๓
2
๓ ต้นฉบับเอกสารโบราณด้านภูมิปัญญาแพทย์พื้นบ้านอีสาน เล่ม ๒ 9eikpk ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ส านักศิลปากรที่ ๙ อุบลราชธานี กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
4 ต้นฉบับเอกสารโบราณด้านภูมิปัญญาแพทย์พื้นบ้านอีสาน “ต ารายา” เล่ม ๒ ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม พิมพ์ครั้งที่ ๑ จ านวน ๓๐๐ เล่ม คณะผู้จัดท า นางลัดดาวัลย์ ทิพย์สิงห์ หัวหน้าหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯ นครพนม ผู้ช่วยศาสตราจารย์ดร.อธิราซย์นันขันตี คณะครุศาสตร์มหาวิทยาลัยนครพนม นายพจนวราภรณ์เขจรเนตร สถาบันภาษาฯ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร นางสาวสรณ์สิริสีหนาท บรรณารักษ์ช านาญการ นางสิวัซรา บุตรภักดี เจ้าพนักงานห้องสมุดช านาญงาน นางสาวอรรวินท์พันธ์ภักดี เจ้าพนักงานห้องสมุดช านาญงาน ธุรการ/ประสานงาน นางสาวกุหลาบ นามบุญเรือง เจ้าพนักงานธุรการปฏิบัติงาน นางสาวพิชชาภา ศักดิ์ขวา พนักงานการเงินและบัญชี สอบทาน/พิสูจน์อักษร นางลัดดาวัลย์ทิพย์สิงห์ ศิลปกรรม/แบบปก ภาพถ่าย นางลัดดาวัลย์ทิพย์สิงห์ นางสาวชุติมา ภูลวรรณ นายจารุวัฒน์ งอยภูธร จัดพิมพ์เผยแพร่โดย หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ส านักศิลปากรที่ ๙ อุบลราชธานี กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม พิมพ์ที่ สงวนลิขสิทธิ์ตามกฎหมาย
๓ ค าน า การปริวรรตเอกสารโบราณเป็นงานที่ต้องใช้ความพยายาม ในการศึกษาและท าความเข้าใจ ในวัฒนธรรมทางภาษาและตัวอักษร โดยถ่ายทอดออกมาในรูปแบบอักษรหนึ่งไปสู่อักษรหนึ่ง และยังคงรักษาความสละสลวยทางภาษาของต้นฉบับเดิมเอาไว้ปัจจุบันท่ามกลางกระแสแห่ง โลกาภิวัฒน์การศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นมักไม่เป็นที่นิยมถูกมองว่า เป็นเรื่องล้าสมัย แต่ในทางกลับ การศึกษาเรื่องราวต่างๆ ในท้องถิ่นนับเป็นสิ่งส าคัญ อันก่อให้เกิดความรู้และความเข้าใจ ที่ท าให้คน เห็นรากเหง้าของบรรพบุรุษ เกิดส านึกในคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมในท้องถิ่น และสามารถน ามา สร้างสรรค์พัฒนาท้องถิ่นให้มีความเจริญ หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ได้ เล็งเห็นความส าคัญของเอกสารโบราณ ที่จัดเก็บรักษาภายในหอสมุดฯ จึงได้จัดให้มีการปริวรรต เอกสารโบราณ “ต ารายา” จากอักษรธรรมอีสานเป็นอักษรไทยปัจจุบัน จ านวน ๓ ฉบับ โดยมี จุดมุ่งหมาย ๔ ประการ คือ ๑. เพื่ออนุรักษ์และเผยแพร่มรดกภูมิปัญญาของบรรพซน ซึ่งเป็นสมบัติอันมีค่ายิ่งให้คงอยู่ ต่อไป ๒. เพื่อส่งเสริมการศึกษาค้นคว้า วิเคราะห์ และวิจัยผลงานทางด้านแพทย์แผนโบราณให้ กว้างขึ้น ๓ เพื่อเป็นการเพิ่มพูนหนังสืออ้างอิงด้านเอกสารโบราณให้แก่สถาบันห้องสมุด บุคคล องค์การต่าง ๆ ในนามของ ส านักศิลปากรที่ ๙ อุบลราชธานี โดยหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จ พระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม หวังเป็นอย่างยิ่งว่า เอกสารปริวรรต “ต ารายา” ฉบับนี้จะอ านวยประโยชน์ต่อวงวิซาการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์พื้นบ้าน รวมไปภูมิปัญญา ท้องถิ่น คติซนวิทยา มานุษยวิทยา และสังคมวิทยา อันจักน าไปสู่ต่อยอดองค์ความรู้มรดกภูมิปัญญา ของบรรพซนสืบต่อไป หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม
๔ สารบัญ หน้า ค าน า ๓ สารบัญ ๔ บทน า ๕ ประวัติที่มาของเอกสาร ๕ หลักเกณฑ์การปริวรรต ๕ ความรู้เกี่ยวกับเอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ นครพนม ๖ ๑. โรคและอาการ ๖ ๒. ยาสมุนไพรที่ใช้ในการรักษา ๗ ๓. รูปแบบและวิธีปรุงยา ๘ ๔. รูปแบบวิธีรักษา ๘ ต ารายา ผูกที่ ๑ ๙ ดรรชนีโรคและอาการ ๔๒ ดรรชนีชื่อยา ๔๙ ต ารายา ผูกที่ ๒ ๕๒ ดรรชนีโรคและอาการ ๖๗ ดรรชนีชื่อยา ๗๑ ต ารายา ผูกที่ ๓ ๗๓ ดรรชนีโรคและอาการ ๙๕ ดรรชนีชื่อยา ๙๙ บรรณานุกรม ๑๐๓
๕ บทน า ต าราแพทย์และต าราสมุนไพรพื้นบ้าน พบได้ทั่วไปในท้องที่ต่าง ๆ ของภูมิพากอีสาน บันทึก ด้วยอักษรธรรมและอักษรไทน้อย มีเนื้อหากล่าวถึง โรค อาการของโรค และการรักษาโรค โดยใช้ สมุนไพร อันได้จากพืช สัตว์และแร่ธาตุต่าง ๆ ที่น ามาประกอบเป็นตัวยา นอกจากนี้ต าราแพทย์และ ต าราสมุนไพรพื้นบ้านในหลายต ารับ ยังปรากฏเนื้อหาของคาถา พิธีกรรมที่ใช้ในการเก็บยา การปรุง ยา และการเสกเป่า รวมไปถึงไสยศาสตร์อีกด้วย ทั้งนี้ วิธีการปรุงยาและตัวยาต าราแพทย์และต ารา สมุนไพรพื้นบ้าน มักมีการคัดลอกมาหรืออาจบันทึกเพิ่มเติมตามความเข้าใจของผู้น าไปรักษา ท าให้ ต ารับยามีความคลาดเคลื่อนไม่ตรงกัน อย่างไรก็ตามสิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาและองค์ ความรู้ของบรรพซนได้เป็นอย่างดี ประวัติที่มาของเอกสาร เอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม มีอยู่หลายฉบับในการปริวรรตได้ท าการเลือกฉบับที่มีความสมบูรณ์เพื่อ ใช้ในการปริวรรต จากหนังสือก้อม จ านวน ๓ ฉบับ ประกอบด้วย ๑. เอกสารโบราณต ารายา เลขที่ นพ.บ.๒๐๕๔/๑ค จ านวน ๕๒ ลาน ตัวอักษรธรรมอีสาน ลักษณะลานดิบ ไม่ปรากฏปีที่สร้าง และนามผู้สร้างหรือผู้คัดลอก ๒. เอกสารโบราณต ารายา เลขที่ นพ.บ.๑๖๕๐/๑ จ านวน ๒๕ ลาน ตัวอักษรไทน้อย ลักษณะลานดิบ ไม่ปรากฏปีที่สร้าง และนามผู้สร้างหรือผู้คัดลอก ๓. เอกสารโบราณต ารายา เลขที่ นพ.บ.๑๙๓๙/๑ก จ านวน ๒๘ ลาน ตัวอักษรธรรมอีสาน สลับตัวอักษรไทน้อย ลักษณะลานดิบ สร้างโดยนายอิน ไม่ปรากฏปีที่สร้าง หลักเกณฑ์การปริวรรต เอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม จ านวน ๓ ฉบับ ต้นฉบับเดิมบันทึกโดยอักษรธรรมอีสาน และอักษรไทย น้อย เป็นข้อความร้อยแก้ว เขียนต่อกันยาวไม่นิยมเว้นวรรคตอน มีการใช้อักขรวิธีและวิธีการสะกดค า ที่ไม่คงที่ เพื่อให้สะดวกต่อการท าความเข้าใจของผู้อ่าน ในการปริวรรตเอกสารโบราณต ารายาทั้ง ๓ ฉบับในครั้งนี้ใช้อักขรวิธีภาษาไทยปัจจุบัน ส่วนในกรณีของค าที่เป็นค าเฉพาะในภาษาถิ่น และค าไม่ อาจทราบความหมายที่ชัดเจนยังคงรูปค าตามแบบต้นฉบับ ดังยกตัวอย่างอาทิเช่น
๖ ต้นฉบับอักษรธรรม ต้นฉบับอักษรไทน้อย ค าที่ใช้ในเล่ม สิทธิการ พยาธิ เคี่ยว บาท พร้าว กล้วย พิษ เข้าจ้าว พริก เป็นต้น ทั้งนี้ ได้น าเสนอภาพถ่ายเอกสารโบราณต ารายาต้นฉบับ ประกอบเนื้อหาที่ปริวรรตออกมาใน รูปของอักษรปัจจุบันตามล าดับตลอดทั้งเล่ม เพื่อให้ผู้สนใจสามารถใช้หนังสือที่จัดพิมพ์ในคราวนี้ได้ เหมือนอ่านจากต้นฉบับใบลานทุกประการ นอกจากนี้ เพื่อให้ง่ายต่อการศึกษาค้นคว้าของผู้สนใจ ผู้ปริวรรตได้จัดท าดรรชนีโรคและอาการ และชื่อยา เอาไว้ในส่วนท้ายของแต่ละผูก นอกจากนี้ยังได้ จัดท าอภิธานศัพท์จากเนื้อหาไว้บางส่วนเพื่อให้ผู้อ่านมีความเข้าใจในความหมายของค าท้องถิ่นอีสาน ที่ปรากฏในเอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนมทั้ง ๓ ฉบับ ความรู้เกี่ยวกับเอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ๑. โรคและอาการ เอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ประกอบด้วยโรคและอาการที่พบอาจจ าแนกออกได้ ดังต่อไปนี้ ๑.๑ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบไหลเวียนโลหิตและระบบหายใจ เช่น ลมตาย เจ็บหัวใจ ๑.๒ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร และโรคในช่องปาก เช่น ซะเออะ ปวดท้อง ลมเสียบ ลมคัดอก เจ็บแข้วแมง แข้วแมง เลือดแข้วออก สเลด กลางหลวง ลงมูก ขี้เป็นมูก ขี้เป็น เลือด ซะดวงเลือด ซะดวงท้อง เจ็บเสียบลงท้อง ออกซะเออะ ออกซาง คอไค่ ฝีคันธมาลา คางเข้ากัน คอแหบ ฮากในคอ พวนใน ปานลงท้อง เจ็บเสียบ เจ็บคอ อาจม
๗ ๑.๓ โรคและอาการเกี่ยวกับผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง เช่น ออกด า ออกแดง ออกตุ่ม เป็นตุ่ม เป็นตุ่มซ้อน เป็นคัน เป็นตุ่มดั่งคายข้าวลีบ เป็นตุ่มดอกพุด ออกตุ่มฮ้าย เล็ดกุมตุ่ม ตุ่มคอ ตุ่ม ขาว บาพิษตุ่ม ออกซะโม ๑.๔ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบปัสสาวะ เช่น เยี่ยวบ่ออก หนิ่ว ๑.๕ โรคและอาการเกี่ยวกับการรับรู้ ความรู้สึกสัมผัส ภาวะทางอารมณ์ และพฤติกรรม เช่น ปวดหัว ปวดหัวไม่หาย เป็นบ้า เจ็บหัวสันนิบาต คาถากันผี ผีเข้า ลงด า ลงแดง ๑.๖ โรคและอาการทั่วไป เช่น เยาเมื่อย ไข้บ่อยากข้าว ไข้เจ็บหัว ไข้ฮ้อนตีนเย็น ไข้หนาวตีน อุ่น ไข้บ่ปาก เป็นไข้บ่อยู่เนื้อคีง ออกเมือก เจ็บเมื่อยกระดูกแสบเนื้อคีง ไข้หนหวย ซะดวง หมากไม้ แล้ง ออกเหา ไข้ออกเหา ออกปานด า ออกปานแดง ออกฮาก ออกจงอาง ออกฮุง ออกเงา ออกแง้น ออกท าทาน ออกบัวน้อย ออกเลือดขาว ออกหัด แกดแฮด เป็นก้านจอก คารงไข่ ๑.๗ โรคและอาการเกี่ยวกับติดเชื้อและปรสิต เช่น พยาธิคาง ฝี กะตืกท้อง (พยาธิ) ออก พยาธิ ฝีใน หนองแก้วด า ๑.๘ โรคและอาการเกี่ยวกับเนื้องอก เช่น มะเร็ง ๑.๙ โรคและอาการเกี่ยวกับตาและอวัยวะเคียงลูกตา เช่น ขี้ตา ตาแดง ตาเมา ตาเข้าฝ้า ตา มืด ตาสอน ตาน้ าไหลออก ตาซ้อน สารบาดกุมตา ๑.๑๐ โรคและอาการเกี่ยวกับหูและปุ่มกกหู เช่น หูหนวก ๑.๑๑ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบไหลเวียนเลือด เช่น สาลาบาด เป็นวิน พายเลือด เลือด จม ๑.๑๒ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบหายใจ เช่น ซะดวงดัง ออกเลือดไฟ ๑.๑๓ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบกล้ามเนื้อรวมโครงร่าง และเนื้อยึดเสริม เช่น เมื่อยตีน เมื่อยมือ เอ็นแข็ง ๑.๑๔ โรคและอาการเกี่ยวกับระบบสืบพันธุ์และอวัยวะ เช่น ห าลง ๑.๑๕ โรคและอาการเกี่ยวกับภาวะแทรกในการตั้งครรภ์ การคลอด และระยะหลังคลอด เช่น แม่มานออกเลือด ผู้หญิงเลือดออก ลูกตายในท้อง เลือดลง ออกเลือด กระบูรลม ๑.๑๖ การบาดเจ็บ การเป็นพิษ และผลสืบเนื่องบางอย่างจากสาเหตุภายนอก เช่น แมงคา เข้าหู งูขบ งูเพาขบ ขี้เข็บขบ แมงงอดขบ เสี้ยนถึก ไฟไหม้ ตีนแตก ขี้เข็บตอด เต่าขบ เป็นฟก เป็น พิษ ๒. ยาสมุนไพรที่ใช้ในการรักษา เอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ปรากฏสมุนไพรที่ใช้ในการรักษาอาจจ าแนกออก ดังต่อไปนี้ ๒.๑ พืซ เช่น ขมิ้น ยานาง ประดู่ คูณ แปก อ้อยด า หมากหัน ผักเป็ง เอื้องป่อง กระจาย ผักหวานบ้าน ดอกซ้อนน้อย หมากแตก ก้างปลา ผักปัง มะกอก ดอกค าแฮ ถั่วแฮ ซะเอมเทศ หมอน้อย ฯลฯ ๒.๒ สัตว์ เช่น นอแฮด งาช้าง เขากวางซีเขาควายด่อน เดือยไก่ นมผา บีงูเหลือม ขี้แมงไย แมงลิ้นหมา ฯลฯ
๘ ๒.๓ แร่ธาตุต่าง ๆ เช่น ขี้เจีย บาเพ็ด (ปรอท) ปูน ฯลฯ ๓. รูปแบบและวิธีปรุงยา เอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ปรากฏรูปแบบวิธีปรุงยาอาจจ าแนกออก ดังต่อไปนี้ ๓.๑ ยาต้ม ๓.๒ ยาดอง ๓.๓ ยาฝน ๓.๔ ยาอม ๓.๕ ยาทา ๓.๖ ยาฮมหรือรม ๓.๗ ยาหยอด ๓.๘ ยาประคบ ๓.๙ ยาลูกกลอน ๓.๑๐ ยาเป่า ๔. รูปแบบวิธีรักษา เอกสารโบราณต ารายา ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ปรากฏรูปแบบวิธีรักษาจ าแนกออก ดังต่อไปนี้ ๔.๑ การรักษาด้วยสมุนไพร อันได้จากพืช สัตว์ และแร่ธาตุต่าง ๆ ๔.๒ การรักษาด้วยการนวด ๔.๓ การรักษาด้วยคาถาและพิธีกรรม หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม
๙ ต ารายา ผูกที่ ๔ ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม ลานที่ ๑ หน้าที่ ๑ - ๏ สิทธิการ จักกล่าว ยาออกด า ออกแดง ออกหัด ออกคาย ออกเงา ออกเกลี้ยงด าท าทาน ออก เลือดแฮ้ง ออกฮางควาย ออกงับ - กระด้างผี จากยาให้เอา ไม้งอ ไม้ทอง หัวข่า หัวเอิง ส้มพ้อ ส้มเซิน ๑ ซาซู เอามาแซ่กินดี ฯ - (ออก) เกี้ยวด า เอาตองเกลือ (ข้อความช ารุด) จิงเอาตองเกลืออันเผานั้น มาสมกันจีงทาคีงที่เจ็บ - (ดีหลี) แล ฯ ออกแดง เอาฮากพร้าว แซ่กิน (ข้อความช ารุด) ยาออกเกี้ยวด า เอาน้ าเกี้ยงมาบด ลานที่ ๑ หน้า ๒ - (ข้อความช ารุด) มุ่น จีงเอาน้ าส้มกุ้งเป็นน้ าให้ (ข้อความช ารุด) ไม้ซ้างน้าวนมฝนกินดี เอาฮากยานาง - ฝนกินดี อันนี้ซุม ๑ (ข้อความช ารุด) ทันใจแนมท่อใจอย่าขาดออก ออกแดงแง้น - เงาหัดคายออกใดก็ดี ไม้เดื่อ ป้องไส้เดือน เป็นน้ า แซ่กินดีอันชีวา ยาทันให้ใจขาดตา - ไง้คางให้กิน เทอญ สิ่ง ๑ เอาเข้าจ้าวกับเอิง ส้มป่อย กับแก่นงิ้ว แก่นทอง แซ่กินดีแล ยาออกเงา
๑๐ ลานที่ ๒ หน้า ๑ - ออกแง้น เอาฮากยาควัน ฮากหมากข้าวดี ฮากหมากเอิก แซ่กินดี ฯ ออกท าทาน สบับ ๑ แก่นซาฮางฝนกินดี - โอม คัพยะลายะนีตะ สวาหุม มนต์ฮากไม้สบทั้งมวลแล ฯ ปุพพมะโท ฯ คาถาย้ายตุ่ม - (ข้อความช ารุด) คอเป็นแล ฯ ยาตัดเสด เอาฮากทองสมุด ฝนกินดี ฯ ซะเออะ เอานางขี้เห็นแซ่กินดี ฯ - ยาตา เอาไม้เหมือดโลด ฮ้อย ๑ เข้าหมิ้น (ข้อความช ารุด) หัวแห้วหมู ๑ หมากนาว ๑ ฮากพีรา ลานที่ ๒ หน้า ๒ - (ข้อความช ารุด) ท่อกัน ฝนน้ าเข้าจ้าว เป็นน้ าหนัก ปั้นลูกกลอน ท่อหมาก (แขว้ง ขี้ตา) ออกก็ดี ตาแดงก็ดี แซ่น้ า - ใส่ดี ฯ ยาแมงคาเข้าหู เอาหมากซักมาเผา น้ าพังคา ตัดกินดี ฯ ยาตาเมา เอาฮากหลับ - มืน เอามาฝนกับเหล็กออกเป็นเหมี้ยงน้ าหมากนาวสีตาดี ฯ ยาตาเข้าฝ้า - เอาใบตางไก้มาแซ่น้ าม้วกใสใส่ดี ฯ ยาตามืด เอายอดกวง ๓ ยอด ซะมอ ๓ ยอด กนทา ๓ ยอด ลานที่ ๓ หน้า ๑ ยาหูหนวก - เข้าหมิ้นไข่ ๓ ฝาน หมากนาวบาปาดใส่ตาดีนักแล ฯ ยาบอด เอาเทียม ๗ งีม ขีง ๗ กลีบ น าหอมแก้วเป็นน้ าใส่ - เปลือกไข่ตั้งเท่าฮ้อนดีแล้ว ฯ เอาออกมาสูด ๗ คาบ ว่า โอม อิติปิโส ภควา สวาหาย ดีแล ฯ - ยาหูหนัก เอาบีงูเหลือม เอาหมากเขือบ้า มาควัดหน่วยใน กับเอาบีงูเหลือมใส่หมากเขือบ้าเอา - มันงาเป็นน้ าใส่ในเขือบ้า ตั้งเท่าฮ้อนไว้ให้อุ่น (ข้อความช ารุด) ดีแล ฯ พาก ๑ เอาบอนเบี้ยวฝาน
๑๑ ลานที่ ๓ หน้า ๒ - ฮากเข้าหมิ้นไข่ฝานตาก บดผงดอมกันมันงาเป็นน้ าเอา (ข้อความช ารุด) แล ฯ ยากัดฝ้า เอาหอยขม - ขี้งัวด าก้อน ๑ ๓ อันนี้ท่อกัน เอามาเคียวขุ่นจิงเอาหมากล้ าขาว เข้าหมิ้นไข่ ยอดเลา - ยอดส้มป่อย ตากแดดซังท่อกัน บดคุลีกาปั้นเป็นลูกกลอนท่อหน่วยถั่วฟ้ายาวข้อมือใส่ - สีตาฮุ่งแล ฯ ยาตาสอน ตาฝ้า เอาส้มพ้อ ฮากไควงูนาย ฮากหญ้าหลักนา ฮากหญ้าหนวดแมว ลานที่ ๔ หน้า ๑ - แซ่ใส่ตาดีแล ฯ สิทธิการ มนต์ปัดออกหมากสุก ว่า โอมพระค าแดง โอมพระแสลงค า ซ่อยมือซ้าย - กูจิถือใบหนาด มือขวากูจิถือใบยม อังเซิน พญาอินทร์ พญาพรหม มาซ่อยแห่งกู อังเซิน พระกม พระยม - พีบาน มาซ่อยแห่งกู อังเซินพระนาราย พระอีสูร มาซ่อยแห่งกู กูจิปัดฝีมะเร็งคุด - กูจิปัดฝีมะเร็งนาง กูจิปัดฝีปะอากแลมะเร็งไฟ กูจิปัดฝีหัวด า แลหัวหลาย ลานที่ ๔ หน้า ๒ - กูจิปัดฝีหัวซาย แลหัวกับอัน ๑ คาย ยับแยบ (ข้อความช ารุด) ในเนื้อยาเฮื่อในคีง - โอม สิทธิการ ครูอาจารย์เจ้าสิดให้แก่กู โอมสวาหายะโห เอาหนาด ๓ - ยอดทัน ๓ ยอดยม ๓ มนต์ ๘ ที ปัดออกสุกดีแล ฯ โอมท้าวมาแล้ว ท้าวทางมาแล้ว โอมสวาหายะ - จางขางหางยังตากวบมาแล้ว โอมสวาหายะ เบิดเสดยุ้มตีนหมา ตาเค้ามาลือ เบิกเสด
๑๒ ลานที่ ๕ หน้า ๑ยาแปงเงิน - เจ้าฟ้าด่าง ฟ้าลาย มาลือเสดหมู ตีนหมูหยูมตามาลือ เบิกเสดเจ้าอ้อมต้อมตุ่มงาม จีงมา - โอมสิดแก่กู ลูกครูบาที ฯ มนต์ซ่อนี้ทักไข้ออกสุกแล ฯ ให้เอาฝ้ายมาเหน็บตา - กล้วยเจ็ดหมากมาแล้วจีงเอากล้วยอันนั้นมากวมหัวไว้แล้วน้ าก่อนกา ก่อนไก่มามนต์ ๗ คาย - แล้วปิ่นหน้าไปก้ าตาวันตกอาบดีแล ฯ สิทธิการจักกล่าวยาหล่อเงินเมือง เอาปิดปลีแดง ๓ ข้อมือ ลานที่ ๕ หน้า ๒ - พันมหา ๓ ฝาน ปุก ๓ ฝาน ผุก ๓ ฝาน กลอย ๓ ฝาน (ข้อความช ารุด) หน่วยหมากบ้าเผา เอาถอง ๑ - ฝักฟ้าหน่วย ๑ หมากซัก ๓ หน่วย ส้มป่อย ๓ ข้อ เข้าจี่ ปั้น ๑ บ่อนเบี้ยว ๓ ฝาน มอนใหญ่ ฝาน ๑ - จีนายก้อมทังฮากทังใบ ๓ ข้อมือ เครือข้าวมวก ๓ ข้อมือ น้ าหม้อนึ่งบวย ๑ น้ ามวก บวย ๑ - น้ าทา ๓ บวย ขี้เหล้า ๒ บวย น้ ามดบวย ๑ น้ ามูดตัดเสียนป้อง ๓ คืน แล้วเอาน้ ายาป้องนั้นผอง ๑ ลานที่ ๖ หน้า ๑ คาถาตินิสิงเห - น้ าท่า ๓ บวย ผองคนกัน แล้วจิงหล่อเทอญดีแล ให้เอาขี้เจีย น้ าปูน น้ ามูด น้ าท่า ฮองฮางเสียนแล้วจิงหล่อดีแล ฯ - ยาข้าเหล็ก บาเป็ก เอาก้านตง ผักคาดหมู ๑ ยานาง ๑ มาต าเอาน้ านั้น โตนตีไม้ดีแล ฯ - ตินิสิงเห เสตะนาเค ปัญจะติ ชะธะมะหะนู นะเมวะวัทธะ จะตุเทวาสัง วะจัทธารา - ชาปัญาจะ อินธะนะเม วะจัทธะนะ กะยักขา นะวะเทวา ปะเญจะ พรัมมาสหังบดี เทวะราชา อะถะ
๑๓ ลานที่ ๖ หน้า ๒ยาฆ่าบากู - อะหะนาตะ ปัญจะพุทธา นะมามิหัง ฯ สิทธิการจักกล่าวยาฆ่าบา ให้เอาเปลือกเหม้า ๑ - ดังกล้วยตีบ ๑ สารหนู ๑ ท่อกัน มวลบดแหลกแล้ว จิงเอาเปลือกม่วงกาสอ อัดปาก - เบ้าแล้วเผาเอาแล นานประมาณว่าเคี้ยวหมากหมด ๓ ค า สุกแล ฯ เอาออกมา - เข้าทองฮ้อยใส่บอก ๑ แล ฯ เอาทองเฮ็ดดานง้ าปากเบ้า แล ฯ เดือน ๑ แฮม ๓ ค่ า ลานที่ ๗ หน้า ๑ฆ่าซืน - จักแปงซืนให้ขาวแปงดังนี้ ให้เอาไม้เอิงหา มาเป็นฟืน เอาซืนมาตี ๔ พัน ก็ดี ๕ พันก็ดีหมื่นก็ดี - ใส่หม้อดิน แล้วเอาฟืนนั้น กองอ้อมหม้อซืนนั้น เฮ็ดดั่งเผาบานั้น ไฟเผาเท่าฟืนหมดซืนนั้น - ขาวดังเงินเลียงท่อมันยังอ่อนใบแดง ผิว่า มักให้แดงเอาเลือดฟานตัวตาย ๑ ขุด - เอาฮากดอกพุดแห้ง บดผงแล้วจิงเอาปูนผงมาคนดอมกัน จิงเอาเลือดฟานเป็นน้ าคนกัน ก็ขุมาปั้นลูกกลอนไว้แล้ว ลานที่ ๗ หน้า ๒ - เอาซืนใส่เบ้าสุบเปื่อยแล้วเอาลูกกลอนใส่ ๓ เอาออกแผ่ตีดู ผิใบแข็งซ้ าหล่อใส่ ๗ ลูก แข็งดังขาง - แล้ว ฯ ผิหล่อให้เป็นเงินทอง ๘ บาท ใส่ซืนแดงนั้นเบี้ย ๑ เป็นนาก ๓ แล ฯ ผิว่า ทอง ๗ บาท - ใส่ซืนแข็ง ๓ บาท เป็นน้ า ๖ แล ฯ ต ารายาอันนี้นี้พระไซเสตถาทิราช ได้แต่เมืองเว - เมืองพระกันพุ้นมา อย่าสงกาเทอญ เป็นแลฯ พาก ๑ ยาฆ่าเงินแข็งเป็นเงิน ให้เอาขี้กับแก้
๑๔ ลานที่ ๘ หน้า ๑ - อันขาวนั้น ๑ เอายางตักเข็บ ๑ หญ้าหลักนา ๑ ปิดปลีแดง ๑ ยาทั้งมวลนี้เอาท่อกัน ต าผงตากแห้ง - เอาน้ าหมู มาขุ่นเป็นลูกกลอนให้หล่อซืนเปื่อยทอดลูกกลอนใส่แข็งเป็นเงินแล ฯ พาก ๑ - เอาฮากเสียวเงินเลียง ๑ ฮากพังคา ฮ้อย ๑ ฮากยานาง ๑ ฮากหญ้าขัด ๑ ฮากดอกคุด ๑ - ฮากดอกซ้อนหอ ๑ ขี้ไก่ด่อน ๑ เอาน้ าพังคาเป็นน้ าตีซืนบางแซ่ไว้ ๓ เดือน จิงหล่อตกน้ า ลานที่ ๘ หน้า ๒ - แซ่นั้นขาวเป็นเงินแล ฯ ตากเอาหญ้าหอมพัว ๑ ผักหมฟ้า ๑ สารหนู ๑ ต าคนกัน เยี่ยวคน - เป็นน้ าตีซืนบางแซ่นานเดือน ๑ ออกหล่อตกน้ าพังคา กับน้ าแซ่ท่อกันขาวเป็นเงินแล ฯ พาก ๑ - เอาฮากเป้าน้อย หญ้าหลักนาท่อกันต าผง เอาน้ าหมากเว่อหน่วยแก่ เป็นน้ าตีซืนบา - แซ่ไว้ ๑๔ วัน ออกหล่อตกน้ าแซ่ซืนขาวแข็งเป็นซืนแล ฯ พาก ๑ ขุดเอาฮากหมากขามมาต้มเคี่ยว ลานที่ ๙ หน้า ๑ - ๓ บวย เอาบวย ๑ ตีซืนบางแซ่ไว้ ๑๕ วัน ออกหล่อตกน้ าแซ่ขาวเป็นเงินแล ฯ พาก ๑ ยาแซ่ซืน - เอาฮากผักฮุ่ง ฮากผักขะเดา ทั้งเปลือกมาต าเอาน้ าเยี่ยวเป็นน้ าแซ่แผ่นซืน ๑๕ วัน ออกหล่อ - ตกน้ าแซ่เป็นเงินแล ฯพาก ๑ เอาฮากผักขะทังเปลือก มาต าเอาน้ าเยี่ยวเป็นน้ าแซ่ - ๑๕ วันออกหล่อเป็นเงินแล ฯ
๑๕ ลานที่ ๙ หน้า ๒ ...ลานเปล่า... ลานที่ ๑๐ หน้า ๑ ยากะตืก ยาเยาเมื่อย ยาปวดท้อง - ๏ สิทธิการ จักกล่าวพยาธิทังหลายก่อนแล ฯ ผิว่า ยากะตืกท้อง ให้เอาแก่นหนาดต้มกินดีบ่ดีให้เอา - ขามป้อม ใบขาว ท่อกันบดผงด้วยน้ าฮ้อนกินดีฯ ยาเมื่อยเอาดูกควายด่อน ไส้เดือนท่อกัน - เผาห่อแพรแซ่น้ าพังคาเทียว ๗ วัน นานเดือน ๑ กินหานเมื่อย พยาธิทังมวลแล ฯ ยาปวดท้องเอา - เปลือกม่วงต้มกินดีพาก ๑ ฮากมุกน้อย มุกหลวง ต้มกินดี(ข้อความช ารุด) แก่นทอน ต้มกินดีบ่ดีเอาไม้สีดา ลานที่ ๑๐ หน้า ๒ ยาลงมูก ลงมูกด า นมยานเต้า - อ้อยด าต้มกินดีฯ ขี้เป็นมูก ให้เอาฮากไม้แพง (ข้อความช ารุด) เอาเปลือกกางของ เปลือกงิ้ว อ้อยด า ต้มกินดี - ยานมยานเอาฮากพร้าว ใบดอกไหมแดง ใบหญ้าขิด ต าใส่เฟือง หลอมเอาน้ าสมซี้นควาย เป็นน้ าจิง - กินดีแล ฯ ยาเจ็บท้อง พาก ๑ เอาหมากยา เปลือกงิ้วท่อกัน ต้มกินดีพาก ๑ เปลือกไผ่บ้าน อ้อยด า - ท่อกัน ต้มกินดีแล ฯ ยาลงมูกลงแดงด า เอาเปลือกงิ้วต้มกินดีฯ พาก ๑ ฮากตางไก้ฮากแตก ต้มกินดี
๑๖ ลานที่ ๑๑ หน้า ๑ ยาเจ็บท้อง ขี้บ่ออก เยี่ยวบ่ออก - พาก ๑ เอาหมากแตก ฮากกระจาย ฮากคัดเค้า อ้อยด า ต้มกินดี ฯ พาก ๑ ยาหมากหมัน ฮากบัวเข้า อ้อยด า - ต้มกินดี พาก ๑ ไม้มูลน้อย อ้อยด า ท่อกันต้มกินดี พาก ๑ ใบตดหมา หย่องใส่หญ้าพังคากินดี ฯ - ยาเจ็บท้อง ท้องทวาน เอาดูกเดื่อ ลนไฟบิดกินน้ าดี ฯ เจ็บท้องเอาเปลือกถอนขุน ใส่พริก ขิง กินดี ฯ - ยาเจ็บท้อง ขี้บ่ออก เยี่ยวบ่ออก เอาฝอยลมมาลนไฟ ใส่พริก ขิง (ข้อความช ารุด) ฮ้อนดี ฯ ผิว่า เจ็บท้องซักไส้ออก ให้เอา ลานที่ ๑๑ หน้า ๒ ยาห้ามไข้ ยาเจ็บท้องฮาก ออกซะเออะ ไข้บ่อยากเข้า - เครือแฮ้ง มาต้มกินดี เกลือใส่สน่อยกินดี (ข้อความช ารุด) ฮากบาน ฮากแคว้ง ฮาหหุ่งแดง เขาฮอ - พริก ขิง ปิดปลีแดง ต้มกินดี ผิว่า ไข้เจ็บท้องฮากออก แลซะเออะ เอาเปลือกอ้อยด า เข้าจ้าว - ถั่วซะแดด ต้มกินดี ไข้คอไข่ เอาใบขาม กับส้มป่อย ต้มอมดี ฯ ข้าบ่อยากเข้า - เอาเปลือกตูมกา ต้มกินดี พาก ๑ เอาอ้อยด า เข้าจ้าว ถั่วซะแดด หญ้าไควงู หมากน้ าก า ๑ ท่อกัน ลานที่ ๑๒ หน้า ๑ ยาห้ามไข้ นอนตก ไข้บ่หลบดี ไข้ตีนเข้าบ่ได้ - ต าใส่น้ ากิน ไข้ฮ้อนก็ดี ยาห้ามไข้ หญ้าขัด หญ้าลับลืน ต้มกินดี ฯ ยาอยู่ไข้นอนตกใจ เอ็นซัก - เป็นแก้วด า ให้เอาใบตองจีง กับเข้าจ้าว ต้มกินดี ฯ ไข้บ่หลบก็ดี แก่นไม้แพง หญ้าคัด หญ้าคา - หญ้าปากควาย น้ าซ่อดอกข้าวมิ น้ าเต้าลายขวั้น หมากผัก ผักอี่ตู่ ใส่ถ้วยแซ่กินดี - ไข้กินเข้าบ่ได้ คันกินมันออกนั้นซื่อว่า หมากโหกลม ให้เอาฮากลับมืน ทังมวล ต้มเคี่ยว ๓ บวย - เอาบวย ๑ ใส่พริกพอเผ็ด ใส่น้ าอ้อนพอหวาน กินดี ฯ ผู้ใดตีนมือโขกระด้างก็ดี
๑๗ ลานที่ ๑๒ หน้า ๒ ไข้ตีนมือโข ไข้ดิ้น ยาสันนิบาด - เอาแบ่ง พริก ขิง เทียม บดใส่น้ าหม้อนึ่งกินดี ฯ พาก ๑ เอาตองกุงฮองเกลือ เผาเอาใส่น้ ากินดี ฯ - ไข้ดิ้นเอาฮากผักเสี้ยน ผักหนอก ฮมใจมือดี ฯ ยาไข้สันนิบาด เอาใบหว้านไฟ อันมันตาย - ห้อย ใบส้มพ้อ เข้าหมิ้นไข่ เข้าจ้าว ก า ๑ ถั่วซะแดก ก า ๑ ต าเอาน้ าให้กิน - แลฮมดีแล ฯ ผิว่า ไข้กวักตีนมือปิ่นไปมา เป็นนกเขาฮ้องหาคนผีมีผีนั้นซื่อว่า เป็นวิดแล ลานที่ ๑๓ หน้า ๑ ยาปวดหัว - ให้เอาฮากผักขี้หมู ๑ ฮากคัดเค้า หมากแขว้ง ฮากหญ้าคา หญ้าผักควาย เปลือกเดื่อ เปลือกกอก - ถั่วซะแดด เข้าจ้าว อ้อยด า น้ าหมากพร้าวเป็นน้ าให้กินดีแล ฯฯ แม่สรรพพิษสันนิบาดได้ถอน - คอดีซู่อันแล ฯ เครือเข้าหมิ้น เขาฮอ ฝนแสนห่า อ้อย ๓ สวน ยาหัว ท่อกันต้ม ๔ บวย - เอา ๒ น้ าพังคา ๓ บาท ใส่ไหไว้เดือน ๑ จิงกินดี ฯ ผิว่า ปวดเจ็บบ่เซาให้เอาผักเสี้ยน ซ้าหมากหลอด ๑ ลานที่ ๑๓ หน้า ๒ ยาแก้ไข้ ยาปวดหัว ยาสารบาด - ต้มกินดี ใส่หัวก็ดี ฯ ยาแก้ไข้ เอาผักหนอก ก า ๑ พริก ๗ ฝาน ต าเข้ากัน ปั้นเอาน้ า แซ่กินดี - ผิว่า ไข้ฮ้อน ตีนเย็น ผิว่า ไข้หนาวตีนอุ่น ไข้ฮ้อนตีนเย็นดี ไข้หนาวตีนอุ่นดี ฯ - ยาปวดหัวเอาฮากคะย้า ฮากซาซู ฮากเล็บแมวต้มกินดี ฯ พาก ๑ ให้เอาหมากแคว้ง ใบหว้านไฟ - พริก ๗ เทียม ๗ ทั้งมวลต า โพะเจ็บหัวดี ฯ พาก ๑ เอาฮากหญ้าขัด ต ากินดี ผิว่า หากอยู่มีแฮง
๑๘ ลานที่ ๑๔ หน้า ๑ ยาเจ็บหัว สันนิบาด เจ็บหัวใจ คัดอก - แลลมตาย ดังนั้น ซื่อว่า สันนิบาด ให้เอาเซือกควาย ๑ ยอดผักกูด แซ่ตบหัว ผิว่า บ่ดี เอาฮากเขือ - ฮากคา ขี้ไส้เดือน แซ่น้ าตบหัวดี บ่ดีฝานกาบเบ็นป่า ให้เอาใบปุก เอาเสาเซิงซะกอน - กองฟอนผีป่าซ้า มาฝนตบหัวดี อันนี้ยาปัจจุสันนิบาดตาบแล ฯฯ - ผิว่า เจ็บหัวสันนิบาดเอาติวไม้ไผ่ใส่น้ าตบหัวดีแล ฯฯ ยาเจ็บหัวใจ คัดอก ให้เอาบุราผีเสื้อ ลานที่ ๑๔ หน้า ๒ ยาลมแซ ยาลมก้อน ยาลมคัดอก - ฮากหมากเว่อ ฮากหมากหวาน หัวสีไค ขิงแคง เทียม ฝนกินดีแล ฯ พาก ๑ เอาเปลือกคูณ เครือแตงหนู ติวไม้ไผ่ - เปลือกไม้ซัก หว้านไฟ อ้อยด า ต้มกินดีแล ฯ เสียบคัดอก เอาฮากอังคี หว้านไฟ ต้มกินดี - เจ็บหัวใจคัดอก เอาฮากหญ้าขัด ลับลืน ติวไม้ฮวก เปลือกสัง ฝนกินดี ฯ ยาลงเสียบ เอาแก่น - ขี้เหล็ก แก่นล าตาควาย ฮากเหมือด ต้มเคี่ยว ให้กินดี ยาลมคัดอก เอาหมากซัก ฮ้อยด า ต้มกินดี ลานที่ ๑๕ หน้า ๑ ยาลม บึงเสียบ ยาลมแซ - เจ็บเสียวท้อง ใบส้มพ้อ หว้านไฟ เข้าหมิ้น ต าเผาดอมเกลือ จุ่มน้ าอ้อยให้กินดี ยาแซ่ลม - บึงเสียบ เอาหมากซักแต่หน่วยใน เผาไฟไหม้แล้วจิงบด พริก ขิง เทียม ใส่น้ าฮ้อนกินดี - ยาลมแซ เอาหนังควายเผาใส่พริก ขิง เทียมกินดี พาก ๑ เอาเปลือกสา แซ่ดอมเข้าตอก - ให้กินดี ยาลมเจ็บคอนให้เอาหัวยาหลวง มาต า ยาพังคา เป็นน้ าให้กินดี ยาลมก้อนเอา
๑๙ ลานที่ ๑๕ หน้า ๒ ยาลมคัดใจ ยาเสียบแทง - เขาควาย เขาควายด่อน พริก ขิง หว้านไฟเหลือง ๑ หว้านไฟขาว ๑ เข้าหมิ้นขึ้น ๑ เฟือง ๑ ทามเฟือง ๑ - ปิดปลีซีก ๑ ต าใส่บีควายด่อน จิงนึ่งให้สุก จิงไว้ใจน้ ากินเอน้อยหายแล ยาลมคัดหัว - ใจให้เอาหมากซัก กับอ้อยด าต้มกินดี ยาเจ็บเสียบ ขึ้นเมืออก ลูกผักซี ขิงแคง บดใส่ - น้ ากินดี พาก ๑ ให้เอาใบซะเดา ทามทั่ว เข้าหมิ้น ท่อกันมาฝนกินด้วยน้ าฮ้อนกินดี ซะดวงคอ ลานที่ ๑๖ หน้า ๑ - ดี ฯ ยาเจ็บจักลองลัวให้ออกดังนั้น ให้เอาในหมากซัก เข้าหมิ้น หว้านไฟ ซุมนี้ท่อกันลูกส้มป่อย ๗ ขิง ๗ - เทียม ๗ ก า ใส่น้ าหม้อนึ่งเป็นลูกกลอน ไว้กินดี ยาลมคัดใจจักขาดให้เอาฮาก - เดื่อฝนกินดี ผิว่า เจ็บแทง ๗ ปี ๘ ปี กินยาอันใดก็บ่ดีให้เอาแก่นขี้เหล็ก - แก่นหาด แก่นลม แก่นล้ าตาควาย เครือหมากบ้าท่อกัน ตากไข่แล้วต้มกินซุมื้อก่อนงาย ลานที่ ๑๖ หน้า ๒ ยาลมก้อน ยาห้ามลม ยาลมซะเครือขี้ - หากค่อยดี สิ่ง ๑ ฮากตูมกา บูฮา ผักเสี้ยน ฮากง้วนหมู ท่อกัน ต ามุ่นแล้วใส่พริก ขิง กินแล - โพะดี ยาลมเจ็บเสียบ ให้เอาข่าเผาไฟ บดใส่น ามันงา คันดีใส่น้ าอ้อยด ากิน - ดี ยาลมก้อน เอาข่าหลวง มาต า ยาพังคาเป็นน้ ากิน ยาหานลมทั้งมวลเอาเปลือก - หมากซัก เปลือกส้มพ้อ เผาไฟให้ไหม้ แล้วต้มหมากบ้า เอาเป็นน้ าปั้นลูกกลอนไว้กินดีซุอัน ยาลมซะอื้น
๒๐ ลานที่ ๑๗ หน้า ๑ ยาลมจุบัน ยาเจ็บแซ ยาซะดวง - คัดอกหาใจกัน เอาฮากหมากนาวฝนดอมน้ าเผิ้งกินดี ยาลมจุบันเอาหัวหว้านไฟ ๗ ฝาน ขิง ๗ ฝาน - เขาฮอ ๗ พริก ๗ ปั้นลูกกลอนกินดี พาก ๑ ผีเสื้อ พริก ขิง ท่อกันต าใส่น้ าต้มกินดี - พาก ๑ ใบไม้เป้า แก่นคูณ ซะคามต าใส่พริก ขิง ต้มกินดี เจ็บแซ เอาตับเต่า - นมงัว ออมไอ่ เข้าจ้าว ฮากก้างปลา ต ากินดี เจ็บแซลมแล้วท่อนี้แล ยาซะดวง เอาหญ้า ลานที่ ๑๗ หน้า ๒ - แห้วหมู ก า ๑ หอมแก้ว ก า ๑ พริก เซือก ๑ เทียม เซือก ๑ ต าปั้นกลอนกินดี ฯ พาก ๑ เอาฮาก - ต่างไก่ เปลือกคา เปลือกม่วงแมงวัน ท่อกันต้มกินดี บ่ดีเอาเปลือกซะคาม เครือเขาฮอ ท่อกันต้มกินดี - บ่ดีเอาเบี้ย ๗ หน่วย บดใส่ยาพังคากินดี บ่ดีเอาฮากพร้าว ฮากหมาก ฮากตาล - ฮากโกธา เขาฮอ ท่อกันต้มเคี่ยว ๓ บวย เอาบวย ๑ กินดี บ่ดีเอาฮากต่างไก่ แซ่กินดี บ่ดีเอาฮาก ลานที่ ๑๘ หน้า ๑ ยาซะดวงลิด - ดอกซะมั่งต้มให้สุก ให้เย็นกินดีแล ฯ ยาซะดวงเลือด เอาเปลือกตาเสือ ต้ม ๓ บวย เอาบวย ๑ กินดี - พาก ๑ เอาฮากยานาง น าแน ส้มพ้อ แซ่กินดีบ่ดีเอาฮากขี้จุ่มคานแซ่กินดี บดีเอาฮาก - หมอน้อย หวายขม เครือก้ามปู แซ่กินดี บ่ดีเอาฮากตูมต้มเย็น จิงกินดี เป็นซะดวงเอา - ฮากพอกน้อย ฮากถั่วพู ฮากไม้ทัน ท่อกันต าให้กินดี ผิว่า เป็นซะดวงหนอง ให้เอาไม้เฮือนกวาง
๒๑ ลานที่ ๑๘ หน้า ๒ ยาซะดวงหลวง ยาซะดวงทังหลาย - ฮากงัวสุม ฮากขี้แฮด ท่อกันต้มกินดี ซะดวงท้องให้เอาเปลือกตีมเป็ด เครือเขาฮอ ท่อกันต้มกินดี - สิ่ง ๑ ซะดวงขึ้น ให่เอาฮากเป้า ฮากหุ่งแดง ฮากคอนแคน ฮากหมากเข้าซัง ท่อกัน ต้ม ๓ บวย - เอาบวย ๑ อ้อยด าตัดกินดี พาก ๑ ฮากฝ้าย เฮือมอน เฮืออ่อมไอ่ อ้อยด า ท่อกันต้มกินดี - บดีเอาเฟืองเข้าจ้าว ต้มกินดี บดีให้เอาเข้าหมิ้นดักแด้ห้าสิบ ใบซาสิบ ๑ ใบ จิงต า ห่อแพรไหม ลานที่ ๑๙ หน้า ๑ ยาเลือดออกทางทวาร - ต้มกินดี บ่ดีเอาฮากผีกอี่เลิด ตาอ้อยด า ๓ ตา ต้มกินดี บ่ดีเอาฮากพวงพี ต้มกินดี บ่ดีเอา - เครือส้มป่อย ฮากหนาดโพะ ต้มกินดี ผิว่า ยาซะดวงเลือดออกทางทวาร เอาฮากซาซูหลวง - เครือค าดี ต้มกิน ๓ บวย เอาบวย ๑ กินดี บ่ดีเอาเครืองวงสุม ต้ม ๑๐ บวย เอา ๑ ใส่ยาพังคา - กินเมื่อเดือนดับดี ยาขึ้นให้เอาฮากหมอน้อย ต้ม ๓ บวย เอา ๑ น้ าพังคา ๒ ทอ น้ าอ้อยทอ ๑ ลานที่ ๑๙ หน้า ๒ ยาซะดวงเลือด ยาท าดุม - สมไว้กินแพซะดวงซุออกแล สิ่ง ๑ อ้อยด า ใบขี้เหล็ก ใบมุกซุม ซาลิง ใบหอมแก้ว - ๓ ทอ ใส่หมอขัวไข่ แล้วซักเอาเบี้ย ๑ ขิงแคง เบี้ย ๑ บดดอมกันปั้นลูกกลอน - ไว้กินหายพยาธิซู่อันแล ยาซะดวงเลือด เอานางจานเครือ ต้มกินดี - ยาท าดุมนิ้ง ฮากแขมแดง ๑ ฮากแคหาง ๑ ดอกเอื้อง ๑ แล้วเอาสมกันต้มกินดี ซะดวงกันแล ฯ
๒๒ ลานที่ ๒๐ หน้า ๑ ยาลงเส้า ยาลงอก - ผิว่า เป็นซะดวงไต เอาฮากดอกซ้อนน้อย ต้มกินดีแล ฯ ยาซะดวงเลือด เอาฮากส่าน เครือหลวงกินดี - พาก ๑ ฮากส้มกุ้ง ต้มกินดี ผิว่า ยาซะดวงหลวง เอาฮากดอกต้างลิงแดงหลามกินดี เป็นซะดวง - เอาเครือหมากบิดต้มกินดี ซะดวงมี ๘ จ าพวกแล ยาทังคีงลงเส้า เอาเปลือกส้าน ต้มอาบ แลกินดี - สิ่ง ๑ เอาเภี้ยควายด่อน มาทาแต่หน้าลูบลงดีแล ยาอกพอง เอาหญ้าคมปาว ๑ ลานที่ ๒๐ หน้า ๒ ยาไค่หัวเข่า ตา ตีน ขัดบาง - ฮากหาด ๑ ฮากคางฮุ่ง ๓ อันเข้าท่อกัน ต าแซ่กินดี สิ้ง ๑ เปลือกตูมกา เข้าหมิ้นขึ้น ท่อกัน ต าโพะดี - สิ่ง ๑ เอาเปลือกตูมกา หมากซะขาง ใบหักซะคื่น ต้มขมดี เจ็บไค่พอง แลยาไค่ - หัวเข่าตาตีน ขัดคอดี ให้เอาฮากไควงูน้อย ต าใส่น้ าหม้อนึ่งหมกโพะดี - ยาบางไค่ เอาฮากขาม ฮากปิดปลีแดง ท่อกันบิดกินด้วยน้ าแฮมคืนดี ซะดวงท้องเอากล้วยตีบ ลานที่ ๒๑ หน้า ๑ ยาซะดวงบาง ยาฆ่าผี - ตองกินดี พาก ๑ เอาเครือน าแน ฮากกระจายท่อกัน ต้มกินดี ฯ ผิว่า ซะดวงกินอันใดบ่อยู่ท้อง - เอาเฮือนกวาง เปลือกซุมพู่ ต้ม ๓ บวย เอา ๑ น้ าพังคา ตัดกินดี ยาบาง สิ่ง ๑ เอาก้านลาน ๓ อัน - ค่านิ้วมือ เปลือกเฮือนกลาง ท่อกันต้มกินดี ยาฆ่าผีให้เอาน้ าขี้สีก น้ าเยี่ยว ให้กิน ผีตายแล - พาก ๑ ผีเข้าเอาใบบ้านทอง ๑ หน่วยฝ้าย ๒ เขาควาย ๑ ผมหยุ่ง ๑ พริก ๑ ขี้กวางท่อกัน
๒๓ ลานที่ ๒๑ หน้า ๒ ยาเบ็งเข้า ยาฆ่าผี - เผาฮมผีเข้าดี บ่งแมงกันเข้าคอดี ให้เผาเฮาหนีแล ยาปิงเข้าท้องให้เอาเครือเข้ามวก - ต้มฮมคีงออกแล บ่ออกเอาหน่วยฝ้ายเผาฮมออกแล พาก ๑ หมากหญ้าแห้วหมู ฮากหญ้าผากควาย - กับเข้าจ้าวต ากินดี ยาฆ่าผีเข้าคนบ่ออก เอาเครือเขาฮอ ๓ ฝาน หว้านซน ๓ ฝาน - พริก ขิง เทียม ๗ ผักหมหญ้าแห้วหมู ต าให้กินออก สิ่ง ๑ คาบแมงมุม ๓ ตัว ลานที่ ๒๒ หน้า ๑ - เผาใส่น้ าพังคากินดีแล ยาฆ่าผีเข้าเอาเขาฮอ บาท ๑ หว้านไฟ บาท ๑ ฮากกวบพุด ๒ สวน บาท ๑ - พริก ขิง เทียม ยอดหนาด ๓ ยอด ผีเสื้อ ๓ ยอด บุฮา ๓ ยอด ต าให้แหลก ใส่น้ าพังคา - กินหนีแล ยาฆ่าปีเข้า เอาหว้านไป เขาฮอ ผีเสื้อ บุฮา หัวผักบั่ว พันธุ์ผักกาด - ฮากกวบพุด ๒ สวน พริก ขิง ต าดอมกัน ให้กินดี แลบิดเอากวบพุน ๒ สวน หว้านไฟ น้ ามันงา เป็นน้ า ลานที่ ๒๒ หน้า ๒ ยาฆ่าผีเข้า - ให้กินดี ยาผีเข้าเอาหว้านซน ๓ ฝาน ต าขิงแคง ๓ เทียม ต าดอมถ่านไฟแดง ๓ ก้อน - ให้กินดี ผีเข้าคน เอาผีเสื้อ ๗ ยอด บุฮา ๗ ยอด หว้าน ๗ ฝาน เขาฮอ ๗ ฝาน ขิง ๗ ฝาน - พริก ๗ หน่วย จิงขุดขี้ลี้น ๗ ไม้เล็บ ๗ เล็บนิ้ว เล็บตีน ๗ สิ้นแม่หม้าย - สาดขาดแม่หม้าย ไม้แก้งอาจม เผาทั้งมวลใส่ดอมยา จิงเอาน้ ามูตรเป็นน้ า ไม่หีบ
๒๔ ลานที่ ๒๓ หน้า ๑ ยาฆ่าผี - แม่หม้าย ขันไดแม่หม้าย เอาขี้ไฟแม่หม้ายแล้งแบกง้าวลงจุ่มน้ าสีกแล้งจิงล้าง เอาคมง้าว - แล้วจิงเอายาฝูงนี้คุลีกากันจิงตองให้กินหนี ให้หาเก่าหาหัวหนีแล ๛ - สิ่งเผา ๆ แล พาก ๑ ผีเข้าเอาฮากจอนเน่า ฮากพญา เลือดหูแมวด า เลือดหู - หมาด า น้ าพังคา ตัดให้กินดีแล พาก ๑ เอาฮากพญาวัน ๓ ฮาก ฝนให้กินดี ยาผีตะปอบ ลานที่ ๒๓ หน้า ๒ คาถาสบฮากไม้ฆ่าผีข า - เข้าคนให้เอาหนาด ๓ ยอด หว้านไฟ ๓ ฝาน ดินจอมปลวก ๓ จอม ต าดอมกันใส่น้ าสน่อยจิงสบ - คาถา ๗ ที ว่าดังนี้ ปะ สะ นะ ทะ สะ ฯ สบแล้ว ทาเล็บตีนเล็บมือออกหนีแล โอม พุทธะ - กูจักกันให้เป็นทั่งหน้าแดง โอม ธัมมัง กูจักกันให้เป็นแท่งหอกปลาย โอม สัมฆัง - กูจักกั้งให้เป็นหน้าไม้แลปืนย า โอม จิงกะ กูจักแทงให้ตาผีบอด ผีอย่าสอด ลานที่ ๒๔ หน้า ๑ ผีบ่ปาก แก้หน้าน้อย - หากู เทวะสวาหายะ อันนี้จ่มแทงผีแล ฯ ผีเข้าบ่ปาก เอาขิงแคง ๖ ฝาน เข้าสาร เม็ด ๑ - หว้านไฟ กีบ ๑ เกลือ เม็ด ๑ เผมแห้ม บดทาออกหนีแล ยาแก้หน้าน้อยให้เอา - ไม้ฟ้าผ่า ๑ คาน ๑ คด ๑ สาก ๑ ลูกขั้นได ๑ ต้มแล้วจิงให้สบคาถานี้ว่า โอม - เท ๆ ติด สะ ถะ ทะ มัน ทะ ไล ยะ ๆ นีละ โท ยะ ๆ โอม เทวะวัด ตัง ๆ อุนนามะนีหะ สบ ๗
๒๕ ลานที่ ๒๔ หน้า ๒ ยาแก้บังฟันหน้าน้อย - ทีเทอญ ยาแก้บังฟันเอาสบไถ เผาให้แดง จิงเอาปลีกล้วยตีบ เครือบาดถองเซ็ดสบไถ - สบเหน้อยเอปิ นั้นเซ็ดคอดี ยาซะเดาหน้าน้อย เอาหว้านไฟ ต ามันงาเป็นน้ า - จิงสบมนต์นี้ ๓ ที โอม ทีตบสุลีปาสวาหายะ ๓ ที ลูบดี ยาบังฟัน เอาเครือจานด่อน - ๓ ฮาก แก่นม่วง ๓ กีบ หญ้าขัด ๓ กีบ หญ้าขัด ๓ ฮาก หญ้าคา ๓ ฮาก น้ างาต้มตาแหลว ลานที่ ๒๕ หน้า ๑ ยาแก้หุ่นหนัง - แม่หม้าย ใส่ ๔ แจ เฮือน น้ ามันงา น้ าเหยี่ยว ทั้ง ๔ อันบ่ไข่ สมกันน้ าพังคาจิงทา หากจักเห็นฮอยฟัน - ท่อเส้นผม จิงกินดี ฯ ยาแก้หุ่นวาด ๑ เอาหมากบ้า มาเผาเอาในตากแห้งเผาเอา - ฝุ่นมันห่อแพรขาว แซ่น้ าพังคา เข้าค าใส่ตองติดจิดไว้ฝังในเข้ากากแล้ว - ผีเป็นพลาฮากไว้ ๗ วัน ๗ คืน เป็นอ่อน ๓๓ วันคืนกินในปาก เอาหมากเครือบ้าอลแลค่ า ๓ ปีดี ลานที่ ๒๕ หน้า ๒ ยาบังฟัน ยาแก้หุ่นหนัง - ผิว่า อยากฮู้จักท่านบังฟัน ให้เอาเครือผักเน่าแซ่นางไม้หาดให้กินฮู้จักแล ผิว่า แก้เพิ่นบังฟัน - เอาเปลือกขามป้อมต าอุ่นโพะดี ผิว่า ยาแก้หุ่นหนังให้เอาหว้านซน เครือเขาฮอ - ๓ ฝาน ยอดกล้วยตีบ แลหว้านลงเมือง หว้านไฟ ๓ ฝาน ต าแซ่ให้กินดี ยาแก้หุ่นหนัง - เอาแมงวันเขียว ๓ ตัว เผาแซ่น้ าขี้สีก ให้กินดีแล ยาแก้หว้านเพิ่นใส่ เอาหูหนูขุด
๒๖ ลานที่ ๒๖ หน้า ๑ ยาแก้หว้าน - ใส่น้ าเข้าจ้าว แกงกินก่อนงาย กินเข้าลงแล้วจิงกินเข้าดี สิ่ง ๑ เอาใบตับเต่า ๓ งีม - บดใส่ใส่น้ าพังคากินดี บ่ดีเอาใบหว้านไฟเคี่ยวกับหมากดี แม่ดอยคอดี เอาหมากตอด - บดดอมกันกินลงดีแล ยาแก้หว้านแล ยาแก้หุ่นคุณ เอาน้ าหมากฟัก หมากพริก - ๗ ลูก เทียม ๗ งีม ต าดอมกัน เอาถ่านไฟเผาผี มาซุบน้ าเอาหญ้าคาบานเฮื่อมาจูด ลานที่ ๒๖ หน้า ๒ ยาขี้บ่ออก ยาเยี่ยวบ่ออก ขี้เยี่ยวเต็ม - น้ าหมากฟัก จิงกินดี ยาขี้บ่ออก เอาหว้านไฟ ต าเอาน้ าเผาก่อนเครือซุบ จิงเอาหลอดเป่า - เข้าในท้องดี ฯ ยาเยี่ยวบ่ออก ปวดทุกวันคืนอยู่ เอาฮากกระจาย ฮากพญาท่อกัน - ต้มกินดี ฮากมุกน้อย มุกหลวง ต้มกินดี หมากหมั่นแล ผิว่า ขี้เยี่ยวเต็มผ้าบ่ฮู้เมื่อ - เอาเขาฮอมาบดดอมพริก ขิง ปั้นลูกกลอนกินซุมื้อดี ยาขี้บ่ออกเอาเดื่อดินดอมน้ าอ้อยกินดี ผิว่า ลานที่ ๒๗ หน้า ๑ ยาขี้เยี่ยวบ่ฮู้เมื่อคน ยาเยี่ยวบ่ออก เยี่ยวหยัด - ยามุจจกึด เอาปลาดุกตัว ๑ ไข่เป็ดมาคั้น ยางจันไดทาปลาตัวนั้นปิ้งสุกแล้วให้กิน ยาเยี่ยวบ่ออก - เอาเปลือกในหมากบกมาฝน ใส่สุรากินดี ยามืดเอาโคยตาล ต้ม ๓ บวย เอาบวย ๑ - กินดี พาก ๑ เอาฮากก้านเหลืองต้ม ๓ บวย เอา ๑ กินดี ยาเยี่ยวหยัด เอาฮากหญ้าขัด - หญ้าคาหลับลืน ฮากเข้าแกบต้มกินดี ผิว่า ขี้เป็นเลือดเอาในหมากม่วงเผาบดใส่น้ าเหล้า
๒๗ ลานที่ ๒๗ หน้า ๒ ยาขี้เป็นเลือด ยาขี้เยี่ยวบ่ออก เยี่ยวหลาย - กินดี ยาขี้เยี่ยวบ่ออก เจ็บอยู่ดังนั้น เอาฮากหุ่งแดง พันธุ์ผักหอม ขิงแคง ท่อกันต้ม ๓ บวย - เอา ๑ กินดี ฯ ได้กินอันฮ้ายท่านก็ดี เยี่ยวหลายก็ดี เอาฮากถั่วพู หญ้าคา - หญ้าไซต้มกินดีแล ยาซะดวงท้องเป็นเลือด เอากล้วยตีบต าตองกินดี สิ่ง ๑ เอาเครือหมากน้ า - ฮากกระจายท่อกันต้มกินดี บดีขี้เป็นเลือดเอาเปลือกติ้วต าแล้วเอากล้วยตีบลูก ๑ เผาไหม้แล้วสมกัน ลานที่ ๒๘ หน้า ๑ ยาขี้เยี่ยวบ่ออก - ใส่น้ าเหล้า เอาเปลือกติ้ว อุ่นฮ้อนตองกินดี เจ็บขี้เยี่ยวบ่ออก เอาฝอยลม มาลนไฟ บ่ดีใส่พริก ขิง กิน - ด้วยน้ าฮ้อนดี ขี้เยี่ยว บ่ออกเอาฮากหุ่งน้อย พันธุ์ผักหอมขิง เขาฮอท่อกัน ต้มเคี่ยว ๓ บวย - เอา ๑ กินดี ขี้เยี่ยวบ่ออกให้เอางา เอาใบหนาด เข้าหมิ้น หญ้าหอมแก้ว - น้ าเข้าจ้าว ต้มกินแด่ โพะแด่ดีแล เยี่ยวเป็นเลือด ให้เอาเปลือกหูกวาง กับหมาก ต้มเคี่ยวกินดี ลานที่ ๒๘ หน้า ๒ ยาเลือดคอออก ยาเยี่ยวบ่ออก - ยาเลือดออกเอาตดหมา ต้มกินดี เยี่ยวบ่ออกเอาฮากแพงต้มกินดีแล มุจจกึดเอาฝากจับไม้มอน - ต้มกินดี ยาออกเลือด ออกทางทวาร เอาฮากทองหลาง หญ้าผากควาย หญ้าหอมแก้วต้มกินดี - เลือดคอออกเอาหญ้าไควงูน้อย ฮากผากควาย ต้มเคี่ยวกินดี บ่ดีเอาฮากซะคาม ฮากผักตบ - ฮากหญ้าขัด ต้มกินดี เจ็บแซ เอาฮากหวด เคี่ยวกินดี บดีเอากล้วยยวน หญ้าไซ ต้มกินดี
๒๘ ลานที่ ๒๙ หน้า ๑ เลือดคอเจ็บแซ ยาเลือดขึ้น ยาลงเลือด - บ่ดีเอาฮากหญ้าแพท ฮากหลามไม้ปายดวน กิน ๓ เดือนดับดี บ่ดีเอาฮากสองฟ้า ซะมัดหรดาน - ขี้เจ็บท่อกันบดพังคาเป็นน้ าปั้นลูกกลอนกินดี ยาเลือดขึ้นออกหัวใจขาดคอดี เอางาด า เข้าจ้าว - เปลือกงิ้วต าใส่น้ ากินดี ยาลงเลือดคอ เอาหญ้าแห้วหมู ๓ ปายบอกไม้ปายดวนหลาม - กินดี พาก ๑ ขุดติวไม้ ฮากไผ่บ้าน บดดอมน้ าหมากนาว กินดี พาก ๑ ฮากตีนเป็ด ต้มกินดี ลานที่ ๒๙ หน้า ๒ เลือดลงทางทวาน ยาลงเลือด - ลงเลือดทางทวาน เอาฮากหูลิง ฮากเฮือนกวาง ฮากเดื่อ ท่อกัน ต้มกินดี ๓ บวย เอา ๑ ตัดน้ าพังคากินดี - ยาลงเลือดเอาฮากมุกน้อย มุกหลวง ตับเต่าต้มกินดี ฯ ทีจากยาออกเหลือง ก่อนแล - ให้เอาฮากเอื้อง ๑ ตูมกา ๑ ฮากหมากแคว้ง ๑ แซ่กินดีแล ยาอาบเอาเปลือกลิ้นไม้แก่น - มาแซ่อาบดีแล ยาออกเหลือง เอาฮากแตงหมู ๑ หนาด ๑ ฮากดอกค า ๑ เอิง ๑ ลิ้นไม้ ๑ ลานที่ ๓๐ หน้า ๑ ยาออกเหลือง - เข้าจ้าว อ้อยด า ๑ แซ่กินดีแล พาก ๑ เอาฮากน าแน ๑ แลงสอน ๑ ฮากต าลึง สิ่ง ๑ ฮากเดื่อ ๑ - นมผา ๑ กางของ ๑ เข้าจ้าว อ้อยด า ๑ แซ่กินดี ฯ พาก ๑ เอาฮากเข็มขาว ๑ ยานาง ๑ - ฮากดอกดาย ๑ ฮากหมาก ๑ เข้าจ้าว ๑ อ้อยด า แซ่กินดี ฯ พาก ๑ ฮากเหมือดคน ตับเต่าน้อย - ฮากผักกูด ฮากยานาง แก่นแพง เข้าจ้าว อ้อยด า แซ่กินดี ฯ ยาอาบเหลือง เอาฮากหมากเข้า
๒๙ ลานที่ ๓๐ หน้า ๒ ยาไข้ทังมวล ยาขี้เยี่ยวบ่ออก - อาบดี ฯ ขาไข้หนหวย เอายอดทองยอดทัน มาบดด้วยบัวน้ าให้กินหาย ยาห้ามไข้เอาอ้อยแดง - เครือเขาฮอ ฮากหุ่ง ต้มใส่พริก ขิง ลีปลี กินดี ฯ แม่นว่า ไข้ได้ ๓ ปี ก็หาย ฯ ผิว่า ขี้บ่ออก - เยี่ยวบ่ออกให้เอาฮากหุ่ง ผักซีบ้าน เขาฮอ ขิงแคง ท่อกันต้ม ๓ บวย เอา ๑ กินดี ผิว่า แฮ่บ่ตก - ให้เอาเปลือกทอง เปลือกตูม เปลือกสาฮาบ ต้มกินตกแล พาก ๑ เอาเปลือกขามป้อม แคหางคาง ลานที่ ๓๑ หน้า ๑ เจ็บเสียบ เจ็บอก เจ็บหัวเป็นตาฟาง - เปลือกตูมต้มกินดีแล พาก ๑ เอายาแปง ไม้ก้างปลา หัวเอิงต้มกินดี ฯ เจ็บเสียบเจ็บอกปวดหัว - ก็ดี ให้เอาหว้านไฟ กางของ ในผักกาด ใบผีเสื้อ เข้าหมิ้นท่อกัน โพะหัวดี ฯ ผิว่า - กืบให้เอาอองเต่า เผาบดใส่พริก ขิง เทียม ๗ ใส่เหล้ากินดี ฯ เป็นตาฟาง เอายานาง - เข้าหมิ้นฮากดอกค าแซ่น้ าแจะใส่ดี เป็นตาแดง เอาฮากผักหมแดง ฮากไควงู หุ่งแดง หญ้าขัด ลานที่ ๓๑ หน้า ๒ ยาพยาธิตาทั้งมวล - แซ่ใส่ดี ยาตาสอนเอาฮากตดหมา แขวนดีแล ฯ เป็นก้ าซ้ายให้แขวนก้ าขวาดี - พาก ๑ ให้เอาฮากเดื่อป้องเป่าดี ตกงัวควายก็ดีแล ยาลงเลือดทางทวาน เอาหญ้างวงซ้าง - ต้มกินดี ฯ เอาฮากซาบเด็นมาตัดสน่อยให้กินดี คาย ๕ ต าลึง จิงปัวเทอญ พาก ๑ เอา - ปิดปลีแดง ฝนใส่เหล้ากินดี ฯ พาก ๑ ให้เอาฮากดอกแก้ว เขาควายฝนแล้วให้เอาน้ าพังคาตัด
๓๐ ลานที่ ๓๒ หน้า ๑ ยาเลือดออกทางทวาร ยาฝีหัวขว า แก้วด า - ให้กินดี ฯ ยาแก้ฝีหัวขว ากินผิดให้เอาฮากอ้อยด า เปลือกสา ยานาง ต าใส่น้ ากิน ให้เอา - เหล้าตัดแล้วจิงให้กินดี ฯ พาก ๑ ให้เอาหญ้าผากควาย อ้อยด า หญ้าขัดลืน - ไม้แพงค าอ้อย เข้าจ้าว ต าตองเอาน้ าให้กินดี ฯ คันว่า บ่ดีให้เอาติวไม้ - ไผ่ ไม้ฮวก ไม้ซางไพ หัวคอน ตองต้มกินดีแล ฯ คาย ๕ บาท จิงปัวเทอญ ฯ ยาเกี้ยวด าเด็กน้อย ลานที่ ๓๒ หน้า ๒ - ไข้ดิ้นก็ดี ให้เอาส้มหมากขาม ให้กินดูก่อน คันว่า บ่ดี ให้เอาหมากพร้าวมาฝนแล้วน้ านม - มาตัดให้กินดีแล บ่ดีเอากะโหลมาฝน น้ านมเป็นน้ ากินดี ฯ คันบ่ดีให้เอาหมากนาว - มาขุดติวเสียบีบเอาน้ าแล้วให้เอาเกี่ยวฝนด้วยน้ าหมากนาวกินดีแล คันบ่ดีเอา - นมผาแข้วยาวาง จันทน์แดง เข้าจ้าว อ้อยด า ฝนให้กินดี ฯ บ่ดีให้เอาดูกแฮ้ง ไลปลาฝาฝน ลานที่ ๓๓ หน้า ๑ - แล้วอาไข่ขาว ไข่เป็ด นั้นมาตัด ๓ หยาด ให้กินดี บ่ดีเอาเปลือกหมากแพง เข้าจ้าว อ้อยด า ฝนให้ - กินดี ฯ บ่ดีเอาผักคาดซ้างฝนเอาไข่เป็ดนั้นตัด ๓ หยาด ให้กินดี ฯ ผิว่า ยาซักพิษให้เอาหนาดตาบ - แขวนใบบูฮา ก า ๑ ใบผีเสื้อก า ๑ ตัด ๓ ปั้นแซ่น้ าดีดใส่หัวซุแห่ง - ห่อยาลูบคีงดี พาก ๑ เอาผักบ้ง ก า ๑ ยีย่องให้มันแซ่น้ าใบเดื่อดิน ใส่คีงซูแห่งดี ฯ
๓๑ ลานที่ ๓๓ หน้า ๒ ยาไข้ฮ้อน - พาก ๑ ให้เอายานาง ๓ ฝาน ฮากคอนแคน ๓ ฝาน ฮากดอกซ้อน ๓ ฝาน เดือน ๗ ฝาน ฮากถั่ว - ซะแดก เข้าจ้าว อ้อยด า ต าดอมกันน าไส้เดือน เป็นน้ าดีดใส่ซุแห่งหั้นเทอญ แล้วให้ - ใส่ใจตีนใจมือ ท่อยาให้ลูบเทอญดีแล ฯ ยาไข้ฮ้อนคีง ให้เอาเหมือดคน ฮากผักหวานบ้าน - ถั่วพู เครือเข้ามวกสน่อย หญ้าหลับลืน หญ้าขัดมอน หญ้าผากควาย หญ้าคา เปลือกทอง ลานที่ ๓๔ หน้า ๑ ยานิ่ว ยาฮวงฮัว - ฟัก อ้อยด า เข้าจ้าว เป็นน้ าถั่วซะแดก ต้มกินดี ฯ ยาหนิ้ว เอาฮากเดื่อต้มกินดีแล พาก ๑ เอาหัว - กลอย เข้าหมิ้น มันหมู หมกโพะดี เป็นลูกหนู เอาฮากซะเขา ๑ หมากบ้า เข้าหมิ้น ๑ - ฝนทาดี พาก ๑ เอาหมากบ้า หมากเขือขื่น เผาใส่น้ ามันงาทาดี ฯ เป็นฮวงฮัวเอา - หญ้าขอนไม้ซะมดต้มน้ า ๓ บวย เอา ๑ พริก ขิง เทียม ๗ ต าใส่กันกินดีแล ฯ พาก ๑ หญ้าไซ ลานที่ ๓๔ หน้า ๒ - น้ าเผิ้ง กลั้วกันเผาฮมดี ฯ ยาพยาธิทั้งมวล ให้เอาหัวหมูฮ้อย ๑ หัวบอนเบี้ยว ๕ บาท ขิงแคง ฮ้อย ๑ - เปลือกซะคาม ๓ ฮ้อย พริกน้อย ๕ บาท หมิ้นขึ้น ฮ้อย ๑ หัวคา ฮ้อย ๑ หว้านไฟ ฮ้อย ๑ ยาทังมวลนี้ - ต าดอมกันต่างแหลกแล้วให้เอาน้ าเผิ้งเป็นน้ า ปั้นลูกกลอนไว้กินดีแล ให้กิน - แลวัน แล ๓ ที แลที ๗ ลูกเทอญ ดีพญาธิทั้งมวลแล คือว่า เป็นแซก็ดี หนิ้วก็ดี เยี่ยวหยัด
๓๒ ลานที่ ๓๕ หน้า ๑ ยาลงเลือดทางปาก - ก็ดี เป็นซะดวงก็ดี คะยือก็ดี เจ็บท้องก็ดี ไข้ผอมเหลืองก็ดี เป็นคังไค่ก็ดี สรรพพยาธิทังมวลดีซุอัน - แล ฯ ยาเลือดเอาก้านตาว บิดเอาน้ าให้กินดี ผิว่า ได้กินอันฮ้ายท่าน เอาผักกูดมาฝน - กินหาย พาก ๑ ฮากหนาดมาเคี้ยวกิน เลือดคอออกก็หาย ผิว่า ยาลงเลือดเอาเปลือกจาน - เปลือกก าคามา เปลือกตางไก่ เปลือกตับเต่า ต้ม ๓ บวย เอา ๑ กินดี ได้กินอันฮ้ายท่านเอาแก่นจาน ลานที่ ๓๖ หน้า ๒ ยาบาดกาย ยาเลือดคอค า - ต้ม ๓ บวย เอา ๑ ให้กินก่อนงานดี ยาบาดขุด เอาไคหม้อทองหน่วย ๑ บดใส่มันงาทาซุมื้อ - ดี ยาลงเลือดทวารทางปาก ก็ดีออกทางดังก็ดี เอาใบน าแน ใบไผ่บ้านต้มกินดี - สิ่ง ๑ เอาฮากหญ้าคา ต้มกินดี สิ่ง ๑ เอาผากจับไม้หลักนา ต้มกินดี เลือดคอออก - เอาหมแดงต้ม ๓ บวย เอา ๑ กินดี สิ่ง ๑ เอาต้นเอือลนไฟ บิดกินน้ าดี ลงเลือดขัดบ่ฮู้เอิ้นเอาปูน ลานที่ ๓๖ หน้า ๑ เลือดออกบ่เอิ้น เลือดปากออก - ตับเต้า ๑ กับเท่าฮ้อนโพะเอิ้นแล อยู่บ่อยู่เลือดปากออก เอาฮากหญ้าแห้วหมู หุ่งแดง - ต้มเคียวกินดี ฯ ยาบาดกาย เอาฮากกระจาย ฝนทาดี ยาบาดเอาเปลือกเป็นหมอนต้ม - เคี่ยวทาดี บาดบ่ฮู้ดีเอาใบเดือยขวง หญ้าไข่หลัง ต าใส่น้ ามันหมูอุ่นโพะ - ดี ฯ ผิว่า บาดเฮื่อบ่ฮู้ดีให้เอาหมากเขือขื่น หมากกาสัก หมากบ้า คันคากตายซาดขนเจียน
๓๓ ลานที่ ๓๖ หน้า ๒ ยาบาดกาย ทังมวลเมื่อยตีน - ฝนหยุงเหิบหมากเผาคา ค่าท่อกัน เผาใส่น้ ามันงา เป็นน้ า บาดเฮื่อดี ยาขามาเอา - เอาคา บดใส่เข้าหมิ้น สน่อย น้ ามวกเป็นน้ าอุ่นข่มดี บาดเฮื่อบ่ฮู้ดีดีแล ฯ ผิว่า - เป็นบาดกายเอางาด่อน กับเข้าสาน กับเกลือท่อนี้หย่ ากับกันใส่ดี ผิว่า เด็กน้อย - เป็นบาดเอาเผาคา กับน้ านมคน บดกับกันใส่ดี ฯ ยาเมื่อยตีน เอาแก่นขี้เหล็ก แก่นคูณ ลานที่ ๓๗ หน้า ๑ ยาเมื่อย ยาเจ็บคีง - ท่อกันแซ่น้ าอ้อยด า ไว้เดือน ๑ กินดี ฯ ยาเมื่อยเอาดอกต่าง เลือดหน่วยหมากแตง ใบผักถั่ว น้ าเผิ้ง - ใส่ในแซ่ไว้กินดี ยาเมื่อยเอาฮากปิดปลีแดง เข้าหมิ้นขึ้น ต้มพอมันงาเป็นน้ าโพะ - กัน พาก ๑ เอาเปลือกหมากล้ า ใบหนามแห้ว ต้มอาบดี ยาเจ็บคีงเอาผักกูด ใบหมากบ้า - เข้ามวก ต าตองเอา เอาน้ ามันงาเป็นน้ าเจ็บที่ใดใส่ที่นั้นดี พาก ๑ ยาเมื่อย เอาดูกงู ลานที่ ๓๗ หน้า ๒ - ท าทานตายซาก หมากพริก ขิง ท่อกันต าบกผงไว้ ยาพังคา เป็นน้ ากินดี ผิว่า อยู่บ่อยู่หากเมื่อ - หาแฮงบ่ได้ ไค่ท้องลมคัดหัวใจ ให้เอาผักหอม ขิงแคง ท่อกันต าต้ม ๓ บวย - เอา ๑ กินดี ยาเมื่อย เอาเปลือกเปือย เปลือกกะโดน เครือเอ็นอ่อน ท่อกันต้มอาบดี - ยาเมื่อยแคน เอาเปลือกขามป้อม ต้มอาบดี ตีนมืออ่อนใจไปมา บ่ได้ให้เอาขิง ข่า เข้าหมิ้น
๓๔ ลานที่ ๓๘ หน้า ๑ ยาขามาน - หว้านไฟ ในแสนกา ท่อกันต าเอาใส่น้ ามันงา เป็นน้ าจิงหุงดีแล คันคีงอ่อนเมื่อนดี ยาเกี้ยว เกี้ยวด า - เอาเกลือขัวจิงอุ่นน้ าใส่ดี เผาตองเกลือกินดี เป็นขามานเอาเปลือกผักฟ้า เปลือกอึงกา - ต าโพะดี ยาเมื่อยเอาต้นปอหูฝนแล้วอาบดี สิ่ง ๑ เอาหมากซัก ยาพังคา - กินดี ฯ ยาเมื่อย เอาปิดปลีแดง ส้มกบ ฮากเบามือ หมากน้ า หว้านไฟ ต าใส่น้ ามันหมูอุ่นคันดี ลานที่ ๓๘ หน้า ๒ ยาซะคิว ยาซะเออะ - เมื่อยซะคิ้วลม ฝนน้ าหมากฟักขมกินหายดี ยาซะเออะให้เอาเปลือกผักขะแซ่กินดี ฯ พาก ๑ เอาแก่น - มี้ ฮากแพงดินเย็นน้ าซาบคาแซ่กินดี ฯ พาก ๑ เอาใบขัดเค้า ๓ ใบ เขาฮอ ๓ ใบ - สีไค ใบพริก ขิง เทียม ใส่น้ าเผิ้งสน่อยกินดี พาก ๑ เอาผักปอดต้มกินดี พาก ๑ เอาใบขาม - อ่อนต าใส่พริก ขิง เทียม ๗ แซ่กินดี พาก ๑ เอามือหมากน้ า หญ้าคา ฮากหอดแลง อ้อยด า หญ้า ลานที่ ๓๙ หน้า ๑ ยามะหกลม - ขัด หัวแห้วหมู เข้าจ้าว ต าปั้นเอาน้ ากินดี พาก ๑ เอาใบบูฮา ใบหนาด ใบผีเสื้อ เขาฮอ หว้านไฟ - หางยุง ต าทังมวล ใส่น้ ากินดี ลูบคีงก็ดี พาก ๑ เอาฮากผักขะ แซ่กินดี พาก ๑ เอาหมาก - ซะมอ น างาฝนกิน พาก ๑ เอาใบเขิง ใบหมากนาว บิดใส่น้ ากินดี พาก ๑ เอาหนังควายหางยุง - เผาใส่น้ ากินดี ผิว่า เป็นหมากหุกลม เอาไม้ตีนเป็ด ไม้คอมท่อกันต้มกินดี บ่ดีเอาฮากขัดเค้า
๓๕ ลานที่ ๓๙ หน้า ๒ ยาเลือดคอ ยากินเข้าบ่ลง - ฮากพวงพี บุฮา ต้มเคี่ยวกินดี พาก ๑ เอาฮากเครือตดหมา ฮากเดื่อป่อง ฮากกล้วยตีบ ฮากหญ้าหอมแก้ว - ฮากหญ้าลับลืน หญ้าขัด ต้มกินดี พาก ๑ เอาฮากหญ้าขัด ฮากตีนเป็ดต้มเคี่ยว ๓ บวย - เอา ๑ กินดี พาก ๑ ฮากส้มพ้อ ฮากลิ้นไม้ ขูดเปลือก น้ าพังคาเป็นน้ าปั้นลูกกลอนกินดี - ยาเลือดคอมหุก เลือดลมคอดี เอาไม้ตับเต่า ฮากหวด ไม้ขี้เหล็ก ต้มกิน คันว่า ไข้กินเข้าบ่ได้ ลานที่ ๔๐ หน้า ๑ ยาเจ็บเนื้อคีง ยาเจ็บหู - คันกินแลฮากนั้น ซื่อว่า เป็นหมากหกลม ให้เอาฮากหญ้าลับลืน ทังมวล ต้มเคี่ยวเอา ๑ ใส่พริก - พอเผ็ด ใส่น้ าอ้อยพอหวาน จิงกินดี ฯ ผิว่า ยาเจ็บเนื้อคีงเอาเปลือกท่มต าหนึ่ง ตองกล้วยมาปู - จิงถอกใส่จิงกินดี ฯ เจ็บเนื้อเจ็บคีง เอาฮากยานาง หวานบ้าน ฮากเล็บแมว หมากล้ า หมากแคว้ง - บัวเขา ดูกขาน น าแน ฮากทั้งมวลฝนกินดี ฯ ยาเจ็บหูเอางวงซ้าง ใบสีไค ผักตู่ท่อกัน ลานที่ ๔๐ หน้า ๒ ยาแมงคาเข้าหู ทักแทเข้าดัง - เอาน้ าใส่หูดี แมงคาเข้าหูเอาใบท่มนา ผักหนอกน้ าใส่ดี ฯ บดีเอาใบหมากต าตองใส่หู - บ่ดีเอาเปลือกพิมาน ฮากหญ้าคา แซ่ใส่ดี ฯ บ่ดีเอาฮากจี จี่ต าเอาน้ าใส่หูดี - บดีเอาเครือเขาค าต าดอมมันงาใส่ดี ทักแทเข้าดัง เอาเปลือกถอนมาขูดเอาน้ า - ใส่ดังออกแล บ่ออกเอาน้ าเพี้ยควายใส่พริก ขิง ปิ้งกินดี แมงคาเข้าหู เอาหมากซักมา
๓๖ ลานที่ ๔๑ หน้า ๑ ยาแมงคาเข้าหูผีถิ้ม ยางูขบ - เผาใส่น้ าพังคาใส่ดี เอาแมงวัน ๗ ตัว บีบใส่น้ ามันงาใส่ดี ผีถิ้มเอาแซน้ าให้กินดี - บ่ดีให้เอาขี้ซ้างพลายต้มกินดี ฯ คัมภีลา นะ สะเทปัญเญ จีตะนีกิญจา สะหายะ อันนี้ - คาถาเป่างูพิสังขบก็ดี ให้เอาน้ าลายไก่ทาดี บ่ดีเอาใบหมากมาเคี่ยวกินดี - ต้มกินดี งูอันใดขบก็ดี เอาหน่วยหมากซัก ๗ ลูก เคียมพ่นเสียดีให้เอาถ่านไฟ ๓ ลูก เอาหญ้าคา ลานที่ ๔๑ หน้า ๒ ยาขี้เข็บ - มามัดบ่อนงูขบหั้นไว้ เอาเครือแตงหนู ต าลูบทั้งคีงดีแล ฯ งูขบเอาขิง พริก เทียม ๗ เปลือกส้มพ้อ - ต าโพะดี บ่ดีเอาดูกกับแก้ ฝนทาดีทั้งจี่ตัวมันใส่บ่อนบาดดี บ่ดีเอาฮากตาเสือ - ฮากพริก ฮากคูณบดใส่น้ าหมากทาดีงูเพาขบ เอาใบเอิงเคี้ยวกินดี ขี้เข็บขบ - เอาดูกไก่ฝนทาดี บดีเอาเอิง ฝนทาดี บ่ดีเอาส้มป่อยต้มเป่าดี บ่ดีเอาใบลานเผาใส่น้ ากินดี ลานที่ ๔๒ หน้า ๑ ยาแมงงอด ยาแข้วแมง - บ่ดีเอาดูกแลนฝนทาดี บ่ดีเอาฮากดอกฮังฝนทาดี บ่ดีเอาขามฝนทาดีแล แมงงอดขบก็ดี บ่ดีเอาให้แฮน - ฮากอาบก า ต้มฮากผักบ้ง ฮากแขมท่อกันต าให้กินหาย ขี้เข็บขบเอายอดขามเป่าดี - บ่ดีเอาน้ าผักหาดเป่าดี ยาเจ็บแข้วแมง เอาฮากหนามพญา พันธุ์ผักกาด ต ากันน้ าเข้าหม่า - เป็นน้ าหมักแบ่งขามอมดี สิ่ง ๑ ไม้โกธาทั้งฮาก ทั้งเครือต้มเคี่ยวให้ขุนเอาดูกบ้องเขากวางใส่
๓๗ ลานที่ ๔๒ หน้า ๒ ยาพยาธิแข้วทั้งมวล ยาตามัว - หุ่งแดง เป็นขามอมขุดใส่เจ็บดี ยาซะดวงแข้ว ฮากกระจาย ต้มกินแด่ อมแด่ดี สิ่ง ๑ เปลือกไม้ตับเต่า - เคี่ยวจิงอมแข้วหมั้นดีแล ยาแข้วแมงเจ็บ เอาไควงู เผาบดเจ็บดี - เลือดแข้วออกเอาเครือพลูตายแขวนบดอมดี ยาตามัวเอาฮากหญ้าลับลืน ฝนใส่ - กับเหล็กอันเป็นเหมี้ยงใส่ตาดี บ่ดีเอาแซ่น้ ามวกใส่ตาเป็นยาดี ผิว่า เป็นตาแดง ลานที่ ๔๓ หน้า ๑ ยาตาแดง ยาพยาธิตาทั้งมวล - ตาเบิก ตาน้ าไหลออก ให้เอามดแดง ๓ ตัว ยอดโกธา ๓ ยอด เข้าหมิ้นน้อย ๑ จิงต าดอมกัน - เอาน้ านมเป็นน้ าแจะใส่ดี ยาตาค้าง เอาใบตับเต่ามาแซ่ส่วยหน้า ๓ เดือนดับดี - ผิว่า ยาตาสอน ต้นส้มกุ้ง ฮากบังซัน ฮากเล็บแมว น้ าทุน เป็นน้ าแจะใส่ตาดี - เป็นได้ ๑๐ ปีก็ดีแล พาก ๑ เอาหญ้าโควงู ผักหมหักท่อกัน จิงใส่ตาดี พาก ๑ เอานมราชสีฝนใส่ ลานที่ ๔๓ หน้า ๒ ยาประดง ฝีหัวขว า คันธมาลา - น้ ามวกใส่ตาสอนดีแล ฯ ยาประดงให้เอาฮากผักบ่ถองฝนทาดี ต้มแจะตาก็ดี ฯ บ่ดีเอาฮากตีน - เป็ดต้มกินดี บ่ดีตุ่มมันออกเอาฝานมันทาดี ฯ ยาฝีหัวขว าคันธมาลาคแม่นดี - ผิว่า เป็นประดงไฟ เอาใบหมอน้อย เข้าหมิ้นไข่ เข้าจ้าว ต าดอมกันอุ่นโพะดี - เป็นประดงอันใดก็ดี ยาอันนี้ให้เอาหญ้าขัด ฮากตีนเป็ด ต้มเคี่ยว ๓ บวย เอาบวย ๑ กินดี เป็นหมากโหก
๓๘ ลานที่ ๔๔ หน้า ๑ เป็นฮาน เป็นหนิ่ว เป็นวัด - ยาฮาน เอาเปลือกหมากต้อง เปลือกมี้ต้มกินดีแล ฯ พาก ๑ เปลือกค้อ คังดิบกินดี พาก ๑ เอาเปลือกแหน ๑ - เข้าหมิ้น ๑ ท่อกัน ต้มอาบกินดี พาก ๑ เอายอดอึงกา ๓ ยอด กุ้ง ๓ ตัว เขาฮอ พริก ขิง - เทียม น้ าหมากนาว เป็นน้ าใส่กินดี เป็นหนิ้วเอาเปลือกท าฮุงต้มกินดี พาก ๑ เอาซาหมากหลอด - อ้อยด า ต้มกินดี บ่ดีเอาซ้าผักเสี้ยน อ้อยด า ต้มกินดี ผิว่า เป็นวัด เอาเปลือกท่มฝนใส่ดี ลานที่ ๔๔ หน้า ๒ ยากลางหลวง - พาก ๑ เอาเปลือกผักแว่น เข้าหมิ้น น้ ามวก เป็นน้ าใส่ดี พาก ๑ เอาฮากขัดเค้า ฝนทาดี พาก ๑ ตางหลวง - ฝนทาดี บดีเอาเปลือกตาเสือ พิมาน ฝนทาดี พาก ๑ เอาเปลือกไม้ไผ่แดง เปลือกแดงฝน - ทาดีวัดแล ฯ เป็นกลาง เอาเปลือกเอ็นซัน แซ่กินดี เป็นห่าเป็นกลางสุกลอกก็ดี เอาหัวหมากแตง - หมอ มาอมดี คันธมาลาคอ แม่นฝนกินดี พาก ๑ เอาถั่วซะแดก ถั่วพู ผักหวานบ้าน หลับหลีบ ลานที่ ๔๕ หน้า ๑ ยากลางหลวง ยาคอเหนี่ยง - แซ่น้ าเข้าจ้าวกิน ยากลางแล คางเข้ากับก็ดี เป็นกลางหลวงเอาฮากส้มมาอมดี ฮากซะคามอมดี - พาก ๑ เอาฮากผัก หมากน้ าอมดี พาก ๑ เอาผักอีตู่ กับขี้หมูคั่วกับกันบดใส่น้ าแพรขาวตองกินดี - บ่ดีเอาแก่นดอกขัดเค้า ต้มกินดี หากามถือท้องก็ดี เอาฮากหมากแคว้งต าผักหนอก - เป็นน้ าให้กินดี สิ่ง ๑ เอาฮากหนามพันยาฝนให้กินดี ฯ ยาคอเหนี่ยง เอาบ้งกือก้อม ๓ ตัว คาบ
๓๙ ลานที่ ๔๕ หน้า ๒ ยาคะยือ ยาคะหมองแห้ง - แมงมุม ๓ ตัวเข้าจ้าวต าดอมกันจิงต้มข่มดี พาก ๑ เอาผักหนาม ๕ ฮ้อย เข้าหมิ้นขึ้นท่อกัน ต าดอม - กัน ใส่น้ ามวกพออุ่น จิงคนดี คอเหนี่ยงเอาฝูงนี้ดี ยาคะยือ เอาอองเต่าเผาใส่น้ า - พังคาแซ่กินดี บ่ดีเอาฮากหมากซักฮ้อย ๑ ฮากหมากเกี้ยงฮ้อย ๑ อ้อยด า ๕ บาท ต้ม ๓ บวย - เอา ๑ กินดี บ่ดี เอายางดอกฮัก ๓ หยาด ใส่ดอมน้ าพังคาดึงไว้จิงกินดี ยาคะหมองแห้ง เอาฮาก ลานที่ ๔๖ หน้า ๑ ยาบางไค่ - เป้าฮ้อย ๑ เขิงลาย ๑ เขาฮอ ๕ ฮ้อย ต าดอมกัน ตากแห้งแล้วจิงบดใส่เหล้าเมื่อจักยัดจิงกินเจ็บ - เสียบเทงก็ดี บ่ดีเอาไม้ตาเสือ บดมุ่นใส่ดอมยาพังคาหุ่งดี บ่ดีเอาฮากหญ้า - งวงซ้าง ๑ ฮากขี้อ้นท่อกันหลามกินเมื่อเดือนดับดี ยาบางไค่ เอาฮากขาม ปิดปลีแดงท่อกัน - บดด้วยน้ าแฮมคนกินดี บ่ดีเอาหลับหลีบเผาเอาน้ าแอ่ง ๑ ขี้แมงไยไข่มาเผาสมกัน ลานที่ ๔๖ หน้า ๒ ยาไค่หัวเข่าตาตีน ยาตก - ใส่น้ าจิงบางดี ยาบาง เอาแก่นลาน ๖ อัน ค่านิ้วมือ แลเปลือกเฮือนกลางท่อกันต้มกินดี ยาไค่หัว - เข่าตาตีนคอขัดคอดี เอาฮากหญ้าดูกงู ต าใส่น้ าหม้อหนึ่งหมกโพะดี ฝีอองคอดี - ออกด าก็ดี เอาหญ้าผากควาย ฮากหญ้าขัดมอนทั้ง ๒ น้ าไส้เดือน ใส่ยาซุมนี้ - แซ่กินดี ฯ ยาอกพอง เอาหญ้าคมปาว ฮากหวายคางฮุ่ง ๓ อันนี้ท่อกันต าแซ่กินดี บ่ดีเอาเปลือก
๔๐ ลานที่ ๔๗ หน้า ๑ ยาห าลง ห าได - ตูมกา เข้าหมิ้นท่อกันต าโพะดี บ่ดีเอาเปลือกตูมกา หมากซะคามหัดซะคืนต้มเคี่ยวกินดี เจ็บไค่ - พองดี เป็นห าพองเอาหญ้าลับลืนฝนทาดี ฯ บ่ดีเอาฮากดอกถักฝนทาดี ฯ ยาห าลงเอาฮาก - ถั่วควางต าใส่น้ ามวกเข้าจ้าว อุ่นโพะดี ยาห าไค่ เอาหมากบ้าลายฝนดอมบีงูเหลือม - ทาดี สิ่ง ๑ ยาไค่พอง เอาใบขี้กาน้อย ใบไม้ซะขาง เข้าจ้าวใส่น้ าอุ่นโพะดี ยาห า ลานที่ ๔๗ หน้า ๒ ยาท้องไค่ ยาไข้ผอมเหลือง - ไค่เอาหัวเครือบดใส่น้ ามันงูเหลือมอุ่นโพะดี ยาท้องไค่เอาตาไม้ซางไพ ๗ ตา อ้อยด า ๗ ตา - ใส่พริก ขิง เทียม ต้มกินดี ยาผอมเหลืองก็ดี เป็นพิกท้อง เป็นบางยื่งทินก็ดี เอาฮากถั่วพู - ฮากผักหวานบ้านใบหมากนาว หว้านไฟท่อกันต าใส่ให้แหลก แล้วเผาเหล็ก เผาขางจิง - ซุ่มน้ าเย็นแล้วจิงให้กินดี เสี้ยนถืกตีนมือบ่ออกเอาฮากขัดเค้าเขียวทาดี ฯ ถืกปืนหน่องยิงเบื่อ ลานที่ ๔๘ หน้า ๑ ยาเสี้ยนถืก ยาเบื่อ ยาหมาขบ ยาพี ยาก าลัง - กถวนสารก็ดี เอาฮากพอกน้อย ถัวพูฮากทันท่อกันต าให้กินดี หมาขบเอาพันธุ์ผักกาด น้ าเผิ้ง - มันงาบดใส่ดีแล ฯ ยาพีเอาเป้าน้อย เข้าจ้าว มันหมู ไหมท่อกัน ต้มกินพีแล สิ่ง ๑ เอาฮาก - ไม้หมากเฟืองต้มใส่เหล้าเข้าก่ ากินพีแล ฯ ยาก าลังเอาฮากหมากนาวต้ม ใส่น้ าพัง - คากินดี พาก ๑ เอาเขาฮอ ไคหางนาก ท่อกันต้มกินดี พาก ๑ เอาอึงกาเครือดินท่อกันต้ม ๓ บวย
๔๑ ลานที่ ๔๘ หน้า ๒ ยาก าลัง - เอา ๑ กินดี ยาก าแก่นแดง ๑ ขามป้อม ๑ ขามหลวง ๑ แก่นซะมอ ๑ แก่นขัก ๑ แก่นฝาง ๑ - แก่นคูณ ๑ ยอ ๑ แก่นหมากบอบ ๑ เขาฮอ ๑ หนามพญา ๑ เข้ามวก ๑ ฝนแสนห่า ๑ อ้อยด า - ๑ ท่อกันต้ม ๓ บวย เอา ๑ ใส่ไหฝังเอาไว้เดือน ๑ กินดี ฯ คาย ๔ ต าลึง พาก ๑ เขาฮอ - พัน ๑ อ้อยด า พัน ๑ หมากเว่อ ๕ หน่วย เข้าจี่ปั้น ๑ อ้อยด ากับเขาฮอ ต าตากแห้งจิงแซ่ ๗ วันแล้ว ลานที่ ๔๙ หน้า ๑ ยาไฟไหม้ ยาคะมูร เป็นคะยือ - ตักกินแต่น้ า ใส่แฮงแล ฯ ยาไฟไม้ก็ดีน้ าฮ้อนลวกก็ดี เอาหมิ้นหม้อทองก็ดี หม้อดินก็ดี ให้เอาน้ าขี้ฮาก - เป็นน้ าปีกไก่ลูบทาดี ฮากขัดเค้าหญ้าคา ส้มลม ฮากผักคาด เดื่อเกี่ยง ฮากหมากน้ า - หญ้าลับลืน พาวน้อย ส้มกบ ติวไม้ฮวก อ้อยด า ต าดอมกันแซ่กินดี ยาพยาธิสุอัน ฯ - ยาคะมูรเต่า เอาฮากหญ้าหางเสือ ฮากหญ้างัวเล็บต้มกินดี เป็นคะยือก็ดีแล ยาซะดวงดัง ลานที่ ๔๙ หน้า ๒ ยาซะดวงดัง ยาคันทมาลา ยาไอ - ให้เอาฮากบูฮา ผีเสื้อใบซางไพ ใบถั่วแฮ ต านึ่งตั้งหัวแล้วจิงเอาหญ้าไซ เหง้ากล้วย - เข้าจ้าว หญ้าผากควาย มาแซ่ตบหัวส่วยหน้าหาใจลงแล ฯ กะบูรหินให้เอาหมาก - ฟักลีงหัวเต่าให้มาต าห่อแพรนึ่งขมกินทางใน ให้เอาหนาดตายพลาย - ฮังมดไฮฮ้าง เหล็กซีดินต้มกินดีแล ฯ ยาคันทมาลา เอาเดื่อไก่ให้เอาฮากพริกก้นซันฝนใส่น้ า
๔๒ ลานที่ ๕๐ หน้า ๑ ยาฝีหัวขว า - เหล้ากินดี บดีเอาเครือไส้ไก่ฝนใส่เหล้าทาดี อมดี คายบาท ๑ ฯ ยาไอให้เอาฮากแตงหนู - กับเหล้ากินดีแล คันปัวให้มีเทียน ๕ คู่ เทียนซวย ๕ คู่ แพรวา ๑ เข้าสาร ไข่ - เงินบาท ๑ ฯ หนังสือที่ ๑ ก้ าเมืองเวแลเจ้าเฮย ฯ ที่นี้จากยา - ฝีหัวขว าเอาฮากซาซูต้น สิ่ง ๑ ฮากยานางสิ่ง ซ้างม่วงสิ่ง ฮากเฮือนกลาง ฮากขี้กาหลวง ลานที่ ๕๐ หน้า ๒ - เข้าจ้าว อ้อยด า กินดีแล คาย ๕ บาท แล อยากฮู้จักว่า ฝีหัวขว าแม่นบ่แม่นให้เอาหัวถั่วพู - มาต ากับเข้าจ้าวโพะดูคันมันหากแม่นฝีหัวขว าแท้ บ่ฮ้อน บ่แสบแล - คันว่า ฮ้อนแม่นแล ฯ ผิว่า ฝีหัวขว าขอให้เอาฮากซาซูต้น ๑ ยานาง ๑ - เข้าจ้าวเป็นน้ าฝนกินดีแล ฯ หากบ่ดีให้เอาจันทน์แดงฝนทาแด่ กินแด่ ดีแล ฯ บ่ดีให้เอาฮาก ลานที่ ๕๑ หน้า ๑ - ยานางหนึ่ง กลอย ๓ ฝาน ขิง ๓ ฝาน พริกน้อย ๗ ลูก ฝนทาให้มันได้หั้นเทอญ ฯ ยาฝีหัวขว าให้เอา - ถั่วซะแดก เข้าจ้าว อ้อยด า หญ้าผากควาย ผักหวานบ้าน กางตรง หญ้าขัด หญ้าคา - ฮากฮิ่งหาย แพงค าฮ้อย เปลือกสา ติวไม้ผ่ ติวไม้ฮวก น้ าเข้าจ้าว เป็นน้ าแล้ว - จิงเอาฮากซาบเด็นมาตัดสน่อย ให้กินดีแล ๕ คาย ๕ ต าลึง จิงปัวเทอญ ฯ พาก ๑ เอาปิดปลีแดงฝน
๔๓ ลานที่ ๕๑ หน้า ๒ - ใส่เหล้าให้กินดี ฯ พาก ๑ ให้เอาฮากดอกแก้ว เข้าควายฝน แล้วให้เอาเหล้าตัดให้กินดี - ดีแล ฯ ยาแก้ฝีหัวขว า กินผิดให้เอาฮากอ้อยด า เปลือกสา ยานาง ต าใส่น้ ากิน - ให้เอาเหล้าตัดแล้วจิงกินดีแล ฯ พาก ๑ ให้เอา ฮากอ้อยด า หญ้าผากควาย อ้อยด า - หญ้าขัด ลิ้นไม้ แพงค าฮ้อย เข้าจ้าว ต าตองเอาน้ าให้กินดี ฯ คันบ่ดีให้เอาติวไม้ไผ่ ลานที่ ๕๒ หน้า ๑ - ไม้ฮวก ไม้ซางไพ หัวคอน ตองต้มกินดีแล ฯ คาย ๕ บาท จิงปัวเทอญ ๚๛ ลานที่ ๕๒ หน้า ๒ -
๔๔ ดรรชนีโรคและอาการ ต ารายา ผูกที่ ๔ ฉบับหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม โรคและอาการ หน้าลาน ก กืบ ๓๑/๑ ข ขี้เป็นมูก ๑๐/๒ ขี้เข็บขบ ๔๑/๒, ๔๒/๑ ขี้เยี่ยวเต็มผ้าบ่ฮู้เมื่อ ๒๖/๒ ขี้เป็นเลือด ๒๗/๑, ๒๗/๒ ขี้บ่ออกเยี่ยวบ่ออก ๓๐/๒ ไข้ออกสุก ๕/๑ ไข้บ่อยากเข้า ๑๑/๒ ไข้ฮ้อน ๑๒/๑ ไข้หลบ ๑๒/๑ ไข้กวักตีนมือปิ่นไปมา ๑๒/๒ ไข้ฮ้อนตีนเย็น ๑๓/๒ ไข้หนาวตีนอุ่น ๑๓/๒ ไข้ผอมเหลือง ๓๕/๑ ไข้กินข้าวบ่ได้ คันกินแลฮาก ๓๙/๒ ค คัดอก ๑๔/๑ คะยือ ๓๕/๑, ๔๙/๑ คังไค่ ๓๕/๑ ง งูขบ ๔๑/๒ งูเพาขบ ๔๑/๒
๔๕ จ เจ็บท้องจักซักไส้ออก ๑๑/๑ เจ็บหัวสันนิบาด ๑๔/๑ เจ็บหัวใจคัดอก ๑๔/๒ เจ็บเสียวท้อง ๑๕/๑ เจ็บแซ ๑๗/๑ เจ็บไค่พอง ๒๐/๒ เจ็บขี้เยี่ยวบ่ออก ๒๘/๑ เจ็บเสียบเจ็บอกปวดหัว ๓๑/๑ เจ็บท้อง ๓๕/๑ เจ็บเนื้อเจ็บคีง ๔๐/๑ ซ ซะเออะ ๒/๑ ซะดวง ๑๘/๑, ๒๐/๑, ๓๕/๑ ซะดวงหนอง ๑๘/๑ ซะดวงขึ้น ๑๘/๒ ซะดวงไต ๒๐/๑ ซะดวงท้อง ๒๐/๒ ซะดวงกินอันใดบ่อยู่ท้อง ๒๑/๑ แซ ๓๔/๒ ด ได้กินอันฮ้ายท่าน ๓๕/๑ ต ตาแดง ๒/๒, ๓๑/๑, ๔๒/๒ ตีนมือโขกระด้าง ๑๒/๑ ตาฟาง ๓๑/๑ ตาเบิก ๔๓/๑ ตาน้ าไหลออก ๔๓/๑ ถ ถืกปืนหน่องยิงเบื่อ ๔๗/๒
๔๖ ท ท้องทวน ๑๑/๑ ทักแท้เข้าดัง ๔๐/๒น นิ่ว ๓๔/๒บ บาดบ่ฮู้ดี ๓๖/๑ บาดเฮื่อบ่ฮู้ดี ๓๖/๑, ๓๖/๒ป เป็นวิด ๑๒/๒ ปวดหัว ๑๓/๑ ประดงไฟ ๔๓/๒ผ ผีเข้าบ่ปาก ๒๔/๑ฝ ฝีมะเร็งนาง ๔/๑ ฝีปะอาก ๔/๑ มะเร็งไฟ ๔/๑ ฝีหัวด า ๔/๑ ฝีหัวหลาย ๔/๑ ฝีหัวซาย ๔/๒ม มุจจะกึด ๒๘/๒ แมงคาเข้าหู ๔๐/๒, ๔๐/๒ย ยุ้มตีนหมา ๔/๒ เยี่ยวหลาย ๒๗/๒ เยี่ยวเป็นเลือด ๒๘/๑ เยี่ยวบ่ออก ๒๘/๒
๔๗ เยี่ยวหยัด ๓๔/๒ ล ลงเลือดทางทวาร ๒๙/๒ เลือดคอออก ๓๖/๒ ส สรรพพิษสันนิบาด ๑๓/๑ สันนิบาด ๑๔/๑ เสียบคัดอก ๑๔/๒ ห หมากโหกลม ๑๒/๑, ๔๐/๑ อ ออกด า ๑/๑ ออกแดง ๑/๑ ออกหัด ๑/๑ ออกคาย ๑/๑ ออกเงา ๑/๑ ออกเกลี้ยงด าท าทาน ๑/๑ ออกเลือดแฮ้ง ๑/๑ ออกฮางควาย ๑/๑ ออกงับกระด้างผี ๑/๑ ออกเกี้ยวด า ๑/๑ ออกแดง ๑/๑ ออกแดงแง้น ๑/๒ ออกแง้น ๒/๑ ออกท าทาน ๒/๑ ออกซะเออะ ๑๑/๒ เอ็นซักเป็นแก้วด า ๑๒/๑ อยู่มีแฮงแลลมตาย ๑๓/๒ อยู่บ่อยู่เลือดปากออก ๓๖/๑ อยู่บ่อยู่หากเมื่อยหาแฮงบ่ได้ ๓๗/๒
๔๘ ฮ แฮ่บ่ตก ๓๐/๒ ฮวงฮัว ๓๔/๑