การท าแบบไมท้า ขึน้ เพือ่การขึน้รปูขดลวดทีจ่ะใชล้งในรอ่ง โดยจา นวนแบบไม้ จะเท่ากับจ านวนคอยล์ของขดลวดต่อกรุ๊ป สามารถท าแบบไมช้ ิน้ เดยีวไดแ้ต่ ต้องต่อขดลวดทุกขดอาจท าให้เสียเวลาและต่อขดลวดผิด ก่อนการท าแบบไม้ ต้องทราบระยะพิตช ์ของขดลวดที ่ไดจ้ากการบนัทกึไวใ้นตารางที ่1.1 จากนั ้น น าเศษลวดทองแดงประมาณเบอร ์ 18–20 SWG จ านวน 1 เส้น ความยาว พอประมาณมาวางลงในร่องสเตเตอร ์ตามระยะพิตช ์โดยให้เส้นลวดทองแดง ห่างออกจากร่องประมาณด้านละ 6–8 มิลลิเมตร (mm) หรือตามความ เหมาะสมและโคง้ตามแกนอารเ ์ มเจอรด ์ งัรปูที ่9.7 (ก) การข ึ 9.4 น้รูปและการลงขดลวด 9.4.1 การท าแบบไม้ รูปที่9.7 การใช้ลวดทองแดงวัดระยะในการท าแบบไม้เพื่อการขึ้นรูปของขดลวด ถัดไป
หลงัจากท าแบบไมเ้สรจ ็ ตอ้งทา แผ่นไมป้ิดหวัทา้ยเพือ่กัน้คอยลข ์ ดลวดในแต่ ละคอยล์ของกรุ๊ปเดียวกันด้วยไม้อัดหนาประมาณ 2–3 mm ซึ ่งมากกวา่ แผ่นไม้รองขดลวด 1 แผ่น แลว้เจาะรนู าไปใสแ่กนเพลาของเครือ่งพนั ขดลวดซึ ่งตอ้งใสส่ลบักนัระหวา่งแผ่นไมร้องขดลวดกบัแผ่นไมท้ ีป่ิดหวัทา้ย ของแตล่ะคอยล ์ จากนั ้นน าลวดทองแดงที ่รขู้นาดจากการจดบนัทกึน ามาพนั ลงบนแบบไมร้องขดลวดใหไ้ดต้ามจา นวนรอบทีต่อ้งการของแตล่ะคอยลใ์ ห้ ครบ 1 กรปุ๊ โดยแตล่ะคอยลก ์ รปุ๊ตอ้งมดัดว้ยเชอืกขาวแดงเพือ่ ไม่ให้ เส้นลวดทองแดงแต่ละเส้นคลายออกจากกันและท าให้การลงขดลวดในร่อง ง่ายขึน้ซึ ่งการพนัขดลวดจะตอ้งใหค้รบทุกกรปุ๊ ถัดไป 9.4.2 การลงขดลวด หลงัจากที ่ไดข้ดลวดในแตล่ะกรปุ๊และเตรยีมความพรอ้มของสเตเตอรท ์ั ้ง หมดแลว้ขัน้ตอนตอ่ ไปคอืการลงขดลวดในรอ่งซึ ่งตอ้งมวีธิกีารและขัน้ตอนที ่ ถูกต้องและปลอดภัย ก่อนลงขดลวดต้องตัดไมลาร ์บางให้สูงกว่าขอบร่อง ประมาณ 2–3 cm และความยาวประมาณเท่ากับฉนวนรองร่องจ านวน 2 ชิน้ เพือ่ป้องกนัไม่ใหฉ้นวนเคลอืบลวดทองแดงถลอกขณะลงลวดเขา้ไปใน แตล่ะรอ่ง ซึ ่งการลงขดลวดในรอ่งจะตอ้งใชม้อืทีถ่นัดจบัขดลวดขดแรกแลว้ วางขดลวดเอียงท ามุมกับร่องสเตเตอร ์พอประมาณ ใชน้ิ ้วปลายหวัแม่มอืกบั ปลายนิ ้วชีก้ระจายเสน้ลวดใหม้ลีกัษณะแบน ๆ เพือ่ ใหล้งขดลวดในรอ่งไดง้่าย แลว้ดงึขดลวดไปในดา้นตรงกนัขา้มจนกระทั ่งขดลวดลงไปอยู่ในรอ่งทั ้งหมด ดงัรปูที ่9.8 (ก) ส่วนขดลวดทางด้านปลายยกไว้ก่อน(กรณีลงขดลวดแบบ 2 ชัน้ ) ดงัรปูที ่9.8 (ข)
รูปที่9.8 การลงขดลวดในร่องสเตเตอร์ อย่างไรก ็ ตามในการลงขดลวดขดแรกลงไปในรอ่งนั ้น กอ่นทีจ่ะลงขดลวดที ่ สองทบัลงไปตอ้งคัน่ดว้ยฉนวนในทุก ๆ รอ่งเสมอเพือ่ ใหเ้กดิความปลอดภยั ซึ ่งฉนวนที ่ใชค้ัน่ระหวา่งขดลวดจะเป็ นไมลาร ์แบบบางขณะทีล่งขดลวดของ แต่ละกรุ๊ปในแต่ละเฟสควรระบตุน้และปลายของแตล่ะกรปุ๊ดว้ยเมือ่ลงขดลวด เสรจ ็ เรยีบรอ้ยแลว้จงึใชล้ิม่ปิดปากรอ่งดา้นบนซึ ่งลิม่นั ้นอาจเป็ นไฟเบอรไ์ ม้ หรือแผ่นไมลาร ์แข ็ ง ซึ ่งขึน้รปูในลกัษณะของลิม่ ไวแ้ลว้ดงัรปูที ่9.9 รูปที่9.9 ลักษณะของลิ่มที่ท าจากไฟเบอร์ ไม้ หรือแผ่นไมลาร์ ถัดไป
การตอ่วงจรภายในขดลวดนั ้นจะขึน้อยู่กบัรปูแบบของการพนัขดลวดวา่เป็ น ชัน้ เดยีวหรอืแบบสองชัน้หลงัจากทีม่กีารลงขดลวดเสรจ ็ แลว้ขัน้ตอนตอ่ ไปจะ เป็ นการต่อวงจรขดลวดระหว่างกรุ๊ปในแต่ละเฟส จากรปูที ่9.10 (ก) เป็ น ขดลวด 3 คอยล์ต่อกรุ๊ป จะเขียนแทนด้วยสัญลักษณ์ของขดลวด 1 กรุ๊ป ดัง รปูที ่9.10 (ข) ไม่ว่าจ านวนคอยล์ต่อกรุ๊ปจะเป็ น 2, 3, 4, 5 หรือจ านวนเท่าไร ก็ตามจะเขียนด้วยสัญลักษณ์ของขดลวด 1 กรุ๊ป 9.5 การต่อวงจรขดลวด รูปที ่9.10 จ านวนคอยล์ของขดลวดแบบ 3 คอยล์ต่อกรุ๊ป ถัดไป
ถ้าก าหนดให้สเตเตอร ์ของเครือ่งกา เนิดไฟฟ้ากระแสสลบัเป็ นแบบ 3 เฟส 4 ขั ้วแม่เหล ็ ก 24 ร่อง และลงขดลวดแบบพิตช ์เต็ม จะได้จ านวนกรุ๊ปของ ขดลวด จ านวนคอยล์ต่อกรุ๊ป จ านวนกรุ๊ปต่อเฟส และท าให้การต่อวงจรของ ขดลวดดงู่ายขึน้ซึ ่งพจิารณาดงันี ้ จ านวนกรุ๊ปของขดลวด จ านวนเฟส จา นวนขั ้วแม่เหล ็ ก 2 3 4 2 จ านวนกรุ๊ปของขดลวด 6 จ านวนคอยล์ต่อกรุ๊ป จ านวนร่อง จ านวนเฟส จา นวนขั ้วแม่เหล ็ ก 24 3 4 จ านวนกรุ๊ปของขดลวด 2 ถัดไป 9.5.1 เมือ่พนัแบบชัน้ เดยีว
จ านวนกรุ๊ปต่อเฟส จ านวนกรุ๊ปของขดลวด จ านวนเฟส 6 3 จ านวนกรุ๊ปต่อเฟส 2 ระยะพิตช ์ของขดลวด จ านวนร่อง จา นวนขั ้วแม่เหล ็ ก ประสิทธิภาพ 24 4 จ านวนกรุ๊ปของขดลวด 6 (ลงขดลวด 1 กับ 7) ถัดไป
รูปที่9.11 ผังการลงขดลวดและกรุ๊ปการต่อวงจรขดลวดแบบชั้นเดียว แสดงผงัการลงขดลวดภาพคลี ่แบบชัน้ เดยีว ของเครือ่งกา เนิดไฟฟ้า 3 เฟส 4 ขั ้ว 24 รอ่ง ดงัรปูที ่9.11 ถัดไป
จ านวนกรุ๊ปของขดลวด จ านวนเฟส จา นวนขั ้วแม่เหล ็ ก จ านวนกรุ๊ปของขดลวด 3 4 = 12 9.5.2 เมือ่พนัแบบสองชัน้ จ านวนคอยล์ต่อกรุ๊ป จ านวนร่อง จ านวนเฟส จา นวนขั ้วแม่เหล ็ ก จ านวนคอยล์ต่อกรุ๊ป 24 3 4 2 จ านวนกรุ๊ปต่อเฟส จ านวนกรุ๊ปของขดลวด จ านวนเฟส จ านวนกรุ๊ปต่อเฟส 12 3 4 ถัดไป
รูปที ่9.12 ผังการลงขดลวดและการต่อวงจรขดลวดแบบ สองชัน้ แสดงผงัการลงขดลวดภาพคลี ่แบบสองชัน้ของเครือ่งกา เนิดไฟฟ้า 3 เฟส 4 ขั ้ว 24 รอ่ง ดงัรปูที ่9.12 ถัดไป
รูปที ่9.12 (ต่อ) ผังการลงขดลวดและการต่อวงจรขดลวดแบบ สองชัน้ จบ