פארנט און פון הינטן‪ .‬און‬ ‫אויסגעפאשעטער גרויסער פוקס וואס האט‬ ‫די גמרא אין מסכת סוכה זאגט אז ווען משיח‬
‫האבן זיך גענומען לאכן‪ .‬אוי דער שוטה‪ ,‬ווען ער‬ ‫באמערקט די פאנגערס און פארשטאנען אז ער‬ ‫צדקינו וועט קומען וועלן סיי די צדיקים און‬
‫לויפט ווען איידער מיר האבן אים געזען וואלט‬ ‫קען פאלן צו א מאלצייט פאר די מענטשן‪ .‬ער‬ ‫להבדיל סיי די רשעים וויינען ווען זיי וועלן זען‬
‫ער דאך נאך געווען מיט זיין וויידל און ציין‪...‬‬ ‫וואלט געקענט אנטלויפן‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫דעם יצר הרע‪ .‬ביי די צדיקים וועט דער יצה"ר‬
‫פאר די ‪ 5‬מינוט שלאף האט ער דאס אלעס‬ ‫קיין כח‪ ,‬האט נישט קיין נערוון‪ ,‬איז צו פויל צו‬ ‫אויסזען ווי א ריזן בארג‪ ,‬און ביי די רשעים ווי א‬
‫לויפן‪ ,‬ער וויל יעצט שלאפן‪ .‬ער האט דאך מורא‬
‫דערלייגט!‬ ‫געהאט אז זיי וועלן אם שיסן אויף טויט‪ ,‬איז אים‬ ‫דינע האר‪.‬‬
‫ווען עס קומט אינדערפרי‪ ,‬און דער זייגער‬ ‫איינגעפאלן א געוואלדיגע המצאה‪ ,‬ער וועט זיך‬ ‫וואס איז באמת דער יצה"ר‪ ,‬א גרויסער‬
‫קלינגט‪ ,‬דער יצה"ר איז נישט געשלאפן‪ ,‬ער‬ ‫מאכן טויט! א טויטן פוקס וועלן זיי דאך נישט‬
‫שטייט דארט גרייט מיט א פערטיגן פלאן‪ ,‬ער‬ ‫בארג אדער א דינע האר?‬
‫צייגט דיר די שיינע "סנאז" קנעפל‪ .‬נאך ‪ 5‬מינוט‬ ‫שיסן‪ .‬און איז פיין ווייטער געשלאפן‪.‬‬ ‫נאר דער אמת איז אז דער "אריגינעלער"‬
‫שלאפן‪ ...‬אויב עס געלונגט אים האט ער שוין‬ ‫דער טאטע מיט'ן זון האבן געזען דעם טויטן‬ ‫יצה"ר ווען ער קומט צום מענטש צום ערשטן‬
‫אראפגענומען דעם וויידל‪ .‬יעצט נאכאמאל‪...‬‬ ‫פוקס און געטראכט‪ ,‬אזא שאד עס איז טויט‪...‬‬ ‫מאל איז ער נישט מער ווי א דינע האר‪ ,‬און‬
‫האט ער שוין אויך די ציין‪ .‬יעצט וויל ער נעמען‬ ‫קוקנדיג אזוי רופט זיך אן דער זון צום טאטן‪,‬‬ ‫טאמער דער מענטש זאגט אים דעמאלט "ניין"‬
‫דיין הויט‪ ,‬עס איז שוין ‪ ...9:00‬מען שפרינגט אויף‬ ‫קוק‪ ,‬דער טויטער פוקס האט אזא הערליכע‬ ‫וואלט אלעס גוט געווען‪ ,‬ווייל דער נסיון קומט‬
‫און לויפט‪ .‬ער לאכט ווי דו קומסט יעצט אן אין‬ ‫וויידל‪ .‬איך וואלט עס געוואלט האבן און‬ ‫פונעם רבוש"ע און מיר האבן דעם כח צו זאגן‬
‫כולל‪/‬ישיבה‪/‬חדר שפעט‪ .‬האלב אדער אינגאנצן‬ ‫ארויפלייגן אויף מיין שליסעל האלטער‪ .‬דער‬
‫פארוואונדעט‪ .‬פאר די פאר מינוט שלאף האט‬ ‫"טויטער" פוקס הערנדיג די געשפרעך איז אים‬ ‫ניין!‬
‫נישט גוט געווארן‪ .‬אבער‪ ,‬האט ער געטראכט‪,‬‬ ‫די פראבלעמען מאכן זיך נאר אז מען זאגט‬
‫ער דאס אלעס דערלייגט!‬ ‫מען קען דאך לעבן אויך ָאן א וויידל‪ .‬נישט‬ ‫נישט גלייך ניין‪ .‬מען לייגט זיך אליינס אריין‬
‫אויף דעם בעטן מיר אל תביאנו לא לידי‬ ‫עק וועלט‪ ...‬זיי האבן אים אפגעשניטן דעם זנב‬ ‫טיפער און שטערקער אינעם נסיון‪ ,‬און דעמאלט‬
‫נסיון‪ .‬אז ביים ערשטן קלונג זאל איך שוין קענען‬ ‫און דער פוקס האט זיך געדארפט האלטן מיט‬ ‫איז שוין גאר שווער זיך אן עצה צו געבן‪ ,‬ווייל‬
‫אייזערנע כוחות נישט צו קרעכצן פון ווייטאג‪.‬‬
‫אויפשטיין‪.‬‬ ‫מיר האבן אים געמאכט פאר א גרויסע בארג‪.‬‬
‫מיט אט די נסיונות וואקסט א מענטש צו‬ ‫ער איז דאך טויט‪...‬‬ ‫דער יצה"ר איז א "מלך זקן וכסיל"! א כסיל‬
‫הויכע מדריגות‪ .‬ומותר האדם מן הבהמה – מיט‬ ‫געמיינט האט ער אז ער איז שוין פערטיג‪.‬‬ ‫איז נישט קיין שוטה‪ .‬א כסיל איז א קלוגער‬
‫וואס איז א מענטש מער ווי א בהמה? "אין" אז‬ ‫דער זון האט באמערקט ווי דער פוקס האט‬ ‫מענטש וואס טראכט אסאך אבער ער האט א‬
‫זייער שיינע ציין וואס וואלט אים געווען גאנץ‬ ‫פארדרייטע מהלך המחשבה‪ ,‬א קרומע קאפ‪.‬‬
‫ער קען זאגן ניין!‬ ‫אינטערעסאנט צו הענגען אויף א קייטל‪ .‬דער‬ ‫ווי שלמה המלך זאגט אין משלי "אל תען כסיל‬
‫אין מדבר איז נישט געווען קיין נסיונות‪ ,‬מען‬ ‫טויטער פוקס האט שיער גע'חלש'ט פון שרעק‪.‬‬ ‫כאולתו"‪ .‬א כסיל האט השקפות‪ ,‬ער טראכט‪,‬‬
‫האט געגעסן מן‪ ,‬געטרונקען בארה של מרים‪,‬‬ ‫אבער וואס קען מען טון‪ .‬ער האט זיך געמאכט א‬ ‫אבער פארקרימט‪ .‬זאגט שלמה המלך‪ ,‬ענטפער‬
‫געלערנט א גאנצן טאג‪ ,‬עס האט זיי געפעלט די‬ ‫חשבון אז זיין באבע פוקס האט שוין אויך נישט‬
‫מלחמה מיט'ן יצה"ר‪ ,‬אבער דאס איז געווען דער‬ ‫קיין ציין און גיט זיך גאנץ פיין אן עצה‪ .‬מען עסט‬ ‫אים נישט‪.‬‬
‫נאר ווייכע זאכן‪ .‬נישט עק וועלט‪ ...‬אומר ועושה‪,‬‬ ‫דער יצה"ר דער כסיל האט זייער א קלוגע‪/‬‬
‫רצון ה'‪.‬‬ ‫קרומע וועג צו כאפן א מענטש‪ ,‬און טאמער‬
‫זענען געקומען די שלוחים פונעם יצה"ר‪,‬‬ ‫זיי האבן אים ארויסגעצויגן די ציין‪.‬‬ ‫ווייסן מיר דערפון פאראויס קען מען אים גאנץ‬
‫די ערב רב‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬רבותי‪ ,‬לאמיר אויף‬ ‫קוים וואס ער האט אפגעאטעמט פון די צוויי‬ ‫גרינג אפשאקלען‪ .‬פאר'ן אריינכאפן דעם מענטש‬
‫זיך אליינס ברענגען נסיונות‪ ,‬כדי צו שטייגן אין‬ ‫אפעראציעס וואס ער איז דא דורך‪ ,‬הערט ער ווי‬ ‫איז ער זיין בעסטער חבר‪ ,‬ער זארגט זיך פאר‬
‫עבודת ה'‪ .‬מיר וועלן בעטן פלייש‪ ,‬נאכדעם וועלן‬ ‫דער זון זאגט‪ ,‬טאטי‪ ,‬וואלסטו נישט געמיינט אז‬ ‫אים‪ ,‬מיינט זיין טובה‪ ,‬גאר א זיסער חבר‪ .‬אבער‬
‫מיר זיך איינהאלטן פון עסן‪ ...‬אבער אזוי ווי עס‬ ‫פון זיין הערליכע פעל וואלט מען געקענט מאכן‬ ‫איינמאל דער מענטש איז אריינגעפאלן אין‬
‫איז נישט געווען א נסיון וואס דער באשעפער‬ ‫א ווארעמע מאנטל‪ .‬לאמיר אפשינדן זיין הויט‬ ‫זיין פאסטקע לאכט ער פון אים‪ .‬דא זעט מען‬
‫האט געשיקט האט עס ליידער נישט געהאט די‬ ‫און‪ ...‬דער פוקס האט שוין נישט געהערט דעם‬ ‫וואספארא כסיל ער איז‪ .‬ער טראכט נישט יעצט‬
‫סוף פונעם שמועס ווייל ער האט געוואוסט אז‬ ‫אז דער מענטש וועט זען אז ער לאכט פון אים‬
‫ריכטיגע תוצאות‪.‬‬ ‫מיט דעם כלתה אליו הרעה‪ .‬דאס קען אפילו א‬
‫דאס איז דער לימוד וואס מיר דארפן‬ ‫טויטע פוקס אויך נישט איבערלעבן‪ .‬האט ער‬ ‫וועט ער אים מער נישט פאלגן‪.‬‬
‫מיטנעמען מיט אונז‪ .‬א נסיון פון באשעפער‬ ‫מיר מוזן פרובירן צו באמערקן וואס ער‬
‫האסטו די כוחות דאס בייצושטיין; אייגענע‬ ‫געגעבן א שפרונג אויף און זיך גענומען לויפן‪.‬‬ ‫וויל און גלייך זאגן ניין‪ ,‬א פעסטן וימאן מיט‬
‫דער טאטע און זון שטייען פארגאפט‬ ‫א שלשלת‪ ,‬נאך איידער מען איז אינגאנצן‬
‫נסיונות שפילט מען מיט פייער‪.‬‬
‫בעז"ה ובסייעתא דשמיא וועלן מיר אלע‬ ‫פארכאפט‪.‬‬
‫א טאטע איז געגאנגען אין וואלד פאנגען‬
‫קענען דינען דעם באשעפער בלב שלם ‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪7‬‬

‫ההו׳חזלתריהורנש‬ ‫"לבלר" לאזט זיך‬
‫ארויס אויף אן‬
‫ארומנעמנדער‬
‫פארש‪ּ -‬פראיעקט‬
‫איבער די אלט‪-‬נייע‬
‫סארט "לעגהארן"‬
‫הינדל‪-‬פלייש‬
‫אהערגעשטעלט‬
‫דורך דער פירמע‬
‫"תרנגול פארמס"‬
‫וועלכע איז‬
‫לעצטענס שטארק‬
‫פאפולער געווארן‬
‫ביים היימישן ציבור‬
‫| דער "אלט‪-‬נייער"‬
‫הינדל פלייש‬
‫מאיר שטיין‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪8‬‬

‫אטש מ'האלט נאך טיף אינמיטן דעם‬ ‫רנשנגהול׳‬
‫זומער‪ ,‬ס׳איז נאכנישט ענדע יאר‪ ,‬קען מען‬
‫שוין שפעקולירן אז איינס פון די שטארקע‬
‫אנטוויקלונגען היי‪-‬יאר איז די רעוואלוציע‬

‫פון א נייעם סארט הינדל‪-‬פלייש וואסכ‬

‫האט באנומען דעם היימישן פלייש‪-‬מארקעט ווי א שטורעם‪.‬‬
‫די רעדע איז פון די "לעגהארן טשיקן" וועלכע פארמאגט‬
‫גאר אסאך אייגנשאפטן און מעלות‪ ,‬סיי אין כשרות און‬
‫סיי אין געזונטהייט‪ ,‬הויפזעכליך אז עס ווערט ערצויגן און‬
‫געהאדעוועט אין א ספעציעלער פארם אונטער די אויפזיכט‬
‫פון משגיחים און רבנים וואס זענען מפקח אויף די הינער פון‬

‫פאר׳ן געבורט ביזן אנקומען צו די שלאכטהייזער‪.‬‬
‫"הוחזרה עטרה ליושנה!" מיט די ווערטער טוען‬
‫אומצאליגע אידן פון אלע שיכטן און קרייזן זיך אויסדרוקן‬
‫אויף אט דעם עוף‪ .‬פון די גרעסטע רבנים ואדמורי"ם ביז‬
‫טויזנטער ערליכע אידן המקדקים בכשרות‪ ,‬וואס באציען זיך‬
‫צו דעם "לעגהארן" פלייש אלס א היסטארישער דורכברוך‬
‫אין דער עולם הכשרות‪ ,‬און אז נאך יארן פון ווארטן אויף‬
‫דעם פראדוקט איז עס ענדליך אנגעקומען‪ ,‬און נאך אויפ'ן‬

‫שענסטן און בעסטן אופן וואס עס קען נאר זיין‪.‬‬
‫אלס א פלאטפארמע וואס אדרעסירט אידישע און‬
‫הלכה'דיגע אנגעלגנהייטן וואס קאכט זיך ביים היימישן‬
‫ציבור‪ ,‬האט זיך "לבלר" ארויסגעלאזט אויף א פארש‪-‬מיסיע‬
‫צו דערגרינטעווען און פארשטיין גענוי דער גאנצער סוגיא‬
‫דתרנגולא‪ .‬אלזא‪ ,‬לאמיר זיך ארויסלאזן אויף א היסטארישע‬

‫תמוז תשע״ט ‪9‬‬

‫רייזע און באטראכטן די אנטוויקלונג פון הינער‪-‬‬
‫פלייש במשך די דורות ועד ימינו אנו‪ ,‬און פון‬
‫דארט וועלן מיר זיך ווענדן קיין פענסילוועניע‬
‫צו די אייגנארטיגע "תרנגול פ ַארמס" צו‬
‫פארשטיין גענוי דעם גרויסן "חידוש" וואס עס‬
‫איז געברענגט געווארן‪ ,‬און פארוואס אזויפיל‬
‫אידן בכל מקומות מושבותיהם פרייען זיך אזוי‪.‬‬

‫ממילא האט מען עס אויפגעהערט עסן‪.‬‬ ‫בלויז עס בלויז אויסרעכענען אויבערפלעכליך‪:‬‬ ‫דער הויפט געוויכט ביי‬
‫קומט רש"י און זאגט אונז אז די מעשה‬ ‫סימן א'‪ :‬עס האט אן "אצבע יתירה"‪ ,‬אז איין‬ ‫הינדל פלייש ‪" -‬מסורה"‬
‫שטעלט אראפ א שטארקן יסוד וואס באגלייט‬ ‫פינגער איז אנדערש פון די איבעריגע פינגערס‪.‬‬
‫אונז עד ימינו אלה‪... :‬ואין עוף נאכל לנו אלא‬ ‫סימן ב'‪ :‬עס איז "קורקבנו נקלף"‪ ,‬דאס איז‬ ‫איידער מ'גייט בכלל אריין אין דעם‬
‫במסורת עוף שמסרו לנו אבותינו בטהור ושלא‬ ‫א געוויסע הייטל אין דעם פיפיקל וואס דארף‬ ‫השתלשלות הענינים וויאזוי זאכן האבן זיך‬
‫מסרו לנו יש לחוש ובמסורת יש לנו לסמוך‬ ‫זיך קענען לייכט אפשיילן מיט די בלויזע הענט‪.‬‬ ‫געקייקלט במשך די אלע יארן‪ ,‬איז וויכטיג צו‬
‫סימן ג'‪ :‬עס האט א "זפק"‪ ,‬א ספעציעלן‬ ‫פארשטיין דעם יסוד היסודות‪ :‬וואס באדייט‬
‫כדאמר לקמן שעוף טהור נאכל במסורת"‪.‬‬ ‫זעקל אלס א חלק פון די פארדייאונגס סיסטעם‪.‬‬ ‫דאס א כשר'ע הינדל פלייש וואס אן ערליכער‬
‫תמצית הדברים פון רש"י איז‪ ,‬אז ס'איז נישט‬ ‫פיין‪ ,‬ווייסן מיר אז א כשר'ע עוף דארף האבן‬
‫גענוג אויף א הינדל אז עס פארמאגט די דריי‬ ‫דריי סימנים‪ ,‬אבער די גמרא ברענגט א מעשה‪,‬‬ ‫איד מעג עסן?‬
‫סימנים‪ ,‬נאר מ'דארף אויך האבן א "מסורה"‬ ‫וואס דאס ברענגט אונז צו א פרישע מסקנא אויף‬ ‫אלזא‪ ,‬לאמיר עפענען א גמרא מסכת חולין‬
‫אויף דעם עוף אז אונזערע עלטערן האבן דאס‬
‫געגעסן‪ ,‬און זייערע עלטערן האבן עס געגעסן‬ ‫וואס מ'דארף קוקן ביי כשר'ע עופות‪.‬‬ ‫און זען וואס דארט שטייט‪:‬‬
‫און אזוי ארויף ביז משה רבינו‪ ,‬און בלויז אזעלכע‬ ‫די גמרא דערציילט א מעשה איבער א‬ ‫אין די הייליגע תורה ווערן אויסגערעכנט ‪24‬‬
‫עופות וואס פארמאגן א "מסורה" דאס מעג מען‬ ‫געוויסער הינדל מיטן נאמען "תרגנולתא‬ ‫עופות טמאים וואס מ'טאר נישט עסן וואס אט‬
‫דאגמא"‪ ,‬וואס רב פפא האט מתיר געווען צו עסן‬ ‫די עופות זענען "דורס" [א ברייטפארצווייגטע‬
‫עסן‪.‬‬ ‫וויבאלד עס האט פארמאגט די דריי סימנים‪ ,‬נאך‬ ‫מחלוקת הראשונים וואס גענוי דאס מיינט]‪,‬‬
‫הגם עס זענען דא וואס קריגן זיך מיט‬ ‫א לאנגע וויילע וואס מ'האט עס געגעסן האט‬ ‫און אלע אנדערע עופות מעג מען יא עסן‪ .‬דער‬
‫רש"י הק'‪ ,‬א שטייגער ווי רבינו משה בן יוסף‬ ‫מען געזען א מעשה אז דער פויגל האט דורס‬ ‫פראבלעם איז נאר‪ ,‬אז במשך די דורות איז‬
‫וואס זאגט קלאר אז אויב האט עס יא די סימני‬ ‫געווען‪ ,‬וואס דאס צייגט אז ס'איז אן עוף טמא‪,‬‬ ‫געווארן אן אומקלארקייט וועלכע עופות זענען‬
‫כשרות איז נישט פארהאן קיין סיבה עס נישט צו‬ ‫דורס און וועלכע נישט‪ ,‬דערפאר זענען מעיקר‬
‫הדין פארהאן דריי סימנים וואס טוט אנדייטן אז‬
‫דער עוף איז כשר‪ ,‬פארשטייט זיך אליינס אז עס‬
‫זענען פארהאן פארשידענע מחלוקת'ן אין די‬
‫עצם דריי סימנים וואס זיי באדייטן‪ ,‬מיר וועלן‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪10‬‬

‫דער נייער "קאוטשן"‬ ‫דאס איז די כשר'ע‪ .‬סיי אין די ספרי הפוסקים‬ ‫עסן‪ ,‬און ביי די מעשה פון די תרנגולא דאגמא‬
‫הינדל פון שאנכיי‬ ‫און סיי להבדיל אין די גוי'אישע ביכער האט מען‬ ‫מוז זיין אז עס האט 'נישט' פארמאגט די דריי‬
‫געוואוסט וויאזוי עס קוקט אויס‪ ,‬און דאס האט‬ ‫סימנים‪ ,‬מיט דעם אלעם איז אנגענומען אין‬
‫אין יאר תר"כ איז אריינגעברענגט געווארן‬ ‫מען געהאדעוועט‪ ,‬און ווילאנג א הינדל האט‬ ‫שולחן ערוך און אין אלע ספרי הפוסקים אזוי‬
‫קיין אייראפע פון שאנכיי אין כינע א נייע‬ ‫פארמאגט די אייגנשאפטן און געשטעל פון אט‬ ‫ווי רש"י און דאס איז דער יסוד היסודות וואס‬
‫סארט עוף וואס מ'האט גערופן "קאוטשן"‪ ,‬עס‬ ‫איז אוועקגעשטעלט געווארן ווען עס קומט צו‬
‫האט פארמאגט זייער ענדליכע שטריכן צום‬ ‫דעם 'תרנגול הישן' האט מען עס געגעסן‪.‬‬
‫"לעגהארן" אבער עס האט פארט פארמאגט‬ ‫מ'קען אפילו היינט זען אין די ספרי‬ ‫כשרות פון עופות‪.‬‬
‫אסאך אנדערע אייגנשאפטן‪ .‬עס איז געווען‬ ‫הפוסקים וואס שטעלן אוועק גענוי וויאזוי עס‬
‫מער א ברייטערן געשטעל‪ ,‬ס'איז געווען מער‬ ‫האט אויסגעקוקט אט די ארגינעלע עוף‪ ,‬אזוי‬ ‫די הינדלעך וואס מ'האט‬
‫א פוילער הינדל און נישט געוואלט פליען‪,‬‬ ‫אויך קען מען היינט זען אין די ביכלעך און‬ ‫געגעסן לאורך כל הדורות‬
‫די אייער זענען געווען מער ברוינליך און נאך‬ ‫מעלערייען וואס די חכמי אומות העולם האבן‬
‫פארשידענע אנדערע דיפרענצן‪ ,‬אבער די הויפט‬ ‫געשריבן במשך די יארן‪ ,‬אז צווישן די משפחות‬ ‫באזירט אויף דעם רש"י הק' איז במשך אלע‬
‫וואס דערקענט זיך גאר דייטליך דעם אריגינעלן‬ ‫דורות געווען איין געוויסע סארט תרנגול וואס‬
‫האט געהאט א קלארע מסורה‪ ,‬און אט דעם‬
‫געשטעל איז דער "לעגהארן" טשיקן‪.‬‬ ‫עוף האט מען געגעסן במשך די אלע יארן‪ ,‬און‬
‫דער עוף ווערט אנגערופן אין די ספרי הפוסקים‬
‫דער "תרנגול הישן"‪ .‬דער עוף האט געהאט א‬
‫געוויסע געשטעל וואס מ'האט געוואוסט אז‬

‫תמוז תשע״ט ‪11‬‬

‫נתפשט געווארן און עס איז אנגענומען געווארן‬ ‫חקירות ודרישות ארום דעם נייעם עוף איז‬ ‫מעלה דערפון איז געווען אז עס ס'איז געווען‬
‫ביי רוב כלל ישראל‪ ,‬הגם דא דארט זענען געווען‬ ‫אים אנגעקומען עדות פון דער שטאט "צפת"‬ ‫גרעסער ווי די אנדערע הינער‪ ,‬וואס באדייט אז‬
‫אידן וואס האבן מחמיר געווען איז עס אבער אין‬ ‫אז מ'עסט דארט פלייש פון א הינדל וועלכע‬ ‫עס האט פראדוצירט מער פלייש‪ ,‬און דעריבער‬
‫פארמאגט אלע אייגנשאפטן פון דעם קאוטשן‪,‬‬ ‫האט מען זיך געוואלט אנהויבן באניצן דערמיט‪.‬‬
‫אלגעמיין געווארן אנגענומען‪.‬‬ ‫און דארט פלעגט מען עס רופן די "קובריצער"‬ ‫עס האט זיך דאן אפגעטון א שערוריה צווישן‬
‫הינער‪ .‬באזירט אויף דעם עדות'שאפט האט דער‬ ‫אלע רבנים צי מ'זאגט אז דאס איז פון די 'תרנגול'‬
‫די הויפט חילוקים צווישן‬ ‫דברי חיים מתיר געווען דעם קאוטשן בלויז אין‬ ‫פאמיליע און ער פארמאגט די מסורה און מ'קען‬
‫די צוויי ערליי עופות‬ ‫זיין אומגעגענט‪ ,‬אבער נישט אין גאנץ אונגארן‬ ‫עס עסן‪ ,‬אדער איז עס אן אנדערע סארט עוף‪.‬‬
‫ווייל ער האט געהערט אז אין אנדערע ערטער‬ ‫כמעט אלע גדולי ישראל אין יענע צייט האבן‬
‫אין די יארן בעפאר דעם צווייטן וועלט‪-‬קריג‬ ‫געשריבן תשובות דערויף‪ ,‬ווען פון איין זייט‬
‫ווען די וועלט האט אנגעהויבן ווערן אביסל מער‬ ‫קוקט עס אויס אביסל אנדערש‪.‬‬ ‫זענען געווען אזעלכע גאונים וצדיקים ווי דער‬
‫פארגעשריטן‪ ,‬מ'האט שוין אנגעהויבן בעסער צו‬ ‫מהר"ם שי"ק זצ"ל‪ ,‬דער הייליגער קאמארנער‬
‫שטודירן די אייגנשאפטן פון פארשידענע עופות‪,‬‬ ‫די מחלוקת הפוסקים‬ ‫רבי זצ"ל‪ ,‬רבי שלמה קלוגער זצ"ל און נאך‬
‫איז מען אויפגעקומען מיט אן אינטרעסאנטער‬ ‫איבער די "בני התערובות"‬ ‫אסאך אנדערע וואס האבן דאס גע'אסר'ט‪ ,‬און‬
‫מציאות‪ ,‬אז די נייע סארט עופות וואס שטאמען‬ ‫ווידער פון די אנדערע זייט איז געווען דער‬
‫פון די קאוטשן‪ ,‬פארמאגן אין זיך מער פלייש‪,‬‬ ‫למעשה ווי מיר זעען זענען געווען מתירים‬ ‫"שואל ומשיב"‪ ,‬הגאון רבי יהודה אסאד זצ"ל‪,‬‬
‫אבער פון די "ישנים"‪ ,‬די אלטע סארט "לעגהארן"‬ ‫אויף דעם עוף‪ ,‬און אידן האבן עס אנגעהויבן‬ ‫און דער חסד לאברהם‪ ,‬און נאך אנדערע וואס‬
‫טשיקן‪ ,‬זענען די אייער זייער גוט לייגנדיג גאר‬ ‫עסן‪ ,‬דער פראבלעם איז אבער געווען אז דער‬
‫'קאוטשען' איז געווען מער א טייערער עוף‪,‬‬ ‫האט עס מתיר געווען‪.‬‬
‫אסאך‪ ,‬און הויכע קוואליטעט אייער‪.‬‬ ‫האט מען אנגעהויבן צוזאמשטעלן די קאוטשן‬
‫זינט דאן האט מען אין די אלגעמיינע וועלט‬ ‫עוף מיט דעם אלטן סארט תרנגול‪ ,‬און אזוי‬ ‫דעת קדשו פונעם הייליגן‬
‫צעטיילט די הינער פאר ביידע צוועקן‪ ,‬די‬ ‫געבוירן פרישע הינדלעך וואס פארמאגן ביידע‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‬
‫נייערע סארט הינער‪ ,‬וועלכע נעמען אריין אין‬ ‫אייגנשאפטן‪ ,‬סיי פון דעם ארגינעלן הינדל און‬
‫זיך עטליכע סארט‪ ,‬ווערן באניצט בעיקר פאר‬ ‫סיי פון דעם נייעם הינדל‪ ,‬אט די הינדלעך ווערן‬ ‫איינער פון די גרויסע צדיקים וואס זענען‬
‫פלייש‪ ,‬ווידעראום די "לעגהארן" ווערן באניצט‬ ‫אנגערופן אין די תשובה ספרים "בני התערובות"‬ ‫געווען שטארק פארמישט אין דעם שערוריה‬
‫מערסטנס פאר אייער‪ .‬און דאס איז געווארן‬ ‫און אויף זיי זענען שוין געווען טייל פון רבנים‬ ‫בימים ההם איז געווען דער הייליגער דברי‬
‫דער אנגענומענער מהלך לגבי די עופות און‬ ‫המחמירים וואס האבן טאקע גע'אסר'ט דעם‬ ‫חיים פון צאנז זי"ע וועלכער האט געשריבן‬
‫אזוי איז עס פארבליבן אפילו נאכ'ן קריג דאהי‬ ‫עצם 'קאוטשן'‪ ,‬אבער די קינדער האבן זיי יא‬ ‫פיל מיט תשובות ארום דעם נושא‪ .‬ער האט‬
‫אין אמעריקע‪ ,‬ווען מ'האט פארגעזעצט צו‬ ‫מתיר געווען וויבאלד ס'איז דאך שוין א קינד פון‬ ‫שטארק באטאנט די וויכטיגקייט און הארבקייט‬
‫שפאנען אויף דעם מהלך‪ ,‬ווען די ראק‪-‬פאמיליע‬ ‫ביידע‪ ,‬ממילא איז דא מער א מקום מקיל צו זיין‪.‬‬ ‫פון האבן א ריכטיגע מסורה‪ ,‬און נאך פולע‬
‫הינדלעך ווערן על פי רוב באניצט פאר פלייש‪,‬‬ ‫למעשה זענען די 'בני התערובות' שטארק‬

‫און די לעגהארן פאר די אייער‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪12‬‬

‫עס זענען געווען א ציבור פון מדקדקים בכשרות‬ ‫יעצט אזוי‪ ,‬די צוויי גרויסע פירמעס‪,‬‬ ‫די היינטיגע הינער‪-‬‬
‫וואס האבן זיך מונע געווען צו עסן פון דעם‬ ‫וואס זייער הויפט צוועק דא איז צוצושטעלן‬ ‫פלייש מארקעט‬
‫עוף האבן זיך רוב מנין ובנין פון כלל ישראל זיך‬ ‫די בעסטע הינדל פלייש‪ ,‬זיי פארמאגן ריזיגע‬
‫פארלאזט אויף די היתרים און ווייטער געגעסן‬ ‫יוניווערסיטעטן מיט הונדערטער דאקטוירים‬ ‫במשך די לעצטיגע צענדליגע יארן איז די‬
‫און באשעפעניש‪-‬מומחים וואס זייער אויפגאבע‬ ‫וועלט געווארן פילפאכיג מער פארגעשריטן‪.‬‬
‫דעם אלגעמיינעם ראק‪-‬קארניש עוף‪.‬‬ ‫איז צו ברענגען די בעסטע און די געזונטסטע‬ ‫די קליינע פריוואטע פארמס וואו פארמערס‬
‫אבער‪ ,‬מיר ווייסן דאך אז כלל ישראל זוכן‬ ‫עופות צום מארקעט‪ ,‬און צוליב דעם טוען זיי‬ ‫האדעווען אפאר הינדעלעך זענען פארוואנדלט‬
‫אייביג צו זיין 'מעלין בקודש'‪ ,‬און אידן האבן‬ ‫מישן צווישן פארשידענע סארט עופות כדי צו‬ ‫געווארן אין ריזיגע וועלטס פאבריקן וואו עס‬
‫דאך געשטרעבט צו שלימות‪ ,‬און געוואלט‬ ‫קענען ארויסבאקומען סיי דעם בעסטן פלייש‪,‬‬ ‫ווערן פראדוצירט צענדליגער מיליאנען עופות‪.‬‬
‫קענען האבן אן עוף וועלכער איז הונדערט‬ ‫און אזוי אויך אז עס זאל וואקסן שנעל און נאך‬ ‫דער סיסטעם וויאזוי דער פלייש מארקעט‬

‫פראצענט "ריין" אן קיין שום שאלות‪.‬‬ ‫פארשידענע בענעפיטן‪.‬‬ ‫ארבעט ווי פאלגענד‪:‬‬
‫בנוגע כשרות איז דאס נישט געווען קיין‬ ‫עס זענען פארהאן צוויי ריזיגע פירמעס‪,‬‬
‫יגעתי ומצאתי תאמין‪ :‬דער‬ ‫גרויסע פראבלעם‪ ,‬ווילאנג די פאר עופות וואס‬ ‫"קאב" (‪ )Cobb‬און "ראסס" (‪ )Ross‬וואס זיי‬
‫אלטער "לעגהארן" טשיקן‬ ‫זיי האבן ארומגעמישט זענען געווען פון די‬ ‫זענען ווי די הויפט "סופלייערס" צוצושטעלן‬
‫הינער‪ .‬דהיינו‪ ,‬זיי שטעלן צוזאם זכרים און‬
‫זוכנדיג און פארשנדיג פאר א הינדל וואס‬ ‫סארט עופות וואס פארמאגן א מסורה‪.‬‬ ‫נקבות און פראדוצירן קליינטשיגע הינער‪ ,‬און‬
‫איז גענצליך ריין‪ ,‬איז ארויפגעקומען דער‬ ‫בערך פאר צוואנציג יאר צוריק האט זיך‬ ‫אט די פריש‪-‬געבוירענע הינער ווערן דערנאך‬
‫פשוט'ער געדאנק‪ :‬עס זענען דאך פארהאן די‬ ‫ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז איינער פון די עופות וואס‬ ‫אפגעקויפט דורך ריזיגע "פארמס" וואס זיי‬
‫"לעגהארן" הינדלעך וואס ווערן באניצט פאר‬ ‫זיי מישן אויס מיט די אנדערע עופות רופט זיך‬ ‫האדעווען די הינער ביז זיי ווערן גרייט גע'שחט'ן‬
‫אייער‪ .‬די הינדלעך ווייסט מען אויף הונדערט‬ ‫"קארניש"‪ ,‬וועלכער פארמאגט א גרעסערע‬ ‫צו ווערן און די שלאכטהייזער קויפן עס אפ פון‬
‫פראצענט אז זיי זענען ריין לדורי דורות אן קיין‬ ‫בייליג‪-‬פלייש און מ'האט איר צוזאמגעשטעלט‬ ‫די פארמס און טוען עס שחט'ן און דערנאך‬
‫שום געמיש פון אנדערע עופות‪ ,‬דאס הייסט אז‬ ‫מיט די אנדערע הינדלעך פון די "ראק" משפחה‪,‬‬
‫איר מסורה איז אומבארירט ביז ארויף צו משה‬ ‫און עס איז פראדוצירט געווארן די היינטיגע‬ ‫פארקויפן די פלייש‪.‬‬
‫רבינו‪ ,‬אלזא‪ ,‬פארוואס זאל מען זיך זיך נישט‬ ‫מערסט‪-‬באניצטע הינדלעך מיטן נאמען "ראק‪-‬‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬א שטיקל הינדל‬
‫אריינלייגן און זען צו ברענגען פלייש פון אט‬ ‫פלייש וואס איר עסט פאר נאכטמאל אדער ביי‬
‫דעם עוף צום אידישן פלייש מארקעט אז אידן‬ ‫קארניש"‪.‬‬ ‫די שבת'דיגע סעודה‪ ,‬גייט בדרך כלל אריבער‬
‫המדקדקים בקלה וחמורה זאלן האבן די אפציע‬ ‫אך דא עקא‪ ,‬אז דער "קארניש" פארמאגט‬ ‫"פיר" סטאנציעס ביז עס קומט אן צום טעלער‪:‬‬
‫נישט אמת'דיג קיין מסורה אז ס'איז א כשר'ע‬ ‫די פאבריק וואס פראדוצירט דעם הינדל‪ ,‬דער‬
‫צו קענען געניסן פון אזא סארט עוף?‬ ‫עוף‪ ,‬אבער וויבאלד עס איז נאך נישט געווען קיין‬ ‫פארם וואס האדעוועט עס‪ ,‬דער שלאכט‪-‬הויז‪,‬‬
‫אין פאקט‪ ,‬זענען אלס געווען משפחות‬ ‫לעזונג צו דעם פראבלעם האט מען זיך געמוזט‬ ‫און דער לאקאלער בוטשער געשעפט וואו איר‬
‫וואס פאר זיך פלעגן זיי טאקע בלויז עסן די‬ ‫פארלאזן אויף פארשידענע קולות וואס ווערן‬
‫'לעגהארן' הינדלעך‪ ,‬אבער זיי דארפן עס אליינס‬ ‫געברענגט אין די תשובה ספרים‪ ,‬און רוב רבנים‬ ‫קויפט די פלייש‪.‬‬
‫האבן מקיל געווען עס צו עסן‪ ,‬און כאטש וואס‬

‫תמוז תשע״ט ‪13‬‬

‫גרעסער ווי די נקבות‪.‬‬ ‫אפקויפן פון פריוואטע פארמערס‪ ,‬ווייל ס'איז‬
‫נישט געווען בנמצא צו באקומען ביי די גרויסע‬
‫די עפענונג פון‬ ‫פארמס וואס האדעווען הינדלעך פאר די פלייש‪.‬‬
‫"תרנגול פארמס"‬ ‫כאטש דער געדאנק פאר זיך הערט זיך זייער‬
‫פשוט און לייכט‪ ,‬איז עס אבער נישט געגאנגען‬
‫דא האט מען זיך אנגעשטויסן אין א‬ ‫פון איין טאג אויפ'ן צווייטן‪ .‬אויפ'ן פארלאנג פון‬
‫פרישן פראבלעם‪ .‬ווי ערקלערט פריער‪ ,‬ווערן‬ ‫די גדולי ומאורי הדור שליט"א האבן א גרופע פון‬
‫די אלע פריש‪-‬געבוירענע עופות אפגעקויפט‬ ‫חשוב'ע פיאנערן אנערקענט אין די געוואלדיגע‬
‫דורך פארמס וואס זיי האדעווען די טשיקנס‬ ‫נחיצות פון ברענגען אזא סארט עוף‪ ,‬און האבן‬
‫און עווענטועל ווערט עס אפגעקויפט דורך‬ ‫אינאיינעם מיט א רייע גאר חשוב'ע רבני כשרות‬
‫די שלאכטהייזער‪ .‬די זאך איז נאר‪ ,‬אז די אלע‬ ‫ומנהיגי קהילות ובראשם די פראמינענטע און‬
‫פארמס האנדלען בעיקר מיט די 'פלייש‪-‬‬ ‫וועלט‪-‬בארימטע כשרות ארגאניזאציע פון‬
‫הינער'‪ ,‬ווייל זיי וואקסן זייער שנעל‪ ,‬און עס‬ ‫"התאחדות הרבנים" זיך אריינגעווארפן אין די‬
‫דארף גענצליך אן אנדערע סארט באהאנדלונג‪,‬‬ ‫עבודה קשה שבמקדש דאס צו קענען מאכן פאר‬
‫ווידעראום די 'לעגהארן' טשיקן‪ ,‬טאקע וויבאלד‬ ‫א מציאות‪ ,‬און אז יעדער איד וואס וויל עסן די‬
‫עס איז אריגינעל‪ ,‬וואקסט עס נאטירליך‪ ,‬און‬ ‫סארט הינדל‪-‬פלייש זאל האבן לייכטע צוטריט‬
‫אין די צייט וואס א 'ראק‪-‬קארניש' טשיקן איז‬
‫גרייט ביז אפאר וואכן נעמט עס ביים לעגהארן‬ ‫דערצו‪.‬‬
‫בראש ובראשונה האט זיך אויסגעפעלט‬
‫עטליכע חדשים ביז ס'איז געצייטיגט‪.‬‬ ‫פעסטצושטעלן צי די עופות זענען ווירקליך ריין‬
‫דעריבער זענען די עוסקים במלאכת הקודש‬ ‫און האט די ריכטיגע מסורה‪ ,‬און צוליב דעם האט‬
‫אריינגעשפרינגען אין א פרישן אונטערנעמונג‪:‬‬ ‫זיך געפאדערט גרינטליך נאכצופארשן וויאזוי‬
‫זיי האבן אפגעדינגען אייגענע פארמס‪ ,‬ויקרא‬ ‫עס פונקציאנירט די אייער מארקעט און נאכגיין‬
‫די שרשים פון די לעגהארן תרנגולים וואס‬
‫מאכט אויס דער קאליר‬ ‫מ'ניצט צו פראדוצירן די אייער פון ווען עס האט‬
‫פון די פעדערן פונעם‬ ‫זיך אנגעהויבן אוועקשטעלן די קאמערציאלע‬
‫הינדל?‬ ‫מארקעט פור די אייער עד היום הזה‪ ,‬צי עס איז‬
‫טאקע ווירקליך פארבליבן ריין און אומבארירט‪.‬‬
‫אייינס פון די זאכן וואס קען זיך אסאך טוישן ביי הינדלעך איז די קאליר פון די‬ ‫נאכ׳ן זיך טיף דערגרינטעווען האט זיך ברוך‬
‫פעדערן‪ ,‬מיר קענען טאקע זייער גוט די ווייסע‪ ,‬אבער עס זענען אויך דא ברוינליכע‬ ‫ה׳ ארויסגעשטעלט אז דייקא צוליב דעם ווייל‬
‫און אפילו שווארצע‪ ,‬און מענטשן פרעגן כסדר צי די ברוינע אדער שווארצע זענען‬ ‫זיי ווילן האבן די בעסטע קוואליטעט פון ווייסע‬
‫אייער וואס ווערן פארקויפט אין די געשעפטן‪,‬‬
‫כשר?‬ ‫וואס דאס קומט בלויז פון דעם לעגהארן טשיקן‪,‬‬
‫על פי הלכה‪ ,‬מאכט נישט אויס קיין שום חילוק אינעם קאליר פון דעם הינדל‪,‬‬ ‫זענען אלע קאמערציאלע אייער פאבריקן מקפיד‬
‫מ'קוקט בעיקר אויף אנדערע זאכן‪ ,‬ווי דער געשטעל‪ ,‬די גרויסקייט‪ ,‬די אויסזען און‬ ‫דוקא נישט צו מישן מיט קיין שום אנדערע עוף‪,‬‬
‫פארשטייט זיך די עלטערן פון וועמען דאס הינדל איז געבוירן געווארן‪ ,‬וואס דאס‬ ‫ווייל קיין איין עוף קען נישט צושטעלן אזא‬
‫אלעס דארף שטימען מיט די מסורה‪ ,‬אבער דער קאליר פון זייערע פעדערן טראגט‬
‫קוואליטעט איי ווי דער לעגהארן‪.‬‬
‫נישט קיין שום געוויכט‪.‬‬ ‫אצינד אז מ'ווייסט שוין אז דאס איז‬
‫נאר וואס דען? מיר זענען אלע זייער צוגעוואוינט צו די ווייסע קאליר‪ ,‬און דאס‬ ‫טאקע הונדערט פראצענט ריין‪ ,‬האט מען‬
‫איז וויבאלד דאס האט די אלגעמיינע וועלט מער ליב‪ ,‬און די פארמער האבן שוין‬ ‫זיך ארויסגעלאזט צו זען וויאזוי מ'קען‬
‫אפאר דורות צוריק אינוועסטירט אסאך כוחות דאס אויסצוארבעטן אז עס זאל‬ ‫טעכניש באקומען די סארט הינדלעך און זיי‬
‫בלויז זיין ווייסע הינער‪ ,‬און דאס טוען זיי דורכ'ן ארויסנעמען פון זייערע סטאדעס‬ ‫האדעווען כדי דאס צו קענען צושטעלן פאר די‬
‫סיי וועלכע הינער וואס האבן אן אנדערן קאליר אזוי אז עס זאל נישט אריבערגיין‬ ‫שלאכטהייזער‪ .‬ווי עס האט זיך ארויסגעשטעלט‪,‬‬
‫זענען די פאבריקן וואס פראדוצירן די אייער‬
‫ווייטער‪ ,‬אזוי איז מען פארבליבן מיט דעם ווייסן קאליר‪ .‬‬ ‫בעיקר אנגעוויזן אין די "נקבות" וויבאלד זיי‬

‫זענען די וואס פראדוצירן די אייער‪.‬‬
‫דעריבער איז מען אויפגעקומען מיט די‬
‫פשוט'ע עצה אפצוקויפן די פריש‪-‬געבוירענע‬
‫"זכרים" פונעם פאבריק און זיי אליינס האדעווען‬
‫ביז עס דערגרייכט דעם נויטיגן וואוקס עס צו‬
‫קענען שחט'ן‪ ,‬און גלייכצייטיג פארמאגן די‬
‫זכרים די מעלה אז זייער פלייש וואקסט היבש‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪14‬‬

‫די עופות גייען אריבער אזא קאסטבארע וועג‬
‫ביז עס קומט אן צום טיש פון די קליענטן‪ ,‬דארף‬
‫עס קאסטן אביסל טייערער צו דעקן די ריזיגע‬
‫קאסטן וואס זענען נישט דא ביי די געווענליכע‬
‫עופות‪ ,‬אבער אידן המדקדים בכשרות פרייען‬
‫זיך צו באצאלן עטוואס מער אבי צו וויסן אז‬
‫עס זיי קענען עסן א פלייש וואס איז הונדערט‬

‫פראצענט ריין לויט אונזער הייליגע מסורה‪.‬‬

‫דער סאפיסטיקירטער‬ ‫עס גאר געשמאק און רייך אין טעם‪.‬‬ ‫שמו בישראל "תרנגול פארמס" — וואס דאס‬
‫סיסטעם אין 'תרנגול‬ ‫[עס איז אינטערעסאנט אנצומערקן‪ ,‬אז גענוי‬ ‫איז פאר זיך א היסטארישע און געוואלדיגע‬
‫ווי יעדער נייער רעצעפט נעמט עטליכע מאל‬ ‫דורכברוך בעולם הכשרות — צו קענען אליינס‬
‫פארמס'‬ ‫ביז מען כאפט וויאזוי עס איז די פראקטישסטע‬ ‫האדעווען הינדלעך פון אנפאנג זייער יצירה ביזן‬
‫וועג עס צו קאכן‪ ,‬אזו אויך געבן איבער די‬ ‫שחיטה און האלטן אויף זיי א וואכזאם אויג דורך‬
‫שמועסנדיג מיט עטליכע משגיחים וואס‬ ‫באלעבאסטעס אז וויבאלד די טעקסטור פון‬
‫גייען פון צייט צו צייט אראפ צו די פארמס‬ ‫די אריגינעלע "לעגהארן" זענען א טראפ‬ ‫א שטאב פון משגיחים‪.‬‬
‫צו באטראכטן די אנטוויקלונג פון די עופות‪,‬‬ ‫אנדערש ווי די אלגעמיינע הינער פלייש‪ ,‬קען‬ ‫פארשטייט זיך אליינס אז ביים האדעווען די‬
‫דערציילן זיי אונז אביסל איבער דעם גאר‬ ‫עס נעמען עטליכע מאל ביז מ'כאפט פולקאם די‬ ‫הינער לייגט מען אריין אסאך כוחות אז די פלייש‬
‫פראפעסאניאלן און סאפיסטיקירטן סיסטעם‬ ‫געשמאקסטע און פראקטישסטע וועג וויאזוי עס‬ ‫זאל ארויסקומען אויפ'ן בעסטן קוואליטעט‪ ,‬און‬
‫וויאזוי עס ארבעט כדי צו פארזיכערן אז‬ ‫צו קאכן צו די צופרידנהייט פון די פולע וואס‬ ‫דאס איז דורכ'ן געבן די ריכטיגע נוטרישאנס‬
‫מ'באקומט די בעסטע און געזונטסטע הינדלעך‪.‬‬ ‫און געזונטע עסן‪ ,‬וואס דאס קלאפט עווענטועל‬
‫א הינדל פארעם באשטייט פון עטליכע‬ ‫זענען נהנה דערפון]‪.‬‬
‫"פלאקס"‪ ,‬דאס זענען די ספעציעלע פארם‪-‬‬ ‫נאך מער‪ ,‬מבינים וואס האבן באטראכט‬ ‫אויס אין די קוואליטעט פון די פלייש‪.‬‬
‫הייזער וואו די הינדלעך האדעווען פון זייער‬ ‫די פראדוקציע זענען ערשטוינט געווארן צו‬ ‫איידער מ'איז ארויסגעקומען אויפ׳ן‬
‫געבורט ביז זיי זענען גרייט צו גיין צו די שחיטה‪.‬‬ ‫זען די גאר הויכע געזונט‪-‬ראטע ביי די עופות‪.‬‬ ‫מארקעט מארקעט‪ ,‬האט מען במשך חדשים לאנג‬
‫איינמאל א וואך קומט אן א פרישע ליפערונג פון‬ ‫ווייל ביי די אנדערע עופות‪ ,‬טאקע וויבאלד זיי‬ ‫שטודירט אויסצוארבעטן דעם סיסטעם אויפ'ן‬
‫שווערע טויזנטער פריש‪-‬געבוירענע הינדלעך‬ ‫זענען געמישט‪ ,‬קען זיך מער אפט אריינכאפן‬ ‫ווירקזאמסטן אופן צו פארזיכערן טאקע אז‬
‫און זיי ווערן אריינגעלייגט אין א פארם הויז‪,‬‬ ‫פארשידענע מחלות‪ ,‬און מ'דארף זיי באהאנדלען‬ ‫אלעס ארבעט זיך אויס‪ ,‬און עס זאל פארמאגן די‬
‫כמובן אז די פארם‪-‬איינגעשטעלטע האלטן‬ ‫מיט אנטיביאטיק‪ ,‬ווידעראום די הינער אין‬ ‫בעסטע קוואליטעט פלייש‪ ,‬און געלויבט השי"ת‬
‫א גענויען חשבון וועלכע דאטום זיי זענען‬ ‫'תרנגול' פארמס האבן זיך ארויסגעשטעלט‬ ‫די שווערע ארבעט האט זיך אויסגעצאלט‪ ,‬מיט‬
‫אנגעקומען אזוי קען מען וויסן ווי אלט זיי זענען‪.‬‬ ‫צו זיין זייער געזונט‪ .‬און די תוצאות האבן זיך‬ ‫די צייט איז געלונגען צו ערצייגן גאר גוטע און‬
‫ווען עס דערגרייכט די צייט פאר א פלאק‬ ‫אויך אנגעזען ביים שחט'ן אז עס זענען געווען‬ ‫געשמאקע פלייש וועלכע פארמאגט גאר א גוטן‬
‫צו גיין צו די שחיטה וועט מען אויסליידיגן‬ ‫ממש געציילטע פעלער פון טריפות‪ ,‬דאס איז‬ ‫טעם‪ .‬ווי פארשטענדליך איז עב א טראפקעלע‬
‫די געביידע און עס שיקן צום שלאכטהויז‪,‬‬ ‫אויך צוליב דעם זעלבן סיבה‪ ,‬ווייל זיי זענען‬ ‫אנדערש‪ ,‬און פארמאגט א משהו אן אנדערע‬
‫דערנאך וועט מען גוט אויסרייניגן די גאנצע‬ ‫'טעקסטור'‪ ,‬אבער מער ווייניגער איז עס ענדליך‬
‫געביידע‪ ,‬א זאך וואס איז א פראיעקט פאר זיך‬ ‫פראצענטועל פיל מער געזונט!‬ ‫צו די ביז יעצטיגע ראק‪-‬קארניש טשיקנס‪ ,‬און ווי‬
‫און דויערט מינימום א וואך צייט! וויבאלד עס‬ ‫עס איז זעלבסט‪-‬פארשטענדליך‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫די אידן וואס עסן עס שוין גיבן אונז איבער איז‬
‫איז גאר וויכטיג צו היטן אויף די ריינקייט און‬
‫די געזונטהייט פון די עופות‪ ,‬און דערנאך אויף‬
‫זייער ארט ווערט אריינגעברענגט א פרישע‬
‫ליפערונג פון די עופות וואס וועלן זיצן דא פאר‬
‫די קומענדיגע פאר חדשים‪ ,‬און אזוי גייט עס‬

‫ווייטער‪.‬‬
‫די הינער פון 'תרנגול פארמס' ווערן געשחט'ן‬
‫הויפזעכטליך דורך פולע בתי שחיטה וואס ווילן‬
‫לויפן א באזונדערע "ר ָאן" פאר די לעגהארן‬
‫טשיקנס‪ ,‬און דערנאך ווערן זיי פארשפרייט צו‬
‫פילצאליגע געשעפטן וואס ווילן האבן אויף‬

‫זייערע פאליצעס אט די ספעציעלע פלייש‪.‬‬
‫יאכלו ענוים וישבעו‪ .‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪15‬‬

‫| איבעיא להו |‬

‫מ׳קען אריינשיקן פראגעס פאר דעם ״איבעיא להו״ ּפאנעל‬
‫וואס וועט בס"ד געענטפערט ווערן דורך די לבלר משיבים‬

‫קינד אויב מען לערנט שוין מיט אים תורה פון קליינערהייט?‬ ‫| השקפה |‬
‫דער ענטפער איז פשוט‪ ,‬אז עס פאסירט אין דער זעלבער צייט! בשעת'ן‬
‫הרב שלמה אשר טויבער‬
‫לערנען תורה לערנט מען דרך ארץ‪.‬‬ ‫מנהל ארגון קש"ר‬
‫ווי אזוי? ווען מען געפינט זיך אין א כתה מיט נאך ‪40 - 30 – 20‬‬
‫פארשידענע נפשות‪ ,‬מען געפינט זיך פארמאכט אין א מסגרת‪ ,‬און איך מוז‬ ‫פראגע‪ :‬איך שפיר אז די ישיבה‪ ,‬דער מסגרת‪ ,‬אין וועלכע‬
‫זיך יעצט צושטעלן צו אנדערע‪ ,‬איך מוז קענען סובל זיין אנדערע‪ ,‬איך מוז‬ ‫מ'שפארט מיך איין איז א חורבן פאר מיר‪ .‬איך האב זיך שוין‬
‫קענען אויסהערן אנדערע‪ ,‬איך מוז האבן געדולד פאר אנדערע‪ ,‬דעמאלט‬ ‫אסאך מתבונן געווען אין דעם‪ ,‬און איך בין זיכער אז ווען איך‬
‫וואלט געזיצן מיט א חברותא אדער אפילו איינער עלטער‬
‫לערנט מען בעיון די מסכת דרך ארץ וואס איז קדמה לתורה!‬ ‫פון מיר אין בית המדרש אדער אין אן אנדערן ארט וואו עס‬
‫ווייל א געזונטער מענטש איז דער וואס קען זיך אן עצה געבן אין יעדן‬ ‫הילכט אפ א קול תורה‪ ,‬וואלט איך אסאך מער געשטיגן‪ ,‬און‬
‫אסאך מער קונה געווען צוליב עטליכע סיבות (דער סדר‬
‫מצב‪ ,‬אין יעדן פלאץ‪ ,‬און מיט יעדן מענטש!‬ ‫הלימוד אין ישיבה‪ ,‬די מניעות אין ישיבה‪ ,‬די פארשידענע‬
‫און דאס באקומט מען קיינמאל נישט ווען מען לערנט אליינס מיט א‬
‫חברותא וועם איך האב זיך אליינס אויסגעוועלט‪ ,‬מיט וועם איך פיל זיך‬ ‫סארט בחורים‪ ,‬און נאך)‪.‬‬
‫באקוועם‪ ,‬ערגעץ אין א ביהמ"ד וואו איך דארף זיך נישט רעכענען מיט‬ ‫אפילו היינט צוטאג איז אנגענומען אז א נארמאלער בחור‬
‫לערנט אין א מסגרת‪ ,‬פארוואס אבער זאל זיין א פראבלעם‬
‫קיינעם‪ ,‬וואו איך קען עפענען די פענסטער ווען איך וויל‪...‬‬ ‫אז איך זאל זיצן אין א בית מדרש מיט א חברותא און דארט‬
‫א ישיבה איז נישט נאר א פלאץ וואו מען לערנט תורה‪ ,‬אין א ישיבה‬ ‫אויסשטייגן בתורה? זענען מיינע ווערטער ריכטיג? איך‬
‫באקומען מיר די געצייג‪ ,‬די כלים‪ ,‬ווי אזוי זיך אן עצה צו געבן שפעטער אין‬ ‫האב מורא אז נישט‪ ,‬ווייל אין דער וועלט איז דאך נישט אזוי‬
‫לעבן אין אלע סארט מצבים‪ .‬דארט קענען מיר זיך אויך לערנען און טרענירן‬ ‫איינגעפירט‪ ,‬אבער דאך זע איך נישט פארוואס דאס איז‬
‫פיל חלקים שהתורה נקנית בהן און וואס זענען וויכטיג פאר'ן גאנצן לעבן‪,‬‬
‫ווי לב טוב‪ ,‬דקדוק חבירים‪ ,‬ענוה‪ ,‬מיעוט שיחה‪ ,‬מיעוט שחוק‪ ,‬ארך אפים‪,‬‬ ‫נישט ריכטיג?‬
‫מכיר את מקומו‪ ,‬עושה סיג לדבריו‪ ,‬אינו מחזיק טובה לעצמו‪ ,‬אהוב‪ ,‬אוהב‬ ‫י‪.‬ל‪.‬‬
‫את הבריות‪ ,‬אוהב את הצדקות‪ ,‬אוהב את המישרים‪ ,‬אוהב את התוכחות‪,‬‬
‫מתרחק מן הכבוד‪ ,‬לא מגיס לבו בתלמודו‪ ,‬נושא בעול עם חבירו‪ ,‬מכריעו‬ ‫ום אלעם ערשטן לאמיר קלאר מאכן אז דאס איז זייער אןצ‬

‫לכף זכות‪ ,‬שואל ומשיב‪ ,‬וכו' וכו'‪.‬‬ ‫"אינדיווידועלע" שאלה‪ ,‬דאס הייסט אז עס איז נישטא אויף‬
‫איינער וואס אלס בחור אנטלויפט ער פון א מסגרת‪ ,‬אפילו ער האט‬ ‫דעם איין ענטפער וואס איז גילטיג פאר אלעמען ("וואן‬
‫דערביי גוטע כוונות‪ ,‬דער וועט זיך זיך נישט האבן געלערנט זיך אן עצה צו‬ ‫סייז פיטס אלל")‪ .‬מען מוז יעדן באזונדער אויסהערן און‬
‫געבן אין א מצב ווען עס גייט אים נישט אזוי ווי ער וויל‪ .‬וואס וועט ער טון‬ ‫באהאנדלען‪ .‬פונדעסטוועגן‪ ,‬קען מען זאגן אויף דעם א‬
‫שפעטער אין לעבן ווען ער וועט דארפן האנדלען מיט מענטשן פון וועמען‬ ‫כללות'דיגער מהלך‪ .‬חז"ל האבן אוועקגעשטעלט א כלל גדול אז "דרך‬
‫ער קען נישט אנטלויפן? ער וועט דעמאלט נישט האבן די כלים פאר דעם‪,‬‬ ‫ארץ קדמה לתורה"‪ .‬דרך ארץ מיינט‪ ,‬זיין א נארמאלער אויסגעהאלטענער‬
‫ווייל די איינציגע 'געצייג' וואס ער ווייסט און קען‪ ,‬איז "ויברח"‪ ...‬און דאס‬ ‫מענטש צווישן מענטשן‪ .‬האבן מדות טובות‪ ,‬זיך פארטראגן מיט אנדערע‪,‬‬
‫זיין א נושא בעול‪ ,‬דאס אלעס זענען וויכטיגע זאכן וואס דער מענטש וועט‬
‫קען מען מער נישט ניצן שפעטער אין לעבן‪.‬‬
‫עס איז די גרעסטע מתנה פאר א מענטש דורכצוגיין די פאר יאר ישיבה‪,‬‬ ‫שטענדיג מוזן ניצן אויף זיין גאנצע לעבן‪.‬‬
‫וואס א חוץ די הייליגע תורה וואס איך לערן‪ ,‬בין איך אויך כאילו אין א‬ ‫שטעלט זיך די פראגע‪ ,‬א קינד פאנגט אן גיין אין חדר ביי די דריי יאר‪,‬‬
‫"טרענירונג קעמפ" וואו איך קען זיך לערנען די "סקילס" וואט וועט מיר‬ ‫דעמאלט איז שוין דער זמן ווען ער פאנגט אן לערנען תורה‪ ,‬איז ווען איז‬
‫צונוצקומען מיין גאנצע לעבן‪ ,‬אז נישט קיין חילוק אין וועלכן מצב איך בין‪,‬‬ ‫דער זמן פון דרך ארץ "קדמה"? ווען איז דא צייט צו לערנען דרך ארץ מיט'ן‬
‫מיט וועלכן מענטש איך בין‪ ,‬וועל איך זיך אלץ קענען אן עצה געבן‪ ,‬און‬

‫נישט פארגעסן ווער איך בין! ‬

‫____________________________‬
‫זיך צו פארבינדן מיט הרב ר' שלמה אשר אדער פאר סיי‬

‫וועלכע אנפראגעס און עצות‪ ,‬שרייבט אין אימעיל צו‪:‬‬
‫‪[email protected]‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪16‬‬

‫אייגנארטיגער שאלות ותשובות ּפאנעל אין השקפה‪ ,‬מחשבה‪ ,‬תורה ומדע‬

‫איך האב געהערט פון הגאון רבי חיים קנייבסקי שליט"א אז מכבד זיין די‬ ‫| תורה ומדע |‬
‫עלטערן מיט א הידור איז א סגולה פאר קינדער‪ ,‬און לויט ווי עס שטייט אין‬
‫מדרש תנחומא (סו"פ קדושים) "מיהו זה שהקדים כבוד לאבותיו ולא נתתי‬ ‫הרב מרדכי גנוט‬
‫מחבר לוח דבר בעתו ועוד‬
‫לו בנים?"‪.‬‬
‫עס איז באוואוסט די הייליגע ווערטער פון די ספרים הק׳‪ ,‬אז אין אלע‬ ‫פראגע‪ :‬די דריי וואכן פון די ימי בין המצרים זענען באוואוסט‬
‫זמנים שפילט זיך נאכאמאל איבער דאס וואס עס האט פאסירט אין די‬ ‫אלס נידריגע און טרויעריגע טעג (ימים נמוכים)‪ ,‬ערנסטער פון‬
‫פריערדיגע צייטן‪ .‬דאס מיינט‪ ,‬אז יו"ט פסח ווערט נתעורר חסדים פונקט‬ ‫אלע אנדערע טעג פונעם יאר‪ ,‬אבער ווידעראום איז אויך באקאנט‬
‫ווי עס איז געווען ביי יציאת מצרים‪ ,‬און די זעלבע איז מיט שבועות אא"וו‪.‬‬ ‫אז די טעג זענען "הויכע טעג"‪ ,‬דערהויבן און הייליג‪ .‬אלזא‪ ,‬וואס‬
‫דעריבער‪ ,‬אין די טעג צווישן י"ז בתמוז און ט' באב ווערט נתעורר די דינים‬ ‫איז דער אמת? וואס איז דער באדייט פון אט די טעג אין וועלכן‬
‫און מקטרגים אזוי ווי עס איז געווען בשעת'ן חורבן ווען דער בית המקדש‬
‫איז פארברענט געווארן‪ .‬דערפאר איז די עצה אז מ׳זאל עוסק זיין אין די טעג‬ ‫מיט טרעטן יעצט אריין ביז חודש אלול?‬
‫מ‪.‬נ‪.‬ג מאנטריאל‪ ,‬קאנאדא‬
‫מיט פשטות התורה און נישט אין 'נסתרות׳ (מאור ושמש‪ ,‬בלק)‪.‬‬
‫מיר לערנען אין די משנה (אבות ב‪ ,‬יד) " ֱהֵוי שקוד ללמוד תורה"‪ֱ ' ,‬הֵוי'‬ ‫ויבאלד די פראגע אנטהאלט אין זיך אסאך‪ ,‬וועלן מיר זיךו‬
‫איז בגימטריא ‪ .21‬א רמז צו די איין און צוואנציג טעג פון די ימי בין המצרים‬
‫וואס דעמאלט דארף מען זיך ספעציעל מחזק זיין אין תורה (עבודת ישראל)‪.‬‬ ‫קאנצעטרירן צו ענטפערן אויף די עיקר פראגע‪ ,‬און בעז״ה עוד חזון‬
‫למועד מיט א פינקטליכע כראנאלאגישע סדר הימים פון אט די טעג‬
‫‪‬‬
‫און וואכן‪.‬‬
‫נאך אן אנעקדאט וואס איז נוגע פאר די טייערע ליינער דעם שבת‬ ‫די דריי וואכן פון י"ז תמוז ביז תשעה באב ווערן אנגערופן "בין‬
‫פרשת בלק‪.‬‬ ‫המצרים"‪ ,‬על שם הכתוב (איכה א‪ ,‬ג)‪" :‬כל רודפיה השיגוה בין המצרים"‪,‬‬
‫וויבאלד אין די תקופה האט כלל ישראל געליטן פון פילע צרות און‬
‫הגה"צ ר' אלחנן היילפרין זצ"ל האט דערציילט (שיחתן של עבדי אבות‬
‫ב‪ ,‬לד) אז טראצדעם וואס מורי זקני הגר"ש ענגיל מראדומישלא זצ"ל איז‬ ‫מיטמאכענישן‪ ,‬ווי די משנה ערקלערט סוף מסכת תענית‪.‬‬
‫געווען א שטארקער בעל רגש‪ ,‬האב איך נישט געזען ער זאל ווערן אזוי‬ ‫אין די טעג איז אויך פארגעקומען דער שפיץ פון די פריערדיגע גזירות‬
‫נתרגש אפילו אין די ימים הנוראים‪ ,‬ווי ווען מען האט געליינט פרשת בלק‪.‬‬ ‫השמד אין ספרד אין יאר ה'קנא‪ ,‬דעמאלט ביום י"ז בתמוז זענען גע'הרג'ט‬
‫און דאס איז אויפ׳ן סמך פון די ווערטער פון הרה"ק ר"ר מענדל מרימנוב‬ ‫געווארן על קידוש השם רבינו יהודה רבנו יהודה בעל שו"ת "זכרון יהודה"‬
‫זצ"ל אין דברי מנחם‪ ,‬אז ווען מיר ליינען די תורה אדער מיר לערנען איר‪,‬‬ ‫מטוליטולה (=טולידו‪ ,‬א תורה'דיגער קאנצענטרירטער קווארטל ביז גירוש‬
‫דעמאלט דארפן מיר ממתיק זיין די ווערטער און אריינברענגען אין זיי א‬ ‫ספרד אין יאר רנ"ב)‪ ,‬פון די פאמיליע פונעם רא"ש‪ ,‬און זיין פרוי און‬
‫חיות פון שפע‪ ,‬ברכות און חסדים‪ ,‬אזוי אז דאס וועט קענען שורה זיין אויף‬
‫די אידן‪ ,‬ווייל טראצדעם וואס דער אויבערשטער האט געצוואונגען בלעם‬ ‫שוויגער‪.‬‬
‫צו בענטשן די אידן‪ ,‬איז אבער נישט געווען "פיו ולבו שוים"‪ .‬און יעצט ווען‬ ‫אויך‪ ,‬אין דעם טאג (אין יאר א'תרנ"ח) [לדעת ר' אליעזר בר"ה יא‪]:‬‬
‫האט נח ארויסגעשיקט די טויבעלע צום ערשטן מאל פונעם תיבה‪ ,‬צו זען‬
‫מיר ליינען די פרשה זענען מיר דאס משלים‪.‬‬ ‫אויב דער מבול איז שוין שיטערער געווארן ("לראות הקלו המים מעל פני‬
‫האדמה" בראשית ח‪ ,‬ח) און דער טויבל האט נישט געפינען וואו צו רוען‬
‫‪‬‬ ‫("ולא מצאה היונה מנוח לכף רגלה" שם פס' ט')‪ .‬די דורשי רשומות האבן‬
‫געפינען אין דעם א רמז אז אויך כנסת ישראל וואס איז צוגעגליכן צום‬
‫א"ב איז די ראשי תיבות פון 'אלול בא'‪ .‬דעריבער‪ ,‬אפילו די טעג פון‬
‫תמוז און אב זענען שווערע און טרויעריגע‪ ,‬דארף מען אבער וויסן אז גלייך‬ ‫טויבעלע (ברכות נג‪ ):‬האט יענעם טאג נישט געפינען קיין מנוחה‪.‬‬
‫אין זוה"ק (ז"ח וישב לו‪ ).‬ווערט געברענגט אז די צוויי און צוואנציג‬
‫דערנאך קומען די 'ימי הרחמים והרצון'‪.‬‬ ‫טעג פון די ימי בין המצרים זענען אקעגן די צוויי און צוואנציג יאר וואס‬
‫אלזא‪ ,‬צוריק צו די פראגע פונעם שואל‪ .‬די טעג פון בין המצרים זענען‬ ‫יוסף הצדיק האט נישט געזען זיין פאטער‪ .‬דערפאר וואלט מעגליך פאסיג‬
‫טאקע טרויעריגע טעג און ימים נמוכים‪ ,‬צוליב די צרות און ביטערע‬ ‫געווען אין די טעג צו מער מהדר זיין אין מכבד זיין די עלטערן‪ .‬און ווי‬
‫געשעענישן וואס זענען פארגעקומען אין דעם טאג ווי דערמאנט דא א טייל‬
‫פון זיי‪ ,‬אבער דאקעגן‪ ,‬זענען טאקע אט די טעג מסוגל צו ברענגען די גאולה‪.‬‬
‫זאל דער אויבערשטער העלפן אז מיר זאלן טאקע זוכה זיין צו דאס‬
‫וואס שטייט אין פסוק (זכריה ח‪ ,‬יח‪-‬ט)‪' :‬צום הרביעי וצום החמישי‪ ,‬וצום‬
‫השביעי וצום העשירי‪ ,‬יהיה לבית יהודה לששון ולשמחה ולמועדים טובים‪,‬‬

‫והאמת והשלום אהבו'‪ .‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪17‬‬

‫| איבעיא להו |‬

‫מ׳קען אריינשיקן פראגעס פאר דעם ״איבעיא להו״ ּפאנעל‬
‫וואס וועט בס"ד געענטפערט ווערן דורך די לבלר משיבים‬

‫לעבן גרינג און געשמאק‪.‬‬ ‫| עבודה |‬
‫קען זיך אבער אמאל מאכן אין לעבן פארשידענע שוועריגקייטן ח"ו‪,‬‬
‫געזונט‪ ,‬פרנסה‪ ,‬חינוך הבנים‪ ,‬וואס טוט דעם מענטש זייער וויי‪ ,‬הייבט מען‬ ‫הרב אברהם אבא לעזער‬
‫אן צו זוכן חיזוק ווערטער‪ ,‬אמונה און בטחון‪ .‬דאס הארץ רייסט‪ ,‬די געפילן‬ ‫יו"ר מכון להעמיק‬
‫לאזן נישט זיך בארואיגן‪ ,‬דאן קען אנהייבן ארויפצוקומען שאלות‪ :‬ווער‬
‫זאגט אז בטחון מיינט 'עס גייט זיין גוט'? איך זע נישט קיין השגחה פרטית‪,‬‬ ‫פראגע‪" :‬אוי וויי! איך האב א קשיא‪ .‬אפשר בין איך א‬
‫איך פיל נישט קיין טעם אין דאווענען‪ ,‬וכו'‪ .‬אסאך מאל דרייען זיי זיך ארום‬ ‫כופר ח"ו!" וויאזוי דארף איך רעאגירן און ענטפערן אויב‬
‫מיט די שאלות‪ ,‬אמאל אונטערדריקן זיי די שאלות‪ .‬די שאלות לויפן נישט‬
‫אוועק‪ ,‬זיי קומען ארויס אין אנדערע סארט וועגן‪ ,‬ווי למשל 'איך טויג נישט';‬ ‫מיינע קינדער פרעגן שאלות אין עניני אמונה?‬
‫'איך בין א גרויסער בעל עבירה‪ ,‬וועגן דעם האט מיך דער אויבערשטער‬ ‫מ‪.‬מ‪.‬א‪ .‬מאנסי‬
‫נישט ליב'; 'איך בין געבוירן געווארן אין א שלעכט מזל'; אלע ארום מיר‪,‬‬
‫מיין טאטע מאמע‪ ,‬חברים‪ ,‬ווייב‪/‬מאן‪ ,‬נעמען צו מיין שלות הנפש'; 'הלואי‬ ‫זא סארט מחשבה קען ארויפקומען פון צייט צו צייט בייא‬
‫וואלט איך געוואוינט אין אן אנדערע סביבה ָאן די אלע פראבלעמען'‪ .‬די‬
‫אלע שאלות זענען שאלות און טענות באמת אויפ'ן הייליגן באשעפער נאר‬ ‫יעדן סארט מענטש – דער טראכטער‪ ,‬דער רואיגער‪ ,‬דער‬
‫לעבעדיגער און דער שטילער‪ .‬אסאך מענטשן בטבעם‬
‫אונטערדריקט אונטער אן אנדערע אויסזען‪.‬‬ ‫זענען זיי חוקרים‪ ,‬פרעגן שאלות און ווילן פארשטיין מיט א‬
‫צוויי יאר צוריק האב איך געגעבען א שיעור ווי איך האב מסביר‬ ‫קלארקייט אלע עניני הנפש‪ ,‬סיי וואס איז נוגע אין רוחניות‪,‬‬
‫געווען דעם ענין פון יסורים וואס מענטשן גייען ליידער אדורך‪ ,‬איך האב‬ ‫ווי אמונה‪ ,‬בטחון‪ ,‬עבודת המדות וכדומה‪ ,‬און סיי וואס איז נוגע אין זייער‬
‫ארויסגעברענט אז השי"ת איז א רחום וחנון מער ווי דער בעש"ט און ר'‬ ‫טאג טעגליכע גשמיות'דיגע געפילן‪ ,‬ווי ווייטאג‪ ,‬ליבשאפט‪ ,‬קנאה וכדומה‪.‬‬
‫ישעי'לע קערעסטירער‪ ,‬ער וויל נאר טון גוטס און נעמט אן יעדנ'ס תשובה‬ ‫עס זענען פארהאן מענטשן וואס האבן בטבעם שאלות נאר זיי האבן אזוי‬
‫אפילו גאר גאר שוואך‪ .‬א מענטש זאגט סלח לנו ביים דאווענען איז שוין‬ ‫מורא צו טראכטן פון דעם‪ ,‬זיי אונטערדריקן אלע זייערע שאלות און זיי‬
‫אלע עבירות נמחל געווארן (כמבואר בספר התניא אגרת התשובה פרק‬ ‫ווערן אביסיל צובראכן און גייען ווייטער‪ .‬עס זענען אויך דא אנדערע סארט‬
‫י"א)‪ .‬איי פארוואס מאכט זיך אז אפילו נאך תשובה טון האט דער מענטש‬ ‫טבעיות פון מענטשן וואס האבן נישט אזוי פיל שאלות‪ ,‬און גייען אן מיט'ן‬
‫נאכאלץ יסורים ח"ו‪ ,‬דאט האט צוטון מיט דעם אויבערשטנ'ס פלאן וואס‬
‫ער האט אויספלאנירט כביכול נאך פאר בריאת העולם (ווי מיר וועלן בס"ד‬

‫ארויסברענגען מער באריכות אין א קומענדיגער געלעגנהייט)‪.‬‬
‫נאכ'ן שיעור קומט איינער צו צו מיר‪ ,‬ווען אויף זיין פנים זע איך‬
‫זייער בייזע קנייטשן‪ ,‬און ער שרייט מיך אן "כופר! אין די תורה שטייט‬
‫אנדערש‪ :‬אם בחוקותי תלכו וגו'"‪ ,‬איך האב אים פרובירט מסביר זיין אז‬
‫נישט אויף מיר דארף ער שרייען נאר אויפ'ן רמח"ל און דעם בעל התניא;‬

‫| איבעיא להו |‬

‫איר קענט אריינשיקן פראגעס אין השקפה‪ ,‬מחשבה‪ ,‬חכמה ומדע‪ ,‬פאר דעם ״איבעיא להו״‬
‫ּפאנעל‪ ,‬און עס וועט בס"ד געענטפערט ווערן דורך די משיבים החשובים שליט״א‬

‫‪Mail: 543 bedford Ave. #207 Brooklyn NY 11211 | Fax: 718.928.3348 | Email: [email protected]‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪18‬‬

‫דער‬ ‫אזא ירא שמים וואס ציטערט פון א חטא קל‪,‬‬ ‫איך זאג גארנישט פון מיר אליין‪ .‬איך האב‬
‫איינציגער‬ ‫זאל אזוי פילן?! און דאס אלעס אונטער דעם‬ ‫אים פרובירט מיישב זיין אלע זיינע שאלות‬
‫תירוץ אז מען טאר נישט פרעגן שאלות און‬ ‫אבער ער האט פארשטאפט זיינע אויערן און‬
‫אדרעס‬ ‫זאגט מיר 'איך גלייב אז אלע מיינע ביטערע‬
‫וואס א‬ ‫קשיות!‬ ‫יסורים און מיטמאכענישן קומען צוליב‬
‫מחבר‬ ‫איך וויל דא מעתיק זיין א שטיקל פון‬
‫דארף‬ ‫דעם הייליגן חתם סופר אויף דעם ענין‬ ‫מיינע גרויסע חטאים רח"ל"‪.‬‬
‫וויסן‪.‬‬ ‫פון שאלות (תו"מ פרשת שופטים)‪ .‬וז"ל‪:‬‬ ‫זאג איך אים‪ :‬זאג מיר דעם אמת‪,‬‬
‫"לפעמים יבוא בלב האדם דבר תימה ופלא‬ ‫טראכט פון אלעם וואס דו האסט געזינדיגט‪,‬‬
‫עריכת הספר מהחל ועד כלה‬ ‫וספק הן בלימוד הן בהתבוננות הלב בשאר‬ ‫אויב דו וואלסט דאס געטון פאר אן אנדערן‬
‫ידיעות וכדומה לו והתמיהה וספק ובלבול‬ ‫מענטש‪ ,‬וואלט ער אין דיר אזוי נקמה‬
‫‪718.873.5058‬‬ ‫בדעתו וכו'‪ ,‬ובודאי לא בא לידו דבר קושיא‬ ‫גענומען? ענטפערט ער ניין‪ ,‬זיכער נישט‪.‬‬
‫זו אלא לחשוב עוד ולהתבונן ולחקור בשכלו‬ ‫אבער דארפסט פארשטיין‪ ,‬אפילו א קליינער‬
‫‪113 Rutledge St. Brooklyn NY 11249‬‬ ‫עוד עד שיגיע לדעת ענין הדבר על נכון‬ ‫גאר נארישע חטא ביים מלך מלכי המלכים‬
‫‪F: 718.514.9498‬‬ ‫ולהשיג ענין יותר גדול ועמוק בזה שלא השיג‬
‫מעולם עד עכשיו‪ ,‬דודאי אם לא היה חפץ‬ ‫איז א שרעקליכע מרידה!‬
‫‪E: [email protected]‬‬ ‫הבורא להשיגו ענין הדבר על בוריו לא היה‬ ‫פרעג איך אים‪ ,‬דו ביסט געבוירן געווארן‬
‫עולה בדעתו הספק והצריך עיון והתמיהה‬ ‫פילנדיג און זעענדיג דעם גרויסן קעניג‬
‫של קושיא זו בלבו וכו'‪ ,‬דמדנפל לו תמיהה‬ ‫דער הייליגער באשעפער‪ ,‬אדער האסט‬
‫בלבו על איזה דבר ע"כ חפץ הבורא שישיג‬ ‫געדארפט אסאך לערנען און טראכטן ביז דו‬
‫עי"ז דבר חדש ולעלות למדרגה גבוה ממה‬ ‫האסט עס אנגעהויבן צו פילן? אוודאי נאך‬
‫שהיה מקודם‪ ,‬ומצינו שנענש אדם על זה אם‬ ‫אסאך ארבעט‪ ,‬ענטפערט ער‪ ,‬און מען דארף‬
‫הוא מסלק דעתו ואינו חושב לידע תירוץ על‬ ‫כסדר ארבעטן דערויף און איבער'חזר'ן עס‬
‫הפליאה שנפלה ממנו‪ ,‬דודאי אם היה חושב‬
‫ועוסק היה משיג תירוץ הדבר והיה עולה‬ ‫זאל נישט שוואך ווערן‪.‬‬
‫זאג איך אים‪ ,‬דו האלטסט אז דער‬
‫במדרגות למעלה"‪ .‬עי"ש‪.‬‬ ‫אויבערשטער דער רחום וחנון נעמט דאס‬
‫דער הייליגער חתם סופר זאגט‪ ,‬נישט‬ ‫נישט אריין אין חשבון פאר'ן שטראפן א‬
‫נאר מעג מען פרעגן שאלות נאר מען מוז‬ ‫מענטש? רבי ישעי'לע קערעסטירער וואלט‬
‫פרעגן שאלות‪ .‬דאס בויט אויף א מענטשנ'ס‬ ‫אזוי געשטראפט? זאגט ער‪ ,‬איך קען דיר‬
‫אמונה‪ ,‬אידישקייט‪ ,‬זיין תורה און מדות‪.‬‬ ‫נישט ענטפערן אבער דאס איז אונזער‬
‫די אלע בלבולים קומען פון דעם הייליגן‬ ‫אמונה‪ .‬עס איז דא שכר ועונש! מען טאר‬
‫באשעפער אים אויפצוהייבן‪ ,‬וקמת ועלית‪.‬‬
‫נישט נאר דאס‪ ,‬נאר ער ווערט אפילו‬ ‫נישט פרעגן קיין קשיות!‬
‫געשטראפט אויב פרעגט ער נישט און זוכט‬ ‫"זאגט מיר נאר‪ ,‬ר' איד‪ ",‬זאג איך אים‪,‬‬
‫"דו זאגסט יעדן טאג ואהבת את ה"א בכל‬
‫נישט די תשובה אויף דעם‪.‬‬ ‫לבבך וגו'‪ .‬דו האסט טאקע באמת אזוי ליב‬
‫מ׳איז נישט קיין כופר ח"ו אויב מען‬ ‫דעם אויבערשטן וואס דו האלטסט אז אויף‬
‫וויל עפעס פארשטיין‪ .‬אדרבא‪ ,‬דאס‬ ‫יעדער קלייניגקייט שלאגט ער דיר מיט‬
‫הייסט שטייגן העכער! נענטער ווערן צום‬
‫אויבערשטן! אויב דיינע קינדער פרעגן דיך‬ ‫יסורי איוב?"‬
‫שאלות‪ ,‬מאך נישט אוועק און קלאפ נישט‬ ‫רבותי‪ ,‬הערט צו וואס יענער האט מיר‬
‫אראפ‪ .‬אדרבא‪ ,‬זאג זיי‪ ,‬האסט גוט געפרעגט‪,‬‬ ‫געענטפערט – איך בין געווארען בלאס און‬
‫פון א קשיא שטארבט מען נישט‪ ,‬און איך‬ ‫דערציטערט‪ ,‬איך בין אריין אין שאק‪ ,‬ווייל‬
‫וועל אי"ה אריינטראכטן אין דעם‪ ,‬איך וועל‬ ‫אזא תשובה האב איך נישט ערווארטעט‪:‬‬
‫"יא‪ ,‬גערעכט‪ .‬איך וועל דיר זאגן דעם‬
‫פרעגן איינעם‪ ,‬וכדומה ‪.‬‬ ‫אמת‪ ,‬טיף אין הארץ האב איך פיינט דעם‬
‫אויבערשטן‪ "...‬נישט צום גלייבן! אזא מאמין‪,‬‬

‫| עט סופר מהיר |‬

‫געבורט‪ :‬דגעבורט‪ :‬י"ד אדר א'‬ ‫ספר "שמירת שבת‬
‫תרפ"ז‪ ,‬האלבערשטאט‪ ,‬דייטשלאנד‬ ‫כהלכתה" להגאון‬
‫פטירה‪ :‬ג' תמוז תשע"ג‪ ,‬ירושלים‬
‫רבי יהושע‬
‫עיר הקודש‪ ,‬ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ישעי' נויבירט‬
‫ספרים‪ :‬שמירת שבת כהלכתה‪,‬‬
‫קיצור דיני שמיטת קרקעות‪ ,‬אהל‬ ‫זצ"ל ראש ישיבות "פני שמואל"‪,‬‬

‫שרה‪ ,‬חנוך הבנים למצוות ודיני‬ ‫"חכמת שלמה"‪ ,‬ו"נתיבות החכמה"‪,‬‬
‫קטן‪ ,‬און א ספעציעלער קונטרס‬ ‫ורב בית החולים "שערי צדק"‬
‫פאר שפיטאל איינגעשטעלטע מיט‬

‫ספעציעלע הלכות פאר זיי‬

‫דער ספר קען אויך דינען אלס אינספיראציע‬ ‫בילד פונעם ניי‪-‬געדרוקטן מהדורה פון‬ ‫ורכאויס אלע לבלריםד‬
‫פאר מענטשן וואס ווילן ארויסגעבן זייער‬ ‫ספר שמירת שבת כהלכתה‬
‫אייגענע יצירה‪ ,‬זייער שווערע הארעוואניע און‬ ‫ביז יעצט‪ ,‬האבן מיר נאר‬
‫מחודש'דיגע ווערק‪ ,‬און ווייסן נישט וואס צו טון‬ ‫דער מחבר פונעם "שמירת שבת כהלכתה"‪,‬‬ ‫באשריבן פולמוס'ן וואס‬
‫צוליב "מה יאמרו הבריות"‪ ,‬אז די איינציגסטע‬ ‫הגאון רבי יהושע נויבירט זצ"ל‪ ,‬וואס איז‬ ‫האבן פאסירט מיט אלטע‬
‫זאך וואס זיי דארפן טון איז אריינצוטראכטן‬ ‫געווען א געבוירענער יעקישער איד‪ ,‬האט‬ ‫ספרים‪ ,‬וואס זענען געשריבן‬
‫אמת'דיג אויב זייער ספר האט א גוטן תכלית‬ ‫באוויזן צו נעמען די יעקישע תכונות הנפש און‬ ‫געווארן הונדערטער צי‬
‫פאר מענטשן‪ ,‬און אויב יא זאלן זיי זיך נישט‬ ‫דאס אויסנוצן צו באשאפן אזא פענאמאנעלע‬ ‫טויזנטער יארן צוריק‪ ,‬אבער‬
‫צוריקהאלטן פון עס ארויסגעבן‪ ,‬ווייל אויב עס‬ ‫ווערק ווי דער שמירת שבת כהלכתה‪ ,‬וואס די‬ ‫אצינד וועלן מיר באשרייבן א פולמוס וואס האט‬
‫איז א נוצליכע זאך וועט דער אייבערשטער שוין‬ ‫הערליכע שפראך מיט גוטע הערות פון אונטן‪,‬‬ ‫זיך אפגעשפילט עטוואס מער פון א קנאפע יובל‬
‫פארזיכערן אז דאס זאל בלייבן אינעם אידישן‬ ‫די מסודר'דיגע פרקים און רייכע מפתח הענינים‪,‬‬ ‫יארן צוריק‪ ,‬מיט א ספר וואס איז דאן ערשינען‬
‫די ניקוד און פיסוק אזוי גוט און פינקטליך‪ ,‬האבן‬ ‫לאור עולם און האט אויפגעשטורעמט די וועלט‬
‫ספרים שאנק‪.‬‬ ‫עס ווי "אריינגעשטופט" אין יעדן אידישן שטוב‬ ‫פון רבנות און פסק‪ ,‬און דערנאך געטוישט די‬

‫‪1‬‬ ‫און אין יעדער שול‪.‬‬ ‫וועלט פון ארויסגעבן ספרים אויף שטענדיג‪.‬‬
‫דער ספר‪" ,‬שמירת שבת כהלכתה"‪ ,‬וואס‬
‫עמדה לה חמה‬ ‫איז היינט לעגענדאר בארימט און געפינט‬
‫ליהוש"ע‬ ‫זיך אין כמעט יעדן אידישן שטוב‪ ,‬איז בשעתו‬
‫אויסגעשטאנען גאר א שארפע התנגדות‬
‫איידער מיר וועלן באשרייבן דעם ספר‪ ,‬איז‬ ‫דורך פארשידענע רבנים‪ ,‬אריינגערעכנט דעם‬
‫וויכטיג זיך צו באקענען מיט'ן מחבר הספר‪,‬‬ ‫דעמאלטיגן גדול הדור הגה"ק רבי יעקב ישראל‬
‫און דא איז עס ספעציעל וויכטיג וויבאלד זיין‬ ‫קנייבסקי זצוק"ל – דער הייליגער סטייפלער‬
‫אידענטיטעט גייט געפלאכטן און געבונדן מיט'ן‬ ‫גאון‪ .‬פארט אבער האט דאס נישט באוויזן‬
‫פאקט אז דער ספר איז פאקטיש אנגענומען‬ ‫ארונטערצוזעצן דעם ספר פון זיין אויבנאן‪,‬‬
‫און אין גרויסן טייל צוליב דעם וואס דער ספר‬
‫געווארן בכל תפוצות ישראל‪.‬‬ ‫איז געשריבן געווארן אין דירעקטער אנווייזונג‬
‫אום י"ד אדר א' שנת תרפ"ז איז געבוירן‬ ‫פונעם שפעטערדיגן פוסק הדור הגאון רבי‬
‫געווארן א יונגעלע אין שטאט האלבערשטאט‪,‬‬
‫דייטשלאנד‪ ,‬אינעם שטוב פון הגאון רבי אהרן‬ ‫שלמה זלמן אויערבאך זצוק"ל‪.‬‬
‫נויבירט זצ"ל – דער ארטיגער רב‪ ,‬און מ'האט‬ ‫ווען מיר רעדן פון א פינקטליכער "יעקישער‬
‫א נאמען געגעבן פאר'ן קינד יהושע ישעי'‪ .‬רבי‬ ‫איד"‪ ,‬קומט דאס צומאל באגלייט מיט אן‬
‫עטוואס זלזול'דיגער מינע פון איינעם וואס איז‬
‫צו פינקטליך‪ ,‬צו גראד‪ ,‬אריין אין וואנט‪ .‬אבער‬

‫ספרים שאפע‬ ‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪20‬‬

‫הרב שמעון שלמה זילבער‬

‫טרויעריג‪-‬בארימטער פאגראם "קריסטאלנאכט"‪,‬‬ ‫א גאס אין האלבערשטאט‪ ,‬דייטשלאנד‬
‫ווען די דייטשע אידן האבן ענדליך איינגעזען‬
‫אז מ'מוז זיך ארויסדערזען פון לאנד‪ .‬דאן‬ ‫די חורבנות אין א שול אין בערלין‪ ,‬נאכ'ן טרויעריג‪-‬בארימטן קריסטאלנאכט‬
‫איז ארויסגעפארן א ספעציעלער קינדער‪-‬‬
‫טראנספארט פון דייטשלאנד קיין בעלגיע‪ ,‬און‬ ‫"באמבערגער" משפחה‪ ,‬וואס איז באשטאנען פון‬ ‫אהרן איז געווען א חשוב'ער ערליכער רב‪ ,‬מיט‬
‫יהושע מיט זיינע געשוויסטער זענען מיטגעפארן‬ ‫עטליכע דורות רבנים‪.‬‬ ‫נאנטע פארבינדונגען מיט הגה"ק רבי יוסף חיים‬
‫זאנענפעלד זצוק"ל און נאך אסאך גדולי ישראל‪,‬‬
‫קיין בעלגיע‪.‬‬ ‫אויפוואקסנדיג אין אזא שטוב‪ ,‬איז דער‬ ‫און דורכאויס די יארן האט ער אויך משמש‬
‫עטוואס שפעטער זענען זיינע עלטערן‬ ‫קליינער יהושע געשטיגן אין לערנען‪ .‬נאך‬ ‫געווען ברבנות אין אזעלכע בארימטע שטעט ווי‬
‫אנטלאפן קיין האלאנד‪ ,‬וואו די גאנצע פאמיליע‬ ‫אלס קליין יונגעלע פון עלף יאר אלט איז‬ ‫מאגענצא‪ ,‬בערלין‪ ,‬און אמסטערדאם‪ .‬זיין רביצין‬
‫האט זיך ווידער פאראייניגט‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫ער אפגעשיידט געווארן פון זיינע עלטערן‪,‬‬ ‫שרה חיה האט געשטאמט פונעם דייטשן רבנישן‬
‫דארטן פארבליבן דורכאויס די ביטערע צווייטע‬ ‫וויבאלד אין יאר תרצ"ח האט אויסגעבראכן דער‬
‫וועלט מלחמה‪ ,‬ווען עס האט זיי באגלייט א‬
‫גאנצע קייט פון ניסים‪ ,‬און זיי זענען אלע געווען‬
‫אויסבאהאלטן אין איין צימער פאר גאנצע דריי‬

‫יאר נאכאנאנד!‬
‫אין יאר תש"ו איז דער ניינצן‪-‬יעריגער‬
‫יהושע ארויפגעפארן קיין ארץ ישראל מיט‬
‫איינע פון די אומלעגאלע "עליות"‪ ,‬און ווען זיי‬
‫זענען אנגעקומען קיין ארץ ישראל האט דער‬
‫דעמאלטיגער הערשער אויפ'ן לאנד‪ ,‬די בריטישע‬
‫מאנדאט‪ ,‬זיי איינגעזעצט אין א ספעציעלן‬
‫איינריכטונג אין "עתלית"‪ ,‬וואו זיי האבן‬
‫אויפגעהאלטן די וואס האבן זיך אריינגעכאפט‬
‫אין לאנד אומלעגאל‪ .‬נאך עטליכע חדשים האט‬
‫מען אים ענדליך באפרייט‪ ,‬שוין זייענדיג ארום‬

‫צוואנציג יאר אלט‪.‬‬
‫יהושע האט אזוי ארום פארפאסט די‬
‫וויכטיגסטע יארן פון לעבן‪ .‬פון צוויי יאר איידער‬
‫די בר‪-‬מצוה ביז נאך די געווענליכע שנות‪-‬‬
‫הבחרות‪ ,‬איז ער געווען פארוואגלט און אין‬
‫לייב'ס פיסק‪ ,‬און רוב מענטשן וואס זענען אדורך‬
‫די יארן אזויווי אים זענען געגאנגען ארבעטן‪ ,‬און‬
‫אזוי האט מען אים אויך מייעץ געווען צו טון‪,‬‬
‫נאכדערצו אז זיינע עלטערן זענען הערשט ארויף‬
‫וואוינען אין ארץ ישראל אפאר יאר שפעטער –‬
‫נאך דער אנשטייאונג פון מדינת ישראל‪ ,‬און ער‬

‫וואלט זיך געדארפט זארגן פאר זיי‪.‬‬
‫אבער אונזער יהושע איז געווען געמאכט פון‬
‫אנדערע ווארע‪ ,‬און ער האט געשיקט א בריוו‬
‫צו זיין טאטן פרעגן וואס צו טון‪ .‬זיין טאטע‬
‫האט אים געזאגט אז דער באשעפער וואס האט‬
‫געהאלפן ביז אהער וועט אויך העלפן אויף‬
‫ווייטער‪ ,‬און ער האט זיך טאקע אריינגעזעצט‬
‫אין דער בארימטער ישיבת "קול תורה" אינעם‬
‫"בית‪-‬וגן" געגנט אין ירושלים‪ ,‬וואו ער האט‬

‫תמוז תשע״ט ‪21‬‬ ‫ספרים שאפע‬

‫| עט סופר מהיר |‬

‫די פראכטפולע געביידע פון ישיבת קול תורה‬

‫די מציבה פון הגרש"ז אויערבאך זצ''ל‬ ‫‪‬‬ ‫זיך גענומען לערנען מיט א פלייס און א ברען‪.‬‬
‫(ישיבת קול תורה איז געגרינדעט געווארן אלס‬
‫פלעגט יארן לאנג געבן שיעורים אין הלכה פאר‬ ‫אין יאר תשכ"ה‪ ,‬ווען הרב נויבירט איז‬ ‫יעקישע ישיבה פאר יעקישע בחורים‪ ,‬און רוב פון‬
‫די מיידלעך פונעם אלטן סעמינאר אין ירושלים‪.‬‬ ‫געווען אן אכט‪-‬און‪-‬דרייסיג יעריגער יונגערמאן‪,‬‬ ‫די ראשי ומשגיחי הישיבה זענען אויך באשטאנען‬
‫ער פלעגט אויך געבן שיעורים אין אסאך‬ ‫האט ער אויפגעשאקלט די וועלט מיט דער‬ ‫פון דייטשע רבנים‪ ).‬יארן שפעטער וועט זיך‬
‫אנדערע ערטער וואו מ'האט אים פארבעטן‪,‬‬ ‫ערשיינונג פון זיין ספר "שמירת שבת כהלכתה"‪,‬‬ ‫הרב נויבירט אויסדריקן דערויף‪ ,‬בלשונו‪" :‬אחרי‬
‫זייענדיג קלאר און מסודר‪ ,‬און אסאך פון‬ ‫א זאך וואס האט נאכגעפאלגט מיט רבנים לכאן‬ ‫הצלה גשמית במשך שנות המלחמה‪ ,‬ניצלתי‬
‫זיינע שיעורים געפינען זיך אויף "קול הלשון"‪.‬‬ ‫ולכאן‪ ,‬מאנכע האלטנדיג אז דער ספר טויג‬
‫באזונדער פלעגט ער געבן שיעורים אין ישיבת‬ ‫נישט און אנדערע וואס שטיצן דאס דירעקט און‬ ‫שוב‪ ,‬והפעם ‪ -‬הצלה רוחנית"‪.‬‬
‫קול תורה‪ ,‬וואו ער האט זעלבסט געלערנט אלס‬ ‫אומדירעקט (זע שפעטער מער דערוועגן)‪ .‬דער‬ ‫דער הויפט ראש‪-‬ישיבה פון קול תורה איז‬
‫ספר איז אבער געווארן א נחלת הכלל‪ ,‬און איז‬ ‫געווען דער גאון אדיר און שפעטערדיגער פוסק‬
‫בחור אין ישיבה‪.‬‬ ‫איבערגעדרוקט געווארן אומצאליגע מאל‪ ,‬מיט‬ ‫הדור‪ ,‬רבי שלמה זלמן אויערבאך זצוק"ל‪ ,‬און‬
‫הרב נויבירט זעלבסט האט אויך געגרינדעט‬ ‫דער יונגער יהושע איז שנעל געווארן צוגעצויגן‬
‫און געשטאנען אין שפיץ פון עטליכע ישיבות‪ :‬די‬ ‫הונדערטער טויזנטער עקזעמפלארן‪.‬‬ ‫צו רבי שלמה זלמן‪ ,‬וואס זיין פאטערליכער‬
‫ישיבה קטנה "פני שמואל"‪ ,‬און די ישיבה גדולה‬ ‫זינט דאן איז דער נאמען פון הרב נויבירט‬ ‫צוגאנג און אריסטאקראטישע באנעמונג האט‬
‫"חכמת שלמה"‪ .‬יארן שפעטער האט ער אויך‬ ‫ארויס אין דער וועלט‪ ,‬און זיין קלארע שיקול‬ ‫אים זיכער צוגעטרעטן צום הארץ‪ ,‬דערצו ווען‬
‫געעפנט נאך א ישיבה "נתיבות חכמה"‪ ,‬צוזאמען‬ ‫הדעת און באקאנטקייט מיט וועלטליכע זאכן‬ ‫זיינע עלטערן זענען נאך ניטאמאל געווען אין‬
‫מיט הגאון רבי דניאל וואלפסאן שליט"א‪ ,‬וואו‬ ‫האבן אסאך באשטייערט אז מ'זאל זען אין אים‬ ‫לאנד‪ .‬עווענטועל איז ער געווארן רבי שלמה‬
‫עס לערנען היינט צוטאגס אומגעפער זעקס‬ ‫אן "איש האשכולות" – איש שהכל בו‪ .‬ער האט‬ ‫זלמנ'ס תלמיד מובהק‪ ,‬מיט וועמען ער האט זיך‬
‫ארויסגעגעבן נאך אפאר ספרים‪ ,‬קונטרסים און‬ ‫שטענדיג דורכגערעדט אלע ספיקות אין לערנען‪,‬‬
‫הונדערט בחורים!‬ ‫מאמרים אויפ'ן זעלבן שניט‪ .‬אסאך אידן האבן‬ ‫און רבי שלמה זלמן איז געווען זיין אפיציעלער‬
‫צוליב זיין קלארקייט און באקאנטשאפט אין‬ ‫אפילו ארויסגעגעבן קיצורים פון זיין ספר‪ ,‬און‬ ‫מורה דרך אין פסק און אין זיין פונדאמענטאלן‬
‫מיידל‪-‬שולעס האבן עמטליך איינגעפירט צו‬
‫לערנען זיינע ספרי‪-‬הפסק‪ .‬הרב נויבירט זעלבסט‬ ‫ספר "שמירת שבת׳ כהלכתה"‪.‬‬

‫ספרים שאפע‬ ‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪22‬‬

‫הרב שמעון שלמה זילבער‬

‫א שמועס צווישן הגרש״ז אויערבאך זצ''ל מיט זיין‬ ‫הגאון רבי דניאל קלמן הלוי וואלפסאן‬ ‫הגאון רבי יהושע נויבירט זצ''ל‪ ,‬ביי א צוזאמענקום‬
‫באליבטן תלמיד הגאון רבי יהושע נויבירט זצ''ל‬ ‫שליט''א‪ ,‬ראש ישיבת נתיבות עולם‬ ‫פון תלמידי ישיבת קול תורה‬

‫‪2‬‬

‫חזון ישעי"ה‪" :‬אם‬
‫תשיב משבת רגלך"‬

‫אין יאר תשכ"ה איז דער ספר "שמירת שבת‬ ‫געביידע פונעם בארימטן שפיטאל אין ירושלים‪ ,‬שערי צדק‪ ,‬וואו הרב נויבירט איז געווען דער אפיציעלער רב‬
‫כהלכתה" – אדער ווי עס ווערט באצייכנט אין‬
‫ספרים מיט'ן ר"ת‪" :‬שש"כ" – ערשינען צום‬ ‫אזוי אויך האט ער געטראגן אויף זיינע פלייצעס‬ ‫הוויות העולם‪ ,‬האט מען אים אויך אויפגענומען‬
‫ערשטן מאל אין דרוק‪ ,‬און מ'האט גלייך געקענט‬ ‫די עול פון די ישיבות וואס ער האט געגרינדעט‪.‬‬ ‫צו זיין דער אפיציעלער רב פונעם בארימטן‬
‫זען אז דא האט פאסירט עפעס אומגעווענליך‪,‬‬ ‫קנאפע זעקס יאר צוריק‪ ,‬אום ג' בתמוז‬ ‫ירושלימער שפיטאל "שערי צדק" (וואו עס דינט‬
‫מיט עווענטועלע גרויסע נאכפאלגן‪ .‬ביז דאן‪,‬‬ ‫תשע"ג‪ ,‬איז דער אלטער זעקס‪-‬און‪-‬אכציג‬ ‫היינט אלס רב דער חסידישער גאון מופלא רבי‬
‫האט מען כמעט נאר ארויסגעגעבן ספרי פלפול‬ ‫יעריגער גדול בישראל נפטר געווארן‪ ,‬נאכ'ן‬ ‫אשר ווייס שליט"א‪ ,‬גאב"ד דרכי התורה)‪ ,‬און‬
‫וחידושי תורה‪ ,‬און געוויס נישט קיין הלכות‬ ‫זוכה זיין צו זען זיין ספר איבערגעזעצט אויף‬ ‫אזוי אויך איז ער געווען דער רב פונעם היימישן‬
‫פסוקות אויף אזא ברייטע און יסודות'דיגע‬ ‫אידיש און ענגליש‪ ,‬און ווערנדיג א ספר‪-‬יסוד אין‬
‫מקצוע בתורה ווי הלכות שבת‪ .‬אבער טאקע‬ ‫אידישע שטיבער איבער דער גארער וועלט‪ .‬זיין‬ ‫"הצלה" אין הר‪-‬נוף‪ ,‬וואו ער האט געוואוינט‪.‬‬
‫דערפאר האט הרב נויבירט איינגעזען די‬ ‫זון הגאון רבי ברוך יחיאל שליט"א דינט היינט‬ ‫באזונדער שטארק איז ער געווען אויסגערופן‬
‫נויטבאדערפיגקייט אין אזא חיבור‪ ,‬פאר אידן‬ ‫אלס ראש ישיבה אינעם טאטנ'ס ישיבת "נתיבות‬ ‫מיט זיין גוטער פערזענליכקייט און איידעלער‬
‫יראים ושלמים וואס קענען נישט דורכאקערן די‬ ‫באנעמונג‪ .‬ער האט געטון אומצאליגע מעשי‬
‫חכמה"‪.‬‬ ‫צדקה וחסד‪ ,‬ער האט אנגעפירט א גרויסע גמ"ח‪,‬‬
‫נושא אין שולחן ערוך‪.‬‬
‫א באזונדערע דגש האט ער געלייגט סיי אויף‬
‫נישט אראפצוברענגען קאמפליצירטע סוגיות‬
‫וואס זענען נישט נוגע אדאנק די היינטיגע‬
‫טעכנאלאגישע און עלעקטרישע כלים וואס‬
‫מיר נוצן‪ ,‬און סיי אויף אראפצוברענגען אלעס‬
‫סארטן שאלות וואס מאכן זיך היינט צוטאגס‪,‬‬
‫וואס ווערן נישט דערמאנט אין די אמאליגע‬
‫ספרי הלכה ופסק‪ ,‬וואס איז ספעציעל נוגע אום‬
‫שבת‪ .‬דאס האט געמאכט דעם ספר שטארק‬
‫צוטריטבאר פאר יונג און אלט צוגלייך‪ ,‬און עס‬
‫האט פאקטיש דורכגעפירט א רעוואלוציע אין‬

‫תמוז תשע״ט ‪23‬‬ ‫ספרים שאפע‬

‫| עט סופר מהיר |‬

‫ימצאו בחיבורים וירחונים [אשר רבים מהם‬ ‫ווי ביז דאן‪ ,‬נאר א פליסיגער לשון הקודש‬ ‫פעלד פון ספרי הלכה‪.‬‬
‫לאו דסמכא כלל]‪ ...‬וכל שאלה של הלכה צריך‬ ‫האט פארכאפט דעם לערנער אין אים‪ ,‬און דאס‬ ‫הרב נויבירט האט זיך באנוצט מיט'ן כח‬
‫לברר מתוך השו"ע או מתוך רבותינו המקצרים‬ ‫האט פאראורזאכט אז בחורים ווי יונגעלייט‪,‬‬ ‫ההיתרא‪ ,‬אזויווי ער האט מקבל געווען פון זיין‬
‫כגון שו"ע הגר"ז ז"ל‪ ,‬חיי אדם‪ ,‬המשנה ברורה‪,‬‬ ‫און מענער ווי פרויען [אין ארץ ישראל] האבן‬ ‫רבי'ן רבי שלמה זלמן וואס פלעגט פרובירן מקיל‬
‫וכיו"ב‪ .‬ומה שלא נמצא מבורר בדברי רבותינו‬ ‫געקענט נאכקוקן א הלכה אין דעם ספר‪.‬‬ ‫צו זיין ווען שייך‪ .‬אין אט דעם ספר האט ער זיך‬
‫הפוסקים צריך לעשות שאלת חכם אצל רבנים‬ ‫טאקע הרב נויבירט איז געווען דער וואס האט‬ ‫טאקע גאר אסאך באנוצט מיט די פסקים און‬
‫איינגעפירט אז מ'זאל לערנען מיט מיידלעך‬ ‫הוראות פון רבי שלמה זלמן‪ ,‬און עס איז געווען‬
‫מובהקים המלאים יראת ה'"‪.‬‬ ‫אין שולע הלכות שבת‪ ,‬א זאך וואס איז היינט‬ ‫א חידוש טאקע פון דעם ריכטונג אז איינער זאל‬
‫די ווערטער פונעם סטייפלער זענען טאקע‬ ‫איינגעפירט אין רוב מיידל‪-‬שולעס איבער דער‬ ‫שרייבן א ספר פול מיט "שמעתי" פון א גאון‬
‫גאר שארף און קלאר [אזש דא האבן מיר משמיט‬ ‫וואס לעבט נאך‪ .‬נאכמער פון דעם‪ ,‬איז דער ספר‬
‫געווען באזונדער שארפע לשונות וואס ער‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫עמטליך אדורכגעגאנגען די אויגן פון זיין רבי'ן‬
‫שרייבט אויף די מחברים פון אזעלכע ספרים‬ ‫איידער עס איז ערשינען אין דרוק‪ ,‬און אזוי ארום‬
‫(עיי"ש)]‪ ,‬אז מ'טאר זיך נישט פארלאזן אויף די‬ ‫‪‬‬ ‫איז עס געווען א קלאסישער ספר וואס איינער‬
‫סארט ספרים‪ ,‬און זיי זענען קלאר געוואנדן אין‬ ‫פון די גרעסטע מורי‪-‬הוראה האט עס דורכגעטון‬
‫ריכטונג פונעם שמירת שבת כהלכתה‪ ,‬אבער עס‬ ‫אבער אנדערש ווי עס וואלט זיך געקענט‬
‫איז כאטש נישט געווען דירעקט ארויסגעשריבן‬ ‫דאכטן‪ ,‬איז דעם ספר'ס וועג נישט געווען‬ ‫און באשטעטיגט‪.‬‬
‫קעגן דעם ספר‪ ,‬און אזוי אויך איז נישט געווען‬ ‫"סוגה בשושנים"‪ .‬אין די ערשטע יארן איז‬ ‫טאקע דערפאר‪ ,‬האט הרב נויבירט אויך‬
‫קיין פאלעמיק איבער געוויסע ספעציפישע‬ ‫דער פאפולערער ספר אויסגעשטאנען‬ ‫נישט מורא געהאט מכריע צו זיין ווי איין שיטה‪,‬‬
‫שארפע קריטיק‪ ,‬דורך גאר חשוב'ע רבנים און‬

‫הגאון הגדול רבי שמואל הלוי וואזנער זצ''ל‬ ‫הגאון האדיר רבי דוב לאנדא שליט''א‪ ,‬ר״י סלאבאדקע‬ ‫דער הייליגער סטייפלער גאון זצ''ל‬

‫פסקים פונעם שמירת שבת כהלכתה‪.‬‬ ‫פערזענליכקייטן‪ ,‬און טאקע דורך נישט קיין‬ ‫אן דארפן שרייבן אז "יש אומרים" אזוי און "יש‬
‫אנדערש איז אבער געווען מיט א צווייטן‬ ‫צווייטן ווי דער דעמאלטיגער גדול הדור‪ ,‬דער‬ ‫אומרים" אזוי‪ ,‬און דאס האט געברענגט אז דער‬
‫גאון‪ ,‬וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אין נאמען‬ ‫וואס האט געזוכט א הלכה פסוקה האט געזען‬
‫פון די תלמידי החזון איש‪ ,‬קעגן דעם ספר‪.‬‬ ‫הייליגער סטייפלער גאון זצ"ל‪.‬‬ ‫א ספר מיט א קלארן פסק הלכה‪ .‬ווען ער האט‬
‫דאס איז געווען הגאון האדיר רבי דוב לאנדא‬ ‫אין ספר "חיי עולם" שרייבט דער סטייפלער‬ ‫שוין יא געוואלט ברענגען א צווייטע דעה האט‬
‫שליט"א‪ ,‬ראש ישיבת סלאבאדקע‪ ,‬איינער פון‬ ‫ער דאס געטון אין די הערות פון אונטן‪ ,‬א‬
‫די סאמע גרעסטע גאונים אין אונזער דור‪ ,‬וואס‬ ‫(ח"ב פ"ח בהערה)‪ ,‬ווי פאלגנד‪:‬‬ ‫געוואלדיגער רעיון פאר זיך‪ ,‬און אזוי איז דער‬
‫האט אפגעשריבן א שארפן קונטרס "בירור‬ ‫"וראיתי מחובתי לכתוב כאן מודעה רבא‬ ‫סגנון הלשון פונעם ספר געבליבן קלאר‪ ,‬קורץ‬
‫דברים – אודות ספר שמירת שבת כהלכתה‪,‬‬ ‫ונחוצה‪ ,‬בהיות כי בזמננו דור יתום אשר איש‬
‫בהתאם לדעת מאורינו הגאונים שליט"א"‪ ,‬ווי עס‬ ‫הישר בעיניו יעשה‪ ,‬אין ספק שנמצאים חיבורים‪...‬‬ ‫און פליסיג‪.‬‬
‫שטייט אויפ'ן שער‪-‬בלאט‪ .‬דער קונטרס טראגט‬ ‫המתיימרים ללקט ולסדר הלכות דוגמת מעשה‬ ‫די שפראך פונעם ספר איז אויך נישט‬
‫שולחן ערוך‪ .‬ואסור לסמוך עליהם‪ ,‬כי מלבד‬ ‫געווען דער טיפישער לומדישער סגנון הלשון‬
‫שמלקטים הוראות [להיתרא כמובן] מכל אשר‬

‫ספרים שאפע‬ ‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪24‬‬

‫הרב שמעון שלמה זילבער‬

‫‪ ‬מ'דארף צוגיין צו אזא ארבעט באימה‬ ‫א באזונדערע פראבלעם האט הרב לאנדא‬ ‫נישט קיין נאמען פון איר מחבר‪ ,‬אבער מיט‬
‫וביראה‪ ,‬מיט א געוואלדיגן אחריות און‬ ‫אויך געהאט מיט'ן עצם געדאנק פון אזא סארט‬ ‫דער צייט איז קלאר געווארן אז דאס האט הרב‬
‫ערנסטקייט כדי נישט מכשיל צו זיין דעם ציבור‪,‬‬ ‫ספר‪ ,‬און דאס זעלבסט ערקלערט ער מיט פילע‬ ‫לאנדא געשריבן‪ ,‬און טאקע ביים אנהייב ברענגט‬
‫און געוויס זאל מען נישט "אויסנארן" דעם‬ ‫ער אראפ די אויבנדערמאנטע ווערטער פונעם‬
‫ערליי טענות‪ ,‬ווי פאלגנד‪:‬‬
‫ליינער מיט אומקלארע פסקים‪.‬‬ ‫‪ ‬דער מחבר פארלאזט זיך אויף שוואכע‬ ‫סטייפלער‪.‬‬
‫‪ ‬זאכן וואס זענען נישט קלאר מוכרע‬ ‫ספרים וואס זענען נישט קיין ברי‪-‬סמכא‪ ,‬אדער‬ ‫הרב לאנדא שרייבט בערבוביא עטליכע‬
‫געווארן בהלכה‪ ,‬אדער די גדולי ישראל האבן‬ ‫זענען גאר באקאנט אלס מענטשן וואס טויגן‬ ‫סארטן טענות‪ ,‬וואס מיר דארפן צעטיילן‪ :‬א' –‬
‫דאס דורכגעטון און עס זענען דא חילוקי דיעות‪,‬‬ ‫דער סגנון הלשון און וועג וויאזוי ער פסק'נט‬
‫קען נישט יעדער צוגיין און פסק'נען און געוויס‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫איז נישט דער אנגענומענער אויסגעהאלטענער‬
‫‪ ‬דער עצם געדאנק פון פארשפרייטן‬

‫הגאון רבי יהושע ישעי' נויבירט זצ"ל‬

‫נישט דורכ'ן אראפברענגען ציטאטן פון ספרים‬ ‫פסקים – בפרט להקל‪ ,‬אין א דור וואס עס זענען‬ ‫וועג‪ .‬ב' – די פסקים זעלבסט זענען אומריכטיג‪.‬‬
‫און רבנים וואס עס שמעקט פאר'ן מחבר הספר‪.‬‬ ‫דא אזויפיל פירצות און מ'וואלט עס ענדערש‬ ‫רוב פונעם קונטרס באשטייט פון דוגמאות וואס‬
‫‪ ‬מ'דארף זיין א בעל כשרון צו לערנען‬ ‫ער האט גענומען פון פסקים אינעם "שמירת‬
‫מיט א טיפקייט און לומדות אויף א שטארקן‬ ‫געדארפט באהאלטן‪.‬‬ ‫שבת כהלכתה"‪ ,‬און ער ווייזט אויף אז זיי זענען‬
‫פארנעם‪ ,‬און פון שרייבן סיי וואספארא נושא‬ ‫‪ ‬דער מחבר איז זיך נישט גענוג מתייחס‬
‫אין דער וועלט‪ ,‬מיט די גרעסטע היקף‪ ,‬קען מען‬ ‫צו די פסקים פונעם חזון איש (הרב לאנדא איז‬ ‫נישט אויסגעהאלטן להלכה‪.‬‬
‫נאכנישט וויסן די נושא ווי עס באדארף צו זיין אן‬ ‫א שטארקער "חזון‪-‬איש'ניק"‪ ,‬זייענדיג א תלמיד‬ ‫דאס קומט אויך באגלייט מיט א באזונדער‬
‫זיין גוט אויסגעקאכט אין די "לומדות" דערפון‪.‬‬ ‫מובהק פון הגאון רבי חיים גריינימאן זצוק"ל‪,‬‬ ‫שארפער שפראך און פערזענליכן אופן‪ ,‬אבער‬
‫און דא גייט הרב לאנדא אריין אין א לענגערן‬ ‫בעל "חדושים ובאורים" און פלימעניק פונעם‬ ‫פאקטיש האט הרב נויבירט זיך אסאך גערעכנט‬
‫שמועס איבער דעם באדייט פון א למדן‪ ,‬איבער‬ ‫דערמיט און אין די שפעטערדיגע מהדורות האט‬
‫דער ריכטיגער צוגאנג צום לערנען און צום‬ ‫חזו"א)‪.‬‬ ‫ער געטוישט דעם לשון און פסק – אפטמאל‬
‫‪ ‬מ'דארף בעסער מדייק זיין אין די מקורות‬
‫וואס מ'ברענגט אראפ‪ ,‬און דא איז עס נישט גוט‪.‬‬ ‫באזירט אויף אט די טענות‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪25‬‬ ‫ספרים שאפע‬

‫| עט סופר מהיר |‬

‫חשוב'ע ספרי ליקוט ווי "נטעי גבריאל" און די‬ ‫‪3‬‬ ‫הגר״י נויבירט זצ''ל מוצאי יו״כ נאכ'ן מאכן קידוש לבנה‬
‫ספרים פון הג"ר ישראל דוד הארפענעס שליט"א‬
‫– און דאס איז געוויס צו פארדאנקען דעם ערשטן‬ ‫סוף דבר הכל נשמע‪:‬‬ ‫פסק'ען הלכה למעשה‪ .‬עס צייגט זיך ארויס די‬
‫קלאסישן ווערק אין דעם געביט‪" :‬שמירת שבת‬ ‫"ויהושע‪ ...‬מלא רוח‬ ‫שארפקייט פון תלמידי חזון‪-‬איש‪ ,‬וואס האבן‬
‫כהלכתה"‪ .‬נישט אלע מלקטים מאכן אזא גוטע‬ ‫מקבל געווען דעם וועג פון זיך פארטיפן אין א‬
‫ארבעט ווי אים‪ ,‬און היינט צוטאגס מיט אן "אוצר‬ ‫חכמה"‬ ‫נושא עד הסוף‪ ,‬און הערשט דערנאך ארויסקומען‬
‫החכמה" אין דער זייט איז עס אויך נישט אזא‬ ‫מיט א קלארע מסקנא הלכה למעשה‪ ,‬און נישט‬
‫שווערע עבודה‪ ,‬אבער פאקטיש איז דער שמירת‬ ‫למעשה אבער‪ ,‬האבן די מתנגדים צום ספר‬ ‫ווי דער מער‪-‬אנגענומענער שטייגער פון פסק'ען‬
‫שבת כהלכתה געווען א גאונישע ארבעט וואס‬ ‫נישט באוויזן אראפצוקלאפן די פאפולערקייט‬
‫מ'זעט אז ביז'ן היינטיגן טאג איז "לא נס ליחו"‪.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬און אין גרויסן טייל צוליב די‬ ‫לויט באקאנטע פסקי מורי‪-‬הוראה‪.‬‬
‫פערזענליכע שטיצע פונעם פוסק הדור רבי‬ ‫הרב לאנדא ענדיגט צו דעם קונטרס גאר‬
‫‪‬‬ ‫שלמה זלמן אויערבאך‪ ,‬וואס האט ווייטער‬ ‫שארף‪" :‬ספר זה‪ ...‬מוטב לו אילו לא היה נברא‬
‫געשריבן תשובות און הערות פאר'ן ספר‪ ,‬און אזוי‬ ‫כלל‪' .‬שמירת שבת כהלכתה' זהו שם מצלצל‬
‫דער ספר איז ערשינען אין פילע אויפלאגעס‪,‬‬ ‫אויך די פולסטע שטיצע וואס ער האט באקומען‬ ‫מאוד‪ ,‬אך מה שיש כאן למעשה הוא מכשלה‬
‫אבער עס איז שפעטער גענצליך איבערגעמאכט‬ ‫פון אנדערע גדולי רבנים וראשי ישיבות וואס‬ ‫גדולה‪ ,‬ח"ו‪ ,‬לשבת ולשומריה‪ .‬וכל הנשמר‬
‫געווארן אין פרישע צוויי מהדורות‪ .‬אין יענע‬
‫יארן האט רבי שלמה זלמן שוין נישט געלעבט‪,‬‬ ‫האבן געגעבן הסכמות צום ספר‪.‬‬ ‫לנפשו ייטיב‪ ,‬אם ינזר ויסטה הימנה"‪.‬‬
‫האט הרב נויבירט אנגעהויבן צו נוצן פסקים פון‬ ‫די תועלת וואס מ'האט געזען אין דעם ספר‬ ‫עס איז מערקווירדיג‪ ,‬אז דער גאון און‬
‫הרב אלישיב‪ ,‬און האט גאר געקריגן זיין הסכמה‬ ‫האט איבערגעוואויגן די טענות דערקעגן‪ ,‬און‬ ‫שפעטערדיגער פוסק הדור רבי שמואל הלוי‬
‫צום נייעם מהדורה פונעם ספר‪ ,‬צוזאמען מיט‬ ‫די געציילטע ערנסטע הלכה'דיגע שאלות וואס‬ ‫וואזנער זצ"ל‪ ,‬בעל "שבט הלוי"‪ ,‬האט צוערשט‬
‫נאך עטליכע נייע הסכמות‪ .‬אלס רעזולטאט‬ ‫זענען אויפגעקומען שפעטער זענען פארראכטן‬ ‫געגעבן א הסכמה אויפ'ן ערשטן דרוק פונעם ספר‬
‫פון דעם האט מען גלייכצייטיג אויך געקענט‬ ‫געווארן אין די קומענדיגע מהדורות‪ ,‬מיט‬ ‫שמירת שבת כהלכתה‪ ,‬אבער אין די קומענדיגע‬
‫באמערקן אינעם ספר אז אין עטליכע ערטער‬ ‫לשונות וואס האבן פארגלעט דעם פריערדיגן‬ ‫דפוסים (אפילו פונעם ערשטן מהדורה) האט‬
‫וואו עס פלעגט אמאל זיין קלאר ארויסגעשריבן‬ ‫מען מער נישט אריינגעלייגט די הסכמה‪ ,‬און‬
‫להקל‪ ,‬איז עס יעצט נאר געשטאנען ברמיזה‬ ‫שארפן פסק להקל‪.‬‬ ‫עס איז באשיינפערליך צוליב די טענות פון די‬
‫אויב מיר דארפן "פסק'ען" די הצלחה פון‬ ‫קריטיקירער וואס האבן באוואויגן הרב וואזנער‬
‫אדער אביסל איידעלער‪.‬‬ ‫א ספר‪ ,‬איז דאס פאלגנדע געוויס איינע פון די‬
‫עס זענען טאקע דא גאנץ ווייניג גרויסע‬ ‫וועגן וויאזוי דאס צו טון‪ :‬עס איז שוין באלד‬ ‫צוריקצוציען פון זיין הסכמה‪.‬‬
‫דיפערענצן צווישן די פסקים אין די מהדורות‪,‬‬ ‫פ‪-‬ע‪-‬ר‪-‬צ‪-‬י‪-‬ג יאר וואס עס ווערט פארקויפט‬
‫אבער פארט זענען כסדר דא קליינליכע שינויים‪,‬‬ ‫יאר יערליך ארום צען טויזנט עקזעמפלארן‬
‫און דאס האט אויך צוגעברענגט אז דער ספר‬ ‫פונעם "שמירת שבת כהלכתה"! דאס איז אן‬
‫איז נאכמער אנגענומען געווארן אין אלע קרייזן‪,‬‬ ‫אומגלויבליכן ציפער‪ .‬דער ספר קומט אן אין‬
‫וויבאלד איינע פון די הויפט טענות – אז עס‬ ‫אלערליי סארטן שטיבער‪ ,‬חסידים ווי ליטאים‪,‬‬
‫איז צופיל מקיל און פארלאזט זיך נישט אויף‬ ‫מאה שערימ'ניקעס ווי מזרחיסטן‪ ,‬ארץ‬
‫א ברייטערן ספעקטרום פון גדולי ישראל – איז‬
‫ישראל'דיגע ווי אמעריקאנער‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬
‫אפגעשוואכט געווארן‪.‬‬ ‫אזוי אויך איז דער ספר געווען א מושלם‬
‫עווענטועל איז עס שוין אפגעדרוקט געווארן‬ ‫מיט אלע אויבנדערמאנטע מעלות – וואס אסאך‬
‫אין א דריטן מהדורה‪ ,‬מיט אומצאליגע הוספות‪,‬‬ ‫פון זיי זענען גאר געווען די פראבלעמען אין די‬
‫ווי הבדלה‪ ,‬הלכות יום טוב‪ ,‬א הפלא'דיגע "מבוא‬ ‫אויגן פון אנדערע‪ ,‬און דערפאר האבן מענטשן‬
‫להלכות שבת" וואו ער לאזט זיך אריין אין די‬ ‫געהאלטן אין איין איינקויפן דעם ספר‪ ,‬און דאס‬
‫יסודות פון הלכות שבת‪ ,‬און נאך‪ .‬אזוי אויך איז‬ ‫איז גאר געווארן דער נייער מהלך פון שרייבן‬
‫עס ערשינען אויף ענגליש‪ ,‬און דערנאך אויף‬
‫אידיש‪ ,‬וואס האט עס נאכמער פארשפרייט‬ ‫ספרי הלכה‪.‬‬
‫אין דעם הינזיכט איז הרב נויבירט געווען‬
‫איבער דער גארער וועלט‪.‬‬ ‫ממש דער פאראויסגייער פון זיין דור‪ ,‬וואס‬
‫"ויצו את יהושע‪ ...‬ויאמר‪ :‬חזק ואמץ‪ ...‬ואנכי‬ ‫מיר באצייכענען די לעצטיגע צענדליגער יארן‬
‫אלס דער "דור המלקטים" – אפילו פון אזעלכע‬
‫אהיה עמך! "‬

‫ספרים שאפע‬ ‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪26‬‬

‫אלע אפטיילונגען פון‬ ‫בס״ד אמכטודנג!פיסי ספרים‬
‫סערווירט אונטער איין דאך!‬ ‫ומוציאים לאור!‬

‫ הגה״ה‬ ‫מיר האבן א‬ ‫הגה״ה‬ ‫אונזערע שנעלע און‬‫טייפן‬
‫ תיקונים‬ ‫געקליבענע שטאב‬ ‫ערפארענע טייפער׳ס‬
‫ השוואות‬ ‫וועלן אפטייפן פאר אייך‬
‫ לעצטע הגה״ה‬ ‫געניטע מגיהים‬
‫(מיט ווייניג טעותים)‪:‬‬
‫ שיפור הלשון‬ ‫מיט פיל עקספיריענס‬ ‫ כתב יד‬
‫ מראי מקומות‬ ‫אין יעדע געביט‬
‫ שווערע כתבי ידות‬
‫ הערות‬ ‫וואס ספעציליזירן זיך‪:‬‬ ‫ אלטע ספרים‬
‫ טעיפס‬

‫ לשה״ק ‪ /‬יודיש‬

‫אונזערע ספעשעליסטן וועלן‬ ‫גראפיק‬ ‫ספרי קודש ‪ /‬ספרי הלכה ‪/‬‬ ‫מיר האבן בס״ד א‬ ‫עריכה‬
‫צו שטעלן אויף דעם בעסטן‬ ‫ספרי חסידות ‪ /‬ושאר ספרים‬ ‫באזונדערע שטאב פון‬
‫ערפארענע‬
‫און רייכסטן פארנעם‪:‬‬ ‫עריכת הלשון ‪ /‬סגנון‬
‫הלשון לויט אייער געשמאק ‪/‬‬ ‫תלמידי חכמים‬
‫ גראפיק‬ ‫מופלגים‬
‫ שערים‬ ‫איבערזעצן לשה״ק‪-‬אידיש‪,‬‬
‫ שולי הספר‬ ‫אידיש‪-‬לשה״ק ‪ /‬הוספות ‪/‬‬ ‫וואס ספעציליזירן זיך‬
‫ הסכמות והנצחות‬ ‫סדר ענינים ‪ /‬מפתחות ‪/‬‬ ‫יעדער אין זיין געביט‪:‬‬
‫ כריכה ּפרעס‪/‬קאלער‬ ‫הקדמות ‪ /‬תולדות המחבר‬

‫ שווארץ‬ ‫אלע סארטן דרוק‪,‬‬ ‫הדפסה‬ ‫מיר וועלן אויסשטעלן אייער ספר‪,‬‬ ‫סידור‬
‫ קאלירט‬ ‫פון קליינע קונטרסים‬ ‫לויט אייער באגער‪:‬‬

‫ כריכה עבה‬ ‫ביז גרויסע ספרים‬ ‫ הערות שוליים‪ ,‬הערות צד‬
‫ כריכה רכה‬ ‫ עטליכע טעקסט‬
‫אויך קלענערע‬ ‫אויף א בלאט‬
‫קוואנטומס‬
‫ קאמפלאצירטע בלעטער‬
‫מיר ספעציעליזירן זיך‬ ‫(צורת הדף)‬
‫אין קאמפלעצירטע דעקלעך‬
‫ טעקסט מיט בילדער‬

‫מיר וועלן אייך באגלייטן פונעם כתב יד ביז נאכן דרוק‪ ,‬מיט‬
‫איבערגעגעבענע סערוויס‪ ,‬צופרידנהייט גאראנטירט בעז״ה!‬
‫איבערצייגט אייך אליין!‬
‫קומט אריבער צו אונז‪ ,‬צו זעהן די פילע סארט ספרים‬
‫ארויסגעגעבן דורך די ערפארענע שטאב פון ״חד וחלק״!‬

‫האלט איר ביים ארויס געבן א ספר? געבט דאס איבער אין די ריכטיגע הענט!‬

‫טייפן הגהה עריכה עימוד עיצוב הדפסה‬ ‫‪T. 845-371-6166 F. 845-746-9846‬‬
‫‪Email [email protected]‬‬

‫'כתב קבלה' אין היסטאריע‬
‫'מוהלות' ָאן אומנות און הלכה‬
‫'כתב קבלה' ביי סת"ם‪ ,‬שחיטה און מילה‬
‫החלטת האסיפה און הלכה למעשה‬

‫מערכת "לבלר" אין א שמועס מיט אחד מגדולי‬
‫פוסקי דורנו‪ ,‬הגאון הגדול רבי יצחק שטיין‬
‫שליט"א‪ ,‬גאב"ד אבני שיש ד'פאלטישאן‪ ,‬און‬
‫הגאון רבי שמעון שרייבער שליט"א‪ ,‬אבד"ק‬
‫מכתב סופר בלעיקוואד‪ ,‬איבער דער נייער תקנה‬

‫אין נושא פון מוהלות‬
‫הרב בנימין יוסף מאיר טעללער והרב שמעון שלמה זילבער‬

‫וצוהנומעיללה‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪28‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪29‬‬

‫הגאון הגדול גאב״ד אבני שיש שליט״א ביי זיין דרשה ביים גרויסן אסיפת הרבנים אינעם גאלאנטער שול אין וויליאמסבורג פארגאנגענעם זונטאג פר׳ בהעלותך העעל״ט‬

‫איבער דער וויכטיגער נושא‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫ין די לעצטיגע פאר חדשיםא‬
‫מחליט געווען אז יעדער מוהל וועט מוזן האבן א‬
‫כתב קבלה‪ ,‬כדי צו פארמיידן שפעטער אלערליי‬ ‫רודערט די תורה'דיגע‬
‫וועלט איבער דער נושא פון‬
‫פראבלעמען‪.‬‬ ‫"ברית מילה"‪ ,‬און דאסמאל‬
‫די דאזיגע החלטה איז אויפגענומען געווארן‬ ‫איז עס נישט דער ענין פון‬
‫אין היימישער גאס מיט גרויס צופרידנקייט‪,‬‬ ‫מציצה בפה‪ ,‬נאר גאר אן‬
‫וויבאלד דורכאויס די יארן האט מען געהערט‬ ‫אנדערע נושא וואס איז‬
‫גענוג אומבא'טעמ'טע זאכן וואס האבן פאסירט‬ ‫שוין אייגנטליך ארויפגעקומען אויפ'ן טיש פון‬
‫צוליב דעם וואס מענטשן האבן גענומען דעם‬ ‫גדולי הרבנים אין די לעצטע פאר יאר‪ ,‬אבער איז‬
‫אומנות פון מוהלות ָאן גוט ארויסהאבן די פאך‪,‬‬ ‫ערשט לעצטנס אנגעקומען צו א שטאפל אז די‬
‫און אויב עס וועט מקויים ווערן דער מאמר חז"ל‬ ‫רבנים שליט"א האבן מחליט געווען איינצופירן‬
‫"לא כל הרוצה ליטול את השם יבוא ויטול"‪ ,‬וועט‬
‫יעדער מוהל דארפן גוט ארויסהאבן דעם אומנות‬ ‫א נייע תקנה‪ ,‬לתועלת הרבים‪.‬‬
‫אמאליגע צייטן פלעגט יעדער מוהל דארפן‬
‫סיי מצד ההלכה און סיי מצד פראקטיק‪.‬‬ ‫האבן א "כתב קבלה" אין מוהלות‪ ,‬נישט אנדערש‬
‫דינענדיג אלס שופר פאר לומדי תורה און‬ ‫ווי יעדער סופר און יעדער שוחט דארף קענען‬
‫בני הישיבות והכוללים און וויסנדיג אז "לבלר"‬ ‫ווייזן זיין כתב קבלה‪ .‬אבער דאס איז מיט די‬
‫האט א רעפוטאציע און אויפגאבע דורכצוטון‬ ‫צייט כמעט ווי פארגעסן געווארן ווען עס איז‬
‫הלכה'דיגע‪ ,‬תורה'דיגע און השקפה'דיגע ענינים‬ ‫געקומען צום נושא פון מוהלות‪ ,‬טראצדעם וואס‬
‫העומדים על הפרק‪ ,‬האבן מיר אויפגענומען די‬ ‫מ'האט כסדר געקענט הערן פון פראבלעמען‬
‫נייעס מיט א באזונדערער אינטערעסע‪ .‬דערפאר‬ ‫וואס זענען אפירגעקומען אדאנק דעם‪ .‬אצינד‬
‫האבן מיר באשלאסן נישט צו לאזן אזא האקעלע‬ ‫האבן די רבנים שליט"א דאס אדרעסירט ביי א‬
‫און היסטארישע נושא דורכגיין אין צעמישעניש‬ ‫ספעציעלער אסיפה וואס איז געווען פאררופן‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪30‬‬

‫גע'פסק'נט אין רמ"א אנהייב הלכות שחיטה‪:‬‬ ‫אינטערעסאנטער תורה'דיגער נושא וואס איז‬ ‫און פארנעפלטקייט‪ ,‬נאר דאס אדורכטון מיט א‬
‫"נוהגין שאין אדם שוחט אלא א"כ נטל קבלה‬ ‫דורכגעטון געווארן מיט א פערזענליכן שמועס‬ ‫היקף און עס אזוי ברענגען צום ציבור‪ ,‬צו געבן‬
‫לפני חכם‪ ,‬ואין החכם נותן לו קבלה עד שידע‬ ‫א ברייטערן אריינבליק אין דער האקעלער נושא‬
‫בו שהוא יודע הלכות שחיטה ובקי ביד‪ .‬ובקצת‬ ‫מיט צוויי חשוב'ע רבנים שליט"א‪.‬‬
‫מקומות נוהגין להחמיר עוד‪ ,‬דהמקבל נוטל כתב‬ ‫וואס קאכט אצינד אין דער תורה‪-‬וועלט‪.‬‬
‫‪‬‬
‫מן החכם לראי' שנתן לו קבלה"‪.‬‬ ‫‪‬‬
‫דאס זעלבע איז ביי א סופר סת"ם‪ .‬יעדער‬ ‫„„שלום וברכה כבוד הגה״צ גאב״ד אבני שיש‬
‫ווייסט היינט אז מ'דארף דורכמאכן א בחינה‬ ‫שליט״א‪ .‬מיר וואלטן געוואלט הערן פונעם רב‬ ‫מערכת לבלר האט זיך פארבינדן מיט הגאון‬
‫און שפעטער דארף מען קריגן א כתב קבלה‪ ,‬ווי‬ ‫איבער דער לעצטיגער אויפוואכונג אין דער‬ ‫הגדול‪ ,‬מגדולי פוסקי דורנו‪ ,‬הגה"צ רבי יצחק‬
‫ס'איז באקאנט די מערקווירדיגע הסכמה פונעם‬ ‫שטיין שליט"א‪ ,‬גאב"ד אבני שיש פאלטישאן‪,‬‬
‫הייליגן חת"ס אויפ'ן ספר "קסת הסופר" פונעם‬ ‫נושא פון א "כתב קבלה" פאר א מוהל‪.‬‬ ‫צו הערן זיין חוות דעת איבער דעם ענין‪ .‬דער‬
‫בעל קיצור שו"ע‪ ,‬וואו דער חת"ס שרייבט דעם‬ ‫ווי מיר אלע ווייסן זענען פארהאנען דריי‬ ‫פאלטישאנער גאב"ד איז שוין יארן לאנג באקאנט‬
‫"מלאכת הקודש" ביי כלל ישראל‪ ,‬וואס איז נוגע‬ ‫אלס גאון מופלג בתורה און איז געשטאנען אין‬
‫פאלגנדן שטארקן לשון‪:‬‬ ‫פאר יעדן איינציגן איד‪ :‬כתב (‪-‬סופר סת"ם)‪,‬‬ ‫שפיץ פונעם קארלסבורגער בי"ד בנשיאות כ"ק‬
‫גאב"ד קארלסבורג שליט"א‪ ,‬און דאן אלס גאב"ד‬
‫שחיטה‪ ,‬און מילה‪.‬‬
‫פונעם אייגענעם פאלטישאנער בי"ד‪.‬‬
‫אמאליגע צייטן פלעגט‬ ‫אויסער זיין גאונות בתורה איז ער‬
‫יעדער מוהל דארפן האבן‬ ‫געבענטשט געווארן מיט א געוואלדיגער חכמה‬
‫א "כתב קבלה" אין מוהלות‪,‬‬ ‫און ידיעה עצומה אין וועלטליכע ערפינדונגען‪,‬‬
‫נישט אנדערש ווי יעדער‬ ‫און זיין שלימות אין ביידע הינזיכטן האט אים‬
‫סופר און יעדער שוחט דארף‬ ‫אלץ געפירט צו שטיין אין שפיץ פון יעדער‬
‫קענען ווייזן זיין כתב קבלה‬ ‫נייער תורה'דיגער פאלעמיק וואס האט זיך‬
‫אפגעשפילט אין אמעריקע אין די לעצטיגע יארן‪.‬‬
‫"אני פוקד על כל תלמידי המחויבים לשמוע‬ ‫יעדער ווייסט אז א שוחט מוז האבן א כתב‬ ‫טראצדעם וואס דער רב שליט"א האט‬
‫בקולי‪ ,‬שמיום הדפסת הספר קסה"ס הלז‪ ,‬מכאן‬ ‫קבלה‪ .‬צוערשט דארף ער האבן א "כתב הודעה"‬ ‫קיינמאל נישט געוואלט אפהאלטן קיין שמועס‬
‫ואילך לא יתנו 'רשות וכתב קבלה לשום סופר'‬ ‫פון א שוחט וועלכער האט אים געזען שחט'ן‪ ,‬און‬ ‫מיט קיין אויסגאבעס‪ ,‬האט ער דא געמאכט‬
‫כ"א למי שיהי' בקי בספר הזה ורגיל על לשונו‪,‬‬ ‫איז מעיד אז אינו מתעלף‪ ,‬יודע לאמן ידיו‪ ,‬ער‬ ‫אן איינמאליגן אויסנאם מיט'ן איינציגן ציל צו‬
‫כדרך השוחטים שנוטלים קבלה וכמ"ש ט"ז סי'‬ ‫קען שטעלן סכינים ווי ס'דארף צו זיין‪ ,‬ער איז‬ ‫ערקלערן פאר'ן ציבור די וויכטיגקייט און מעלה‬
‫מרגיש בפגימה דקה וכו'‪ ,‬און דערנאך א "כתב‬ ‫פון דער נייער תקנה‪ ,‬און מיר האבן געהאט די‬
‫א' סק"ה‪ ,‬כן ינהגו עם הסופרים"‪.‬‬ ‫קבלה" פון א רב וועלכער האט אים פארהערט‬ ‫זכיה צו הערן א קלארע דעטאלירטע דעת תורה‬
‫מיר האבן ארויסגעברענגט ביי די אסיפה‪,‬‬ ‫אויף הלכות שחיטה‪ ,‬און אזוי ווערט קלאר‬
‫אז עס איז גאר מעגליך אז ביי "מילה" איז נאך‬ ‫פונעם גרויסן גאון שליט"א אין דעם נושא‪.‬‬
‫הארבער און וויכטיגער די קבלה ווי ביי די‬ ‫באזונדער האבן מיר אפגעהאלטן א לענגערן‬
‫שמועס מיט הגאון המפורסם רבי שמעון‬
‫שרייבער שליט"א‪ ,‬אבד"ק מכתב סופר אין‬
‫לעיקוואד‪ ,‬וועלכער טוט שוין אין דעם ענין פאר‬
‫לאנגע יארן‪ ,‬והוא הגבר אשר הוקם עול‪ ,‬זייענדיג‬
‫דער וואס האט צוזאמענגעברענגט די רבנים און‬
‫גאונים תחת קורת גג אחד אינעם גאלאנטער‬
‫שול אין וויליאמסבורג פארגאנגענעם זונטאג‬
‫פר׳ בהעלותך העעל״ט‪ ,‬מיט'ן ציל צו הערן און‬
‫דערגיין מיט עטוואס א טיפערן בליק פונעם‬
‫תורה פערספעקטיוו‪ ,‬איבער דעם ענין בכלליות‬

‫און איבער דער יעצטיגער אסיפה בפרטיות‪.‬‬
‫מיר האפן אז אונזערע לייענער וועלן‬
‫געפינען א שעה אחת של קורת רוח‪ ,‬פון אן‬

‫תמוז תשע״ט ‪31‬‬

‫וועג וויאזוי צו ערקלערן די וויכטיגקייט דערפון‬ ‫„„מיר האבן געהערט אז עס איז געשטעלט‬ ‫אנדערע צוויי‪ ,‬צוליב דריי גאר שטארקע קלארע‬
‫אויך פאר פשוט'ע בעלי‪-‬בתים‪ ,‬און אפשר אויך‬ ‫געווארן א וועד איבער דעם ענין‪ .‬וואס איז‬ ‫טעמים‪:‬‬
‫דער מטרה פונעם וועד? וויאזוי פלאנט מען‬
‫פאר'ן "בית יעקב ‪ -‬אלו הנשים"?‬ ‫אויסצופירן מן הכח אל הפועל די היסטארישע‬ ‫‪ )1‬עס איז ידוע פאר סופרים די ווערטער‬
‫גרויסע תקנה לדורות און די ערוואטעטע‬ ‫פון בעל קסת הסופר (לשכת הסופר סי' א')‪ ,‬וואו‬
‫זייער א גוטע און וויכטיגע שאלה‪ ,‬ווייל‬ ‫ער ברענגט צו די ווערטער פון פרי מגדים לגבי‬
‫ווי באוואוסט האבן אסאך מענטשן א שטיקל‬ ‫תיקונים?‬ ‫דער הארבקייט פונעם ענין אז א סופר דארף‬
‫"פרעשור" צו נעמען אן אומערפארענעם מוהל‬ ‫זיין א ירא שמים‪ ,‬שרייבנדיג‪" :‬צריך להיות יר"ש‬
‫צוליב א האקעלע סיבה דהיינו "משפחה"‪ ,‬ווען‬ ‫די מטרה און דער גאנצער צוגאנג פונעם‬ ‫'ולדעתי עוד יותר משוחט'‪ ,‬כי שם רק לאו דנבלה‬
‫א שוואגער‪ ,‬ברודער אדער קוזין לייגט א דרוק‬ ‫ניי‪-‬געשאפענעם וועד צו דעם גאנצן ענין‪ ,‬איז‬ ‫וכאן מבטלין כל ישראל עשה בכל יום ומברכים‬
‫אז מ'זאל אים נעמען פאר מוהל‪ ,‬טראצדעם וואס‬ ‫אנדערש ווי עס קען זיך אפשר דאכטן פאר‬
‫ער האט נאכנישט די מינדעסטע ערפארונג און‬ ‫מאנכע‪ .‬דהיינו‪ ,‬דער ציל איז בפירוש נישט זיך‬ ‫ברכות לבטלה"‪.‬‬
‫אפצוגעבן מיט די נעגאטיווע חלקים‪ ,‬נעמליך‬ ‫און לויט דעם קומט אויס זייער פשוט‪ ,‬אז‬
‫מומחיות‪.‬‬ ‫די פראבלעמען און קריטיק אויף דעם אדער‬ ‫ביי א מוהל איז דאס נאך הארבער‪ ,‬ווייל דער‬
‫און דעריבער איז די תשובה צו אייער שאלה‬ ‫יענעם מוהל‪ ,‬נאר אדרבה אויף א פאזיטיוון אופן‪,‬‬ ‫רמב"ם‪ ,‬טור און שו"ע (סי' רס"א) פסק'נען קלאר‬
‫זייער קלאר‪ :‬יא זיכער‪ ,‬עס איז פאראן זייער א‬ ‫אהערצושטעלן און צוהעלפן מוהלים אז זיי זאלן‬ ‫אז ווער עס איז נישט גע'מל'עט איז "בכל יום‬
‫פשוט'ער און לאגישער בעל‪-‬הבית'ישער הסבר‪,‬‬ ‫זיין אוועקגעשטעלט כדת וכהלכה אויפ'ן בעסטן‬
‫דהיינו מ'זאל פרעגן דעם בעל הבית אדער‬ ‫אופן‪ ,‬סיי אינעם חלק האומנות און סיי אינעם‬ ‫מבטל מצות עשה‪ ,‬ועשה שיש בה כרת"‪.‬‬
‫אידענע‪ ,‬צי ס'וואלט אים איינגעפאלן צו עסן‬ ‫‪ )2‬פראקטיש גערעדט‪ ,‬קען א מילה שלא‬
‫פלייש פון א בהמה אדער עוף וואס איז גע'שחט'ן‬ ‫חלק ההלכה‪.‬‬ ‫כהלכתה זיין א מכשול וואס מען וועט קיינמאל‬
‫געווארן דורך א שוחט וואס האט נישט קיין‬ ‫מיר האבן דאס ארויסגעברענגט ביי די‬ ‫נישט געוואויר ווערן דערפון‪ ,‬משא"כ ביי סופרי‬
‫גרויסע אסיפה מיט א מליצה‪ ,‬אז דער תיקון‬ ‫סת"ם איז מען דאך מגיה נאכ'ן שרייבן‪ ,‬און‬
‫וועט בעזר השם און מיט סייעתא דשמיא זיין‬ ‫תפילין ומזוזות גיט דאך בודק צו זיין מפעם‬
‫אויפ'ן סגנון פונעם "אויסגעבעסערטן נוסח"‬ ‫לפעם‪ ,‬און אזוי אויך ביי שחיטה זענען דאך‬
‫פון די הרחמנ'ס וואס ווערן געזאגט ביי א‬ ‫איבעראל ממונה רבנים און משגיחים איבערקוקן‬
‫ברית מילה‪ .‬דהיינו‪ ,‬עס זענען פארהאן אין‬ ‫צי דער שוחט שעכט כהלכה; מיר פארמאגן דאך‬
‫די הרחמנ'ס צוויי נוסחאות‪ ,‬דער ארגינעלער‬ ‫נישט היינט קיין הייליגן "מנחת אלעזר" פון‬
‫נוסח‪" :‬הרחמן הוא יברך המל בשר הערלה‪,‬‬ ‫מונקאטש אויף וועמען מען דערציילט אז ער‬
‫ופרע ומצץ דמי המילה וכו' 'עבודתו פסולה' אם‬
‫שלש אלה 'לא' יעשה לה"‪ ,‬און ווידעראום דער‬ ‫האט יא פיל מאל געוואוסט און מתקן געווען‪.‬‬
‫אויסגעבעסערטער נוסח איז‪" :‬עבודתו כשרה אם‬ ‫‪ )3‬דא ביי א מילה קומט צו א נאך גאר‬
‫וויכטיגער פאקט‪ ,‬אז אויב דער מוהל טויג נישט‪,‬‬
‫שלש אלה יעשה לה"‬ ‫איז נישט בלויז עס פעלט אינעם קיום המצוה‬
‫די כוונה און ציל פונעם וועד איז‪ ,‬צו מעודד‬ ‫כהלכתה‪ ,‬נאר ער קען דאך חלילה שטעלן אין‬
‫זיין און צוהעלפן די מוהלים צו זיין פון די‬ ‫סכנה א נפש מישראל‪ ,‬א פיצל אומבאהאלפן‬
‫דאזיגע וואס "עבודתו כשרה" אין אלע הינזיכטן‪,‬‬ ‫אידיש קינד וואס ער און דער עתיד פון זיינע‬
‫סיי אינעם הינזיכט פון "המל בשר הערלה‬ ‫דורות ליגן אין דעם מוהל'ס הענט‪ ,‬אזויווי דער‬
‫בשלימות"‪ ,‬און סיי אינעם הינזיכט פון "ופרע‬ ‫מחבר אין שו"ע איז שוין מזהיר‪" :‬שאין מלין ולד‬
‫שיש בו חשש חולי‪ ,‬דסכנת נפשות דוחה את הכל‪,‬‬
‫ומצץ דמי המילה"‪.‬‬ ‫שאפשר לו למול לאחר זמן‪' ,‬וא"א להחזיר נפש‬
‫„„חוץ פון די הלכה'דיגע נקודות און די‬
‫מקורות פון די אמאליגע תקנות‪ ,‬איז פאראן א‬ ‫אחת מישראל' לעולם"‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪32‬‬

‫איבערצוגעבן זיין קינד אין די הענט פון אזא‬ ‫וואלסטו‬ ‫דער רב שליט״א ביי א ברית‪-‬מילה פאר אידן אין רוסלאנד‬
‫איינעם?‬ ‫געקויפט‬
‫תפילין אדער‬ ‫קבלה‪ ,‬אפילו אין פאל ער איז זייער א טיכטיגער‬
‫פונקט אזוי און אפשר נאך מער פשוט און‬ ‫מזוזות ביי א‬ ‫און חשוב'ער מענטש‪ ,‬און אפילו א נאנטער‬
‫לאגיש איז אז עס איז פשוט זינלאז‪ ,‬און אין‬ ‫סופר סת"ם‬ ‫קרוב משפחה? וואלסטו געקויפט תפילין אדער‬
‫בעסטן פאל העכסט אומאחריות'דיג‪ ,‬דאס צו‬ ‫וואס האט‬ ‫מזוזות ביי א סופר סת"ם וואס האט נישט קיין‬
‫טון מיט אזא הייליגע און סענסיטיווע מצוה ווי‬ ‫נישט קיין‬
‫קבלה?‬ ‫קבלה?‬
‫א ברית‪-‬מילה!‬ ‫און אויב דאס איז אויך נישט גענוג‬
‫„„וואס איז געשען אינעם יעצטיגן דור‪,‬‬ ‫מאסגעבנד אויף אפצושלאגן דעם לחץ פונעם‬
‫אז מ'האט הערשט אצינד מחליט געווען אז‬ ‫חשוב'ן קרוב‪ ,‬וועלכער דינגט זיך און טענה'ט אז‬
‫מ'דארף איינפירן די וויכטיגע תקנה פון האבן‬ ‫ער האט שוין אסאך צוגעזען און ער קען גאר גוט‬
‫א כתב קבלה אין מוהלות? פארוואס האט מען‬ ‫די פאך‪ ,‬וואלטן מיר געפרעגט זייער א פשוט'ע‪,‬‬
‫לאגישע שאלה‪ :‬ווען עס מאכט זיך ח"ו אז דיינס‬
‫דאס נישט געטון ביז היינט?‬ ‫א קינד דארף האבן אן ערנסטע אפעראציע אויף‬
‫א סענסיטיוון פלאץ‪ ,‬און עס קומט צו גיין א‬
‫עס ווערט געברענגט אין ספה"ק נועם‬ ‫קרוב משפחה אדער נאנטער גוטער פריינד‪ ,‬און‬
‫אלימלך (פ' נח)‪ ,‬אז צומאל שיקט דער באשעפער‬ ‫טראגט זיך אן אז ער קען מאכן די אפעראציע‪,‬‬
‫אראפ אן התעוררות פאר א ספעציפישן דור אז‬ ‫ווייל ער איז טיכטיג און האט פלינקע הענט‬
‫זיי זאלן זיך פארלייגן און מער מקפיד זיין אויף‬ ‫און האט שויך אויך צוגעזען פיל מאל וויאזוי‬
‫איין געוויסע מצוה‪ ,‬און דאס איז ספעציעל אזוי‬ ‫מען מאכט דאס‪ ,‬צי וואלט עמיצן איינגעפאלן‬
‫אויסגעשטעלט פון הימל כדי דער דור זאל‬
‫דאס מתקן זיין ווי עס דארף צו זיין‪ .‬דער רבי‬
‫ר' אלימלך פירט אויס‪ ,‬אז אין זיין דור איז עס‬
‫געווען "מצות ציצית"‪ .‬זעט אויס אז אין אונזער‬
‫דור איז עס מצות מילה‪ ,‬וואס ב"ה עס איז דא א‬
‫שטארקע אויפוואכונג דאס דורכצופירן ווי עס‬

‫דארף צו זיין‪.‬‬
‫אבער עס דארף דערמאנט ווערן‪ ,‬אז עס איז‬
‫נישט דאס ערשטע מאל וואס אזא ענין ווערט‬
‫איינגעפירט ביי כלל ישראל‪ .‬נאך מיט עטליכע‬
‫צענדליג יארן צוריק‪ ,‬האט דער פוסק הדור בעל‬
‫שבט הלוי זצ"ל און מיין עלטער שווער דער‬
‫וואוידיסלאווער רב זצ"ל און נאך גדולי הרבנים‬
‫געזען‪ ,‬אז עס מאכן זיך גאר הארבע מכשולות ביי‬
‫עניני סת"ם‪ ,‬וואס אין דעם פעלד איז דאן ממש‬
‫געווען אן הפקרות‪ ,‬ווען יעדער האט פארקויפט‬
‫און געקויפט וואס מען האט געוואלט‪ ,‬און עס‬
‫איז געווען אויפ'ן מארקעט היפש אסאך פסול'ע‬
‫חפצים‪ .‬דאן האבן זיי אוועקגעשטעלט דעם‬
‫"וועד למשמרת סת"ם"‪ ,‬און היינט צו טאגס –‬
‫עטליכע צענדליגער יארן שפעטער – איז שוין‬
‫נישטא צו קויפן א זאך ָאן די השגחה פונעם וועד‬
‫למשמרת סת"ם‪ ,‬אדער ָאן אן אישור פון א רב‬

‫מוסמך‪ ,‬און פארלעסליכע פיקוח‪.‬‬
‫עס איז גראדע אינטערעסאנט צוצולייגן‪,‬‬
‫אז א משלחת פון רבנים איז אויך ארויף צום‬
‫זקן המשגיחים הגה"צ רבי מתתיהו סאלאמאן‬

‫תמוז תשע״ט ‪33‬‬

‫דאס זעלבע האט התאחדות הרבנים אפגעהאלטן‬ ‫הגאון אב״ד מכתב סופר שליט״א פון לעיקוואד‬ ‫שליט"א אין לעיקוואד‪ ,‬און מ'האט אים‬
‫עטליכע אסיפות איבער דעם ענין‪ ,‬ביז צוביסלעך‪,‬‬ ‫דערציילט איבער דער נייער תקנה וואס מ'וויל‬
‫צוביסלעך‪ ,‬א שטיינדל נאך א שטיינדל ביז מען‬ ‫שמעון שרייבער שליט"א אב"ד מכתב סופר‬ ‫איינפירן אז מ'דארף קריגן א כתב קבלה‪ ,‬און‬
‫אין לעיקוואד‪ ,‬דער שליח נאמן און מראשי‬ ‫הערנדיג אז ביז היינט איז נישט געווען אזא זאך‬
‫איז ב"ה אנגעקומען אהער‪.‬‬ ‫וועד משמרת ברית קודש לעניני מילה‪ ,‬פון‬ ‫איז ער געווען מורא'דיג פארוואונדערט וויאזוי‬
‫וועגן דער פראגע וואס עס האט יעצט‬ ‫וועמען מיר הערן קלארע אינפארמאציע און‬ ‫עס קען בכלל זיין אזא מציאות אז קיינער זאל‬
‫פאסירט‪ ,‬וויל איך צום ערשט מסביר זיין וואס‬ ‫אינפארמאטיווע אנעקדאטן און אנטוויקלונגען‬ ‫נישט האלטן קיין אויפזיכט דערויף‪ ,‬און דער‬
‫עס איז דער פראבלעם און במה הכתוב מדבר‪.‬‬ ‫איבער די לעצטע קאכענישן אינערהאלב קיום‬ ‫משגיח האט געהאלטן אין איין ווידערהאלן זיין‬
‫דער פראבלעם איז וואס עס איז געקומען צום‬
‫אויפמערקזאמקייט פון די רבנים דורך מוהלים‬ ‫מצות מילה כהלכתה‪.‬‬ ‫ערשטוינונג דערוועגן‪.‬‬
‫מומחים אז לעצטנס איז נתרבה געווארן אסאך‬ ‫„„ווי מיר האבן געהערט איז דער רב שליט"א‬ ‫עס קען זיין אז דער משגיח שליט"א איז‬
‫נייע יונגע מוהלים וואס האבן נישט געהאט דעם‬ ‫בראש פון דער גרויסער אויפוואכונג ארום דעם‬ ‫געווען אזוי איבערראשט‪ ,‬וויבאלד ער קומט‬
‫ריכטיגן שימוש אין דעם אומנות המילה ווי אויך‬ ‫ענין פון ברית מילה‪ .‬צום ערשט וואלטן מיר‬ ‫דאך אריגינעל פון ענגלאנד‪ ,‬און אין ענגלאנד‬
‫אין חלק ההלכה‪ ,‬און דורכדעם קומט ארויס‬ ‫געוואלט פרעגן דעם רב‪ ,‬וואס האט פאסירט היי‬ ‫איז יא דא א שטרענגערע פראצעדור ביז איינער‬
‫יאר שנת תשע"ט‪ ,‬אז מען האט יעצט באשלאסן‬ ‫קען ווערן א מוהל‪ ,‬און נישט אזוי ווי דאהי וואס‬
‫פארשידענע מכשולות‪.‬‬ ‫צו מאכן די גרויסע אסיפה‪ ,‬און די נייע תקנות?‬ ‫ביז היינט איז נישט געווען קיין שום איבערזיכט‬
‫דער אמת איז אז רוב מוהלים זענען גאר‬ ‫און פארוואס האט זיך עס נישט אויסגעפעלט‬
‫גוט‪ ,‬זיי קענען גוט די מלאכה‪ ,‬זיי זענען יראי‬ ‫אין דעם ענין‪.‬‬
‫השם‪ ,‬און אלעס איז ביי זיי אויפ'ן בעסטן אופן‬ ‫ביז היינט?‬ ‫„„מענטשן זענען עטוואס סקעפטיש וויאזוי‬
‫וואס שייך‪ ,‬אבער פון דער אנדערער זייט איז‬ ‫דער אמת איז אז גארנישט האט זיך נישט‬ ‫אזא איינגעגעסענער איינפיר קען זיך טוישן‪,‬‬
‫דא א קליינע פראצענט וואס קענען נישט גוט‬ ‫אנגעהויבן תשע"ט‪ ,‬עס איז שוין א פארצויגענע‬ ‫טראצדעם וואס עס זעט אויס ווי א וויכטיגע‬
‫די מלאכה‪ ,‬און דער פראבלעם איז אז זיי מל'ען‬ ‫ענין פון א שיינע פאר יאר‪ .‬מיר ארבעטן שוין‬
‫אויף דער אסיפה א גוטע פינף יאר‪ ,‬פון שנת‬ ‫תקנה‪ .‬וואס זאגט דער רב שליט"א דערוועגן?‬
‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫תשע"ד‪ .‬און עס האט געדויערט ביז מען איז‬
‫„„וואס האט געפירט צו דעם אויפשטייג אין‬ ‫אנגעקומען צו דעם יעצטיגן מאמענט פון דער‬ ‫מיר קענען ווידעראמאל ברענגען דעם נושא‬
‫די סארט פראבלעמען אין די לעצטערע יארן?‬ ‫פון סופר סת"ם‪ .‬דער עלטערער דור וועט נאך‬
‫גרויסער אסיפה‪.‬‬ ‫מסתמא געדענקען‪ ,‬אז ווען הרב וואזנער און די‬
‫איך קען נישט זאגן ווי שטארק מער עס‬ ‫במשך די לעצטע פאר יאר איז שוין‬ ‫אנדערע רבנים זצ"ל האבן איינגעפירט די נייע‬
‫איז אין די לעצטערע יארן דייקא‪ ,‬אבער די‬ ‫פארגעקומען פילע קלענערע אסיפות הרבנים‪.‬‬ ‫תקנה‪ ,‬זענען געווען מאנכע מענטשן און מעגליך‬
‫אויפוואכונג אין דעם ענין איז געקומען נאך‬ ‫עס איז שוין פארגעקומען אן אסיפה אין‬ ‫אפילו רבנים וואס האבן דאס אנגעקוקט מיט א‬
‫דעם וואס‪  ‬אפאר יונגעלייט עסקנים‪ ,‬האבען‬ ‫וויליאמסבורג‪ ,‬אן אסיפה אין בארא פארק‪ ,‬אן‬ ‫נעגאטיוון בליק‪ ,‬און זיי האבן נישט געהאלטן פון‬
‫זיך אונטערגענומען צו טון אין דער נושא‪,‬‬ ‫אסיפה אין מאנסי‪ ,‬אן אסיפה אין לעיקוואד‪,‬‬ ‫טוישן דאס וואס איז שוין געווען איינגעווארצלט‬
‫זיי האבן זיך אריינגעלייגט אין דעם ענין און‬ ‫ביים עולם‪ .‬אבער ווי היסטאריע האט געוויזן‪ ,‬איז‬
‫אנגעהויבן ארומצוגיין צו רבנים און זיי מעורר‬ ‫עס געווען א וויכטיגע תקנה און היינט צוטאגס‬
‫זיין דערוועגן‪ ,‬און צוביסלעך האט פאסירט די‬ ‫גייט אלעס אדורך דעם "וועד למשמרת סת"ם"‪.‬‬
‫דאס זעלביגע וועט זיך דא איבערשפילן‬
‫אויפוואכונג‪.‬‬ ‫בעזרת ה'‪ ,‬אז וויבאלד דאס איז באמת א וויכטיגער‬
‫דערנאך איז געווען רבנים וועלכע האבן‬ ‫איינפיר וועט זיך דאס אי"ה דורכברעכן ביים‬
‫אליין שוין געוואוסט פון דעם פראבלעם‪ ,‬און זיי‬ ‫עולם‪ ,‬און אט דאס איז געווען דער ציל פון דער‬
‫האבן געהערט דערפון פון דא און פון דארט‪ ,‬און‬ ‫יעצטיגער אסיפה‪ ,‬אז דאס וואס הרב וואזנער‬
‫האבן מחליט געווען אז מען דארף פרובירן דאס‬ ‫זצ"ל מיט די אנדערע רבנים האבן געמאכט ביי‬
‫עניני סת"ם‪ ,‬דאס זאל אויך איינגעפירט ווערן ביי‬
‫מתקן צו זיין‪.‬‬
‫דאס האט געפירט אז יעדער האט איינגעזען‬ ‫עניני מילה‪ .‬וחפץ ה' בידינו יצליח‪.‬‬
‫אז עפעס מוז געטון ווערן‪ ,‬און מען האט זיך‬
‫שטארק אריינגעלייגט אין דעם ענין‪ ,‬וואס דאס‬ ‫‪‬‬
‫האט עווענטועל געברענגט צום גרויסן אסיפת‬
‫ליתר שאת ועוז האבן מיר זיך פארבינדן‬
‫הרבנים אין וויליאמסבורג‪.‬‬ ‫מיט'ן איש אשר בו רוח חיים ה"ה הגאון רבי‬
‫„„וואס איז געווען די החלטה ביים אסיפה צו‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪34‬‬

‫ווי עס ווערט שוין אלץ געברענגט איבער אזא‬ ‫אוועקגעשטעלטע זאך‪ ,‬אז ָאן א כתב קבלה‬ ‫פארמיידן די פראבלעמען אינעם עתיד?‬
‫ענין‪ .‬עס איז צוגעברענגט געווארן אז אין 'ילקוט‬ ‫קען מען נישט זיין קיין מוהל‪ ,‬ער קען זיין דער‬
‫מעם לועז' ציטירט ער שוין גענוי אזא תקנה אין‬ ‫חשוב'סטער איד אין ביהמ"ד‪ ,‬אבער ָאן קיין כתב‬ ‫די החלטה ביים אסיפה איז געווען‬
‫דער שטאט קושטא אין די ת' יארן‪ ,‬און אויך אין‬ ‫אוועקצושטעלן דעם אלטן תקנה בישראל‬
‫אנדערע ספרים פון פריערדיגע דורות זעט מען‬ ‫קען ער קיין מוהל נישט זיין‪.‬‬ ‫אז יעדער פרישער מוהל מוז האבן א "כתב‬
‫אז עס איז שוין געווען אזא זאך ווי א כתב קבלה‬ ‫דער ציל פון די תקנה איז צווייפאכיג‪,‬‬ ‫קבלה"‪ .‬דערפאר האט מען אוועקגעשטעלט‬
‫ערשטנס אז מען וועט קענען זיכער מאכן אז ער‬ ‫א ספעציעלן וועד מיט'ן נאמען 'וועד משמרת‬
‫פאר מוהלים‪.‬‬ ‫קען די חלק האומנות‪ ,‬און אז ער ווייסט וואס‬ ‫ברית קודש'‪ ,‬וואס דער וועד וועט זיין ספעציעל‬
‫דאס זעלבע האט מען געפונען אז אסאך‬ ‫מען טוט‪ ,‬און די צווייטע חלק וועט זיין אויפ'ן‬ ‫אוועקגעשטעלט דורך רבנים מומחים און‬
‫קהילות קדושות פון פאר די קריג האבן געהאט‬
‫אזא מנהג‪ ,‬א שטייגער ווי אין אונגארן טרעפן‬ ‫דער אמת איז אז רוב מוהלים‬
‫מיר אזא תקנה אין יאר תרמ"ז‪ ,‬וואס עס איז‬ ‫זענען גאר גוט‪ ,‬זיי קענען גוט‬
‫צווישן אנדערע גע'חתמ'עט דורך א זון פונעם‬ ‫די מלאכה‪ ,‬זיי זענען יראי השם‪,‬‬
‫כתב סופר‪ ,‬און עס שטייט צוגעצייכנט אן‬ ‫און אלעס איז ביי זיי אויפ'ן‬
‫אינטערעסאנטע לשון 'בשם אביו'‪ .‬עס איז‬ ‫בעסטן אופן וואס שייך‪ ,‬אבער‬
‫גע'חתמ'עט אויך דורך רבי מנחם הכהן כ"ץ זצ"ל‬ ‫פון דער אנדערער זייט איז‬
‫א תלמיד פון חת"ם סופר‪ ,‬און נאך גרויסע רבנים‪.‬‬ ‫דא א קליינע פראצענט וואס‬
‫דאס זעלבע טרעפן מיר אז אין שטאט אוהעל‬ ‫קענען נישט גוט די מלאכה‬
‫איז אין יאר תרס"א געווארן אוועקגעשטעלט‬
‫אזא תקנה ביי אן אסיפה‪ ,‬און די אסיפה ווערט‬ ‫חלק ההלכה‪ ,‬צי ער קען די הלכות פון מילה‪.‬‬ ‫מוהלים מומחים‪ ,‬און דער וועד וועט ארבעטן צו‬
‫אויך דערמאנט אין תשובת דברי יואל פון הרה"ק‬ ‫אקוראט דאס זעלבע ווי א שוחט‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫זיכער מאכן אז יעדער נייער מוהל וועט האבן א‬
‫מסאטמאר זצ"ל‪ .‬דאס זעלבע טרעפן מיר פונעם‬ ‫א שוחט נעמט א באזונדערע 'כתב הודעה' אויף‬
‫מנחת אלעזר פון מונקאטש זצ"ל וואס איז כידוע‬ ‫די אומנות‪ ,‬און א באזונדערע כתב קבלה אויף די‬ ‫'כתב קבלה'‪.‬‬
‫געווען א גרויסער מוהל‪ ,‬וואס ער שרייבט אין‬ ‫חלק ההלכה‪ ,‬דאס זעלבע וועט מען מאכן יעצט‬ ‫פונקט ווי יעדער ווייסט און פארשטייט‬
‫סימן רס"א סעיף א' אז מען זאל נישט זיין קיין‬ ‫פאר א דבר פשוט אז א שוחט מוז האבן א כתב‬
‫מוהל ָאן קיין רשות פון בי"ד וואס זאל זען אז ער‬ ‫ביי מילה‪.‬‬ ‫קבלה‪ ,‬ער קען זיין דער חשוב'סטער איד אין‬
‫„„דאכט זיך אז דער ענין פון א כתב קבלה איז‬ ‫בית המדרש‪ ,‬אבער אויב האט ער נישט קיין‬
‫קען מוהלות‪.‬‬ ‫כתב קבלה‪ ,‬קען ער נישט שחט'ן‪ ,‬און אויב ער‬
‫אן ענליכע זאך טרעפט מען אין שו"ת חתם‬ ‫שוין א באגריף פון די פריערדיגע יארן‪.‬‬ ‫שחט יא‪ ,‬איז עס ווי נבילה‪ .‬דאס זעלבע זאך‬
‫סופר וואס ער שרייבט אז ער האט געזען אז‬ ‫זאל זיין ביי מוהלים אז יעדער נייער מוהל זאל‬
‫געוויסע מוהלים קענען נישט מל'ען האט ער‬ ‫ריכטיג‪ .‬ביי דער אסיפה איז געווען‬ ‫מוזן האבן אזא כתב‪ .‬און אז עס זאל זיין אזא‬
‫מסדר געווען אז מען זאל דארפן מל'ען דוקא אין‬ ‫אויסגעלייגט א קונטרס מיט פארשידענע מראי‬
‫דער אנוועזנהייט פון א רב‪ .‬און אזוי טרעפט מען‬ ‫מקומות און דאקומענטן‪ ,‬וואס האט געצייגט‬
‫אין נאך און נאך מקורות אז עס איז שוין געווען‬
‫איינגעפירט נאך אסאך יארן צוריק אז א מוהל‬

‫זאל דארפן האבן א רשות צו מל'ען‪.‬‬
‫אזוי אויך שרייבט הגאון הגדול רבי משה‬
‫שטערנבוך שליט"א אין תשובות והנהגות אז‬
‫ליידער מאכט זיך אסאך פעלער ווי קינדער ווערן‬
‫גע'מל'ט דורך מוהלים וואס זענען נישט קיין‬
‫מומחים‪ ,‬און עס מאכט שווערע פראבלעמען‪,‬‬
‫שרייבט ער א צווייטע עצה אז עס זאל זיין א‬

‫מוהל וואס זאל זיין אנווענזנד בשעת'ן ברית‪.‬‬
‫אבער וואס מען זעט איז‪ ,‬ביידע זאכן‪ ,‬סיי‬
‫אז עס איז נישט קיין נייע פראבלעם‪ ,‬נאר מען‬

‫תמוז תשע״ט ‪35‬‬

‫הגאון אב״ד מכתב סופר שליט״א ביי אן אסיפה אינאיינעם מיט גדולי מנהיגי הדור כ״ק האדמורי״ם מדינוב‪ ,‬מגאלאנטא‪ ,‬מוויען און הגאון הגדול גאב״ד אבני שיש שליט״א‬

‫הגדול רבי פייוול כהן שליט"א‪ ,‬מח"ס בדי‬ ‫שטארקער צורך צו טון דערין‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫האט זיך אלץ געמוטשעט דערמיט‪ ,‬און סיי אז‬
‫השולחן‪ ,‬וואס האט זיך שטארק געוואלט‬ ‫אויסגעשמועסט מיט די רבנים שליט"א אז די‬ ‫עס איז שוין א פריערדיגע תקנה‪ ,‬נאר אמאל איז‬
‫משתתף זיין ביי דער אסיפה‪ ,‬נאר זיין מצב‬ ‫איינציגסטע עצה דאס צו אוועקשטעלן על‬ ‫געווען יעדער רב אויף זיין שטאט‪ ,‬און ער האט‬
‫הבריאות האט עס נישט ערלויבט‪ ,‬אבער ער‬ ‫געמאכט אזא תקנה‪ ,‬היינט ווען אידישקייט האט‬
‫איז בדעה אחד מיט די החלטות האסיפה‪ .‬דאס‬ ‫מכונו איז דורך דעם וועד‪.‬‬ ‫זיך אנדערש אויסגעשטעלט דא אין אמעריקע‬
‫זעלבע איז מיט נאך פילע גדולי ישראל פון אלע‬ ‫די רבנים שליט"א האבן געבעטן די גרויסע‬ ‫דארף מען מאכן די תקנה אויף דעם סארט אופן‪,‬‬
‫רבנים און אדמורי"ם שליט"א אז זיי זאלן זאגן‬ ‫דורכ'ן צוזאמברענגען אלע רבנים און צוזאמען‬
‫שיכטן פון כלל ישראל‪.‬‬ ‫פאר זייער ציבור אז זיי זאלן נישט נעמען קיין‬ ‫מאכן די החלטה און אוועקשטעלן די תקנה מיד‬
‫„„אויף ווען איז דער פלאן אז די נייע תקנה‬ ‫נייעם מוהל נאר איינער וואס האט א כתב‬
‫זאל זיין אין קראפט‪ ,‬און אז יעדער מוהל זאל‬ ‫קבלה‪ ,‬און אז די רבנים וועלן הייסן‪ ,‬וועט דער‬ ‫ולדורות‪.‬‬
‫ציבור פאלגן‪ ,‬און א מוהל וואס וועט וועלן אז‬ ‫„„אויב איז שייך צו הערן‪ ,‬אויף וועלכע אופנים‬
‫שוין פאקטיש האבן א כתב קבלה?‬ ‫מען זאל אים נעמען פאר ברית'ן‪ ,‬וועט זיכער‬
‫מאכן צו האבן א כתב קבלה‪ .‬אזוי וועט די תקנה‬ ‫גייט מען אינפארסירן די החלטת האסיפה?‬
‫מען האלט נאך אינמיטן די לעצטע פאזעס‬ ‫אויטאמאטיש אינפארסירט ווערן‪ ,‬ווייל א נייער‬
‫פון עס אריינברענגען אין קראפט‪.‬‬ ‫מוהל ָאן א כתב קבלה וועט בלייבן ָאן קיין‬ ‫ביי דער אסיפה האבן זיך משתתף געווען‬
‫רבנים און אדמורי"ם שליט"א פון אלע שיכטן‬
‫צום ערשט ווערט אין די יעצטגע טעג‬ ‫ברית'ן‪.‬‬ ‫און קרייזן‪ ,‬מען האט געהערט די דרשות‪ ,‬און‬
‫פארענדיגט די היסטארישע קול קורא ווי‬ ‫איך וויל מציין זיין אז די אנגענומענע‬ ‫קיינער איז נישט געווען מחולק און יעדער‬
‫רבנים און גדולי ישראל פון אלע שיכטן און‬ ‫החלטה פון די אסיפה איז נישט נאר געווען די‬ ‫האט איינשטימיג געהאלטן אז דאס איז גאר א‬
‫קרייזן פון כלל ישראל אין אמעריקע וועלן זיין‬ ‫מיינונג פון די רבנים וואס האבן זיך משתתף‬
‫אונטערגעשריבן‪ ,‬ובתוכם אסאך רבנים וועלכע‬ ‫געווען ביי דער אסיפה‪ ,‬נאר אויך חשוב'ע רבנים‬ ‫וויכטיגע זאך‪.‬‬
‫האבן זיך נישט משתתף געווען ביי די אסיפה‬ ‫פון אלע שיכטן און קרייזן וועלכע האבן זיך‬ ‫עס איז געווען גאר שטארקע דרשות פון די‬
‫צוליב סיי וועלכע סיבה‪ .‬דער קול קורא וועט‬ ‫נישט געקענט משתתף זיין ביי דער אסיפה האבן‬ ‫רבנים וואס זענען אקטיוו פארמישט אין דעם‪,‬‬
‫אויפפאדערן כלל ישראל זיך צו שטעלן אויף‬ ‫ווי דער פאלטישאנער ראב"ד‪ ,‬דער דינובער‬
‫דער זייט פון גדולי ישראל און האלטן די תקנה‪.‬‬ ‫גאר שטארק מחזק געווען די החלטה‪.‬‬ ‫רבי‪ ,‬דער וויענער רב‪ ,‬דער גאלאנטער רבי‪,‬‬
‫דער פלאן איז אז ווי נאר דער קול קורא איז‬ ‫א דוגמא איז דער בארימטער פוסק הגאון‬ ‫און זיי האבן כולם פה אחד ארויסגעברענגט‬
‫אינדרויסן‪ ,‬וועט די תקנה חל זיין‪ ,‬און מען וועט‬ ‫דעם פראבלעם וואס עס איז יעצט דא‪ ,‬און דער‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪36‬‬

‫ברית מילה כתיקונה‬

‫נישט אזוי שנעל‪ ...‬בעפאר מען איז‬ ‫הגאון רבי שמעון שרייבער שליט"א‪ ,‬אב"ד מכתב סופר‪ ,‬איז מוסיף עטליכע נקודות‬
‫צוגעטרעטן צו דער יעצטיגער אסיפה זענען די‬ ‫איבער דעם ענין און סגולה פון ברית מילה כתיקונה‪:‬‬
‫רבנים אסאך געזיצן און דן געווען אויף וועלכע‬
‫אופן מען זאל מסדר זיין דעם ענין‪ .‬מען האט‬ ‫עס איז דא א ספר סוד השם‪ ,‬א פריערדיגער ספר‪ ,‬וועלכע שרייבט אז דער גאנצער‬
‫דן געווען וועמען מען זאל אלץ מחייב זיין מיט‬ ‫עתיד פונעם קינד איז תלוי אינעם ברית מילה‪.‬‬
‫א כתב קבלה‪ .‬זאל מען יעדן מחייב זיין אפילו‬
‫לאנגיעריגע מוהלים‪ ,‬אדער נאר יונגערע‪ ,‬אדער‬ ‫פון יעב"ץ שטייט אז בשעת מען רייסט די פריעה‪ ,‬נעמט מען אוועק די דינים פונעם‬
‫גאר נאר די נייע וועלכע גייען אריין אין דעם‬ ‫קינד‪ ,‬און דאס איז באמת אלע ענינים פונעם ברית לויט'ן אריז"ל‪ ,‬צו אוועקנעמען אלע‬

‫פעלד פון היינט און ווייטער‪.‬‬ ‫דינים וואס ווארטן אויפ'ן קינד‪ ,‬און מען ברענגט רחמים‪.‬‬
‫נאך וואס די רבנים האבן א לענגערע צייט‬ ‫ביי מציצה שטייט אז דורך דעם נעמט מען אוועק אלע דינים פון דעם קינד‪.‬‬
‫דן געווען דערין האט מען מחליט געווען אז דער‬ ‫פון אבני נזר שטייט א שמועס בנוגע דעם וואס געוויסע האבן געזאגט אז מען דארף‬
‫ענין פון דעם חיוב אויף א כתב קבלה וועט נאר‬ ‫נישט קיין מציצה‪ ,‬שרייבט ער א שארפע לשון אז ווער איז א נאר צו זאגן אז מען זאל‬
‫זיין פאר נייע מוהלים פון היינט און ווייטער‪ ,‬און‬ ‫אוועקנעמען מציצה פונעם קינד‪ ,‬עס נעמט דאך אוועק אלע דינים פונעם קינד‪ ,‬און דער‬
‫איינער וואס האט שוין גע'מל'ט‪  ‬וועט מען נישט‬
‫גאנצער עתיד פונעם קינד איז תלוי אין מציצה‪.‬‬
‫'פאדערן' אז ער זאל האבן א כתב קבלה‪.‬‬ ‫א באזונדערע זאך געפינען מיר אין ים של שלמה‪ ,‬אז דער מנהג ישראל איז אז מען‬
‫אבער ווי געשמועסט האבן פילע מוהלים‪,‬‬ ‫לייגט אריין די ערלה אין עפר‪ ,‬וואס דורך דעם איז מען מחליש די כוח התאווה פונעם‬
‫אפילו עלטערע לאנגיעריגע מוהלים‪ ,‬זיך שוין‬
‫געוואנדן מיט א בקשה פאר א כתב קבלה‪ ,‬און‬ ‫קינד‪.‬‬
‫עס איז ערווארטעט אז גאר אסאך וועלן זיך‬ ‫נאך שטייט אין ספרים אז די "ערלה" איז מרומז אויפ'ן "נחש"‪ .‬דאס מיינט די קטריגים‪.‬‬
‫ווענדן‪ .‬און עס איז גאר א געוואלדיגע זאך אז‬ ‫און מיט דעם וואס מען לייגט די ערלה אין עפר‪ ,‬בבחינת "נחש עפר לחמו"‪ ,‬ווערט ער‬
‫ווי מער זאלן דאס האבן‪ ,‬אבער פארלאנגען‪ ,‬דאס‬ ‫שטיל און איז נישט מקטרג חלילה אויפ'ן קינד און לאזט אים מקיים זיין תורה און מצוות‪,‬‬
‫וועט מען נאר פון נייע מוהלים‪ .‬מיר האפן בע"ה‬
‫אז ביז אפאר חדשים וועט מען שוין פארלאנגען‬ ‫און ווי עס שטייט אין פסוק "אם רעב שונאך האכילהו לחם"‪.‬‬
‫פון יעדן נייעם מוהל אזא כתב‪ ,‬און די תקנה וועט‬
‫שליט"א וועלכער גיט זיך אפ מיט דעם חלק פון‬ ‫עס אנהייבן איינהאלטן‪.‬‬
‫זיין אין קראפט‪.‬‬ ‫פאקטיש באשטעטיגן די כתב קבלה‪.‬‬ ‫יעצט ווען מיר רעדן‪ ,‬האלטן מיר ביים‬
‫איך וויל זייער קלאר ארויסברענגען אז‬ ‫ארויסגעבן א שיינע צאל כתב קבלה'ס‪ ,‬נאכדעם‬
‫נישט מען זאל פארשטיין פון מיינע ווערטער‬ ‫דער סדר וואס מען האט איינגעשטעלט‬ ‫וואס חשוב'ע און אנערקענטע מוהלים וועלכע‬
‫אז אן עלטערער מוהל איז אייביג בעסער ווי‬ ‫איז אז צום ערשט דארף דער מוהל אויספילן‬ ‫מל'ען שוין עטליכע יאר קינדער‪ ,‬האבן זיך‬
‫א יונגערער‪ ,‬דאס איז נישט ריכטיג‪ ,‬און די זאך‬ ‫אן אפליקאציע מיט פארשידענע פרטים‪ ,‬און‬ ‫מרצונם הטוב געוואנדן צום וועד כדי מחזק צו‬
‫האט נישט קיין כללים‪ ,‬און אין אסאך פעלער קען‬ ‫ער שיקט דאס אריין צום וועד‪ .‬דאן דארף מען‬ ‫זיין דעם ענין‪ ‬און נאכגעקומען אלע פארשריפטן‬
‫אמאל א יונגער מוהל‪ ,‬וואס האט זיך נארוואס‬ ‫אויספילן א צעטל איבער די פראקטישע חלק‪,‬‬ ‫וואס דער וועד פארלאנגט – כאטש לויט די‬
‫איינגעהאנדלט‪  ‬דעם כתב קבלה אבער מ'זעט‬ ‫וואס דארט זעט מען אויב ער קען בכלל די‬ ‫החלטה איז דער חיוב צו נעמען קבלה נאר אויף‬
‫אז ער האט גוטע און געלונגענע הענט‪ ,‬זיין‬ ‫אומנות‪ .‬ווי אויך א כתב הודעה פון א מוהל‬ ‫נייע מוהלים – און מען וועט זיי ארויסגעבן א‬
‫פונקט אזוי גוט און אמאל נאך בעסער פון אסאך‬ ‫מומחה וואס האט אים געזען מל'ען און איז‬
‫לאנגיעריגע מוהלים‪ .‬עס איז באמת נישט דא‬ ‫מעיד אז ער יכול'ט‪ .‬אויב דער וועד איז מאשר‬ ‫כתב קבלה‪.‬‬
‫די אלע‪ ‬זאכן וועט דער מוהל דורכגיין א קורצע‬ ‫אויך ווערט יעדן טאג ארויסגעגעבן פרישע‬
‫קיין כלל אין דעם‪.‬‬ ‫בחינה צו זען צי ער איז באקאנט אין די וויכטיגע‬ ‫אפליקאציעס פאר מוהלים וואס ווענדן זיך צום‬
‫כל זמן א מוהל פארמאגט נישט די כתב‬ ‫הלכות פון מילה וואס איז נוגע למעשה‪ .‬און‬ ‫וועד‪ ,‬אבער אפיציעל אריינגיין אין קראפט איז‬
‫קבלה קען ער מל'ען אויב ער האט אן עומד על‬ ‫נאך וואס מען באשטעטיגט אז ער קען טאקע‬ ‫ערווארטעט נאר נאך וואס דער קול קורא וועט‬
‫גביו וואס מאכט זיכער אז אלעס וואס דער מוהל‬ ‫די הלכות און אלעס ארום‪ ,‬וועט דער כתב קבלה‬
‫ווערן גע'חתמ'ט דורך די רבני הוועד‪ ,‬און עס‬ ‫זיין אינדרויסן‪.‬‬
‫טוט איז כדת וכהלכה‪.‬‬ ‫וועט ארויסגעשיקט ווערן צום מוהל‪ .‬נאכדעם‬ ‫„„וואס איז דער סדר צו באקומען א כתב‬
‫דער אויבערשטער זאל העלפן אז אין דעם‬ ‫וועט דער וועד מפרסם זיין די אלע וואס זענען‬
‫זכות וואס מען זוכט צו מאכן א תיקון אין ברית‬ ‫קבלה?‬
‫מילה זאל מען שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה‬ ‫"מאושרים"‪.‬‬
‫„„אויף ווען איז דער פלאן צו האלטן ביי א‬ ‫פארהאן א וועד מיט אירע רבנים און גאונים‪,‬‬
‫בזכות חתן דמים למולות ‪.‬‬ ‫מצב אז יעדער איינציגער מוהל זאל האבן א‬ ‫די אפיציעלע רבני הוועד‪ ,‬הלא המה כ"ק אדמו"ר‬
‫כתב קבלה‪ ,‬און ָאן דעם וועט מען נישט קענען‬ ‫מדינוב שליט"א‪ ,‬כ"ק אדמו"ר מוויען שליט"א‪,‬‬
‫כ"ק אדמו"ר מגאלאנטא שליט"א וואס זיי אלע‬
‫מאכן קיין ברית?‬ ‫זענען לאנגיעריגע מוהלים מומחים‪ .‬בראש פון‬
‫דעם וועד איז הגה"צ אב"ד אבני שיש פאלטישאן‬

‫תמוז תשע״ט ‪37‬‬

‫בס"ד גליון ק לישראל‬
‫לישראל‪,‬‬ ‫צו מפרסם זיין‪ ,‬פארשפרייטן און מחזק זיין דאס לערנען חק‬ ‫להימשברואארל‬ ‫חק‬
‫ווי עס האבן געטון אבותינו ורבותינו הק' משנות דור ודור ‪.‬‬

‫גליון ז'‬

‫תמוז תשע"ט לפ"ק‬

‫אידן דערציילן ז‬ ‫אונזער טעגליכער געברויך‬

‫פארמיטאג א ראש‪-‬הישיבה און‬ ‫עס איז זומער אויף דער וועלט‪ ,‬דער מענטש איז קובע א טעגליכן שיעור אין‬
‫נאכמיטאג א בעל‪-‬הבית‬
‫עולם געפינט זיך אונטערוועגנס אויף די חק ישראל‪ ,‬טוט ער דערמיט אין עטליכע‬
‫לכבוד מפעל הנודע לתהילה חק לישראל‪.‬‬
‫שאסייען‪ ,‬אויפן לאנג וועג צו די אפרו יארן דערגרייכן און קונה זיין גרויסע‬
‫זעענדיג דעם הערליכן בלעטל איבער דאס חשיבות‬
‫פון לערנען חק לישראל‪ ,‬האב איך געוואלט איבערגעבן‬ ‫צענטערן‪ ,‬און ווי פארשטענדליך זענען מקצועות התורה‪.‬‬
‫אן עפיזאד‪ ,‬בדידי הוה עובדא‪ ,‬וואס איך האב‬
‫אין איינס פון די אלטע דרוקן פון ספר‬ ‫מיר אנגעוויזן אויף ספעציעלע שמירה‬
‫בייגעוואוינט ביי מורי ורבי הרה"ק מקאשוי זצ"ל‪.‬‬ ‫אין דעם יעצטיגן סעזאן‪.‬‬
‫חק לישראל איז פארהאן א הקדמה‪,‬‬
‫מיט יארן צוריק האב איך געהאט א הייליגע חזקה צו‬
‫זיין דער שאפער פון הרה"ק מקאשוי זצ"ל‪ .‬איך פלעג‬ ‫פונקט ווי מיר פארשטייען אז מיר וואס אנגעבליך האט דאס דער הייליגער‬
‫אים אהיים דרייוון נאכמיטאג פון ישיבה וואו ער האט‬
‫געדינט אלס ראש ישיבה און פארגעלערנט שיעורים‬ ‫חיד"א ז"ל געשריבן‪ ,‬ווי‬ ‫מיר אלע‬ ‫דארפן פארמאגן‬
‫פאלגענד‪ :‬און עס פאסט‬ ‫פארשטייען אז‬ ‫פאסיגע קליידונג און‬
‫פאר די בחורים‪.‬‬ ‫אז מען זאל לערנען דעם‬ ‫דער גוף פארלאנגט‬ ‫אנדערע פארשידענע‬
‫לימוד פון חק לישראל‬ ‫מיר זאלן אים‬ ‫צוגעהערן פאר אונזערע‬
‫אונטערוועגנס‪ ,‬הויפטזעכליך ווען מיר פלעגן פארן‬
‫לאנגע רייזעס‪ ,‬פלעגט דער רב מיטברענגען א ספר'ל‬ ‫מיט א פרייליכקייט‬ ‫פיטערן מיט עסן‪,‬‬ ‫טאג טעגליכע געברויכן‪.‬‬
‫אין וועלכע ער פלעגט מעיין זיין אין לויף פונעם וועג‪,‬‬ ‫און אויפגעלייגט‪ ,‬והחי‬ ‫טרינקען און‬
‫ווי אויך פלעגן מיר צומאל ארומרעדן על דא ועל הא‪.‬‬ ‫יתן אל לבו וויפיל‬ ‫צומאל עפעס‬ ‫גענוי די זעלבע‬
‫שעות ער פארלירט‬
‫געווען איז אמאל וואס איך האב געזען ווי דער קאשוי‬ ‫מיט צרכי הגוף און‬ ‫דארף ווי פארשטעדליך‬
‫רב האט געהאלטן איז זיינע הענט א חק לישראל‪ ,‬האב‬ ‫אנדערע געברויכן‪,‬‬ ‫זיין מיט לימוד התורה‪.‬‬
‫איך אים מיט אן איידלקייט געפרעגט‪ :‬ילמדנו רבינו‪,‬‬ ‫באקוועמליכקייטן און‬
‫דער רב האלט א חק אין די הענט‪ ,‬לויט ווי עכ"פ איך‬ ‫תענוגים‪ .‬דערפאר איז‬ ‫די תורה איז אונזער‬
‫ווייס‪ ,‬איז איינגעפירט אז א בעל הבית זאל לערנען חק‬
‫לישראל‪ ,‬דאס קען מען פארשטיין‪ ,‬אבער אז א ראש‬ ‫לעבהאפט‪ ,‬און אנדעם‬
‫זענען מיר ווי טויטע‪ ,‬כי‬
‫ישיבה זאל לערנען חק לישראל?‪...‬‬
‫כדאי‪ ,‬אז פאר'ן כבוד‬ ‫אינדערזייט אויך…‬ ‫חיים הוא למוצאיהם‪.‬‬
‫נאכ'ן אריינקלערן א קורצע וויילע‪ ,‬האט מיר דער רב‬ ‫פונעם אויבערשטן זאל‬ ‫און אפגערעדט אויב די‬
‫געזאגט‪ :‬איר זענט גערעכט‪ ,‬פארמיטאג בין איך טאקע‬
‫א ראש ישיבה‪ ,‬אבער נאכמיטאג בין איך א בעל‪-‬‬ ‫מען זיך אנגארטלען‬ ‫תורה וואס מיר לערנען‬
‫הבית‪ ...‬דערפאר דארף איך נאכמיטאג לערנען 'חק'‪...‬‬
‫און אים דינען מיט'ן לערנען תורה‪ ,‬און אין‬ ‫איז א שיעור קבוע ח"ק ולא יעבור‪.‬‬
‫ווי פארשטענדליך איז דאס נאר אן אויסדרוק וואס‬
‫דער אדם גדול האט זיך געלאזט אויסדריקן‪ ,‬אבער‬ ‫אבער‪ ,‬ביים לערנען זעלבסט דעם זכות וועט אונז דער אויבערשטער‬
‫שיחת חולין של תלמידי חכמים צריכין לימוד‪ ,‬ווען‬ ‫פארשטייען מיר אויך אז עס איז בכלל שענקן אורך ימים און שנות חיים‪ ,‬און‬
‫דאס איז א שטארקער לקח פאר אונז‪ ,‬אז אויך דער‬ ‫נישט גענוג דאס וואס מיר לערנען בלויז דער זכות התורה וועט מגין זיין עס זאל‬
‫ראש ישיבה און פערזענליכקייט‪ ,‬וועלכער איז משכמו‬ ‫אן עמוד גמרא א טאג‪ ,‬אדער עטליכע נישט פארקומען קיינע שטרויכלונגען און‬
‫ולמעלה גבוה‪ ,‬און איז עוסק בעניני הכלל והפרט‪,‬‬ ‫פסוקים חומש‪ ,‬אדער א פרק צוויי אומגליקן רח"ל‪ ,‬ע"כ‪.‬‬
‫דארף שפירן פאר וויכטיג מקדיש צו זיין א שיעור קבוע‬
‫וואס דעמאלט זאל ער זיין ווי א בעל הבית און לערנען‬ ‫זאל דער אויבערשטער העלפן אז אין‬ ‫משניות‪ .‬און ווי חז"ל זאגן (קידושין ל‪).‬‬
‫לעולם ישלש אדם שנותיו‪ ,‬שליש במקרא‬
‫דעם לימוד המסוגל לישועות בכל הענינים‪.‬‬ ‫זכות וואס טויזנטער אידן טוען פארזעצן‬
‫צו לערנען דעם סדר החק אין די יעצטיגע‬ ‫ושליש במשנה ושליש בתלמוד"‪.‬‬
‫פארזעצונג אויף זייט ב'>>>‬
‫דער מסורת'דיגער לימוד הק' חק אונטערוועגנס סעזאנען‪ ,‬זאל די תורה‬
‫לישראל טוט גאר פארווירקליכן די היטן אויף אונז און ברענגען כל מילי‬

‫דמיטב‪ ,‬אמן‪8.‬‬ ‫אויבנדערמאנטע ווערטער פון חז"ל אין‬
‫פולן זין‪ .‬וויבאלד דער לימוד אנטהאלט‬

‫אין זיך מערערע חלקים פון די תורה‬

‫הק'‪ ,‬און דורכדעם וואס דער‬

‫הגליון נתנדב ע״י‪ :‬הרה״ח הנגיד ר׳ יעקב קליין שליט״א לע"נ הרה״צ רבי אלעזר מרדכי בן רבי גדליהו אהרן זצוק"ל רב דקהילת ברסלב צפת‬

‫אידן דערציילן ז‬ ‫הייליגע בריוו מיט הנהגות קודש פון הרה"ק דער‬
‫מעזריטשער מגיד זיע"א צו זיין תלמיד דער הייליגער‬
‫דער קאשויער רב וועלכער איז געווען אן איש מורם מעם‪,‬‬ ‫בעל התניא זיע"א איבער לערנען יעדן טאג דעם הייליגן‬
‫האט געוואוסט און געשפירט פאר וויכטיג אז ווען עס קומט‬
‫צו לערנען חק דאן לייגט מען אלע כלל אנגעלעגנהייטן אין‬ ‫לימוד חק לישראל‬

‫א זייט‪ ,‬און מען טוט וואס מ'ברויך‪.‬‬ ‫און פאפולערער לימוד שלחן ערוך הרב‬ ‫צו דער רעדאקציע איז אריינגעשיקט‬
‫וואס דער בעל התניא האט פארפאסט‪,‬‬ ‫געווארן א הייליגער בריוו וועלכע איז‬
‫איבריג צו שרייבן דער רושם וואס דער אויבנדערמאנטער‬ ‫האט ער אנגעהויבן שרייבן זייענדיג‬ ‫געדרוקט אין ספה"ק אגרות קודש‬
‫עפיזאד האט איבערגעלאזט אויף מיר זעלבסט‪ ,‬ווען ב"ה‬ ‫אזוי ווי יונג ווי ביי די פינף און צוואנציג‬ ‫(הוספות‪ ,‬מכתב קפז)‪ ,‬געשריבן געווארן‬
‫איך האב די זכי' צו לערנען יעדן טאג דעם שיעור אין חק‪,‬‬ ‫יאר‪ ,‬ווען דער מעזריטשער מגיד האט‬ ‫דורך הרה"ק המגיד ממעזריטש זיע"א צו‬
‫און איבריג צו זאגן אז דער גאנצער טאג גייט אנדערש נאכ'ן‬ ‫אים דעמאלט באפוילן צו פארפאסן די‬ ‫תלמידו הנאמן הרה"ק הבעל התניא זי"ע‪.‬‬

‫לערנען דעם שיעור אין 'חק‪.‬‬ ‫לעכטיגע חיבורים‪.‬‬ ‫איבריג צו באטאנען‬
‫יעקב קליין‬ ‫דעם געוואלדיגן קשר‬
‫פה מאנסי יצ"ו‬ ‫אינעם‬ ‫אלזא‪,‬‬ ‫בעבותות אהבה וואס‬
‫תלמידו של הרה"ק מקאשוי זצ"ל‬ ‫דער הייליגער בעל‬
‫בייגעלייגטן בריוו‬ ‫התניא האט גענאסן‬
‫‪8‬‬ ‫פון רבו ומאורו דער‬
‫שרייבט דער‬ ‫מעזריטשער מגיד‪,‬‬
‫און ווי באקאנט‪ ,‬אז‬
‫'חק' אין דער פאמיליע‬ ‫מעזריטשער מגיד צו‬ ‫טראצדעם וואס דער‬
‫בעל התניא האט‬
‫איך וועל מודה זיין אז חק לישראל פלעג איך שוין לערנען‬ ‫זיין תלמיד דער בעל‬ ‫זיך געטראפן מיט'ן‬
‫נאך אסאך בעפאר דער גליון איז ערשינען‪ ...‬שוין אין מיינע‬ ‫בעש"ט הק' זי"ע בלויז‬
‫יונגע יארן‪ ,‬אלס בחור אין ישיבה‪ ,‬פלעג איך פיל הערן און‬ ‫התניא ווי פאלגענד‪:‬‬ ‫איינמאל זייענדיג‬
‫לערנען איבער די געוואלדיגע מעלות פון האבן א שיעור‬ ‫אינעם יונגן עלטער פון‬
‫קובע אינעם לימוד חק לישראל‪ ,‬און ב"ה אז איך פראביר‬ ‫"איך וועל נאכאמאל‬ ‫דריי יאר אלט‪ ,‬האט‬
‫זיך נישט צו לייגן שלאפן בעפאר איך האב געלערנט דעם‬ ‫מבטל זיין מיין רצון און‬ ‫זיך אבער דער בעל‬
‫שרייבן פאר אים א סדר‬ ‫התניא אויסגעדרוקט‬
‫טעגליכן שיעור‪.‬‬ ‫הלימוד ווי פאלגענד"‪:‬‬ ‫אויפ'ן בעש"ט‪ :‬ר"ר‬
‫ברוך פון מעזיבוש‬
‫אבער לעצטנס האבן מיר מוסיף געווען נאך א פעולה‬ ‫"אינדערפרי בעפאר'ן‬ ‫איז א גשמיות'דיגער‬
‫חשובה לתורה ולתעודה וואס איך שפיר פאר א פליכט‬ ‫דאווענען זאל ער‬ ‫אייניקל פונעם בעש"ט‬
‫מיטצוטיילן מיט אנדערע און מעגליך וועלן זיך אנדערע‬ ‫לערנען בלויז נגלה‪ ,‬און‬ ‫הק'‪ ,‬און איך בין א‬
‫לערנען דערפון און דאס אויך איינפירן ביי זיי אין פאמיליע‪.‬‬ ‫דווקא הלכה‪ .‬און מיט‬ ‫רוחניות'דיגער אייניקל‬
‫די תפילין דרבינו תם‬ ‫פונעם בעש"ט הק'‪.‬‬
‫מיר האבן לעצטנס איינגעפירט אז דער גאנצע פאמילע‬ ‫זאל ער לערנען דעם‬
‫איז איינגעשפאנט אינעם לימוד חק לישראל‪ ,‬יעדער‬ ‫חק לישראל מ'די יום‬ ‫פארהאן וועלכע טוען אנדייטן אן‬
‫לערנט דאס יעדן טאג מיט א פעסטקייט כיתד שלא‬ ‫ערקלערונג אין אט די ווערטער פונעם‬
‫תמוט‪ ,‬און פארהאן יעדן מוצאי שבת א טעלעפאנישער‬ ‫ביומו'"‪.‬‬ ‫בעל התניא‪ ,‬אז דאס איז וויבאלד זיין‬
‫צוזאמענגעשפרעך ווען יעדער דערציילט זייער ערפארונג‪,‬‬ ‫הויפט מורה דרך אין עבודת השי"ת איז‬
‫שאלות און תשובות איבער'ן לימוד חק לישראל‪ ,‬און דאס‬ ‫דערנאך שרייבט‬ ‫געווען דער מעזריטשער מגיד וואס ער‬
‫איז געווען מגדולי תלמידי הבעש"ט זי"ע‪,‬‬
‫געט אונז דעם צוזאמענארטיגן שטופ אויף ווייטער‪.‬‬ ‫ווייטער דער‬ ‫דערפאר האט ער זיך גערעכנט אלס דער‬
‫רוחניות'דיגער אייניקל פונעם בעש"ט הק'‬
‫מעזריטשער מגיד‬
‫זי"ע‪.‬‬
‫הייליגע‬ ‫אייניגע‬
‫ווי אויך איז באקאנט אז דער הייליגער‬
‫די וואכן ריקן זיך שוין און דער שיעור גייט בס"ד אן אין פולן‬ ‫אנווייזונדער ווי אזוי דער בעל התניא זאל‬
‫קראפט‪ ,‬און אט אט הייבן מיר שוין אן ספר דברים‪.‬‬
‫זיך פירן‪.‬‬

‫ינ‪.‬ג‪.‬‬ ‫א דאנק פאר אלע אייערע חשוב'ע פעולות‪.‬‬ ‫"איבריג ארויסצוברענגען וואס דער בריוו‬
‫ברוקלין‬ ‫לערנט אונז‪ .‬דער לימוד 'חק לישראל' איז‬
‫‪8‬‬ ‫געווען א קביעות'דיגער טעגליכער לימוד‬
‫ביי אונזערע רבי'ס תלמידי הבעש"ט זי"ע‬
‫יישר כח מפעל חק לישראל‬ ‫ותלמידיהם אחריהם נבג"מ‪ ,‬און פאר אונז‬
‫כלל ישראל אידן‪ ,‬בלייבט נאר איבער‬
‫איך בין פון די אידן וועלכע פלעגן לייידער נישט צופיל‬ ‫צו גיין אין זייערע וועגן און קובע זיין צו‬
‫מחשיב זיין דער געוואלדיגן לימוד חק לישראל‪ ,‬און אין ליכט‬ ‫לערנען "מדי יום ביומו" דעם טעגליכן‬
‫פון אייער גליון האב איך ב"ה באקומען דעם 'השגה' וואס‬
‫דאס באדייט לערנען חק יעדן טאג און אירע געוואלדיגע‬ ‫שיעור אין חק"‪.‬‬
‫מעלות‪ ,‬און א דאנק דעם בין איך זוכה צו לערנען יעדן טאג‬
‫דעם שיעור אוין חק‪ ,‬און איבריג צו זאגן אז דאס שטעלט‬ ‫מפעל החוק‪ :‬נתייסדה לע"נ רבותינו הק' שושילתא דדהבא לבית צאנז‪ ,‬שעודדו את צאן מרעיתם להתדבק‬
‫בלימוד הק' "חק לישראל" בכל יום ויום‬
‫דער טאן פון מיין גאנצן טאג‪.‬‬
‫ה"ה מרן קוה"ק רשכבה"ג בעל הדברי חיים זי"ע אבד"ק צאנז‪ ,‬בנו מ"מ מרן הרה"ק רבי אהרן אבד"ק צאנז בנו מ"מ מרן‬
‫א יישר כח מפעל חק לישראל‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אריה לייבוש זי"ע אבד"ק צאנז‪ ,‬בנו מ"מ מרן הרה"ק רבי מרדכי זאב זי"ע הי"ד אבד"ק צאנז‪ ,‬בנו מרן הרה"ק‬

‫ידידכם (‪)-‬‬ ‫רבי ברוך זי"ע הי"ד אבד"ק גריבוב ורב הצעיר בצאנז‪.‬‬
‫זכותם הק' וזכות כל הצדיקים הק' שיסדו וחזקו את לימוד הקדוש הזה יגן בעד כל הלומדים החשובים‬

‫להתברך בכל מילי דמיטב ויתקיים ברכת הצדיקים פרנסה בשפע רב ובנקל‬

‫‪MIFAL HACHOK | 991 WILLOUGHBY SUITE 200 BROOKLYN NY 11211 | 718.506.9365 | [email protected]‬‬

‫| גדול מרבן שמו |‬

‫דער גאון בתורה‬
‫וגדול בנסתר‪ ,‬דער‬
‫רב‪ ,‬ראש ישיבה‪,‬‬

‫מפפומאנסנהוקחגזאםהוצ"ןועקמקז"קררוילבביהל–‬

‫דער "רמ"ע מפאנו"‬

‫פרק א'‬ ‫יינער פון די גאר בארימטע גדולי ישראלא‬

‫"זה ינחמנ"ו ממעשנו‬ ‫וואס האבן אויפגעשיינט דעם האריזאנט‬
‫ומעצבון ידינו"‬ ‫אין איטאליע‪ ,‬איז דער הייליגער גאון און‬

‫אין יאר ש"ח האט אויפגעבליצט א ליכטיגקייט אין שטוב פון רבי יצחק‬ ‫מקובל אלוקי דער רמ"ע מפאנו‪.‬‬
‫ברכיה מפאנו‪ ,‬אין שטאט באלאניע אין איטאליע‪ ,‬ווען עס איז אים געבוירן‬ ‫ער איז געווען אן איש האשכולות מיט‬
‫געווארן א יונגעלע וועמען ער האט א נאמען געגעבן מנחם עזריה‪ .‬ר' יצחק‬ ‫גאר גרויסע פעאיגקייטן‪ :‬ער האט געדינט אלס רב און‬
‫ברכיה האט אריגינעל געשטאמט פונעם קליינעם היסטארישן איטאליענעם‬ ‫ראש ישיבה; ער האט פארפאסט צענדליגער בארימטע‬
‫שטעטל פאנו‪ ,‬און אצינד האט ער געוואוינט אין באלאניע‪ ,‬וואו ער איז געווען‬ ‫ספרים אויף תורת הנגלה און אויף תורת הנסתר; ער איז‬
‫פאררעכנט פאר איינע פון די אנגעזעענע שטאטסלייט‪ ,‬און האט געשטאמט‬ ‫געווען באפריינדעט מיט אזעלכע לייבן ווי דער הייליגער‬
‫פון די בארימטע מיוחס'דיגע "פאנו" פאמיליע‪ ,‬וואס זענען געווען פאררעכנט‬ ‫בית יוסף און דער הייליגער רמ"ק; ער האט זוכה געווען‬
‫אז ס'איז געווען "תורה וגדולה התאחדו על שולחנו"‪,‬‬
‫אלס "שרים וסגנים"‪.‬‬ ‫און ער האט געהאט אן אומגעהויערער השפעה אויפ'ן‬
‫אין יאר שכ"ז זענען די אידן פארטריבן געווארן פון באלאניע‪ ,‬און דאן‬
‫האבן זיי זיך באזעצט צוערשט אין מאנטאווע‪ ,‬און דאן אין שטאט פירארא‬ ‫איטאליענער אידנטום – אנגעהויבן פון אלס בחור!‬
‫(וואו עס האט יארן שפעטער געוואוינט דער בארימטער גאון רבי יצחק‬ ‫לעבנדיג אינעם דור פון אזעלכע גרויסע לייבן ווי‬
‫לאמפרונטי זצ"ל‪ ,‬בעל "פחד יצחק"‪ ,‬וועמען מיר האבן אויספירליך באשריבן‬ ‫דער הייליגער אריז"ל און רמ"ק‪ ,‬בית יוסף און מבי"ט‪,‬‬
‫האט פארט דער רמ"ע מפאנו ארויסגעשטארט מיט‬
‫אינעם מ ָאמענט‪ ,‬חג הפסח תשע"ו)‪.‬‬ ‫זיין אייגנארטיגקייט און גדלות אין אלע הינזיכטן‪,‬‬
‫דער קליינער מנחם עזריה האט בליץ שנעל ארויסגעשטארט אלס‬ ‫אריינגייענדיג אין אידישער היסטאריע אלס אן‬
‫פלייסיגער לערנער‪ ,‬און האט זיך אנגעפילט זיין זאפאס מיט גמרא און הלכה‪,‬‬
‫ווערנדיג ברייט‪-‬בארימט אלס אויפגייענדער שטערן אינעם דעמאלטיגן‬ ‫אנערקענטער אויטאריטעט לשעה ולדורות‪.‬‬
‫איטאליענער גאס וואס האט געשפרודלט מיט תורה און חכמה‪ .‬ער האט‬ ‫לאמיר זיך באקענען מיט אט דעם גדול‪ ,‬וואס אפילו‬
‫געלערנט ביי הגאון רבי ישמעאל חנינה פון וואלמאנטאנא (‪,)Valmontone‬‬ ‫נאך זיין פטירה האט נאך נאכגעפאלגט א פאלעמיק‬
‫וואס האט זיך מוסר נפש געווען אין באלאניע ווען די אינקוויזיציע האט דארט‬
‫אנגעהויבן צו פייניגן די אידן‪ ,‬און ער איז שפעטער אנטלאפן קיין פירארא‪,‬‬ ‫איבער זיין צורה‪ ,‬ווי מיר וועלן אי"ה זען שפעטער‪.‬‬
‫וואו ער איז געווען פאררעכנט אלס איינע פון די גרויסע אנערקענטע רבנים‪,‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪40‬‬

‫הרב שמעון שלמה זילבער‬

‫אן אור‪-‬אלטער טויער אינעם היסטארישן שטאט פאנו‬

‫הערליכע פאנאראמע פונעם אלטן איטאליענער שטאט באלאניע‬ ‫און דער שפעטערדיגער רב פון פירארא‪ ,‬רבי‬
‫יצחק לאמפרונטי בעל "פחד יצחק"‪ ,‬ברענגט‬
‫די אור‪-‬אלטע היסטארישע שול אין פירארא‪ ,‬וואס איז שוין אריבער פינף הונדערט יאר אלט‬ ‫דארט אראפ זיינס א פסק (אין ערך "חליצה")‪.‬‬
‫דער רמ"ע מפאנו ברענגט אים אויך אראפ‬
‫פאנו‪ ,‬מגדולי רבני מאנטאווע און ווענעציע‪,‬‬ ‫‪‬‬ ‫עטליכע מאל אין זיינע תשובות אלס "מורי ורבי"‬
‫וועמען ער דערמאנט זעלבסט ביים הקדמה‬
‫צום ספר "פלח הרימון"‪ ,‬ווי פאלגנד‪" :‬זכות מורי‬ ‫אויסער זיין גדלות בתורת הנגלה‪ ,‬האט ער‬ ‫(שו"ת הרמ"ע מפאנו סי' ל"ב וסי' קכ"ג)‪.‬‬
‫הר"ר עזרא נר"ו איש מנטובה וצדקתו לעולם‬ ‫אויך אנגעהויבן צו לערנען תורת הנסתר ביי גאר‬ ‫זייענדיג קנאפע זיבעצן יאר אלט‪ ,‬איז אים‬
‫גרויסע לייט‪ ,‬אנגעהויבן ביי הגאון רבי עזרא‬ ‫געשען אן אומגליק ווען א הויז איז איינגעפאלן‬
‫און זיין טאטע ר' יצחק ברכיה איז דאן טראגיש‬
‫אומגעקומען‪ .‬מנחם עזריה האט דאן גע'ירשנ'ט‬
‫זיין טאטנ'ס פארמעגן‪ ,‬און זינט דאן האט ער‬
‫זיין גאנצן לעבן געשטיצט אנדערע און געטיילט‬

‫צדקה מיט א ברייט האנט‪.‬‬
‫דער גאון‪ ,‬צדיק און עושר רבי יצחק פואה‬
‫זצוק"ל‪ ,‬וואס איז דאן געווען א רב אין דער‬
‫בארימטער איטאליענער אידישער שטאט‬
‫מאנטאווע‪ ,‬און איז געווען פאררעכנט אלס‬
‫איינע פון די גרעסטע רבנים אין איטאליע –‬
‫און איז נספד געווארן גאר גרויס דורכ'ן רב פון‬
‫ווענעציע‪ ,‬דער מהרשי"ק‪ ,‬הגאון רבי שמואל‬
‫יהודה קאצינעלנבויגן זצוק"ל‪ ,‬א זון פונעם‬
‫מהר"ם פאדווא (הובא בספרו "שנים עשר‬
‫דרשות"‪ ,‬הדרש החמישי) – האט גענומען דעם‬
‫יונגן גאון אלס איידעם פאר זיין טאכטער הרבנית‬
‫רחל‪ ,‬און דער איידעם ברענגט אראפ דעם שווער‬
‫עטליכע מאל אין זיינע תשובות (שו"ת הרמ"ע‬

‫מפאנו סי' ל"ב וסי' פ"ו)‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט ‪41‬‬

‫| גדול מרבן שמו |‬

‫טיפישער פאנאראמע פונעם הערליכן האפן‪-‬שטאט ווענעציע‬ ‫דער ציון פונעם הייליגן רמ''ק אין צפת‬

‫איטאליע‪ ,‬אן עיר מלאה חכמים וסופרים‪ ,‬און‬ ‫רבי ישראל סרוק זצוק"ל‪ ,‬האט אנגעהויבן‬ ‫תעמוד‪ ,‬שהכניסני מנעורי לחצר גינת ביתן‬
‫שוין דאן – זייענדיג א יונגערמאן פון אומגעפער‬ ‫ארומפארן איבער פילע לענדער אין אייראפע‬ ‫החכמה החביבה הזאת"‪ ,‬וואס לויט מאנכע איז‬
‫דרייסיג יאר אלט – איז זיין נאמען ארויס אלס‬ ‫צו פארשפרייטן תורת האר"י‪ ,‬און זייענדיג אין‬ ‫ער גאר געווען זיין פעטער‪ .‬רבי עזרא האט מיט‬
‫גדול בתורה און ער האט גאר באוויזן איינצופירן‬ ‫איטאליע האט ער געלערנט מיט'ן רמ"ע מפאנו‬ ‫אים געלערנט תורת הקבלה לויט'ן מהלך פונעם‬
‫פילע תקנות פאר'ן טובה פונעם ציבור‪ ,‬און ער‬ ‫די מהלך פונעם אריז"ל אין תורת הקבלה‪ ,‬און ווי‬ ‫הייליגן רמ"ק‪ ,‬וואס זיין מהלך אין קבלה איז דאן‬
‫האט באשטימט א סדר התפילות כמנהג איטאליע‬ ‫דער רמ"ע שרייבט אין זיינס א ספר (אם כל חי‬
‫(עי' שו"ת רמ"ע מפאנו סי' כ"ה)‪ , ,‬און מ'האט זיך‬ ‫ח"א‪ ,‬סי' י"ז)‪" :‬כך הוא קבלת האר"י זצ"ל מפי‬ ‫געווען אנגענומען אין איטאליע‪.‬‬
‫מורי הר"ר ישראל נר"ו‪ ,‬אחד מגדולי תלמידיו‪,‬‬ ‫אזוי אויך האט ער געלערנט תורת הקבלה‬
‫שוין דאן געוואנדן צו אים איבער כלל‪-‬ענינים‪.‬‬ ‫שזיכנו להרבה גופי תורה"‪ .‬דער בעל "באר שבע"‬ ‫פונעם הייליגן רמ"ק זעלבסט‪ ,‬וואס האט אים‬
‫אזוי אויך האט ער דארט איינגעפירט‪ ,‬נאך‬ ‫שרייבט אויך אינעם הקדמה צו זיין ספר‪ ,‬אז‬ ‫גאר געשיקט זיינע ספרים קיין איטאליע‪ ,‬ווי‬
‫אלס בחור‪ ,‬אז מ'זאל אויפשטיין פארטאגס צו‬ ‫דער רמ"ע מפאנו האט מעתיק געווען פון זיינע‬ ‫דער רמ"ע מפאנו דערציילט זעלבסט (בספרו‬
‫זאגן סליחות‪ ,‬און ווי זיין בארימטער תלמיד‬ ‫כתבים דאס וואס ער האט געהאט אראפגעשריבן‬ ‫פלח הרימון)‪" :‬כי כאשר הגיעה לאזנו רב חשקי‬
‫בעל "מעבר יבק" איז מעיד‪" :‬והראשון לדבר‬ ‫הנמרץ לאחוז בחכמה זו‪ ,‬שלח לי ספר הפרדס‬
‫שבקדושה זה‪ ,‬היה מורי הגאון מפאנו זצוק"ל‪,‬‬ ‫פון רבי ישראל סרוק‪.‬‬ ‫ע"י אחד מתלמידיו‪ ,‬ושמחתי בו‪ ,‬ומשם נפקחו‬
‫שהוא בבחרותו התחיל להנהיג בויניציה בק"ק‬ ‫אזוי ארום איז דער רמ"ע מפאנו‬ ‫עיני לתור לי מנוחה בשאר חיבוריו אחרי שהוא‬
‫איטליאנו יצ"ו‪ ,‬לקום באשמורת‪ ,‬ואחריהם‬ ‫אויסגעוואקסן צו זיין איינע פון די גרעסטע‬
‫החזיקו הרבה יחידים מקהילות איטליה‪ ,‬ישמרם‬ ‫מקובלים אין זיינע צייטן‪ ,‬און ווי דער‬ ‫נתבקש בישיבה של מעלה"‪.‬‬
‫ה' ויקבל תפילתם ברחמים" (עי' ספר מעירי‬ ‫מערקווירדיגער גאון‪ ,‬חכם און מקובל רבי יוסף‬ ‫דאס זעלביגע זאגט עדות דעם רמ"ק'ס זון‪,‬‬
‫שלמה דילמידיגו זצוק"ל שרייבט אויף אים‪ ,‬אז‬ ‫הגאון המקובל רבי גדליה קורדווירו זצ"ל‪ ,‬ווי‬
‫שחר)‪.‬‬ ‫ער איז געווען דער "רבן של כל מקובלי ארצות‬ ‫ער שרייבט אינעם הקדמה צום ספר "אור נערב"‬
‫עטוואס שפעטער האט ער זיך‬ ‫פון זיין גרויסן טאטן גאר ווארעם איבער'ן רמ"ע‬
‫אריבערגעצויגן צום היסטארישן אידישער‬ ‫המערב"‪.‬‬ ‫מפאנו‪ .‬לאמיר ציטירן זיין וואונדערליכן לשון‪:‬‬
‫איטאליענער שטאט רעזשיא (‪Reggio‬‬ ‫"ומצאתי את החכם השלם הרמ"ע מפאנו נר"ו‪,‬‬
‫‪ ,)Emilia‬וואו עס האבן שפעטער געוואוינט‬ ‫‪‬‬ ‫בכל בית אבי נאמן הוא‪ ,‬אשר אהב לכתוב לו רובי‬
‫אזעלכע בארימטע איטאליענער גדולי ישראל‬
‫ווי דער מהר"י באסאן און זיין שווער דער ראש‬ ‫אבער דער רמ"ע מפאנו איז אייגנטליך‬ ‫תורותיו‪ ,‬בהם דבק מאוד לאהבה"‪.‬‬
‫המקובלים רבינו בנימין הכהן (וואס זיי ביידע‬ ‫געווען א מושלם בתורה ובחכמה‪ ,‬און אזויווי זיין‬ ‫עס איז וויכטיג צו באטאנען‪ ,‬אז מיר רעדן‬
‫זענען דערמאנט געווארן אינעם סעריע "עט‬ ‫גדלות אין תורת הנסתר איז געווען זיין גדלות‬ ‫דא פון א צייט ווען ער איז נאך געווען א קנאפע‬
‫סופר מהיר"‪ ,‬ביים פולמוס פון זייער תלמיד ‪-‬‬ ‫צוואנציג יעריגער בחור‪ ,‬וויבאלד אין יאר ש"ל‬
‫דער הייליגער רמח"ל)‪ ,‬דער הייליגער בעל‬ ‫אין תורת הנגלה‪.‬‬ ‫איז דער רמ"ק שוין נסתלק געווארן‪ ,‬ווען דער‬
‫"זרע שמשון"‪ ,‬און נאך‪ .‬דארט האט דער רמ"ע‬ ‫ווען ער איז געווען ארום זעקס‪-‬און‪-‬צוואנציג‬ ‫רמ"ע מפאנו איז נאך געווען בלויז ‪ 22‬יאר אלט!‬
‫מפאנו אויך געפירט א גרויסע ישיבה‪ ,‬און אסאך‬ ‫יאר אלט‪ ,‬אום זומער שנת של"ד‪ ,‬האט ער גולה‬ ‫עווענטועל האט ער אנגעהויבן צו לערנען‬
‫געווען למקום תורה קיין ווענעציע‪ ,‬וואס איז‬ ‫קבלה אויפ'ן מהלך פונעם הייליגן אריז"ל‪,‬‬
‫דאן געווען דער אידישער הויפט‪-‬צענטער אין‬ ‫נאכדעם וואס זיין בארימטער תלמיד‪ ,‬הגה"ק‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪42‬‬

‫הרב שמעון שלמה זילבער‬

‫דער אור‪-‬אלטער אידישער איטאליענער שטאט מאנטאווע‪ ,‬ווי געזען פונדערווייטנס‬

‫א גאס אינעם אידישן קווארטל אינעם‬ ‫דער ציון פונעם הייליגן בית יוסף אין צפת‬ ‫תלמידים זענען געקומען צו פארן קיין רעזשיא‬
‫איטאליענעם שטאט רעזשיא‬ ‫כדי צו לערנען אין זיין ישיבה‪.‬‬
‫אפילו דרוקן חשוב'ע ספרים פון די בארימטע‬
‫האט נישט עספיעט ארויסצוגעבן ביי זיין לעבן‪,‬‬ ‫גדולי הדור אין זיינע צייטן‪.‬‬ ‫עווענטועל האט זיך דער רמ"ע מפאנו‬
‫און ער האט געצאלט טויזנט גאלדענע רענדלעך‬ ‫אריבערגעצויגן צום שטאט פון זיין שווער‪,‬‬
‫פאר'ן רמ"ק'ס אלמנה כדי צו קריגן דעם ספר‬ ‫נאך זייענדיג א קנאפע דריי‪-‬און‪-‬צוואנציג‬ ‫דער עיר ואם בישראל מאנטאווע‪ ,‬און דארט‬
‫"אור יקר" אויפ'ן זוהר‪ ,‬בכתב‪-‬יד‪-‬קדשו פונעם‬ ‫יאר אלט‪ ,‬ווען ער האט נאך געלערנט תורה אין‬ ‫האט זיך הערשט אנגעהויבן דער גלאררייכער‬
‫רמ"ק‪ ,‬כדי ער זאל עס קענען דרוקן‪ .‬ער האט‬ ‫פירארא איידערן אנקומען קיין ווענעציע‪ ,‬האט‬ ‫עפאכע פון הרבצת התורה און הרמת קרן התורה‬
‫אפילו געשיקט געלט צום הייליגן בית יוסף‪,‬‬ ‫אים שוין דער הייליגער בית יוסף באאויפטראגט‬ ‫דורכן רמ"ע מפאנו‪ .‬ער האט דארט געעפנט א‬
‫הגה"ק רבי שלמה אלקבץ זצוק"ל‪ ,‬און דער‬ ‫מיטן דרוקן זיין וועלט‪-‬בארימטן פירוש "כסף‬ ‫גרויסע ישיבה‪ ,‬וואו אהין מ'האט געשטראמט פון‬
‫אלשיך הקדוש‪ ,‬וואס אלע פון זיי האבן געוואוינט‬ ‫משנה" אויפן רמב"ם‪ ,‬און דער בית יוסף האט‬ ‫אלע עקן לאנד כדי צו לערנען ביי אט דעם ריז‬
‫אין צפת צוזאמען מיט'ן רמ"ק‪ ,‬אז זיי זאלן ממליץ‬ ‫געוואוסט אז מ'קען זיך פארלאזן אויף אים אז די‬ ‫בנגלה ובנסתר‪ .‬דארט האט ער פארפאסט זיינע‬
‫זיין ביים אלמנה אז זי זאל אים שיקן דעם ספר‬ ‫ארבעט וועט דורכגעפירט ווערן ווי עס באדארף‬ ‫וואונדערליכע ספרים בכל מקצועות התורה‪ ,‬און‬
‫פון איר גרויסן מאן‪ ,‬אז ער זאל עס קענען דרוקן‪.‬‬ ‫צו זיין‪ .‬אין א בריוו צום יונגן רמ"ע‪ ,‬טוט זיך דער‬ ‫דארט האט ער אויפגעשטעלט גרויסע תלמידים‬
‫דער אויבנדערמאנטער זון פונעם רמ"ק‪ ,‬רבי‬ ‫אלטער גדול הדור – דער בית יוסף – ווענדן מיט‬ ‫וואס זענען נאכדעם געווען בארימטע רבנים אין‬
‫גדליה קורדווירו‪ ,‬שרייבט אויך אינעם הקדמה‬ ‫די פאלגנדע טיטלען‪" :‬אלוף התורה‪ ,‬למרבה‬ ‫איטאליע‪ ,‬איבערלאזנדיג א שטעמפל לדורות‬
‫(שם) אז דער רמ"ע מפאנו האט זיך אפגעגעבן‬ ‫המשרה‪ ,‬רבה דעמיה‪ ,‬מדברנא דאומתיה‪ ,‬החכם‬
‫מיטן מגיה זיין און איבערדרוקן די ספרים פון‬ ‫עולם‪.‬‬
‫זיין גרויסן טאטן‪ ,‬א שטייגער ווי דער בארימטער‬ ‫השלם"!‬
‫דאס זעלביגע האט פאסירט שפעטער מיט‬ ‫פרק ב'‬
‫מוסר‪-‬ספר "תומר דבורה"‪.‬‬ ‫די ספרי קבלה פונעם הייליגן רמ"ק‪ ,‬וואס ער‬
‫ער האט געקריגן נאך כתבי‪-‬יד פונעם‬ ‫העמיד‬
‫רמ"ק‪ ,‬פון פריערדיגע מחברים‪ ,‬און אדאנק דעם‬ ‫תלמידים‬
‫האט ער ארויסגעגעבן א פירוש אויף "איכה"‪,‬‬ ‫הרבה‪ ,‬ועשות‬
‫פון הגה"ק רבי אברהם גאלאנטי זצוק"ל‪ ,‬און‬ ‫ספרים עד‬
‫מהר"י אבן שועיב‪ .‬ער האט אויך ארויסגעגעבן‬
‫דעם ספר "נעים זמירות ישראל"‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫אין קץ‬
‫צאמגעקליבן פון זיין רבי'ן הגה"ק רבי ישראל‬
‫ווי געזאגט אויבן‪ ,‬האט דער רמ"ע מפאנו‬
‫סרוק זצוק"ל‪.‬‬ ‫זוכה געווען אז תורה וגדולה התאחדו על‬
‫שולחנו‪ ,‬און אזוי ארום האט ער געקענט לערנען‬
‫‪‬‬ ‫תורה אן קיין דאגות‪ ,‬שרייבן וואונדערליכע‬
‫חיבורים‪ ,‬אוועקשטעלן גרויסע תלמידים‪ ,‬און‬
‫אבער דאס איז נאר געווען א טיפה מן‬
‫הים‪ ,‬אנטקעגן די פילע ספרים וואס דער רמ"ע‬

‫תמוז תשע״ט ‪43‬‬

‫| גדול מרבן שמו |‬

‫הועתק והוכנס לאינטרנט‬ ‫מפאנו האט זעלבסט געשריבן‪ ,‬און טאקע בכל‬
‫‪www.hebrewbooks.org‬‬ ‫מקצועות התורה‪ :‬ספרי הלכה‪ ,‬שאלות ותשובות‪,‬‬
‫תורת קבלה‪ ,‬און פיוטים‪ .‬עס איז אנגענומען‬
‫ע״י חיים תשס״ט‬ ‫אז ער האט פארשריבן ארום דרייסיג ספרים‪,‬‬
‫אבער נישט אלע ספרים זענען פארבליבן ביז'ן‬
‫י"‪"11‬י■ ׳סיזויוויווז^י^ווןוןוןו^ןור‬ ‫היינטיגן טאג‪ ,‬געוויסע ספרים זענען נאך בכתב‪-‬‬
‫יד‪ ,‬און פון געוויסע ספרים זענען נאר פארבליבן‬
‫שחיני הקכס הגדיל המקיכל ה^(להי כמה״רר מנחסועתה‬
‫רעשטלען וואס זענען ערשינען אין דרוק‪.‬‬
‫עמנואלשכדבסתקידס ־‪-‬כס‬ ‫צווישן זיינע בארימטע ספרים ציילן זיך די‬
‫מקדש יניסף עליי הפירש ייקי^ ״•יי כשש‬ ‫פאלגנדע‪" :‬אלפסי זוטא" ‪ -‬וואס דארף צו זיין‬
‫א קיצור פונעם רי"ף‪ ,‬און דער הייליגער חיד"א‬
‫‪ .‬יואל משה‬ ‫איז מעיד אז ער האט עס געזען‪ ,‬אבער עס איז‬
‫נאר ערשינען איין קליינע טייל אויף ברכות;‬
‫שהיציא לאיר תעליייייג הי!ליף התירני הכקייד‬ ‫"שו"ת רמ"ע מפאנו" – אויף ד' חלקי שו"ע;‬
‫כמדילג יכמעלייג פהליפיק י^ר‪J‬ל’'‪ J ,‬מפענק‬ ‫"עסיס רמונים"‪" ,‬פלח רימון"‪ ,‬און "שפת אמת"‬
‫צפ!נייג ינכעריי^ אליי ‪J‬ליייי‪ • J‬ה׳ה גייה״רר‬ ‫– וואס איז א קיצור‪ ,‬ביאור און פירוש אויפן‬
‫חשה כן הר׳ר שלייה הלי* יל״הה • יייליד׳ ע־ד‬ ‫יסודות'דיגן קבלה ספר "פרדס רימונים" פונעם‬
‫הייליגן רמ"ק; "גלגולי נשמות"; "נעים זמירות‬
‫יאס כישראל ק״ק פרנהפו־רט •‬ ‫ישראל" – פון זיין רבי'ן רבי ישראל סרוק‪ ,‬מיט‬
‫א מאמר מילואים פון אים; "ימין ה' רוממה ימין‬
‫ומקום החנותו ומושיבו ל לי; במדינת פודי‬ ‫ה' עושה חיל" – אויף סדר הקפת לולב; "כנפי‬
‫נק״ק זאלקיוא‬ ‫יונה" – כוונות וואס מ'דארף אינזין האבן ביים‬
‫דאווענען; "שבעים ושתים ידיעות" – וואס איז‬
‫נ ל ^ ס נני ע השותפי׳יהיד׳כן מיה׳רר ’ירדכיזלל‬ ‫אן אריינפיר צו קבלת האריז"ל; און נאך אסאך‪.‬‬
‫שמיאלכרחשה הלדשליסא‬ ‫אבער אממערסטנס איז ער בארימט מיט זיין‬
‫פונדאמענטאלע ווערק "עשרה מאמרות"‪ ,‬וואס‬
‫ב שנ ת כיאת יכא אהי^ ז‪ 1‬ץ ק ק ך ע ן לפ״ח‬ ‫באשטייען פון צען גאר יסודות'דיגע מאמרים אין‬
‫קבלה‪ ,‬און זיי זענען אפילו ערשינען אין דרוק אין‬
‫; יי‬ ‫אנדערע יארן און אונטער אנדערע נעמען‪ .‬דארט‬
‫צייגט זיך ארויס דער ספעציעלער גרויסקייט‬
‫המאורות דו‪4‬ד‪> ,‬ים דרבגיש דם •'‬ ‫פונעם רמ"ע מפאנו‪ ,‬וואס איז באצייכנט געווארן‬
‫?הרקי־ז אוך;‪:‬־‪:‬יז^‪%,,‬י־^־^!י ־יי‬ ‫אלס גרעסטער מקובל אין זיין צייט‪ ,‬אין דעם‬
‫‪-V.-?_?•>/‬‬
‫טייל פון אייראפע‪.‬‬
‫־'‪•.J‬י ׳;‬ ‫־‬ ‫׳•‪; ,/..‬־•־■;‪:‬״"‪<ir‬י‬
‫ר‪-‬י ר ג' ' • ‪ #‬י ' י ׳‪:‬‬ ‫׳׳>׳ ג^■ •‪ C‬י‪.; y . - V « 11‬‬ ‫‪‬‬

‫‪ n‬נ> ‪ n I‬ז ‪ U. i‬ו ‪. n‬ר^‪1 1‬‬ ‫‪■:‬ל^'‪^:-‬זל‪:‬״ ^‪rntTi‬‬ ‫דער רמ"ע מפאנו האט אויך אוועקגעשטעלט‬
‫גאר בארימטע תלמידים‪ ,‬וואס זענען שפעטער‬
‫״ ר| מירי ״ז‬ ‫געווען רבנים אין איטאליע און זייערע חיבורים‬
‫זענען קלאסישע ספרים אינעם אידישן ספרים‪-‬‬
‫‪/.‬‬ ‫שאנק‪ .‬זיין בארימטסטער תלמיד איז געוויס‬
‫הגה"ק רבי אהרן ברכיה ממאדענא זצוק"ל‪ ,‬פון‬
‫‪■•; J‬‬ ‫‪.... :‬‬ ‫מת‪.‬ר»סיא ‪1fn‬‬ ‫‪*■vTA‬־;ץ ‪; ;/‬׳‪— . ,‬לל‪.,,‬יא* וי‪-‬ל^ל‪? :‬מ‬ ‫שער‪-‬בלאט פונעם ספר שו''ת הרמ''ע מפאנו‬ ‫די רבנים אין מאדענא און דער מחבר פון אסאך‬
‫‪»>vr‬״‪ St/^ J‬זי■•'ד^‪.:‬־!^ ;י^ ‪1‬‬ ‫ספרים‪ ,‬צווישן זיי דער בארימטער ספר "מעבר‬
‫'>’ ‪»«' "■ -‬׳ל ‪ •i‬יי‬ ‫‪,‬‬ ‫הועתק והוכנס לאינטרנט‬
‫‪www.hebrewbooks.org‬‬ ‫יבק"‪.‬‬
‫!’א־ ‪3 ^ 0 ^-'4‬י'ייי*’“יי="'־׳ ‪J‬״»‪”4‬ז ^ ׳* ‪ fe1‬ל‬ ‫און אזוי אויך‪:‬‬
‫| ‪■•?■/?y > ) i ' i‬‬ ‫‪ • I l y m y M ^ /‬פ ‪ » « » W - V‬י י י • * ‪ » •r y w‬י « ז‬ ‫‪ ‬הגה"ק רבי משה קאזיס זצוק"ל‪ ,‬פון די‬
‫‪V ■k, i‬ד‪^&^V‬ן‪V‬ן)י‪ti‬ן ‪,-» ■^W i‬וו*‪ 1‬דן »יוי‪? .‬יז^ י״״'״**י־יי*ז•‪♦re‬י‪1‬יי‪#.‬י*יי‪^,‬י ' ;‬ ‫רבנים אין מאנטאווע און דער מחבר פון א סעריע‬
‫^ •■*‪.‬ייי ‪1‬״ירד»‪1‬ר• דיר י י‬ ‫‪/;,> •/.■. I‬׳‬
‫_ ___ ■ \^‪-‬׳ י‪ .‬יי י’׳״י‪ •W-.‬י■‪ F^V■/‬יצח?לומברוזו‪;«4.‬יי»״״״יחו‬
‫‪ .S^,: c h 41‬׳‪.; /,fj14w f‬‬ ‫יגי) מ י‪• - f > • • ♦- -‬‬ ‫‪■-‬‬

‫«>;?ל ^^ *‪ .V‬י‪■A :*v‬י‪ 5 ‘a‬־) ^ ’‪S■■■a‬־'! ־; ‪v‬‬ ‫־״־»•‪■■■{,‬ערי׳'‬

‫‪ c4‬לי'■‘־י ל‪:‬‬ ‫ספר ‪5‬יוכ<י ‪>t‬״‪•H‬‬ ‫‪«> at‬‬
‫‪■. V‬‬
‫!‪^ V t .-‬־!'■ ‪,:‬־■‬ ‫‪ !.•i‬׳‪,‬‬ ‫‪c n i 8-‬י‪ .‬תרב©‬ ‫‪ a‬ו‪1‬י׳נאג!ן ׳*‪ (N‬פ ן ; כ ת ; ע ק יי׳גין!•ס^^ג׳■׳‬

‫‪ m‬ד י ל ז י ' ־‪5■:‬‬ ‫‪P‬‬ ‫'‪5041‬‬

‫‪\ r‬־ז\ דל ו*־ [ ‪/‬ל•׳‪. , •':‬‬ ‫♦*ייסדי*׳ףיו>י ^׳ןנ»»ייי אהרן ברכיהגניי״*ימשד!‬
‫ז"א י *‪ C‬ל■ ?;**׳•־זאלבאשזז‬
‫על‪-‬יבא‬ ‫א;‬ ‫מ מו דינ ה י;‪60, •15‬ל גי גי‪ 0‬י‪0‬ין •תנס‪ 07fp J‬ג»>׳»ד עת ניס‬
‫׳‪• 01‬קידתו ‪ 1Va‬יסעד סלא גינ» מ‪0‬בד ‪i mig‬דעת■ ‪pSpi‬‬
‫‪m‬‬ ‫^ ‪'/9‬‬

‫ד§ון‬ ‫גר׳■‪. •', <.-‬׳■■?^■•׳►‪♦11*1‬‬ ‫א!ש״פלתד'א•מלזתי־®י •■אתייי•׳אאישפ>תי רשנפניתית•ער»ק»א•תיין••אכיתי»נ‪3‬ד‬

‫‪'4‬‬

‫‪ V‬ל־;;‬ ‫ר ו ד ע י צ ח ‪Y^f5 r‬‬ ‫שנ ת‬ ‫לא‬ ‫עתר ענן הקטרת־ ‪ ’• h i‬סעי דיוס‪-‬ס■ סלז א׳ סדי‬
‫פטוםהקטרת■ יולקב־סמניקרבזתענית; ילק>‬
‫״ עפנה הי ^ ; כ' נ‬ ‫^ו־‪-‬ין^‬

‫ר‪,‬י‪g..‬לא'‪%1‬נ;יר‪•'f‬ת*־קי‪..B..‬־‪.-.‬ר''•‪..•j■^.’1?.‬׳‪.»■t‬ו‪/.C-#‬י‪■'.‬״׳‪2‬־ ‪JrJ.1■,‬־‪\V«Tr‬ל‪•,‬י‪,‬ן‪.‬ד"‪■•;P■■;■.‬י״'‪.•,1.■2‬׳»י‪,,'.‬׳־‪7:.-‬״‪f'.:S..‬ד•<•>'ל‪;«,‬י׳‬ ‫סעיי® ד ב י כ ה ! יד לפ״ין‬ ‫מנחת אהרן■ »נאתיונ»י‪0‬ע«סייים מפסוקיאע־ך •ק‪;0‬י׳‬
‫הועתק והוכנס לאינטרנט‬ ‫נעייתיתאסנס^ יניא• •ספי נאו סנסי •ניני דניים ‪o'OJHB‬‬

‫‪www.hebrewbooks.org‬‬ ‫■ ‪/‬לעניןסעסס אסי נא! נגתנאסתיסןסיס ‪c’pippi‬‬
‫ע״י היים תשס״ט‬ ‫^ ‪ , .‬נסאסיית טהזי« אלס ‪Pa 0 .. i‬‬
‫‪*i‬״•^^‪4--‬‬ ‫‪«j s‬‬ ‫י■■';י‬ ‫‪! !oop‬זאןגסקדסת •ינ ס מ סניכ מ סיג >עעלתי‪0‬ל סספי סגכנד‬
‫';‪ .‬׳'י‬
‫\■■‬

‫■׳־■‪r<y‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪ppgt 0‬ק‪1‬יא ויטעם לתני גיעס דניי׳ ואל ׳קין נתינתמו •‬
‫>^‪■'Vi '•>-, ' \ '''. '■‘ “ji 1‬‬ ‫ר■‪ .-‬י‪t‬י‪,, c'-‬־״‪*’,‬־לי‪£*£..-/‬־»‪-‬־‪.‬־‪V,‬׳>■•»‪,‬׳■<•״י ■י»‬
‫־ ‪ .‬אסייוסגננסנסליסוינאגסלוס ‪i‬‬
‫׳ ?‪4 .‬‬
‫׳‪, *■-‬ת '׳■‪■<“-‬־‪■-‬׳< ^‬ ‫'פה מנטובה‬

‫^‪) ,‬׳'<‪..;:-f‬׳‪,‬׳;‪■;0'-‬‬ ‫‪*.‬‬ ‫י’ ‪ VVV.‬בינום‬ ‫« ״ ‪'•■:‬‬

‫>?•>'ל‬ ‫‪jj‬‬ ‫־■{<‪;%‬‬ ‫^י>‪.(.‬וי^‬ ‫וזיי^יי*‬ ‫וד ‪^1‬ץ‬
‫‪^j!: ^,.‬‬

‫א; י ‪r‬יד‪^-‬י־@׳* ד‬ ‫'ייי^ י«ימי גידולי מיזסמ‪<i?f‬ך‪-‬־‪•5‬ל‬ ‫‪/.-‬‬ ‫^‬ ‫‪I‬‬ ‫‪i‬״‪i‬‬ ‫מחת ‪ rJero‬יימייית איי מי ייייכיש פ י ר ר ^ ^ ן ^ ך ן‬
‫‪1‬דיל< ‪0‬וי‪ 1‬ם ^ ס‬ ‫‪ H J X T J U‬ידים הירי ייתעלה הדיי לעד חייו ‪:‬‬

‫‪ I‬י־"‬
‫יייייי ריויז ״ ^ חינ ד ^ ד ^ חו י ש ר ‪I nx%‬‬
‫נרעש מית פייןן ינשיא פגיםנמהר יהויר‪Skid®.‬םפי‪«1‬ד‪.‬‬
‫‪-‬ד;״‪ I ' l i g j g i i ;,‬הנהן טנוגייייא ^ " ‪,:f 1‬‬

‫— ■ ■־ "‪.‬׳ ■ >‬ ‫״ ״•‪.‬״ ‪ %‬י‬ ‫״^‪44‬‬ ‫ובנו ינו >‬ ‫‘‬
‫•‪• . . .‬‬
‫‪,;•,‬דז‪/‬‬ ‫■‪1‬‬

‫‪• i> t‘- k‬‬

‫שער‪-‬בלאט פון ספר זרע יצחק‪ ,‬להגה''ק רבי‬ ‫שנת ישא נלבה מאת ״׳ יצדיןה מאלה• י ׳ ש ע ו‬
‫יצחק למברוזו זצוק''ל רב‪-‬הראשי פון טוניס‬
‫‪i/M fl‬‬

‫‪ * Io M a n t o v A} C t»licenx^de S0f t f U r i .‬׳ ^ א י‬

‫'‪iS K V .‬‬ ‫‪%‬‬

‫‪W,vWwWw.h^rcwbooks.org‬מעבר יבק‪ ,‬וואס‬ ‫ספר‬ ‫פ׳ון‬ ‫שער‪-‬בלאט‬
‫ע״י חיים תשס״ז‬
‫איז נאך ערשינען בחייו פונעם מחבר‬
‫הויפט‪-‬רב פון טוניזיע און בעל "שו"ת זרע יצחק"‬
‫און נאך ספרים‪.‬‬ ‫לומדישע ספרי "חידושי רבינו משה קזיס"‪.‬‬
‫‪ ‬הגה"ק רבי אליעזר נחמן פואה זצוק"ל‬
‫‪ ‬הגה"ק רבי יחיאל מילי זצוק"ל‪ ,‬מגדולי‬ ‫אבד"ק מאדענא‪ ,‬פון די גרעסטע מקובלים אין‬
‫חכמי איטאליע און בעל "תפוחי זהב" – א קיצור‬ ‫זיין צייט (און דער רבי פון הגה"ק רבי משה‬
‫פון ספר "ראשית חכמה" (עס איז אינטערעסאנט‬ ‫זכותא זצוק"ל)‪ ,‬בעל "מדרש בחידוש" און נאך‬
‫צוצוצייכענען‪ ,‬אז אין דעם ספר – געדרוקט אין‬
‫מאנטאווע שנת שפ"ג – איז צום ערשטן מאל‬ ‫ספרים‪.‬‬
‫ערשינען אין דרוק דעם בארימטן פיוט "בר‬ ‫‪ ‬הגה"ק רבי יצחק למברוזו זצוק"ל‪ ,‬דער‬

‫יוחאי")‪.‬‬
‫‪ ‬הגאון רבי יעקב למברוזו זצ"ל‪ ,‬וואס האט‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪44‬‬

‫הרב שמעון שלמה זילבער‬

‫אין זיין ספר ברענגט ער אראפ (סי' ע') אז ער‬ ‫הועתק והוכנס לאינטרנט‬
‫שניידט זיך די בארד על פי קבלה‪ ,‬און ער איז‬
‫אזוי אויך מעיד אויפן רמ"ע מפאנו און זיינע‬ ‫‪3 www.hebrewbooks.org‬פו‬
‫תלמידים! דאס איז אן ערשטהאנטיגער מקור פון‬ ‫ע״י חיים תשס״ט‬
‫א תלמיד פונעם רמ"ע מפאנו'ס איידעם‪ ,‬און דער‬
‫רמ"ע מפאנו'ס בארימסטער תלמיד‪ ,‬וואס זאגט‬ ‫תפו חי זד‪31‬‬

‫עדות אז זיי אלע פלעגן זיך שערן די בארד‪.‬‬ ‫והוא קיצור טוב ערב ומועיל הרבה מאד ‪■ .‬‬
‫דאס זעלביגע ווערט אויך אראפגעברענגט‬ ‫מספי ראשית חכמה ‪ .‬אשר‬
‫דורכ'ן אויבנדערמאנטן מערקווירדיגן גאון און‬ ‫המופל'‬ ‫כחמבורהור׳היגראוןיחיאל‬ ‫|‬
‫מקובל רבי יוסף שלמה דילמידיגו זצוק"ל‪ ,‬וואס‬ ‫קוהפות‬ ‫מידי זצ״ל עם‬ ‫י*‬
‫איז אויך געווען אין איטאליע און האט געלעבט‬ ‫הגהות נכבדים ‪ .‬מאירים כספירים ‪ .‬מהרב‬
‫אין די צייטן פון די תלמידי הרמ"ע מפאנו‪ ,‬און‬
‫ער זאגט אויך עדות אז דער רמ"ע מפאנו האט‬ ‫הגדול כמוהר״ר ד ו ך יצ״ו בכמוהר׳ר אריה ‪J( |7‬‬
‫זיך געשערט די בארד‪ .‬און צולעצט‪ ,‬ווערט דאס‬
‫אראפגעברענגט אויך אין שו"ת חתם סופר‪ ,‬וואו‬ ‫‪,‬אשיי הגבר אשי יתמיד קריאתו בו ^ ‪1 4‬‬
‫ער זאגט איבער די אויבנדערמאנטע הגדת עדות‪.‬‬ ‫דבר יום ביומו ‪ .‬לבא לידי מעשה ‪:‬‬
‫די ערקלערונג דערויף איז אז זיי האבן געהאלטן‬
‫אז חוץ‪-‬לארץ איז נישט גענוג חשוב און ראוי אז‬ ‫הובא לבית הרפוס כהשתדלות חבירים‪^,‬נמניס‪^ .‬‬
‫לדבר מצוה‪ ,‬כדי לזכות את הרביסף^ה׳ר־^^^‬
‫מ'זאל טראגן אין איר דעם דיוקנא קדישא‪.‬‬
‫שזכות הרבים וזכות ה׳ המחבר יגן עליהם‬
‫‪‬‬ ‫בבנים ובני בנים^ דשנים ורעננים‪'■ ,‬וחעףר\'‬
‫?'^!^ל^׳^׳יי^‪^-‬יבידס יצלח אכי׳׳ר ‪I :‬‬
‫פון דער אנדערער זייט‪ ,‬איז דער גאון און‬
‫מקובל רבי יוסף אירגאס זצוק"ל‪ ,‬אבד"ק ליוורנו‬ ‫* ‪ nsw‬גירבה■ע‪-‬א‬
‫ובעל "שומר אמונים" הקדמון‪ ,‬ארויסגעקומען‬
‫אין זיין ספר שו"ת "דברי יוסף" גאר שארף‬ ‫שנת ת ע ר׳ ב לפ׳ק‬
‫קעגן דעם "באר עשק"‪ ,‬און ער ברענגט דארט‬
‫אראפ אן הגדת עדות פון זיין רבי'ן הגה"ק רבי‬ ‫בדפוס ^הציוני׳* של ר׳ דוד עי ראן הי׳ו‬
‫בנימין הכהן זצוק"ל‪ ,‬ראש המקובלים באיטאליע‬
‫(שווער פונעם מהר"י באסאן‪ ,‬ווי דערמאנט‬ ‫בילד פונעם הייליגן חתם סופר‬ ‫שער‪-‬בלאט פון ספר תפוחי זהב‪,‬‬
‫אויבן)‪ ,‬אז ער האט געזען א בילד פונעם רמ"ע‬ ‫להגה''ק רבי יחיאל מילי זצוק''ל‬
‫אינעם היסטארישן שמועס אויב ער איז געגאנגען‬
‫מפאנו און ער האט יא א פולע בארד‪.‬‬ ‫מיט א בארד אדער נישט‪.‬‬ ‫געדרוקט א תנ"ך (ווענעציע‪ ,‬שצ"ט) מיט זיין‬
‫די דאזיגע עדות'שאפט פון גדולי ישראל‬ ‫פירוש "מלא כף נחת"‪ ,‬וואו ער זאגט אויך עדות‬
‫וואס האבן געזען א בילד פונעם רמ"ע מפאנו‬ ‫אויבערפלעכליך דארף דאס צו זיין א מאדנע‬ ‫אז זיין רבי‪ ,‬דער רמ"ע מפאנו‪ ,‬האט פארמאגט‬
‫מיט א בארד‪ ,‬האט פארגעזעצט במשך די‬ ‫פראגע‪ :‬א רב בישראל‪ ,‬זאגאר א בעל‪-‬מקובל‪,‬‬ ‫א מגיד פון הימל‪ .‬אט איז זיין לשון (ספר איוב‪,‬‬
‫קומענדיגע דורות דורך אזעלכע אידן ווי דער‬ ‫זאל נישט טראגן קיין בארד? אבער אין פאקט‪,‬‬ ‫ריש פ"ג)‪" :‬אך שמעתי זעיר שם מפי מורי הרב‬
‫הייליגער מנחת אלעזר פון מונקאטש זי"ע‪,‬‬ ‫זענען געווען צייטן וואס געוויסע רבנים – בפרט‬ ‫הרמ"ע‪ ,‬ואשמע קול מדבר אליו בקומו בחצות‬
‫הגאון רבי אליהו משה פאניזיל זצ"ל חכם באשי‬ ‫אין איטאליע – האבן נישט געטראגן קיין בערד‪,‬‬ ‫לילה לעסוק בתורה‪ ,‬ותסמר שערת בשרי‪ ,‬אף כי‬
‫און ראשון לציון אין ירושלים‪ ,‬און נאך אסאך‬ ‫און עס זענען דא פילע עדות'שאפטן אז דער‬
‫(עי' בספר "תולדות רבינו מנחם עזריה מפאנו"‬ ‫אלי דבר יגונב ואירא בהחבא‪ ,‬ודי בזה"‪.‬‬
‫[פיעטרקוב תרס"ד] שהאריך בזה‪ ,‬ועיעו' בשו"ת‬ ‫רמ"ע מפאנו האט נישט געטראגן קיין בארד‪.‬‬ ‫‪ ‬הגה"ק רבי יצחק ברכיה מפאנו זצוק"ל‪,‬‬
‫יביע אומר ח"ט יו"ד סי' י' שהביא הרבה מ"מ‬ ‫דא שטעלט זיך די שאלה‪ :‬מיר ווייסן דאך‬ ‫מחכמי ורבני מאנטאווע און אן איידעם ביים‬
‫אז על פי קבלה איז גאר הארב דאס שניידן די‬ ‫רמ"ע מפאנו‪ ,‬בעל "חנוך לנער" אויף מסכת‬
‫בנידו"ד)‪.‬‬ ‫בארד‪ ,‬און דערפאר האט מען זיך טאקע געפירט‬
‫אזוי אויך איז באקאנט דאס וואס דער‬ ‫ביי חסידים ואנשי מעשה אז מ'שטיצט גענצליך‬ ‫אבות‪.‬‬
‫הייליגער צאנזער רב זי"ע האט זיך אויסגעדריקט‬ ‫נישט דאס בארד‪ ,‬און וויאזוי קען זיין אז דער‬ ‫און נאך אסאך גרויסע תלמידים‪.‬‬
‫דערוועגן‪" :‬וויאזוי קען מען זאגן אז דער רבינו‬ ‫רמ"ע מפאנו זאל זיך האבן געשניטן זיין בארד?!‬
‫מנחם עזריה האט נישט געהאט קיין בארד? אז‬ ‫די אלע פראגעס זענען שוין אויסגעשמועסט‬ ‫פרק ג'‬
‫מ'לערנט א שטיקל רמ"ע מפאנו זעט מען דאך‬ ‫געווארן באריכות דורך רבנים במשך הדורות‪,‬‬
‫ווי דורך היסטאריקער אינעם לעבנסביאגראפיע‬ ‫זק"ן שקנה‬
‫פונעם רמ"ע מפאנו‪ ,‬און דערפאר וועלן מיר‬ ‫חכמה‪:‬‬
‫נישט צופיל רעדן דערוועגן‪ .‬אבער לאמיר כאטש‬
‫דערמאנען דעם פאלעמיק בקצרה‪ ,‬על פי סדר‬ ‫געגאנגען‬
‫מיט א בארד‬
‫הדברים‪:‬‬ ‫אדער נישט?!‬
‫מיר האבן דערמאנט אויבן צוויי תלמידים‬
‫פונעם רמ"ע מפאנו‪ ,‬זיין איידעם רבי יצחק‬ ‫עס איז נישט מעגליך צו באשרייבן דעם‬
‫ברכיה און דער בעל "מעבר יבק"‪ .‬זיי ביידע‬ ‫גרויסן דמות פונעם רמ"ע מפאנו‪ ,‬אן אריינגיין‬
‫האבן פארמאגט א תלמיד הגאון רבי שבתי באר‬
‫זצוק"ל‪ ,‬וואס איז געווען א שד"ר פון ארץ ישראל‬
‫און בעל שו"ת "באר עשק" און נאך ספרים‪ ,‬און‬

‫תמוז תשע״ט ‪45‬‬

‫| גדול מרבן שמו |‬

‫רמ"ע מפאנו – וואס א תלמיד פונעם רמ"ע האט‬ ‫בילד פון הגאון רבי מאיר דן פלאצקי זצ''ל‪,‬‬ ‫אנגעבליכע בילד פונעם רמ''ע מפאנו‪,‬‬
‫זיך אפגעגעבן מיט'ן עס ארויסגעבן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אבד''ק דוואהרט ובעל כלי חמדה‬ ‫ווי מ'זעט אז ער טראגט יא א בארד‬
‫געשריבן די הקדמה – אלס "גמיר וסביר ודחיל‬
‫חטאין"‪ .‬לויט געוויסע מקורות האט ער געהאט‬ ‫כאבן דומם ונשאר מת על הארץ‪ ,‬יהי רצון שיהיה‬ ‫אז ער האט געהאט א בארד"! (ועיעו' ביאורו של‬
‫אחריתי כמוהו‪ ,‬אשרי לו"‪ .‬דאס ווערט שפעטער‬ ‫נכדו הרה"ק רבי שלמה [הראשון] מבאבוב זי"ע‬
‫נאך א זון מיטן נאמען רבי משה‪.‬‬ ‫דערציילט אין פילע אנדערע חסידישע מקורות‬ ‫בדברי זקנו‪ ,‬בקובץ "פרי הכרם" ד' אב תשנ"ט)‪.‬‬
‫אזוי אויך האט ער געהאט אן איידעם‪ ,‬וואס‬ ‫(ברכת אברהם‪ ,‬קולומיי תרמ"ח‪ ,‬יא ע"ב; הסכמת‬
‫איז אויך געווען זיין פלימעניק‪ .‬זיין ברודער'ס‬ ‫הגה"ק רבי שמואל העליר זצוק"ל אבד"ק צפת‬ ‫פרק ד'‬
‫זון האט אויך געטראגן דעם נאמען רבי יצחק‬
‫ברכיה מפאנו‪ ,‬און ער איז געווען זיין איידעם‬ ‫למאמר "ימין ה' רוממה"; כתבי ר"י שו"ב)‪.‬‬ ‫פטירתו‬
‫און איז געווען א בארימטער גאון‪ ,‬וואס איז פילע‬ ‫זיין מצבה איז עטליכע מאל חרוב געווארן‬ ‫וביתו אחריו‬
‫מאל דערמאנט געווארן אין די תשובות פון זיין‬ ‫און איבערגעבויט געווארן‪ ,‬און אויף איינע פון די‬
‫גרויסן שווער (סי' פ"ח‪ ,‬וסימנים צ'‪-‬צ"ב)‪ ,‬און‬ ‫פריערדיגע מצבות איז געשטאנען אויפגעשריבן‬ ‫‪ -‬בשפתי‬
‫אזוי אויך אין שו"ת באר עשק (סי' נ"ז)‪ .‬ער האט‬ ‫צדיקים‬
‫אויך פארפאסט א ספר "חנוך לנער" אויף מסכת‬ ‫דעם פאלגנדן נוסח‪:‬‬ ‫תתברך‬
‫אבות‪ ,‬וואס איז לעצטנס ערשינען לאור עולם‬ ‫"מעונה קדומה בחדוש בנויה‪ ,‬שנת ש"ף לאבן‬
‫שתיה‪ ,‬מקומה בקירוב מקום הבלויה‪ ,‬מנוחה נכונה‬ ‫אום ד' אב שנת ש"פ‪ ,‬ווען דער רמ"ע מפאנו‬
‫(ירושלים תש"ע)‪.‬‬ ‫לרב העליה‪ ,‬אשר מעלתו לעמו רצויה‪ ,‬וגם כל‬ ‫האט דערגרייכט דעם עלטער פון צוויי‪-‬און‪-‬‬
‫ידיעה לדעתו גלויה‪ ,‬אצילות בריאה יצירה עשיה‪,‬‬ ‫זיבעציג יאר אלט‪ ,‬איז ער נסתלק געווארן און‬
‫‪‬‬ ‫ונפשו לצורו ביוחד פנויה‪ ,‬שמו חי כבוד רב מנחם‬ ‫איז באהאלטן געווארן אין מאנטאווע‪ .‬עס איז‬
‫נישטא קיין דאקומענטירטע אורזאך פון זיינע‬
‫דער רמ"ע מפאנו איז פארבליבן פארהייליגט‬ ‫עזריה‪ ,‬הוא הרב המופלא הרמ"ע מפאנו זצוק"ל"‬ ‫צייטן וואס האט צוגעברענגט צו זיין פטירה‪,‬‬
‫ביי כלל ישראל‪ ,‬ביי גדולי התורה ווי ביי גדולי‬ ‫אינעם ספר "כנף רננים"‪ ,‬פון הגאון הפייטן‬ ‫אבער אין חסידישע ספרים געפינען מיר אז ער‬
‫המקובלים‪ ,‬און אין די קומענדיגע דורות געפינען‬ ‫המקובל רבי יוסף ידידיה קרמי זצוק"ל‪ ,‬מרבני‬ ‫איז אוועק במיתת נשיקה פון גרויס דביקות בה'‪.‬‬
‫גאר אסאך שטארקע אויסדרוקן אויף אים פון‬ ‫מאדענא (א שוואגער פונעם אויבנדערמאנטן‬ ‫אט איז ווי הרה"ק רבי ברוך מקאסוב זי"ע‬
‫וועלט‪-‬בארימטע רבנים‪ ,‬וואס צייגט עטוואס‬ ‫בעל "מעבר יבק")‪ ,‬וואס איז ערשינען אין דרוק‬ ‫דערציילט דערוועגן (עמוד העבודה‪ ,‬דרוש‬
‫אויף דער געוואלדיגער הערצה צו וואס ער האט‬ ‫זיבן יאר נאכן פטירה פונעם רמ"ע מפאנו‪ ,‬איז דא‬ ‫המחשבה)‪" :‬ושמעתי וקבלתי ממגידי אמת‪,‬‬
‫א קינה און גרויסע שבחים אויפן רמ"ע מפאנו ‪-‬‬ ‫שמיתת הרמ"ע מפאנו היה ג"כ מיתת נשיקה‪,‬‬
‫זוכה געווען‪.‬‬ ‫שהתקשר נשמתו למעלה ונפל לארץ מושלך‬
‫דער הייליגער יעב"ץ שרייבט אויף אים ווי‬ ‫געשריבן במליצה אויף אראמיש‪.‬‬
‫פאלגנד‪" :‬איש חמודות המולך בחכמת האמת‪,‬‬ ‫עס איז נישט קלאר וויפיל קינדער דער רמ"ע‬
‫ובכל תושיה לו עשר ידות" (ועיעו' שו"ת יעב"ץ‬ ‫מפאנו האט געהאט‪ ,‬אבער עס איז קלאר אז ער‬
‫סי' ל"ג)‪ .‬און דער גאון וקדוש רבי ר' יונתן‬ ‫האט געהאט א זון מיט'ן נאמען רבי יצחק ברכיה‪,‬‬
‫אייבשיץ זצוק"ל שרייבט ווי פאלגנד‪" :‬הרב‬ ‫וואס ווערט דערמאנט אינעם הקדמה צום שו"ת‬
‫הגדול הקדוש והטהור רבנו מנחם עזריה" (כרתי‬

‫ופלתי‪ ,‬בבית הספק)‪.‬‬
‫אריבער הונדערט יאר צוריק‪ ,‬אין יאר תרס"ד‪,‬‬
‫איז ערשינען א ספר "תולדות רבינו מנחם עזריה‬
‫מפאנו"‪ ,‬וואו עס ווערט באשריבן באריכות די‬
‫לעבנסביאגראפיע פונעם רמ"ע מפאנו‪ ,‬און ביים‬
‫ענדע ספר איז דא א לאנגע תשובה פון פופצן‬
‫בלעטער‪ ,‬וואס דער בארימטער גאון רבי מאיר‬
‫דן פלאצקי אבד"ק דוואהרט ובעל "כלי חמדה"‬
‫האט געשריבן איבערן דרך הלימוד אא"וו פונעם‬
‫רמ"ע מפאנו‪ ,‬און ער ענדיגט דארט צו מיט דעם‬

‫פאלגנדן הפלא'דיגן לשון‪:‬‬
‫"הוא אשר דברתי בראש מאמרי‪ ,‬כי ספרי‬
‫הרמ"ע ז"ל עמוקים מני ים ואין חקר לתבונתם‪,‬‬
‫והרבה גופי תורה שלא נתבארו כל צרכם במקום‬
‫אחד‪ ,‬עשירין במקום אחר ביתרון ביאור והכשר‬

‫דעת‪ ,‬כיד החכמה הקדושה והטובה עליו" ‪.‬‬

‫תמוז תשע״ט‬ ‫‪46‬‬

‫סיודפער‬ ‫<<< פארזעצונג פון זייט ‪4‬‬
‫תורה מפוארה‬
‫בכלי מפואר‬ ‫איך ליג אויפן שפיטאל בעטל און איך שטוין‪ :‬וואס?‬
‫וואו? ווען? ווער? ווען בין איך דען איינגעשלאפן?‬
‫ס איז באקאנט וואס מען דערציילט אויף איינעם פון‬ ‫קוים וואס איך האב זיך געגרייט איינצושלאפן‪ .‬שוין‬
‫די בעלי מוסר וועלכער איז אמאל אריבערגעגאנגען א‬
‫בין אויך אויף?‪...‬‬
‫״קאנסטראקשן סייט״ און ער האט געזען ווי דער בעלע‬
‫הבית בויעט איבעריגע פיטשיווקעס און לוקסוס‪ ,‬איז ער‬ ‫‪‬‬

‫צוגעגאנגען צו די ארבייטער און פארלאנגט אז אויף זיין ביטע‬ ‫שבת קודש אויפדערנאכט‪ ,‬איינגעהילט אינעם אור‬
‫המקיפ'דיגן רעזשוואלקע שרייט זיך ארויס‪ :‬כד עייל‬
‫זאל מען טוישן די פענסטער‪ ,‬די סיין העכער די טיר א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬ ‫שבתא‪ ...‬איהי אתייחדת ואתפרשת מסטרא אחרא‪...‬‬
‫וכל דינין מתעברין מינה‪ ...‬ואיהי אשתארת ביחודא‬
‫ווען דער בעה"ב האט אים אפירגענומען פארוואס ער מישט‬ ‫דנהירו קדישא‪ ,‬ואתעטרת בכמה עטרין לגבי מלכא‬
‫קדישא‪ ,‬וכל שולטני רוגזין ומארי דדינא כלהו ערקין!‬
‫זיך אין זיינע פערזענליכע געשעפטן‪ ,‬האט ער אים ערקלערט‪,‬‬
‫אבער טאטע אין הימל!‬
‫אז אויב וואלט ער געבויעט שיין בלויז פון אינעוויינייג‪ ,‬נו‪,‬‬ ‫איך שטיי אין בית המדרש און איך שטוין‪ :‬וואס?‬
‫וואו? ווען? ווער?‪ ....‬ווען האב איך מיר דען צוגעגרייט‬
‫דעמאלט וואלט ער פארשטאנען אז דארט דרייט ער זיך‪ ,‬דארט‬ ‫אויפ'ן אנקום פונעם שבת קודש? קוים וואס איך האב‬

‫לעבט ער‪ ,‬און דאס וועט זיין לנוכח עיניו תמיד‪ .‬אבער וויבאלד‬ ‫זיך געגרייט‪ ...‬שוין בין איך אינעם שבת?‬
‫איך בין ליידער נאכנישט גרייט אויפ'ן אנקום‬
‫ער בויעט פון אינדרויסן אזוי שיין‪ ,‬קומט אויס אז ער בויעט‬ ‫פונעם הייליגן שבת קודש! די דאגות און קוועטשענישן‬
‫וועבן זיך נאך אין מח‪ ,‬דער טשאלנט און יוהך איז קוים‬
‫דאס פאר מיר וואס איך גיי דא כסדר אריבער‪ ,‬נו אויב אזוי‬ ‫ארויפגעשטעלט געווארן אויפ'ן פלאם‪ ,‬די מקוה‪-‬פיאות‬
‫זענען נאך דורכגענעצט‪ .‬רבוש"ע! איך בין שוין טאקע‬
‫האב איך אויך א דעה דא‪...‬‬ ‫אינעם שבת בכלל? דער שבת האט שוין אויסגעשפרייט‬
‫—•—‬ ‫אירע פליגלען אויף מיר אויך? מיין מחשבה‪ ,‬אדער‬
‫אפילו רצון‪ ,‬איז נישט דערווייל אינעם הייליגן שבת?‬
‫לענינינו‪ ,‬אסאך מחברי ספרים האבן א געוויסע געדאנק‬ ‫איך האב קוים אריינגעגאסן די אויל אינעם זילבערנעם‬
‫לייכטער צו צינדן‪ .‬איך בין נארוואס אהיימגעקומען‬
‫פון א ספר‪ ,‬און מען רעדט אפילו פון א געלונגענע ספר‪ ,‬און‬
‫פון שפיטאל‪ .‬שוין בין איך אינעם שבת?‬
‫היות ער איז זייער אויסגעקאכט אין די עבודה‪ ,‬ער איז ממש‬ ‫יא!‬

‫אינגאנצן דערינען בבחינת "תורתו דיליה"‪ ,‬האט ער א געוויסע‬ ‫ווען דער שבת קודש שפרייט אויס אירע פליגלען‬
‫אויפ'ן אידישן פאלק טוט זי קיינעם נישט איבערהיפן‪.‬‬
‫צוגאנג צום ענין‪ ,‬און ער קען נישט צוזען ווי ידי זרים שלטו בו‬ ‫דער אנקום פונעם שבת איז בכלל נישט געוואנדן צי‬
‫דו ביסט שוין טאקע ממש גענצליך גרייט אדער נישט‪.‬‬
‫— די פראפעסיאנאלע עורכים ומגיהים‪ ,‬שיינע געשטעל א‪.‬א‪.‬וו‪,.‬‬ ‫זיכער אז די הכנה דרבה שפילט א גרויסע ראלע‪ ,‬אבער‬
‫דער אויבערשטער שענקט אונז דעם מתנת השבת‬
‫עס באקומט אן אנדערע צורה ווי ער האט זיך געראכטן‪ ,‬און‬ ‫אפילו מיר זענען נישט זיכער אז מיר זענען אין דער‬
‫ער שפירט ווי מ׳נעמט צו זיין טייערע אויסגעהארעוועטע ספר‪.‬‬ ‫מדריגה פון 'מקבל' זיין דעם שבת‪ ,‬אפילו מיר שפירן‬
‫נאכנישט אז מיר זענען שוין פולקאם גרייט פאר'ן שבת‪.‬‬
‫חשוב'ער מחבר! נעמט אין באטראכט אז דער ספר ווערט‬
‫‪‬‬
‫געדרוקט נישט דוקא פאר דעם מחבר‪ ,‬נאר פאר די קונים‪ ,‬די‬
‫דער עפיזאד איז אן אמת'ע‪ ,‬און דער לקח זיכער‬
‫הוגי תורה ולומדי׳ וועלכע וועלן בעזהשי"ת געניסן דערפון‪,‬‬ ‫אויך‪ .‬‬

‫נו אויב אזוי אפשר איז כדי זיך צו רעכענען מיט וואס פאר׳ן‬

‫לומד איז שיין און באקוועם?!‪ ...‬באופן פון‪' :‬כל שהיא תפארת‬

‫לעושיה ותפארת לו מן האדם'‪.‬‬

‫(אבער זעלבסט פארשטענדליך‪ ,‬מיר מישן זיך נישט מיט די‬

‫געפילן פון מחברי ספרים‪ ,‬אבער מיר זארגן בעז"ה עס זאל זיין‬

‫תורה מפואר בכלי מפוארה‪ ,‬און מיר ארבעטן צו געפונען די‬

‫מקום חלל ווי עס שטערט נישט די מחבר'ס געפילן‪ ,‬און דארט‬

‫—•—‬ ‫צו באשיינען)‪.‬‬

‫יש"ר‪ .‬רבי אומר‪ ,‬איזוהי דרך ישרה שיבור לו האדם‪ ,‬כל‬

‫שהיא תפארת לעושיה ותפארת לו מן האדם‪ .‬דער טייטש פון‬

‫ישר איז אז עס זאל זיין תפארת (ממוצע‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬נישט צו רעכטס‬

‫און נישט צו לינקס) סיי פאר דער וואס טוט די פעולה און סיי‬

‫פאר דעם וואס די פעולה איז געמאכט פאר‪.‬‬

‫ישר פאבלישינג‬

‫‪1456 48 ST. | 718.484.2189 | [email protected]‬‬

‫בס"ד‬

‫"חק" ולא יעבור‬
‫איז אונזער שמירה!‬

‫אין די יעצטיגע וואכן‬ ‫"חק לישראל" דער מסורת'דיגער‬
‫ווען כלל ישראל‬ ‫לימוד וואס אונזערע רב'יס און‬
‫עלטערן האבן געלערנט מיט א‬
‫געפינט זיך צווישן די‬ ‫קביעות מדי יום ביומו‪.‬‬
‫בערג‪ ,‬נעמט אייך מיט‬
‫דעם בעסטן שמירה ‪-‬‬ ‫"חק לישראל" דער לימוד וואס‬
‫איז מסוגל צו אן א שיעור ישועות‬
‫חק לישראל!‬ ‫ברוחניות ובגשמיות‪.‬‬

‫קול מפעל החק‪212.444.9955 :‬‬

‫קול הלשון‪718.906.6400 :‬‬

‫געשמאקע טעגליכע שיעורים דורך הרבנים הגאונים שליט"א‬

‫‪MIFAL HACHOK: 991 WILLOUGHBYAVE. SUITE 200 · BROOKLYN, NY 11221‬‬
‫‪PHONE: 718.508.9366 EMAIL: [email protected]‬‬


Click to View FlipBook Version
Previous Book
Saints Alive Summer 2019
Next Book
Magazine 66 - Focus