เพชรอันดามันปี 2565

99

งานเชิดชเู กยี รติผมู้ ีผลงานดเี ดน่ ทางศลิ ปะและวฒั นธรรม (เพชรอนั ดามนั )

รางวลั ผมู้ ผี ลงานดเี ด่น
ทางศลิ ปะและวัฒนธรรม

(เพชรอันดามัน)

ประเภทบคุ คลผมู้ ีผลงานดีเดน่ ดา้ นการอนุรกั ษ์
สืบสาน ศิลปวัฒนธรรม

100

งานเชดิ ชเู กียรตผิ ้มู ีผลงานดีเด่นทางศิลปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามัน)

ประวัติและผลงานโดยสังเขป
ประจำปี พทุ ธศกั ราช 2565

ประวตั ิสว่ นตวั นายกติ ตวิ งศ์ จันทรส์ ทั ธรรม
9 มีนาคม 2525
ช่ือ-สกุล นายวันชยั จันทร์สัทธรรม
วนั เดือน ปเี กิด นางสำอางค์ จนั ทร์สัทธรรม
บดิ าชื่อ ประธานมูลนธิ จิ ุย้ ตุ่ยเต้าโบ้เก้ง
มารดาชือ่ 177 ตำบลตลาดเหนอื อำเภอเมอื ง
อาชพี จงั หวัดภเู ก็ต
ทอ่ี ย่ปู จั จบุ ัน -
089 - 6468941
โทรศัพท์ -
โทรศพั ท์มือถือ
อเี มล

101

งานเชดิ ชูเกียรติผมู้ ผี ลงานดีเด่นทางศิลปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามัน)

ประวัตกิ ารศึกษา

ประถมศกึ ษา โรงเรียนเทศบาลวัดขจรรังสรรค์ เมืองภูเก็ต ภเู ก็ต 2536
มัธยมศกึ ษาตอนต้น โรงเรียนภูเกต็ วิทยาลัย เมอื งภเู กต็ ภเู ก็ต 2539
อาชีวศกึ ษา (ปวช.)วทิ ยาลยั เทคนิคภูเกต็ เมอื งภูเก็ต ภเู กต็ 2542
อาชีวศกึ ษา (ปวส.)วทิ ยาลยั เทคนิคภเู ก็ต เมอื งภเู กต็ ภูเกต็ 2544
ปริญญาตรี มหาวิทยาลัยราชภฏั ภูเก็ต 2 ปีหลัง เมอื งภูเก็ต ภเู ก็ต 2547
ปรญิ ญาโท มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์ เมอื งภูเกต็ ภูเก็ต 2550

ประวตั กิ ารทำงาน
พ.ศ. 2550 – ปัจจุบัน

ศาลเจ้าจ้ยุ ต่ยุ เต้าโบ้เกง้ ผู้จัดการศาลเจา้ จุย้ ตุ่ยเตา้ โบเ้ กง้ ภเู ก็ต
พ.ศ. 2560 – ปัจจบุ ัน

ศาลเจา้ จ้ยุ ตยุ่ เตา้ โบ้เก้ง ประธานมลู นิธจิ ุย้ ต่ยุ เตา้ โบเ้ ก้ง ภูเกต็
พ.ศ. 2564

ศาลเจ้าจยุ้ ตยุ่ เต้าโบ้เกง้ นายกสมาคมอ๊ามภูเกต็ ภูเก็ต

ผลงานโดดเดน่ มีเอกลักษณเ์ ปน็ ที่ยอมรับ
1. โครงการจัดสร้าง”พิพิธภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง”เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้

แกป่ ระชาชนทั่วไป (ไดร้ บั การสนับสนุนจากศนู ย์มานษุ ยวทิ ยาสิรินธร)
เรม่ิ ดำเนนิ การวันที่ 10 พ.ค. เสรจ็ สิน้ 7 ต.ค. 2563

2. จดทะเบียนเป็นสมาคมอ๊ามภูเก็ตอย่างถูกต้องและได้รับเลือกให้ดำรง
ตำแหน่งนายกสมาคมอ๊ามภูเกต็ เริ่มดำเนินการวันที่ 4 พ.ค. เสร็จสิ้น วันที่ 5
ก.ค. 2564

102

งานเชดิ ชูเกยี รติผมู้ ีผลงานดีเดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามัน)

3. โครงการรวบรวมประวตั ิและเรือ่ งราวท่ีมาของศาลเจา้ จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง
จนเป็น “หนังสือเรื่องเล่า 108 เรื่องศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง”เริ่มดำเนินการ
พ.ศ. 2560 เปิดตวั 4 ต.ค. 2562

4. โครงการ ถา่ ยทำสารคดีเรอ่ื งส้ัน “เจย๊ี ะฉ่ายอา๊ มจยุ้ ตุ่ยเต้าโบ้เก้ง”เพ่ือ
เปน็ สื่อ สำหรับการเรยี นรเู้ รอ่ื งราวของ ประเพณถี อื ศลี กนิ ผัก จังหวดั ภเู กต็
เร่มิ ดำเนินการ พ.ศ. 2561 เสรจ็ ส้ินและเปดิ ตัว 4 ต.ค. 2562

5. ดำเนินการจดั “งานเฉลมิ ฉลอง 108 ปีเป๊งหยอ่ งซ้านจุย้ ตยุ่ เตา้ โบ้
เกง้ ” ระหวา่ ง 15 - 19 ก.พ. 2562

6. ดำเนินการจัดงาน ”คอนเสิร์ต Rock charity live in Phuket”เพ่ือ
หารายได้จัดซื้อที่ดินให้กับอ๊ามจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง(ปัจจุบันที่ดินเป็น ที่ตั้งของ
พิพิธภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง) เริ่มดำเนินการ 20 พ.ค. 2561เสร็จสิ้น 25 ธ.ค.
2561

7. ดำเนินการจัด อัญเชิญองค์กวนอิมปุดจ้อ และ พิธีไหว้เทวดาในงาน
ย้อนอดตี เมืองภูเก็ต งานยอ้ นอดตี เมอื งภเู ก็ต ก.พ. 2560 - ปัจจุบนั

การเผยแพรผ่ ลงานหรอื องคค์ วามรู้แก่สาธารณชน
1. เปิด “พิพิธภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง”เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้แด่ประชาชน

ท่ัวไป พิพธิ ภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบเ้ ก้ง 17 ต.ค. 2563
2. จดั งานเฉลมิ ฉลอง 108 ปี เปง๊ หยอ่ งซ้านจยุ้ ตยุ่ เตา้ โบเ้ กง้ ” ศ า ล เ จ้ า

จยุ้ ตยุ่ เต้าโบเ้ กง้ และซอยรมย์มณี บรเิ วณถนนถลาง และ รอบตวั เมอื งภูเก็ต
15 - 19 ก.พ. 2562

3. ทำสารคดีเรอ่ื งส้นั “เจีย๊ ะฉ่ายอา๊ มจ้ยุ ตุ่ยเต้าโบเ้ กง้ ”เพอ่ื เป็นสื่อ สำหรับ
การเรียนรู้เรอ่ื งราวของ ประเพณีถอื ศีลกนิ ผัก จงั หวัดภเู กต็ ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้
เก้ง 4 ต.ค. 2562

4. เปดิ ตวั หนังสือ “หนังสอื เรอื่ งเลา่ 108 เร่อื งอ๊ามจ้ยุ ตุ่ยเตา้ โบ้เก้ง”
ศาลเจา้ จุ้ยตุย่ เต้าโบเ้ ก้ง 4 ต.ค. 2562

103

งานเชิดชูเกยี รติผู้มีผลงานดเี ดน่ ทางศลิ ปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

5. จดั งานถือศลี กินผกั ศาลเจา้ จ้ยุ ตยุ่ เต้าโบ้เก้ง ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้
เกง้ และบรเิ วณรอบตวั เมืองภูเก็ต พ.ศ. 2550 – ปัจจบุ นั (ตามปฏิทนิ จีน)

มีผลงานสร้างสรรค์หรือการบำเพ็ญประโยชน์ต่อท้องถิ่น ชุมชน สังคมและ
ประเทศชาติ

1. นายกสมาคมผู้ปกครองโรงเรยี นสตรภี ูเกต็ โรงเรียนสตรีภูเกต็
พ.ศ. 2563 - 2565

2. นายกสมาคมอ๊ามภูเกต็ ศาลเจ้า ใน จ.ภเู กต็ พ.ศ. 2564 - ปัจจบุ ัน
3. ดำเนินการโครงการ “ข้าวห่อสู้โควิด2 ชุมชนจุ้ยตุ่ย และชุมชน
บา่ นส้าน” ยอดแจกทง้ั หมด 21,000 ห่อ ผู้ที่อาศยั ในจังหวดั ภูเก็ต 11-17
สิงหาคม 2564
4. ดำเนินการโครงการแจก “ข้าวห่อสู้โควิด” ของ อ๊ามจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง
รวมทง้ั สน้ิ กวา่ 60,000 หอ่ ผู้ทอี่ าศัยในจังหวัดภูเกต็ 1-30 เมษายน 2563
5. ทป่ี รึกษาผ้ชู ่วยเลขานุการรฐั มนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสขุ
กระทรวงสาธารณสุข แต่งตัง้ ปี พ.ศ. 2562
6. ดำเนินโครงการ จุดบรกิ ารอาหาร (โรงทาน) ณ ลานจอดรถหน้าปุดจ้อ
และ สนามหลวง กรุงเทพมหานคร เพื่อถวายเป็นพระราชกศุ ล ในวาระของการ
สวรรคตพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว รัชกาลที่ 9 ในนามของตวั แทนชาวภูเก็ต
ประชาชนทัว่ ไป 1-30 สิงหาคม 2560
7. รื้อฟื้นในจัดงาน “วันเด็กแห่งชาติ” ของศาลเจ้าผู้ที่อาศัยในจังหวัด
ภเู กต็ จัดงานทกุ ปี

104

งานเชดิ ชเู กยี รตผิ ูม้ ผี ลงานดีเด่นทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอนั ดามัน)

พิพิธภณั ฑ์จุ้ยตยุ่ เต้าโบเ้ กง้

พิพิธภัณฑ์จุ้ยตุ้ยเต้าโบ้เก้ง เป็นผลสำเร็จจากความร่วมมือทางวิชาการ
ระหว่างศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเตา้ โบ้เก้ง กับศูนย์มานุษยวิทยาสิรนิ ธร (องค์การมหาชน)
ภายใต้โครงการวิจัยคลังข้อมูลชุมชน โดยมีผมนายกิตติวงศ์ จันทรสัทธรรม
ประธานศาลเจา้ จุ้ยตุย่ เต้าโบ้เก้ง เป็นหัวหน้าโครงการวิจัย และมีคณะกรรมการ
ฝ่ายวิชาการของศาลเจ้าจยุ้ ต่ยุ จำนวน 3 ท่าน ประกอบดว้ ย คณุ ฐิติกร สจุ ริ ชนา
นนท์ คุณดนุชภร ปรธิ ญั คณุ ลขิ ติ เปน็ คณะทำงานวิจัย ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยได้รับการ
สนับสนุนและเข้าร่วมโครงการวิจัย 2 ปี ต่อเนื่องกัน โครงการแรก ปี พ.ศ.
2562 เราใช้ชื่อโครงการว่า ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง : ชุมชนกับพื้นที่ทางจิต
วิญญาณ เป็นการเก็บรวบรวมข้อมูลความสัมพันธ์ระหว่างศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้
เก้งกับชุมชนจุ้ยตุ่ยเตา้ โบ้เกง้ และชุมชนบ่านซ้าน การวิจัยนี้มกี ารใชเ้ ทคนิคการ
เก็บรวบรวมข้อมูลชุมชนทพ่ี ัฒนาโดยศนู ย์มานษุ ยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
อาทิ จัดทำแผนที่เดินดิน ปฏิทินชุมชน ไทม์ไลน์ (Timeline) ของชุมชน การ
จัดทำประวัติศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย รวมถึงการเก็บรวบรวมข้อมูลวัตถุทางวัฒนธรรม
ของศาลเจ้า อาทิ วตั ถุในพิธกี รรมถอื ศลี กินผัก วัตถุทีเ่ กีย่ วข้องกบั ประวัติความ
เป็นมาของศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย ภาพถ่ายศาลเจ้าและพิธีกรรมต่าง ๆ ข้อมูลเหล่านี้
ได้รบั การจัดเกบ็ และนำเข้าสู่ระบบฐานขอ้ มูลคลังชุมชนของ ศูนย์มานุษยวิทยาสิ
รินธร (องค์การมหาชน) ซึ่งผู้สนใจสามารถเข้าถึงได้เมื่อต้องการศึกษาเกี่ยวกับ
วฒั นธรรมชมุ ชน

ความสำเรจ็ ของโครงการดังกลา่ วข้างตน้ นำไปสูโ่ ครงการถดั มาใน ปี พ.ศ.
2563 ซึ่งศาลเจ้ายังคงได้รับการสนับสนุนจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
(องค์การมหาชน) ต่อเนื่องอีก 1 โครงการ ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยได้รับอนุมัตใิ ห้ดำเนิน
โครงการการโดยใช้ชอื่ โครงการว่า 109 ปี จากเรือ่ งเลา่ สู่พิพิธภณั ฑ์ สาเหตุทีใ่ ช้
ชื่อนี้เพราะในปี พ.ศ. 2563 ตรงกับการฉลอง 109 ปี ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย เราจึง
วางแผนเพ่อื เฉลิมฉลองในวาระนี้ดว้ ย การจดั ตัง้ พิพิธภัณฑจ์ ้ยุ ตุ่ยเต้าโบเ้ ก้ง ซึ่ง

105

งานเชิดชเู กียรตผิ ูม้ ผี ลงานดเี ดน่ ทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามัน)

โครงการนี้เป็นการนำข้อมูลทางวัฒนธรรม อาทิ ประวัติศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย วัตถุทาง
วัฒนธรรม ข้อมูลภาพถ่าย เรื่องเล่าทางวัฒนธรรม ที่จัดเก็บในโครงการแรกมา
จดั แสดงในพิพธิ ภัณฑใ์ ห้มีความเปน็ รูปธรรม แตอ่ ยา่ งไรก็ตาม กอ่ นท่จี ะเข้าร่วม
โครงการวิจัยคลังข้อมูลชุมชนกับศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
ศาลเจ้าจยุ้ ตยุ่ เต้าโบ้เกง้ ก็มีดำรใิ นการจดั ตง้ั พพิ ิธภัณฑ์อยู่กอ่ นแลว้

ด้วยความที่ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้งเป็นศาลเจ้าที่มีประวัติความเป็นมา
ยาวนาน ความศรัทธาของผู้คนที่มีต่อองค์กิ๊วอ๋องไต่เต่ และความผูกพันที่มีต่อ
ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย นำไปสู่การบริจาคสิ่งของ เครื่องใช้ให้แก่ศาลเจ้ามากมาย อาทิ
เครื่องเงิน เครื่องทอง เครื่องดีบุก เครื่องแก้ว ถ้วยชาม งานไม้แกะสลัก ป้าย
ภาษาจนี ผ้าปกั รวมถงึ อาวธุ ของเทพเจา้ เป็นตน้ นอกจากนี้ยังมีเครื่องใช้ต่าง
ๆ ทศี่ าลเจ้าจยุ้ ตุ่ยเป็นผู้จัดหาจัดซอ้ื เพ่ือใชใ้ นกจิ กรรมของ ศาลเจ้า ฉะน้ันเม่ือ
วันเวลาผ่านไปสิ่งของวัตถุทางวัฒนธรรมเหล่านี้ได้กลายเป็นหลกั ฐาน เพื่อบอก
เล่าเร่ืองราวและความสัมพันธ์ระหว่างชมุ ชนกับความศรัทธาทม่ี ตี อ่ ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย
เราจึงไม่อยากให้วัตถุเหล่านี้กระจัดกระจายหรือไม่ได้รับการเก็บรักษาที่
เหมาะสม ประกอบกับถ้าได้รวบรวมสิ่งของเหล่านี้จากนั้นเปิดให้ประชาชน
ทว่ั ไปสามารถเขา้ ถึง และเรยี นรปู้ ระวตั ิศาสตร์ของชุมชนผา่ นวตั ถุทางวัฒนธรรม
ที่เก็บรวบรวมไว้ ก็จะสามารถเสริมเรื่องราวของชุมชนและเป็นการสร้างพื้นที่
แหง่ การเรียนรู้ให้เกดิ ขน้ึ ในชุมชนไดเ้ ป็นอยา่ งดี

เมอื่ เห็นพอ้ งตอ้ งกนั ในดำริดงั กล่าว กป็ ระจวบกับความต้องการขยายพื้นที่
ของศาลเจา้ จงึ มดี ำริในการจัดซ้อื อาคารท่ีตัง้ อยู่ด้านหนา้ ตรงข้ามศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย
ซง่ึ เปน็ อาคารช้ันเดียว หนา้ หว้าง 5 เมตร ลกึ 30 เมตร เดิมใช้เป็นสถานที่เพ่ือ
การประทับทรงรกั ษาอาการเจ็บไข้ให้แก่ชาวบา้ นทม่ี าปรึกษาองค์พระเฮ่ียนเที้ยน
ส่องเต่ ในราคา 4.7 ล้านบาท โดยการสนับสนุนงบประมาณในการจัดซื้อจาก
ประชาชนท่รี ่วมบรจิ าคเงินใหแ้ กศ่ าลเจ้า รวมถึงการจดั แสดงคอนเสิร์ตเพื่อจัดหา
ทุน ต่อมาอาคารหลังนี้ได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยให้ใช้
ประโยชน์เพื่อเป็นสถานที่จัดตัง้ พิพธิ ภัณฑ์ เพื่อเก็บรวบรวมวัตถุทางวัฒนธรรม
ของศาลเจ้าจ้ยุ ตุ่ย ดังนั้นหากกล่าวว่า ท้ังโครงการวจิ ัยร่วมกบั ศูนย์มานษุ ยวิทยา

106

งานเชดิ ชเู กียรตผิ ู้มผี ลงานดเี ดน่ ทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอนั ดามนั )

สิรินธร (องค์การมหาชน) ภายใต้โครงการ 109 ปี จากเร่อื งเลา่ สู่พพิ ธิ ภัณฑ์ ใน
ปี พ.ศ. 2563 กับ ดำริของคณะกรรมการศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย สอดรับกันพอดี

ในการจดั ต้ังพิพิธภัณฑก์ ็ไม่เกินเลยไป พิพธิ ภัณฑ์ท่ีจัดตง้ั ขึ้นให้ช่ือว่า พิพิธภัณฑ์
จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง มีการกิจกรรมปิดโครงการวิจัยและกิจกรรมร่วมชมพิพิธภัณฑ์
ในเดอื นสงิ หาคม พ.ศ. 2563 และมกี ารเปดิ พพิ ิธภัณฑอ์ ย่างเปน็ ทางการในงาน
ถือศีลกินผักศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง ในวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2563 ซึ่งตรง
กับการเฉลิมฉลองครบรอบ 109 ปี ศาลเจ้าจุ้ยต่ยุ เตา้ โบเ้ กง้

การเล่าเร่ืองภายในพพิ ิธภณั ฑ์จัดแบง่ เปน็ 5 สว่ น ประกอบด้วย ก) ประวตั ิ
ศาลเจ้าจยุ้ ต่ยุ เปน็ การเลา่ ความเปน็ มาของศาลเจา้ จุ้ยตุ่ยจากบริเวณหั่งอาหล่าย
(ซ.รมมณีย์ ถ.ถลาง) กระทั่งย้ายมายังเนินเป๊งหย่องซ้าน (สถานที่ปัจจุบัน)
นอกจากนย้ี งั มีไทมไ์ ลน์ ของศาลเจา้ จดั แบ่งเป็น 3 ยุค คือ ยคุ หลังคามุงจาก ยุค
หลงั คาสังกะสี และยุคหลงั คากระเบ้อื ง ข) องคก์ วิ๊ ออ๋ งไตเ่ ต่ แสดงเรื่องราวของ
องคก์ ๊ิวอ๋องไตเ่ ต่ และความรู้เกย่ี วกับถอื ศลี กินผัก ค) การเล่าถงึ ศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยใน
ฐานะศาลเจ้า ศูนย์รวม ศรัทธา ศักด์ิสทิ ธ์ิ ของผคู้ นมากมายไม่แยกจำแนกฐานะ
สถานะ ทกุ คนต่างเป็นสว่ นหน่ึงของศาลเจ้าจยุ้ ตยุ่ ) ง) สตรีทฟู้ดจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง
(street food) เล่าถึงความหลากหลายและการปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมของ
อาหารในช่วงถอื ศีลกินผัก และสุดทา้ ยเลา่ เก่ยี วกับม้าทรง ในฐานะผ้เู ป็นสื่อกลาง
ระหว่างสิ่งศักดิ์สิทธิ์กับผู้ศรัทธา นอกจากนี้มีการจัดแสดงวัตถุทางวัฒนธรรม
อาทิ อาวธุ ของมา้ ทรง เคร่ืองดนตรี ประตูศาลเจ้า ลายผา้ เปน็ ตน้

ความสำเร็จในการก่อตั้งพพิ ิธภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบเ้ ก้ง เป็นก้าวแรกเพื่อการ
ขับเคลอ่ื นวฒั นธรรมการเรยี นรขู้ องชมุ ชน รวมถงึ การแลกเปลย่ี นความรู้ระหว่าง
กัน ช่วงที่ผ่านมามีคณะและบุคคลต่าง ๆ เข้าชมพิพิธภัณฑ์จุ้ยตุย่ อาทิ ศาลเจ้า
ในอำเภอกนั ตัง จ. ตรัง พระใบฎีกาปยิ ะ อตั ถยตุ โต หรอื หลวงพี่ปยิ ะ เจา้ อาวาส
วัดบางเสียด อ.เมืองพังงา คณะกรรมการส่งเสรมิ กองทุนสุขภาพ สสส. เป็นต้น
ทำให้ผมได้เรียนรู้เกี่ยวกับการสร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้ เพราะพิพิธภัณฑ์ใน
ความหมายใหม่ไปไกลกว่าเป็นเพียงสถานที่เก็บของเก่า ซึ่งก่อนหน้านี้ผมก็คิด
เช่นน้ัน แตห่ ลงั จากมกี ารแลกเปลี่ยนกับผู้เชยี่ วชาญดา้ นพิพิธภัณฑ์ เริม่ เรยี นรู้

107

งานเชิดชเู กียรติผูม้ ผี ลงานดีเดน่ ทางศิลปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามัน)

และตคี วามพิพธิ ภณั ฑ์กว้างไกลมากขนึ้ พพิ ธิ ภัณฑจ์ ุย้ ตุย่ เต้าโบ้เกง้ เรม่ิ ตน้ ทำ
หน้าที่ มากกว่าสถานทเี่ กบ็ ของ คือ

1. พืน้ ทเี่ ลา่ เรือ่ งทไ่ี ม่ได้เล่า ถึงแมว้ ่าจะอย่ตู รงขา้ มกับศาลเจ้าจุ้ยตุ่ย แต่
พิพธิ ภัณฑเ์ ปน็ พ้นื ทที่ เ่ี ล่าเรอ่ื งทไ่ี ม่ได้เลา่ ของศาลเจ้าจุย้ ตุ่ย อาทิ ความเป็นมา
ของวัตถทุ างวฒั นธรรมกับผคู้ นและชมุ ชน เร่ืองราวของผู้คนท่เี ข้ามาช่วยงานใน
ศาลเจ้า เราไดส้ รา้ งพืน้ ที่แห่งการเล่าเร่ืองทไ่ี มไ่ ดเ้ ล่า ผ่านพพิ ธิ ภณั ฑจ์ ุ้ยตุ่ยเต้าโบ้
เกง้

2. พื้นที่การเรียนรู้ผา่ นการดู การฟัง ซึ่งการเรียนรู้มิได้จำกัดอยู่เพียงการ
อ่าน แต่การดูและการฟังก็เป็นอีกหนึ่งในการเรียนรู้ และยังสามารถทำให้เรา
จินตนาการไปพร้อม ๆ กันกับวัตถุทางวัฒนธรรม ภาพถ่าย การแลกเปลี่ยน
จากการพูดคุย ซง่ึ พิพธิ ภัณฑ์จยุ้ ตุ่ยเต้าโบเ้ กง้ กก็ ำลงั ทำหนา้ ท่นี ีเ้ ชน่ กัน

3. พื้นที่เล่าเรื่องของชุมชน หมวกอีกใบหนึ่งผมทำหน้าที่ประธานชุมชน
จุย้ ต่ยุ ผมไดใ้ ชป้ ระโยชน์จากพพิ ธิ ภัณฑจ์ ยุ้ ตยุ่ ในการเล่าความเปน็ มาของชุมชนที่
เกี่ยวข้องกับศาลเจ้า ความศรัทธาของผู้คนในชุนกับศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยไม่สามารถ
แยกจากกนั ได้ ฉะน้นั ชมุ ชนควรมพี ืน้ ทีท่ ีจ่ ะเลา่ เรอื่ งของตนเองและพพิ ธิ ภัณฑ์จุ้ย
ต่ยุ เตา้ โบ้เกง้ ก็กำลังทำหนา้ ทน่ี ้ัน

ท้งั หมดทีก่ ลา่ วมาจงึ เป็นความเปน็ มากอ่ นจะมาเป็นพิพธิ ภณั ฑ์จุ้ยตยุ่ เต้าโบ้
เก้ง และสิ่งที่ผมได้เรียนรู้จากการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง จากการ
เรยี นรู้ทีไ่ ด้รับผมมุ่งหมายให้พิพธิ ภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง เป็นพ้ืนท่ีแห่งการเรียนรู้
ของชุมชน เรียนรู้เรื่องเล่าทางวัฒนธรรมของชุมชน เรียนรู้ผ่านการดู การฟัง
พื้นที่เล่าเรื่องของชุมชนตนเอง ดังนั้นพิพิธภัณฑ์จุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง จึงมิได้เป็น
เพียงทีเ่ กบ็ รวบรวมของเก่า แต่เปน็ พ้ืนทีแ่ หง่ การเรยี นรขู้ องทุกคน

108

งานเชิดชเู กยี รติผ้มู ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

109

งานเชิดชเู กยี รติผ้มู ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

110

งานเชิดชเู กยี รติผ้มู ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

111

งานเชิดชเู กียรตผิ ู้มีผลงานดเี ดน่ ทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามัน)

ประวัติและผลงานโดยสงั เขป
ประจำปี พทุ ธศกั ราช 2565

ประวัติส่วนตวั นายยทุ ธพงษ์ ปรีชาไว
2 กุมภาพนั ธ์ 2533
ชอื่ -สกลุ นายสุทนิ ปรชี าไว
วนั เดือน ปเี กิด นางสมคิด แสนสขุ
บดิ าชอื่ ครู โรงเรยี นเมืองชุมพรบา้ นเขาถลม่
มารดาช่อื 1/7 หมู่ที่ 11 ตำบลบางหมาก อำเภอเมืองชมุ พร
อาชพี จังหวดั ชุมพร
ทอ่ี ยู่ปัจจุบนั -
098-0323273
โทรศัพท์ หนงั ครเู มฆ ศ.สาคร
โทรศพั ท์มอื ถอื
Facebook

112

งานเชิดชเู กยี รตผิ ูม้ ีผลงานดเี ดน่ ทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามัน)

ผลงานท่ีโดดเด่น

ข้าพเจ้าได้ก่อตั้งศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น (หนังตะลุง มโนราห์)
โรงเรียนเมอื งชมุ พรบา้ นเขาถล่ม ต้ังแต่ปี ๒๕๕๙ จนถึงปจั จบุ ันโดยการถา่ ยทอด
ฝึกหัดการแสดงหนังตะลุง มโนราห์ แก่นักเรียนและเยาวชน ตลอดผู้สนใจท่เี ข้า
มาศึกษาเรียนรู้ศิลปการแสดงพื้นบ้าน(หนังตะลุง มโนราห์) มีนักเรียนที่สนใจปี
ละไม่ต่ำกว่า ๑o๐ คน นอกจากนั้นยังมีการสร้างเครือข่ายร่วมกับ
สถาบันการศึกษาและคณะหนังตะลุงอืน่ ๆ เปิดโอกาสรับประชาชนผู้สนใจ เข้า
รับการเรียนรู้ โดยใช้เวลาในการเรียน การฝึกซ้อม ทั้งในและนอกเวลาราชการ
รวมทั้งวันหยุด โดยไม่เก็บเงินค่าเรียนใด ๆ ทั้งสิ้น จนผู้เรียนพัฒนาตนเอง
สามารถออกแสดงในงานตามโอกาสต่าง ๆ ได้ ภายใต้ชื่อคณะ “หนังตะลุง
โรงเรียนเมืองชุมพรบ้านเขาถล่ม และมโนราห์โรงเรียนเมืองชุมพรบ้านเขาถล่ม
จงั หวดั ชมุ พร”

รางวัลที่เคยได้รบั
๑.รางวัลผู้ใช้ภาษาถิ่นดีเด่น ระดับจังหวัดชุมพร จากสำนักงาน

วฒั นธรรมจังหวดั ชมุ พร
๒.รางวัลเป็นผู้ทำคุณประโยชน์ด้านทำนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรม

ประจำปี ๒๕๖o สาขาส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม จากสำนักศิลปะและ
วัฒนธรรม มหาวิทยาลยั ราชภัฎสงขลา

๓.ครูผู้สอนนักเรียน ได้รับรางวัล วัฒนธรรมวินิต ปี ๒๕๖๓
ระดับประเทศ จากกระทรวงวฒั นธรรม

๔.รางวัล วัฒนคุณาธร ผู้ทำคุณประโยชน์ต่อกระทรวงวัฒนธรรม
ประเภทบุคคล ปี ๒๕๖๓ จากกระทรวงวฒั นธรรม

๕.ครผู สู้ อนนักเรยี น ไดร้ บั รางวลั วฒั นคณุ าธร ผูท้ ำคุณประโยชน์ต่อ
กระทรวงวฒั นธรรม ประเภทเด็กและเยาวชน ปี ๒๕๖๔ จากกระทรวง

113

งานเชิดชเู กียรตผิ มู้ ีผลงานดเี ด่นทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามนั )

วัฒนธรรม
๖.รางวัลผู้ทำคุณประโยชน์ต่อเด็กและเยาวชน ปี ๒๕๖๔ จาก

กระทรวงพัฒนาสังคมและความมนั่ คงของมนษุ ย์

114

งานเชดิ ชูเกยี รตผิ ู้มผี ลงานดีเด่นทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอนั ดามนั )

การแสดงหนังตะลุง

ข้าพเจ้าใช้ความรู้ความสามารถในการแสดงหนังตะลุง มโนราห์ ให้เกิด
ประโยชน์ด้วยการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น โรงเรียนเมืองชุมพร
บ้านเขาถล่ม ได้รับการคัดเลือกให้เป็น แหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมของชุมชน
สังกัดกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม เมื่อปี พ.ศ.๒๕๕๙ เปิดสอน
วิชาหนังตะลุง ในกิจกรรมชุมนุม และกิจกรรมลดเวลาเรียน เพิ่มเวลารู้ รับ
นกั เรียนท่มี ีความสนใจ มีนักเรียนทส่ี นใจปีละไมต่ ำ่ กวา่ ๑o๐ คน นอกจากนน้ั ยัง
มีการสรา้ งเครือขา่ ยรว่ มกบั สถาบันการศึกษา อ่นื ๆ

เป้าหมายขององคค์ วามรู้
๑. สร้างให้นกั เรยี นและผสู้ นใจมคี วามกลา้ แสดงออกในสง่ิ ท่ีดงี าม
๒. สรา้ งเยาวชนมองโลกในแง่กวา้ งและมีแนวความคิดใหม่
๓. สร้างบุคคลท่ีมีความขยันหมน่ั เพยี รในการทำงาน
๔. สร้างเยาวชนให้มีผลงานในด้านศิลปะการแสดงพื้นบ้าน หนังตะลุง
มโนราห์ เป็นทป่ี ระจกั ษแ์ กส่ งั คม
๕. สร้างเยาวชนทม่ี ีคณุ ภาพ
๖. สร้างเยาวชนให้มีใจรกั และสืบสานศลิ ปะการแสดงพื้นบ้าน
๗. สร้างเยาวชนใหม้ แี นวความคิดสรา้ งสรรคผ์ ลงาน

กระบวนการสร้างองคค์ วามรู้
ข้าพเจ้าใช้ความรู้ความสามารถในการแสดงหนังตะลุง มโนราห์ให้เกิด

ประโยชน์ด้วยการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น(หนังตะลุง มโนราห์)
โรงเรียนเมืองชุมพรบ้านเขาถล่ม ได้รับการคัดเลือกให้เป็น แหล่งเรียนรู้ทาง
วัฒนธรรมของชุมชน สังกัดกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม เมื่อปี
พ.ศ.๒๕๕๙ เปิดสอนวิชาหนงั ตะลุง ในกิจกรรมชุมนุม และกจิ กรรมลดเวลาเรยี น

115

งานเชิดชเู กยี รตผิ มู้ ผี ลงานดีเดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามัน)

เพิ่มเวลารู้ รับนักเรียนที่มีความสนใจ มีนักเรียนที่สนใจ ปีละไม่ต่ำกว่า ๑๐๐
คน นอกจากนั้นยังมีการสร้างเครือข่ายร่วมกับสถาบันการศึกษาและคณะหนัง
ตะลุงอื่น ๆ เปิดโอกาสรบั ประชาชนผู้สนใจ เข้ารบั การเรียนรู้ โดยใช้เวลาในการ
เรียน การฝึกซ้อม ทั้งในและนอกเวลาราชการ รวมทั้งวันหยดุ โดยไม่เก็บเงินค่า
เรียนใด ๆทั้งสิ้น จนผู้เรียนพัฒนาตนเอง สามารถออกแสดงในงานตามโอกาส
ต่าง ๆ ได้ ภายใต้ชื่อคณะ “หนังตะลุงและมโนราห์โรงเรียนเมืองชุมพรบ้านเขา
ถล่ม จังหวัดชุมพร” ซึ่งรักษารูปแบบการแสดงหนังตะลุง ทั้งการเชิด บทกลอน
การพากย์ และเจรจา เพ่ือเป็นการอนรุ กั ษ์และเผยแพร่ศลิ ปวฒั นธรรมพื้นบา้ นให้
มคี วามยั่งยนื ออกบรกิ ารดว้ ยจิตอาสา ไม่กำหนดราคาค่าแสดง ทำให้มีผู้ที่สนใจ
ขอความอนุเคราะห์ชุดการแสดงมากมาย ทั้งงานวัด ชุมชน ภาคเอกชน
หน่วยงานราชการ รวมทั้งหน่วยงานในกระทรวงวัฒนธรรม ได้สนับสนุน
รว่ มกันจัดกิจกรรมตา่ ง ๆ อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง

ประโยชน์ทีไ่ ด้รับจากองค์ความรู้
๑. เยาวชนมีใจรกั ในศลิ ปะการแสดงพื้นบา้ น
๒. เยาวชนสามารถแสดงหนังตะลุง มโนราหไ์ ด้
๓. เยาวชนไดส้ บื สานศลิ ปะการแสดงภาคใต้
๔. เยาวชนใชเ้ วลาว่างให้เปน็ ประโยชน์
๕. เยาวชนเห็นคณุ คา่ ของศิลปะการแสดงภาคใต้

สรปุ ผลขององค์ความรู้
นักเรียน เยาวชน สามารถออกแสดงหนังตะลุง มโนราห์ ได้เป็นที่ยอมรับ

ของสังคมและหน่วยงานต่าง ๆ ที่ติดต่อไปทำการแสดง ซึ่งเป็นการสืบทอด
ศิลปะการแสดงพืน้ บา้ นของภาคใต้

116

งานเชิดชเู กยี รติผ้มู ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

117

งานเชิดชเู กยี รติผ้มู ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

118

งานเชดิ ชเู กยี รตผิ ู้มีผลงานดีเดน่ ทางศลิ ปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

ประวตั ิและผลงานโดยสงั เขป
ประจำปี พทุ ธศกั ราช 2565

ประวัตสิ ว่ นตัว นายโกมล พานชิ พันธ์
26 ธันวาคม 2494
ช่อื -สกุล นายฉลอง พานชิ พนั ธ์
วนั เดอื น ปเี กดิ นางบวั ไข พานชิ พนั ธ์
บดิ าชื่อ ธุรกจิ ส่วนตวั ค้าขาย : เครอ่ื งหมายการคา้
มารดาชอ่ื “โกมลผ้าโบราณ”
อาชีพ 157/2 หมู่ที่ 6 ตำบลห้วยออ้ อำเภอลอง
จงั หวดั แพร่
ทอี่ ยปู่ ัจจุบนั ๐๕๔-๕๘๑๕๓๒
๐๘๑-๘๐๗๙๙๖๐
โทรศัพท์ [email protected]
โทรศพั ท์มอื ถือ
Facebook

119

งานเชดิ ชูเกียรตผิ ้มู ผี ลงานดเี ด่นทางศลิ ปะและวฒั นธรรม (เพชรอนั ดามัน)

ผลงานทโ่ี ดดเดน่

นายโกมล พานชิ พันธ์ เปน็ ผมู้ ีความร้คู วามสามารถในศิลปะที่หลากหลาย
โดยเฉพาะงานศิลปวัฒนธรรมด้านเครื่องแต่งกาย มีผลงานเป็นที่ยอมรับของ
สงั คมเปน็ อนั มาก กระทั่งได้รบั แตง่ ตงั้ เปน็ ประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอลอง
นายโกมล ได้จัดตั้ง พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ ให้เป็นศูนย์การเรียนรู้ที่
นำเสนอองค์ความรู้ ประวัติความเป็นมาของศิลปะผ่านผืนผ้า ตั้งแต่อดีตถึง
ปัจจุบัน เปิดโอกาสใหก้ ับประชาชนทกุ เพศ ทุกวัย ทั้งชาวไทยและต่างประเทศ
ได้เข้ามาศึกษาหาความรู้ ฟรีโดยไม่มีการเก็บค่าเยี่ยมชม ตั้งแต่ พ.ศ.๒๕๓๒
จนถึงปจั จบุ นั

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ เป็นสถานที่ นายโกมล พานิชพันธ์ ใช้
เป็นส่อื ในการบอกเล่าเร่อื งราวของการอนุรักษ์ การเผยแพร่ การสร้างสรรค์ และ
การถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมอันดีงาม มีการจัดแสดงและนำเสนอที่หลากหลาย
น่าสนใจ เป็นการสืบทอดงานศิลปะบนผืนผ้า สร้างจิตสำนึกแห่งความรักและ
หวงแหนในวัฒนธรรม อนั ดีงามนเ้ี พอ่ื ความเจรญิ อยา่ งย่งั ยนื สืบตอ่ ไป
ได้ใช้ความรู้ความสามารถที่ตนเองมีในการทำคุณประโยชน์เพื่อสังคม อย่าง
สมำ่ เสมอ อาทเิ ช่น

๑. การจัดขบวนแห่ทางวัฒนธรรมในระดับท้องถิ่น ระดับจังหวัด และ
ระดบั ประเทศ

๒. เผยแพร่ศลิ ปะการแตง่ กายผา่ นสื่อสารมวลชนแขนงต่างๆ
๓. การจัดแสดงเครื่องแต่งกายไทยโบราณ เครื่องแต่งกายร่วมสมัย และ
การแต่งกายตามสมัยนยิ ม ทง้ั ในประเทศ และต่างประเทศ
๔. การออกแบบผา้ ทอแบบโบราณ
๕. การออกแบบผ้าทอแบบประยกุ ต์ศลิ ป์
๖. การเปน็ วิทยากรอบรมเผยแพรค่ วามรู้ เร่อื งผ้าโบราณ ท้ังในและนอก
พพิ ธิ ภัณฑ์
๗. การเป็นวทิ ยากรอบรมเผยแพรค่ วามรู้ เรื่อง การออกแบบผ้าทอ

120

งานเชดิ ชูเกียรติผูม้ ผี ลงานดีเด่นทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอนั ดามัน)

๘. การเป็นวิทยากรอบรมเผยแพร่ความรู้ เรอื่ ง การออกแบบเครื่องแต่ง
กาย

๙. การเป็นวทิ ยากรอบรมเผยแพร่ความรู้ เรอ่ื ง การพฒั นารูปแบบสนิ ค้า
แก่กลุ่มผู้ผลิตสินค้าต่างๆ

นอกจากนั้น นายโกมล ได้สืบสานปณิธานของ นายฉลอง พานชิ พันธ์ บดิ า
ท่มี ีอาชีพถ่ายรูป และเปิดร้านถา่ ยรูปช่ือ ฉลองศลิ ป์ ในตลาดห้วยออ้ อำเภอลอง
พัฒนาปรบั ปรงุ เป็น พิพิธภัณฑ์รา้ นถ่ายรูปฉลองศิลป์ เพ่อื จัดแสดงภาพถ่ายและ
อุปกรณ์การถ่ายภาพ ตั้งแต่ พ.ศ.๒๔๙๙ ถึงปัจจุบัน เพื่อเผยแพร่ และถ่ายทอด
ศิลปะทางด้านการถ่ายภาพ ให้กับอนุชนได้ศึกษาเรียนรู้ และให้เป็นมรดกแห่ง
ความทรงจำสืบต่อไป

ในด้านการส่งเสริมอาชีพ นายโกมล ได้ส่งเสริมการผลิตผ้าทอลายโบราณ
และร่วมสมัย รวมถึงผลิตภณั ฑ์จากผ้าและงานฝีมือ โดยใช้กลุ่มผู้ผลติ ในทอ้ งถนิ่
เพ่ือสรา้ งและกระจายรายไดใ้ ห้เกดิ ขึ้นกับผูผ้ ลิตท่ีสืบทอดภูมิปัญญาในการทอผ้า
ด้วยความรักและภูมิใจในศลิ ปะบนผืนผ้าที่สร้างสรรคด์ ้วยความประณีต ภายใต้
เครือ่ งหมายการค้า โกมลผา้ โบราณ

รางวลั ทเ่ี คยได้รบั
๑. พ.ศ. ๒๕๕๒ รางวัล ผู้ทำคุณประโยชน์ต่อกระทรวงวัฒนธรรม ด้าน

ศิลปะ จาก กระทรวงวฒั นธรรม
๒. พ.ศ. ๒๕๕๕ รางวัล ผู้ทำคุณประโยชน์ต่ออุตสาหกรรมการ

ทอ่ งเท่ยี ว จาก การทอ่ งเทย่ี วแห่งประเทศไทย
๓. พ.ศ. ๒๕๕๕ รางวัลเกียรติคุณ เพชรสยาม สาขา ศิลปกรรม

(อนุรักษ์และสืบสานงานหัตถกรรมผ้าโบราณ)
จาก มหาวิทยาลยั ราชภัฏจันทรเกษม

๔. พ.ศ. ๒๕๕๕ รางวัล ผลิตภัณฑ์ระดับห้าดาว ประเภทผ้าเครื่องแต่ง
กาย เนคไทไหม นายโกมล พานิชพันธ์ โครงการคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบลหนึ่ง
ผลิตภัณฑ์ไทย ปีพ.ศ.๒๕๕๕ จาก คณะกรรมการคัดสรรค์ สุดยอดหนึ่งตำบล

121

งานเชิดชูเกยี รตผิ มู้ ผี ลงานดเี ด่นทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอนั ดามัน)

หนึ่งผลติ ภัณฑ์ กระทรวงมหาดไทย

๕. พ.ศ. ๒๕๕๘ เกียรติบัตร พิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณ เป็นแหล่ง
มรดกทางวัฒนธรรมของจงั หวดั แพร่
โครงการมรดกของชาติไทย จาก จงั หวัดแพร่

๖. พ.ศ. ๒๕๕๘ โลเ่ ชิดชเู กียตคิ ณุ พพิ ธิ ภณั ฑ์โกมลผ้าโบราณ เป็นแหล่ง
มรดกทางวฒั นธรรมของจงั หวดั แพร่ โครงการมรดกของชาติไทย จาก กระทรวง
ทรพั ยากรธรรมชาติและสิง่ แวดลอ้ ม

๗. พ.ศ. ๒๕๕๙ ประกาศเกียรติคุณ รางวัลเพชรราชภัฏ-เพชรล้านนา
ประจำปี ๒๕๕๙ สาขาการจัดพิพิธภัณฑ์พื้นถิ่น จาก สำนักศิลปวัฒนธรรม
มหาวทิ ยาลัยราชภัฏเชยี งใหม่

๘. พ.ศ. ๒๕๕๙ ประกาศเกียรติคุณ รางวัลสุดยอดศิลปิน OTOP
ประเภท ผ้าและเครื่องแต่งกาย จังหวัดแพร่ จาก กรมพัฒนาชุมชน
กระทรวงมหาดไทย

๙. พ.ศ. ๒๕๕๙ ประกาศเกียรติคณุ แทนคณุ แผน่ ดนิ ปี ๒๕๕๙
๑๒ ต้นแบบคนดี สบื สานผ้าทอไทย แรงบันดาลใจของแม่ จาก บรษิ ัท
เนชั่น มลั ตมิ เี ดยี กรปุ๊ จำกดั (มหาชน)
๑๐. พ.ศ.๒๕๖๐ ได้รับโล่ประกาศเกียรติคุณ บุคคลต้นแบบที่ปฏิบัติตาม
คณุ ธรรม ๙ ประการ ตามพระราชดำรสั ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหา
ภูมิพลอดุลยเดช ดา้ นร้อยเรยี งไมตรี จาก จงั หวดั แพร่
๑๑. พ.ศ.๒๕๖๑ เกียรติคุณ ผู้สูงอายุดเี ด่นของจงั หวัดแพร่ ประเภทคลงั
ปัญญา เนื่องในงานวนั ผู้สูงอายุและวันครอบครัว ประจำปี ๒๕๖๑ จาก จังหวัด
แพร่
๑๒. พ.ศ.๒๕๖๓ ได้รับพระราชทาน เข็มเกียรติคุณ เป็นผู้อนุรักษ์มรดก
ไทยดเี ดน่ พุทธศกั ราช ๒๕๖๓เนื่องในวนั อนุรักษม์ รดกไทย พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๓
จาก กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
๑๓. พ.ศ.๒๕๖๕ ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่
สรรเสริญยิ่งดเิ รกคณุ าภรณ์

122

งานเชิดชเู กยี รติผ้มู ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามนั )

123

งานเชดิ ชเู กียรตผิ มู้ ีผลงานดเี ด่นทางศลิ ปะและวฒั นธรรม (เพชรอนั ดามนั )

ร้านถ่ายรปู ฉลองศิลป์ สู่ พิพิธภณั ฑ์ทอ้ งถ่ิน โกมลผา้ โบราณ

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ มีจุดเริ่มต้อนจาก นายโกมล พานิช
พันธ์ ได้ติดตามบิดา คือ นายฉลอง พานิชพันธ์ ที่เป็นช่างถ่ายภาพ ได้ย้าย
ภูมลิ ำเนามาตง้ั ร้านถ่ายภาพ ในตลาดหว้ ยอ้อ ช่อื “ฉลองลำปาง” ต่อมาเปลี่ยน
ช่อื เป็น “ฉลองถ่ายรปู ” และ “ฉลองศิลป”์ ตามลำดับ ในเบอื้ งตน้ นายโกมล ได้
เป็นลูกมือช่วยบิดาในเรื่องการจัดเตรียมอุปกรณ์ จัดฉาก จัดแสงเงา จัดบุคลิก
ของลูกค้า และบางครั้งได้แสดงฝีมือถ่ายภาพแทนบิดา กอปรกับบิดาเห็นว่า
นายโกมล มีแววในทางศิลปะถ่ายภาพ จึงได้ถ่ายทอดเทคนิคการถ่ายภาพให้
นายโกมลได้ฝึกฝนจนเกดิ ความชำนาญ กระท่ังได้เปดิ ร้านถ่ายภาพเจรญิ รอยตาม
บดิ า

ร้านถ่ายรูป “ฉลองศลิ ป”์
ปัจจุบัน พพิ ธิ ภณั ฑ์ รา้ นถ่ายรูป “ฉลองศลิ ป์”

124

งานเชดิ ชูเกยี รตผิ ูม้ ผี ลงานดเี ดน่ ทางศิลปะและวัฒนธรรม (เพชรอนั ดามัน)

งานช่างถ่ายรูป ของ นายโกมล ในอดีต
บ่อยครั้งที่ต้องออกไปถ่ายรูปตามงานนอกสถานท่ี
ส่วนใหญ่จะเป็นงานประเพณีพื้นบ้านในโอกาส
สำคัญต่างๆ เช่น งานปอย งานวัด งานพิธีกรรม
อื่นๆ ช่างถ่ายรูปต้องเตรียมอุปกรณ์ทุกอย่าง ให้
พรอ้ มแล้วไปรอทง่ี าน ชว่ งระยะเวลาที่รอจนกว่าจะ
เริ่มพิธี นายโกมล มีโอกาสเดินดูสภาพบรรยากาศ
ทั่วไปของงาน ทำให้พบปะกับสตรีนุ่งผ้าทอที่มี
ลวดลายแปลกตาสีสันสวยงาม จึงสนใจใฝ่รู้เรื่อง
ประวัติความเป็นมาของผ้าโบราณที่มีหลากหลาย
รูปแบบ ได้ศึกษาค้นคว้าอย่างจริงจังและชื่นชอบ นายโกมล พานิชพันธ์
ในความงามของผ้าทอโบราณที่เป็นศิลปหัตถกรรม
ท้องถิ่น อันเกิดจากภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ
นับเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ล้ำค่ายิ่ง นายโกมล พานิชพันธ์ ได้ตัดสินใจ
รวบรวมผา้ โบราณล้านนามมาจดั เป็น พิพธิ ภัณฑท์ ้องถิ่น “โกมลผ้าโบราณ”

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ เกิดจากความรักงานศิลปะที่ถ่ายทอด
ออกมาผา่ นการ ถกั ทอเป็นผา้ ซนิ่ ตนี จก ซึ่ง นายโกมล พานิชพนั ธ์ ได้ศกึ ษาศลิ ปะ
ผ้าซิ่น และประวัติความเป็นมาของลายผ้าซิ่น โดยได้ออกไปเสาะแสวงหาผ้าซนิ่
หรือ ผ้าถุง จากคนเฒ่าคนแก่ ทั้งขอดู และขอยืม บางทีแม่อุย๊ ก็ขายใหบ้ ้าง หรือ
บางท่านก็ยกให้เพื่อให้คนรุ่นลูกรุ่นหลานได้สืบทอด ต่อมาได้จัดทำเป็น
พพิ ธิ ภัณฑ์ผ้าโบราณขนึ้ ในปี พ.ศ. ๒๕๓๒

125

งานเชิดชูเกียรตผิ ู้มผี ลงานดเี ด่นทางศลิ ปะและวัฒนธรรม (เพชรอันดามนั )

พิพิธภณั ฑท์ ้องถิน่ “โกมลผ้าโบราณ”
จิตรกรรมวัดเวียงต้าเป็นจิตรกรรมสีฝุ่นเขียนบนแผ่นกระดานไม้สักที่
ประกอบขึ้นเป็นผนังวหิ ารของวัดเวียงต้า อำเภอลอง จงั หวดั แพร่ สันนิษฐานว่า
เขียนขึ้นรุ่นเดียวกับจิตรกรรมที่ วัดภูมินทร์ จังหวัดน่าน เมื่อราว พ.ศ. ๒๔๔๐
โดยช่างชาวไทลื้อจากเชียงตุง เป็นจิตรกรรมที่มีหน้าตาตัวละครเหมือนกันแต่
ต่างกนั ทเี่ คร่ืองแต่งกาย ทจ่ี งั หวดั น่าน จติ รกรวาดใหต้ วั ละครเครอ่ื งแตง่ กายแบบ
ไทยลอ้ื สว่ นท่ีจติ รกรรมเวียงตา้ จิตรกรวาดให้ตัวละครใช้เครอื่ งแต่งกายเป็นไทย
วน(โยนก) แบบเมอื งลอง

ภาพจิตรกรรมเวียงต้า จิตรกรได้ถ่ายทอดเรื่องราววิถี
ชีวิตความเป็นอยู่และวัฒนธรรมชาวล้านนากว่าร้อยปีที่ผ่าน
มา ด้วยเทคนิคพิเศษ ที่แต่ตา่ งจากจิตรกรรมฝาผนังท่ัวๆ โดย
ใช้เทคนิคการเขียนด้วยสีฝุ่นลงบนแผ่นไม้กระดานหลายแผ่น
ต่อกันในกรอบขนาดใหญ่ จัดวางเป็นผืนเป็นตอน โดย โดย
จิตรกรพยายามจัดภาพคนและส่ิงสำคัญอยู่บนส่วนของแผ่น
ไม้ และกลบเกลื่อนรอยต่อของแผ่นกระดาน ดว้ ยภาพแนวต้ัง
เช่น ภาพต้นไม้ ภาพเสา สีที่ใช้คือ ฟ้า น้ำเงิน แดงชาด
น้ำตาลอ่อน และดำเขียว ปิดทอง ในส่วนที่ต้องการให้เกิดสีเหลือง ใช้สีชมพู หรือสี
ขาวโพลนบนผวิ พรรณของรปู คน เนอื้ สีของภาพบางเป็นส่วนใหญ่

ผ้าโบราณเมืองลอง จัดแสดงผ้าซิ่นตีนจกของ
กลุ่มไทโยนก "เมืองลอง" ที่มีลวดลายเหมือนกับ
ภาพเขียนจิตรกรรมเวียงต้า ผ้าตีนจกเมืองลอง
ประวัติศาสตร์การทอผ้าจกของเมืองลอง ไม่
สามารถจะหาหลกั ฐานอา้ งอิงชัดเจนได้ นอกจาก
ตำนานการทอผ้าจากคนโบราณได้เล่าขานกันต่อมาว่า แม่น้ำยมที่ไหลผ่านเมือง
ลอง ในอดตี จะมถี ้ำอยูใ่ ต้นำ้ ถำ้ หน่ึง เรยี กว่า วงั น้ำ (แถบตำบลปากกาง) ไปถึงแหลม
ล่ี มคี นน้ำคนหนึง่ ซึ่งชาวบา้ นเรยี กวา่ เงือก ขึน้ มายืมฟมื ทอผ้า (อปุ กรณ์ทอผ้าทำ
ดว้ ยไม)้ เมอ่ื ทอผา้ เสรจ็ มีการเฉลิมฉลองดว้ ยการบรรเลงดนตรี แล้วเงือกก็เอาฟืม

126

งานเชดิ ชูเกียรติผูม้ ีผลงานดีเดน่ ทางศลิ ปะและวฒั นธรรม (เพชรอันดามัน)

มาคืนชาวบ้าน จนชาวบ้านสังเกตฟืม มีลวดลายบนหัวฟืม ที่มีสสี ลับกันสวยงาม
ชาวบ้านลองเอาฟืมที่มีลายทอผ้าต่อเนื่องจนเกิดเป็น ตีนซิ่น เรียกว่า ซิ่นตีนจก
ที่เห็นในปัจจุบัน

การสร้างเสริมการเรียนรู้อย่างถ่องแท้ พิพิธภัณฑ์
ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ ได้จัดแสดงผ้าซิ่นตีนจกจากแหล่ง
ต่างๆ และเพื่อที่จะให้เกิดการพัฒนาของชุมชน ทาง
พิพิธภัณฑ์ได้จัดแสดงผ้าจกจากแหล่งต่างๆ ในเชิง
เปรียบเทียบ เพื่อให้คนในท้องถิ่นได้รู้และเห็นถึงความ
แตกต่างกันของผ้าตีนจกจากแหล่งอืน่ ๆ เช่น ตีนจกแม่แจ่ม
ตีนจกไหล่หิน ตีนจกนาน้อย ตีนจกหาดเสี้ยว ตีนจกราชบุรี
ตีนจกลาวครั่งในแหลง่ ต่างๆ เพื่อเสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจ ลักษณะอันเป็น
เอกลกั ษณ์ของซิ่นตนี จก ของแต่ละพ้ืนท่ี

การเรียนรู้ในการอนุรักษ์ผ้าโบราณ พิพิธภัณท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ ได้
จัดแสดงวิธีการเก็บผ้าโบราณ โดยอาศัยภูมิปัญญาของคนโบราณที่ทำให้ผ้า
สามารถอยู่ได้นานกว่า ๒๐๐ ปี ตลอดถึงจัดแสดงลายผ้า ผลงานการอนุรักษ์ผ้า
ไทย ที่ได้รับรางวัลจากการประกวดจากเวทีระดับชาติ และระดับนานาชาติได้
รวบรวมนำเสนอเครื่องแต่งกายอันเป็นฝีมือการออกแบบของ นายโกมล พานิช
พันธ์ ที่ได้นำไปใช้แต่งกายในการแสดงต่างๆ เช่น ภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์
ละครเวที เครื่องแตง่ กายที่ชนะเลิศการประกวดนางงามระดับนานาชาติ

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ คำนึงถึงกลุ่มเยาวชน อันจะเป็นกำลัง
สำคัญในการสืบทอดและอนรุ ักษว์ ฒั นธรรมอันดีงามไว้ในภายภาคหน้า จึงได้จดั
ส่วนแสดงส่วนที่ ๕ ขึ้นสำหรับเยาวชน โดยนำเสนอการเรียนรู้ผ้าโบราณผา่ นสอื่
ตุ๊กตา เพื่อให้เยาวชนได้สนใจ จดจำได้ง่าย และเพลิดเพลินเมื่อได้เรียนรู้ โดย

127

งานเชิดชูเกียรติผมู้ ีผลงานดีเด่นทางศิลปะและวฒั นธรรม (เพชรอนั ดามนั )

สร้างความสนใจผ่าน ตุ๊กตา ตัวละครจากภาพยนตร์ บุคคลสำคัญที่มีชื่อเสียง
จนถงึ ตุ๊กตาบาบ้ที แ่ี ตง่ ชดุ ไทยในแบบตา่ งๆ ควบค่กู ันไป เช่น ตกุ๊ ตาสวมใสช่ ดุ ไทย
ลื้อคู่กบั ตัวละครเอกจากเรอ่ื งอวตาร(Avatar), ชุดไทยใหญ่คูก่ บั ซุปเปอรแ์ มน, ชุด
ไทยโยนกตีนจกเมืองลองคู่กับพี่เบิร์ด ธงชัย, ชุดไทยพวนคู่กับสไปเดอร์แมน ซึ่ง
ตัวละครเหล่านี้เป็นที่ชื่นชอบของเด็กและเยาวชน สร้างความเพลิดเพลินในการ
เรียนรู้ และจดจำ ค่อยๆ ซึมซับวัฒนธรรมอนั ดีงามเข้าสู่เยาวชน

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ ได้จัดพื้นที่ไว้เพื่อจำหน่ายผลิตภัณฑ์
และของที่ระลึกให้กับนักท่องเที่ยวที่เข้าชมพิพิธภัณฑ์ โดยจัดจำหน่ายสินค้าผ้า
ตนี จกลายโบราณ ผ้าโบราณทำใหม่ เสื้อผ้าสำเร็จรูปทันสมัย และผลิตภัณฑ์จาก
ผา้ เป็นการสรา้ งรายได้ สร้างมลู คา่ จากมรดกทางภมู ิปัญญาท่ีได้อนุรักษ์และสืบ
ทอดมา เป็นการเผยแพร่ และสืบทอด วัฒนธรรมอันดีงามในการนุ่งห่ม และที่
สำคัญเปน็ การสรา้ งและกระจายรายได้ใหก้ บั ประชาชน และชมุ ชน ทรี่ ่วมกนั เป็น
ส่วนหนึ่งในการสรรสร้างผลิตภัณฑ์ และงานหัตถกรรมชิ้นเยี่ยม เพื่อให้
นักท่องเทีย่ วที่ไดเ้ ขา้ มาเยี่ยมชม ได้ซ้ือ เก็บไว้ และนำไปเป็นของฝากท่รี ะลกึ