ชุดที่ 1 บุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย เขียว

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ที่มีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  0

•ชดุ การสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ทม่ี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หน้า  1

คำนำ

ชุดการสอนประวัติศาสตรไ์ ทย โดยใช้รปู แบบการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E)
ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก เพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์และความคงทนในการเรียนรู้ของ

นักเรยี นช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 5 จัดทำขนึ้ เพ่ือส่งเสริมและสนบั สนุนให้ผู้เรยี นทุกคนเกดิ ความคดิ รวบยอด
เร่อื งประวตั ิศาสตร์ไทย หน่วยการเรยี นรู้ที่ 4 เร่ือง ผลงานของบุคคลสำคัญในการสร้างสรรค์ชาติไทย

และหน่วยการเรียนรู้ท่ี 5 เร่ือง การสร้างสรรค์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย อีกทั้งยังส่งเสริมและ
พัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์และความคงทนในการเรียนรู้ มีการประเมินตนเอง ซึ่งมีทั้งหมด 5 ชุด
เวลา 20 ช่ัวโมง ดังนี้

ชุดท่ี 1 เรอื่ ง บคุ คลสำคัญทีม่ บี ทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย (5 ชวั่ โมง)

ชุดท่ี 2 เรอ่ื ง พระบรมวงศานวุ งศ์ ขนุ นางและชาวตา่ งชาติที่มีบทบาท

ในการสรา้ งสรรคช์ าติไทย (4 ชั่วโมง)

ชุดที่ 3 เร่ือง การสร้างสรรค์วฒั นธรรมไทย และภมู ิปัญญาไทย (3 ชว่ั โมง)

ชุดท่ี 4 เรอ่ื ง ตัวอยา่ งของลักษณะการสร้างสรรค์ภูมปิ ัญญาไทย (4 ชั่วโมง)

ชุดท่ี 5 เรือ่ ง ปจั จยั และบุคคลทส่ี ่งเสรมิ การสรา้ งสรรค์วฒั นธรรมและ

ภมู ปิ ญั ญาไทย (4 ช่ัวโมง)

โดยในชุดท่ี 1 เรื่อง บุคคลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย ประกอบด้วย คำชี้แจง
สำหรบั ครู คำแนะนำสำหรับนักเรียน แผนผังการใช้ชดุ การสอน มาตรฐานการเรยี นรู้และตัวชี้วดั สาระ

การเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน ใบความรู้ ใบกิจกรรมและแบบทดสอบ
หลังเรียน โดยเน้ือหาแต่ละเรื่องมีตัวอย่างประกอบชัดเจน นักเรียนสามารถศึกษาชุดการสอน

ตามลำดบั ขั้นตอน พร้อมท้งั ตรวจคำตอบท่ีถกู ต้องของชดุ การสอนได้ดว้ ยตนเอง
ผู้จัดทำหวงั เป็นอย่างยิ่งวา่ ชุดการสอนประวัติศาสตร์ไทย ชุดที่ 1 เรื่อง บคุ คลสำคัญที่มบี ทบาท

ในการสร้างสรรค์ชาติไทย จะช่วยพฒั นาความคิดรวบยอด และส่งเสริมทกั ษะการคิดวิเคราะห์และความ

คงทนในการเรียนรู้ และเหมาะสมกับผู้เรียนทกุ คน เหมาะสมสำหรับครทู ่จี ะนำไปจดั การเรียนการสอน

นางสาวกานดาวดี ม่งุ แฝงกลาง
ตำแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู ำนาญการพิเศษ
กลุม่ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ทีม่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  2

สารบัญ

เรอื่ ง หน้า

คำนำ 1
สารบัญ 2

คำช้แี จงสำหรับครู 3
คำแนะนำสำหรับนักเรยี น 4
แผนผังการใช้ชุดการสอนประวตั ิศาสตรไ์ ทยชุดท่ี 1 5

การจัดการเรียนรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก 6
มาตรฐานการเรยี นรู้และตวั ชี้วดั 7

สาระสำคัญ 7
จุดประสงค์การเรยี นรู้ 7
สมรรถนะและคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ 7

1. บุคคลสำคญั สมัยสโุ ขทัยท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรคช์ าติไทย 8
ใบความรู้ 8

ใบกิจกรรม 13
2. บุคคลสำคัญสมยั อยธุ ยาและสมัยธนบรุ ที ีม่ ีบทบาทในการสร้างสรรคช์ าตไิ ทย 16
16
ใบความรู้
25
ใบกิจกรรม 28
3. บคุ คลสำคญั สมยั รตั นโกสนิ ทร์ท่มี บี ทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย
28
ใบความรู้ 54
ใบกิจกรรม 57
แบบทดสอบหลงั เรยี นชุดที่ 1
61
เฉลยใบกจิ กรรม 70
เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี นชุดท่ี 1
71
บรรณานกุ รม

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ที่มีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  3

คำช้ีแจงสำหรับครู

ชดุ การสอนประวัติศาสตรไ์ ทย ชุดท่ี 1 เร่ือง บุคคลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย

รายวิชาประวัติศาสตร์ไทย รหัสวิชา ส32104 ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 5 ใช้ประกอบการจัดการเรียนรู้
หน่วยการเรียนรู้ที่ 4 เรื่อง ผลงานของบุคคลสำคัญในการสร้างสรรค์ชาติไทย และหน่วยการเรียนรู้

ที่ 5 เรื่อง การสร้างสรรค์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย โดยในชุดการสอนประวัติศาสตร์ไทย
ชุดท่ี 1 เรื่อง บุคคลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย ใช้เวลาจัดการเรียนรู้ 5 ช่ัวโมง
ประกอบดว้ ยเนื้อหา ดังนี้

1) บคุ คลสำคัญสมยั สโุ ขทัยท่มี ีบทบาทในการสร้างสรรคช์ าติไทย (1 ชวั่ โมง)
2) บุคคลสำคัญสมยั อยุธยาและสมยั ธนบรุ ที ม่ี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย (2 ช่วั โมง)

3) บุคคลสำคัญสมยั รัตนโกสินทรท์ ี่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย (2 ชั่วโมง)
ในชุดการสอนประวัติศาสตร์ไทย ชุดท่ี 1 เรื่อง บุคคลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสร้างสรรค์
ชาติไทย ประกอบด้วยคำช้ีแจงสำหรับครู คำแนะนำสำหรับนักเรียน แผนผังการใช้ชุดการสอน

มาตรฐานการเรียนรู้และตัวช้ีวัด สาระการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน
ใบความรู้ ใบกิจกรรมและแบบทดสอบหลังเรียน และภาคผนวกซ่ึงประกอบด้วยเฉลยแบบทดสอบ

ก่อนเรียน เฉลยใบกิจกรรม เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน แบบบันทึกคะแนนและเกณฑ์การประเมิน
ในการใชช้ ดุ การสอนประวัติศาสตร์ไทยชุดนี้ ครูผสู้ อนควรปฏบิ ตั ิตามข้ันตอนตอ่ ไปนี้

ขขั้น้นั ทท่ี ่ี11 ช้แี จงขน้ั ตอนการเรยี นโดยใช้ชุดการสอนประวตั ศิ าสตร์ไทยนใ้ี หน้ ักเรยี นเขา้ ใจ

ขข้นั ้นั ทท่ี ี่22 ให้นกั เรียนศึกษาเนอื้ หาจากใบความรู้ ทำใบกจิ กรรม และตรวจคำตอบ
ตามเฉลยในภาคผนวกทลี ะใบกจิ กรรม

ขขน้ั ้นั ทที่ ี่33 ดแู ลใหน้ ักเรียนปฏิบตั ติ ามข้นั ตอนและให้คำแนะนำเมือ่ นกั เรียนพบปัญหา

ขขั้น้นั ทท่ี ี่44 ประเมินผลการเรยี นของนกั เรยี นอยา่ งตอ่ เนื่องและใหแ้ รงเสริมในการปฏบิ ตั ิ
กิจกรรมของนักเรียน

ขขน้ั ้นั ทท่ี 5่ี 5 ให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลงั เรยี น เมื่อศึกษาเนอ้ื หาจากใบความรู้
และทำใบกิจกรรมเสร็จสิ้น

ขข้ัน้นั ทที่ 6ี่ 6 บนั ทกึ ผลการประเมินหลงั การจัดการเรียนรโู้ ดยใช้ชดุ การสอนทกุ คร้ัง

•ชดุ การสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หน้า  4

คำแนะนำสำหรับนกั เรียน

นักเรียนควรปฏิบัติในการใช้ชุดการสอนประวัติศาสตร์ไทย ชุดที่ 1 เรื่อง บุคคลสำคัญท่ีมี
บทบาทในการสร้างสรรคช์ าติไทย ดังนี้

ขนั้ ที่ 1 ศึกษาข้ันตอนการใช้ชุดการสอนมการเรียนรู้ใหเ้ ข้าใจชดั เจน

ขนั้ ที่ 2 ศึกษามาตรฐานการเรียนรู้และตวั ชวี้ ดั สาระการเรียนรู้ จดุ ประสงค์
การเรยี นรู้ และเวลาที่ใช้ในการจัดการเรยี นรู้

ขน้ั ท่ี 3 ศกึ ษาและทำความเข้าใจเน้ือหาจากใบความรู้และทำใบกิจกรรม
ด้วยตนเอง

ขั้นท่ี 4 ตรวจคำตอบจากเฉลยในภาคผนวกไปทลี ะใบกจิ กรรมตามลำดบั
เมือ่ พบปญั หาใหข้ อคำแนะนำจากครทู ันที

ขนั้ ท่ี 5 ทำแบบทดสอบหลงั เรยี น ตรวจคำตอบจากเฉลยในภาคผนวก
แลว้ บนั ทึกคะแนนลงในแบบบนั ทึกคะแนน

ประเมนิ ผลว่านักเรยี นผ่านเกณฑ์หรอื ไม่
ขั้นท่ี 6  “ผา่ นเกณฑ์การประเมิน” ใหน้ ักเรียนศึกษาชดุ การสอนชุดต่อไป

 “ไม่ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน” ใหน้ กั เรียนย้อนกลับไปศึกษาและ
ทำความเข้าใจเนื้อหาจากใบความรู้และทำใบกิจกรรมดว้ ยตนเองใหม่

อ่านคำแนะนำใหเ้ ขา้ ใจและปฏิบตั ติ ามใหถ้ ูกตอ้ ง
ก่อนท่ีจะลงมือทำกิจกรรมในชุดการสอน
และท่ีสำคญั ต้องมีความซอ่ื สัตยน์ ะคะ

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ทม่ี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หน้า  5

แผนผงั การใชช้ ุดการสอนชดุ ที่ 1

ศกึ ษาขนั้ ตอนการใชช้ ุดการสอน
ศึกษามาตรฐานการเรยี นรูแ้ ละตวั ชว้ี ดั

ศกึ ษาจดุ ประสงค์การเรยี นรู้

ศึกษาเนอ้ื หา ศกึ ษาใบความรู้ท่ี 1-3
และทำใบกิจกรรม

คณิตศาสตร์

ศึกษาเนอื้ หาสาระใบความรู้ที่ 1-3
ในชดุ ที่ 1 ให้ครบตามกำหนดไว้

ทำใบกิจกรรม

ตรวจให้คะแนนดว้ ยตนเอง

ไม่ผ่านเกณฑร์ อ้ ยละ 80

ผา่ นเกณฑร์ ้อยละ 80

เกบ็ สถติ ิคะแนน

ทดสอบหลงั เรียน

ไม่ผ่านเกณฑ์รอ้ ยละ 80 ผ่านเกณฑ์ร้อยละ 80

จบชุดที่ 1

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคญั ทีม่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  6

การจัดการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก

ข้ันที่ 1 กระตุ้นความสนใจ (Engagement)
นำเข้าสบู่ ทเรียนทำใหน้ ักเรียนเกดิ ความพร้อมและมีความกระตือรือร้นในการเรียน

ขั้นที่ 2 สำรวจคน้ หา (Exploration)

ใหน้ ักเรยี นเขา้ กลมุ่ ตามทีไ่ ดแ้ บ่งไว้กลมุ่ ละ 4 คน (เก่ง : ปานกลาง : อ่อน = 1 : 2 : 1)
ศึกษาใบความรู้ในเร่อื ง ประวตั ิศาสตรไ์ ทย โดยครใู ชค้ ำถาม
กระตุน้ ความคิดให้นักเรียนมคี วามเข้าใจ

ข้ันที่ 3 อธิบายความรู้และลงข้อสรปุ (Explanation)

เมือ่ นักเรียนศกึ ษาใบความรู้ เรยี บรอ้ ยแลว้ ใหน้ กั เรยี นไดอ้ ธบิ ายหรืออภปิ ราย
แลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพือ่ พฒั นาความรู้ความเขา้ ใจในองค์ความรู้

ประกอบกับการใช้เหตุผลอยา่ งสมเหตุสมผล ครูรว่ มอภปิ รายกับนักเรียน
เพ่อื ให้นกั เรยี นสรุปความรู้ที่ได้จากการทำกิจกรรมทผี่ า่ นมา

ขัน้ ที่ 4 ขยายความเขา้ ใจ (Elaboration)
ให้นกั เรยี นไดข้ ยายหรอื เพ่ิมเติมความรูค้ วามเขา้ ใจในองคค์ วามรู้ทีไ่ ด้ใหก้ ว้างและลกึ ซ้งึ

โดยใหน้ กั เรียนทำแผนผงั กราฟกิ แล้วส่มุ ให้นกั เรียนออกมานำเสนอหน้าชน้ั เรยี น

ขน้ั ที่ 5 ตรวจสอบผล (Evaluation)

ให้นกั เรียนได้ประเมนิ ความรู้ ความเข้าใจและความสามารถของตนเอง
โดยให้นกั เรียนทำใบกจิ กรรม และทำแบบทดสอบหลังเรียน

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  7

มาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชี้วดั /
สาระการเรยี นร/ู้ จุดประสงคก์ ารเรียนรู้

มาตรฐานการเรียนรแู้ ละตัวช้ีวัด

สาระ : ประวตั ิศาสตร์
มาตรฐานการเรียนรู้ ส 4.3 เข้าใจความเป็นมาของชาติไทยวฒั นธรรม ภูมิปญั ญาไทย

มีความรกั ความภูมใิ จและธำรงความเปน็ ไทย
ตัวชว้ี ัด ส 4.3 ม.4-6/4 วเิ คราะหผ์ ลงานของบคุ คลสำคัญทั้งชาวไทยและตา่ งประเทศ

ที่มีส่วนสรา้ งสรรค์ วัฒนธรรมไทยและประวัติศาสตร์ไทย

สาระสำคญั

บุคคลสำคัญท่ีมีสว่ นสรา้ งสรรคว์ ัฒนธรรมไทยและประวตั ศิ าสตรไ์ ทย มีทั้งชาวไทยและ
ชาวตา่ งประเทศ ชาวไทยทุกคนควรศึกษาผลงานและยกยอ่ งท่าน และนำไปเปน็
แบบอย่างในการปฏบิ ตั ติ น

จุดประสงค์การเรียนรู้

นักเรียนสามารถ
1. สรุปผลงานของบคุ คลสำคญั ท้ังชาวไทยและตา่ งประเทศทีม่ ีส่วนรว่ มสรา้ งสรรค์
วัฒนธรรมไทยและประวตั ศิ าสตร์ไทยได้
2. วิเคราะหผ์ ลงานของบุคคลสำคัญทงั้ ชาวไทยและต่างประเทศทม่ี ีสว่ นร่วมสร้างสรรค์
วฒั นธรรมไทยและประวตั ศิ าสตร์ไทยได้

สมรรถนะและคุณลักษณะอันพึงประสงค์

สมรรถนะสำคัญของผู้เรยี น
1 ความสามารถในการสือ่ สาร
2 ความสามารถในการคิด (ทกั ษะการคิดวิเคราะห์)
คุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
1. ใฝเ่ รียนรู้
2. มงุ่ มนั่ ในการทำงาน

•ชุดการสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคัญที่มีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  8

บคุ คลสำคัญสมยั สุโขทยั ทมี่ บี ทบาทในการสรา้ งสรรคช์ าติไทย

ในประวตั ิศาสตรช์ าตไิ ทยอันยาวนานนับตั้งแต่อดีตจนถงึ ปัจจุบัน ได้ก่อเกิดวีรกษัตริย์ วรี ชน
ไทยทั้งบุรษุ และสตรขี ึน้ มากมาย กอปรด้วยพระปรชี าสามารถและความกลา้ หาญเสียสละรักชาติทำให้
ชาติไทยสามารถดำรงความเปน็ เอกราชอยูไ่ ด้ตราบเท่าทุกวนั นี้

1. พ่อขนุ ศรีอินทราทิตย์ (ครองราชย์ พ.ศ.1792 - ไมป่ รากฏ)
พระราชประวัติ
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ทรงมีพระนามเดิมว่า “พ่อขุนบางกลางหาว” เจ้าเมืองบางยาง ทรง
เป็นพระสหายสนิทของพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราด ซ่ึงเป็นโอรสของพ่อขุนศรีนาวนำถุม แห่งแคว้น
สุโขทัยเดมิ ต่อมาได้ขึน้ ครองราชยเ์ ป็นพระมหากษัตรยิ พ์ ระองคแ์ รกของอาณาจักรสโุ ขทยั

ภาพ 1 พระบรมราชานสุ าวรียพ์ อ่ ขนุ ศรี
อนิ ทราทติ ย์
ปฐมกษัตริยแ์ ห่งกรงุ สุโขทยั
ท่มี า : https://historysukhothai.wordpress.
com/พอ่ ขนุ ศรีอนิ ทราทิตย/์
สบื ค้นเมอ่ื : 17 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณียกิจสำคญั
ด้านความมั่นคง เมื่อพ่อขุนศรีนาวนำถุมส้ินพระชนม์ ขอมสะบาดโขลญลำพงได้เข้ายึดเมือง
สุโขทัยเอาไว้ได้ พ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมืองจึงได้ร่วมกันรวบรวมผู้คนขับไล่ขอมสบาด
โขลญลำพงออกจากเมืองสุโขทัยได้สำเร็จ เป็นผลมาจากความเสื่อมอำนาจของอาณาจักรขอมและ
ความสามัคคีของหมู่ผู้นำชุมชนชาวไทย โดยพอ่ ขุนผาเมอื งยดึ เมืองสุโขทยั ไว้ สว่ นพ่อขนุ บางกลางหาว
เข้ายดึ เมืองศรสี ัชนาลยั

•ชุดการสอนด้วยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  9

ตอ่ มาพอ่ ขุนผาเมืองได้สถาปนาพ่อขุนบางกลางหาวให้ขึ้นเป็นกษัตริย์ครองเมอื งสุโขทัย แล้ว
ถวายพระนามว่า “พ่อขุนศรอี ินทราทิตย์” นับเป็นการสถาปนาราชวงศ์พระรว่ ง และกรงุ สุโขทัยเป็น
ราชธานเี มือ่ พ.ศ. 1792

นอกจากน้ี พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ยังได้ยกทัพไปปราบขุนสามชน เจ้าเมืองฉอด (ปัจจุบันเป็น
เมืองร้างอยทู่ ี่ด่านแม่สอด จังหวัดตาก) ซ่ึงยกกำลังเข้ามายึดเมืองตากและสโุ ขทยั เป็นฝ่ายชนะทำให้ไม่
มขี ้าศึกเข้ามารุกรานสุโขทัย อาณาจักรสุโขทัยทีเ่ ร่ิมต้นภายหลังการสถาปนาจงึ ดำรงอยูไ่ ด้อย่างมั่นคง
ต้งั แต่น้นั มา

พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ทรงมีบทบาทสำคัญในการสร้างอาณาจักรของชนชาติไทย
การท่ีพระองค์ทรงร่วมมือกับพ่อขุนผาเมืองขับไล่อิทธิพลของขอมให้พ้นจากสุโขทัยได้ แสดงให้
เห็นถึงความเป็นผู้นำของพระองค์และความสมัครสมานสามัคคีของคนไทยในยามที่บ้านเมือง
กำลังคบั ขนั

2. พอ่ ขุนรามคำแหงมหาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 1822 - 1841)
พระราชประวัติ
พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ทรงเป็นพระราชโอรสของพ่อขนุ ศรอี ินทราทติ ย์ และพระนางเสือง
โดยมีพี่น้องร่วมท้องเดียวกันท้ังหมด 5 พระองค์ มีพระนามเดิมว่า “ราม” พระองค์ทรงมีความกล้า
หาญในการศึกสงครามมาตั้งแต่ยังไม่ได้เสด็จข้ึนครองราชย์ และเม่ือเสด็จขึ้นครองราชย์แล้ว ก็ทรงมี
พระราชกรณยี กจิ สำคญั ในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย

ภาพ 2 พระบรมราชานุสาวรยี พ์ ่อขุนรามคำแหง
มหาราช กษัตริย์ผู้ย่ิงใหญ่แห่งอาณาจกั รสโุ ขทยั
ท่ีมา : https://www.thebangkokinsight.com/
274122/
สบื คน้ เมื่อ : 17 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณยี กิจสำคญั
ด้านความม่ันคง ทรงทำยุทธหัตถีกับขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด ตั้งแต่ก่อนท่ีพระองค์จะเสด็จ
ขน้ึ ครองราชย์ทำให้แว่นแคว้นต่างๆ ไม่กล้ามาคุกคามอาณาจักรสุโขทัย และเม่ือเสด็จขึ้นครองราชย์
แล้ว พระองคท์ รงขยายอาณาเขตของอาณาจกั รสโุ ขทัยออกไปอย่างกว้างขวางมากทส่ี ดุ ในสมยั สโุ ขทัย
โดย ทิศตะวันออก ไดเ้ มอื งสระหลวง สองแคว (พิษณุโลก), ลุมบาจาย (หล่มเก่า), สระคา ถงึ ฝ่ังแม่น้ำ
โขง ถึงเวียงจันทน์และเวียงคำ ทิศตะวันตก ได้เมืองฉอด, หงสาวดี จนสุดฝ่ังทะเลเป็นอาณาเขต ทิศ

•ชดุ การสอนด้วยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ที่มีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หน้า  10

เหนือ ได้เมืองแพร่, น่าน, พล่ัว (อำเภอปัว จังหวัดน่าน) หรือฝั่งโขงไปถึงเมืองชวา (หลวงพระบาง)
ทิศใต้ ได้เมืองคณฑี (กำแพงเพชร), พระบาง (นครสวรรค์), แพรก (ชัยนาท), สุพรรณบุรี, ราชบุรี,
เพชรบรุ ี, นครศรีธรรมราช จนสุดฝัง่ ทะเล

ด้านการเมืองการปกครอง ทรงวางรูปแบบการปกครองแบบ “พ่อปกครองลูก” อันเป็น
แบบอย่างให้กับผู้ปกครองบ้านเมืองในยุคหลังๆ ของไทย ดังจะเห็นได้จากการท่ีพ่อขุนรามคำแหง
มหาราชทรงเอาพระทัยใส่ดูแลทกุ ข์สุขของราษฎรอยา่ งใกลช้ ิด โดยการโปรดใหแ้ ขวนกระด่งิ ไว้ทีป่ ระตู
พระราชวงั เพ่ือใหร้ าษฎรไดร้ อ้ งทุกข์และพระองค์ก็จะทรงตัดสินด้วยพระองคเ์ อง นอกจากนี้ พระองค์
ยังโปรดให้สรา้ งพระแท่นมนงั คศิลาบาตรตงั้ ไว้กลางดงตาล สำหรบั ไวใ้ ห้พระภิกษสุ งฆ์ขนึ้ แสดงธรรมใน
วนั ธรรมสวนะ และทรงใช้เป็นท่ปี ระทบั อบรมสงั่ สอนพสกนิกรในวันธรรมดา

ภาพ 3 พระแท่นมนงั คศลิ าบาตร ปจั จุบนั เก็บรกั ษาไว้ที่
พิพธิ ภณั ฑว์ ัดพระศรีรตั นศาสดาราม กรุงเทพมหานคร
ที่มา : https://www.blockdit.com/posts/
5ebe7e2eaf10541524b5c0d7
สืบค้นเมื่อ : 17 กรกฎาคม 2562

ด้านเศรษฐกิจ ทรงส่งเสริมให้มีการค้าเสรี โดยไม่เก็บภาษีผ่านด่าน ที่เรียกว่า จกอบ
(จังกอบ) ทำใหก้ ารค้าขายของสโุ ขทยั ขยายตวั

ด้านภาษา ทรงคิดประดิษฐ์อักษรไทย เรยี กว่า “ลายสือไทย” เมื่อ พ.ศ. 1826 โดยใช้แทน
ตวั อักษรขอมทีเ่ คยใช้กันมาแตเ่ ดมิ และได้มพี ัฒนาการมาเป็นลำดบั แสดงให้เห็นถึงความเป็นอสิ ระของ
ชนชาติไทย ทำใหค้ นไทยมอี ักษรไทยใช้มาจนถงึ ทุกวันนี้ และยังโปรดใหจ้ ารกึ ตัวอกั ษรลงบนศลิ าจารึก
หลักท่ี 1 ทำใหค้ นไทยยคุ หลังและนักประวัติศาสตร์ไดท้ ราบเรื่องราวตา่ งๆ ทเี่ กิดขึน้ ในสมัยสโุ ขทยั

ภาพ 4 พอ่ ขุนรามคำแหงมหาราชโปรดให้จารึกอักษรไทยหรอื ลายสอื ไทยลงในศิลาจารกึ เมอ่ื พ.ศ. 1826
ทม่ี า : https://www.teepuck.com/webboard/index.php?topic=555.0#.YJH6V7UzbIV

สืบค้นเมื่อ : 17 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคัญที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  11

ด้านศาสนา ทรงนำพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลทั ธลิ งั กาวงศจ์ ากเมืองนครศรีธรรมราชมา
เผยแพร่ท่ีกรุงสุโขทัย และทรงส่งเสริมให้ชาวเมืองนบั ถือกันอย่างแพรห่ ลาย ทำให้พระพุทธศาสนาได้
วางรากฐานมัน่ คงในอาณาจกั รสโุ ขทยั จนกระทง่ั ได้กลายเปน็ ศาสนาประจำชาติไทยมาจนถงึ ปัจจุบัน

ด้านการทูต ทรงเป็นพันธมิตรกับพญามังรายมหาราชแห่งล้านนาและพระยางำเมืองแห่ง
พะเยาเพ่ือป้องกันการรุกรานของพวกมองโกล รวมทั้งทรงช่วยเหลือพระยามังรายมหาราช
ในการเลือกชัยภูมิและวางผังเมืองราชธานีแห่งใหม่ คือ นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ นอกจากน้ี
ทรงสร้างความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีนโดยส่งคณะทูตพร้อมเครื่องราชบรรณาการไปเข้าเฝ้า
จักรพรรดิกุบไลขา่ น แหง่ ราชวงศ์หยวน

พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ทรงเป็นวีรกษัตริย์ที่มีพระปรีชาสามารถเป็นทั้งนักรบ
นักปราชญ์ และนักปกครอง ทรงสร้างอาณาจักรสุโขทัยให้กว้างใหญ่ไพศาลและมีความ
เจริญรุ่งเรือง จากพระราชกรณียกิจท่ีมีคุณูปการอันย่ิงใหญ่ จึงสมควรแก่การยกย่องเทิดทูนและ
ภาคภมู ใิ จในพระวีรกรรมของพระองค์

3. พระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไทย) (ครองราชย์ พ.ศ. 1890 - 1911)
พระราชประวตั ิ
พระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไทย) ทรงเปน็ พระราชโอรสของพระยาเลอไทยในราชวงศพ์ ระร่วง
แห่งอาณาจักรสุโขทัย กอ่ นหน้าที่พระองค์จะเสดจ็ ขึ้นครองราชย์ได้เคยทรงดูแลหวั เมืองศรีสัชนาลยั ใน
ฐานะเปน็ เมอื งลูกหลวงมาก่อน

พระราชกรณยี กิจสำคัญ
ด้านการเมืองการปกครอง ทรงรวบรวมอาณาจักรสุโขทัยเป็นปึกแผ่นข้ึนใหม่อีกคร้ังหนึ่ง
หลังจากที่เคยกว้างขวางมาแล้วในสมยั พ่อขนุ รามคำแหงมหาราช นอกจากน้ี พระองค์ได้ทรงเผยแพร่
แนวพระราชดำริทางการเมือง ที่เรียกวา่ การเมืองแบบ “ธรรมราชา” ซึ่งพระมหากษัตริย์ผู้ปกครอง
จะต้องประพฤติปฏิบัตหิ รือวางพระองค์ตามคำสอนทางพระพุทธศาสนาท่ีเรียกว่า “ทศพิธราชธรรม”
ดังทีป่ รากฏอยใู่ นหนงั สือ “ไตรภมู พิ ระร่วง” จนเปน็ หลกั ปฏบิ ัตขิ องผปู้ กครองทด่ี มี าจนถึงทกุ วนั นี้

•ชดุ การสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  12

ภาพ 5 พระบรมรูปพระมหาธรรมราชาท่ี 1 (ลิไทย)
ผ้ปู กครองบ้านเมอื งโดยอาศัยหลกั ธรรมทาง
พระพทุ ธศาสนา
ท่มี า : https://th.wikipedia.org/wiki/พระมหาธรรม
ราชาที่_1
สืบคน้ เมอ่ื : 17 กรกฎาคม 2562

ด้านวรรณกรรม ทรงพระราชนิพนธ์ “ไตรภูมิพระร่วง” หรือ “เตภูมิกถา” อันเป็น
วรรณกรรมท่ีเกีย่ วข้องกับพระพุทธศาสนา ก็เพ่อื สงั่ สอนให้ผ้คู นกระทำความดี ละเว้นความช่ัว อนั เป็น
ประโยชน์ตอ่ พระพทุ ธศาสนาและสังคมไทยเป็นอย่างมาก ซึ่งพระองค์ได้พระราชนพิ นธไ์ วต้ ง้ั แตก่ ่อนที่
จะเสด็จเสวยราชสมบัติ แสดงให้เห็นถึงพระปรีชาสามารถทางดา้ นพระไตรปิฎกในพระพุทธศาสนาได้
เป็นอย่างดี นับได้ว่าไตรภูมิพระร่วงเป็นวรรณคดีเรื่องแรกของไทยและเป็นมรดกตกทอดที่สำคัญ
ทางด้านวฒั นธรรมของไทยมาจนกระท่ังปจั จุบัน

ภาพ 6 หนังสือไตรภมู ิพระร่วง พระราชนพิ นธใ์ นพระ
มหาธรรมราชาท่ี ๑ (ลไิ ทย) นับเป็นวรรณกรรมทาง
พระพุทธศาสนาทีว่ ่าด้วยเรอ่ื งนรก – สวรรค์ เพ่อื ใชส้ ั่ง
สอนราษฎรให้ตั้งมั่นอยู่ในศลี ธรรม
ทมี่ า : https://www.bloggang.com/m/viewdiary.
php?id=moonfleet&month=06-
2010&date=13&group=145&gblog=17
สบื คน้ เมอ่ื : 17 กรกฎาคม 2562

ด้านศาสนา ทรงเป็นศาสนูปถัมภ์ เช่น ทรงออกผนวชระหว่างครองราชย์ท่ีวัดป่ามะม่วง
ทรงสรา้ งพระพทุ ธบาทรวมทงั้ จารึกเป็นพระสัญลักษณ์ของพระองคใ์ นฐานะท่ที รงตีเมอื งน้นั ได้ เพ่ือให้
ประ ชาชน ได้รำลึกถึงพระพุทธเจ้าและได้กลายเป็นหลักฐาน ทางประวัติศาสตร์ ท่ียังหลงเห ลืออยู่
เปน็ ต้น

พระมหาธรรมราชาท่ี 1 (ลิไทย) ทรงเป็นวีรกษัตริย์ท่ีมุ่งเน้นด้านธรรมานุภาพมากกว่า
เดชานุภาพ ทรงยึดหลักปกครองอาณาจกั รด้วยเมตตาธรรม โดยนำหลักปกครองแบบธรรมราชา
มาใช้ควบคุมดูแลราษฎร ทำให้อาณาจกั รสโุ ขทัยมคี วามรม่ เยน็ เป็นสขุ

•ชุดการสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  13

ใบกิจกรรมที่ 1.1

เรื่อง บุคคลสำคญั สมัยสุโขทยั ท่ีมีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย

คำช้ีแจง เดมิ พระนามพระมหากษัตริยส์ มยั สุโขทัยลงในช่องว่าง และตอบคำถามท่ีกำหนดให้
(ส 4.3 ม.4-6/4)

ปีทคี่ รองราชย์ (พ.ศ.) พระนามพระมหากษัตริย์
1792-ไมป่ รากฏ พอ่ ขนุ ศรีอินทราทติ ย์
ไมป่ รากฏ - 1822
1822-1841 พระยาเลอไทย
1841-1866 พระยาวนำถุม
1866-1890
1890-1911 พระมหาธรรมราชาที่ 2
1911-1942
1943-1962
1962-1981

เพราะเหตุใดพระมหากษตั รยิ ์สมัยสุโขทัยตอนต้นจงึ มีคำนำหน้าพระนามว่า “พ่อขุน”
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ทีม่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  14

ใบกิจกรรมที่ 1.2

คำชีแ้ จง ตอบคำถามเกยี่ วกับพระราชกรณยี กจิ ของพระมหากษตั รยิ ์สมัยสโุ ขทัยจากภาพที่กำหนดให้
(ส 4.3 ม.4-6/4)

ภาพ : พอ่ ขุนศรอี นิ ทราทิตย์ ภาพ : พอ่ ขนุ รามคำแหงมหาราช ภาพ : พระมหาธรรมราชาที่ 1
ทม่ี า : https://www.thebangkokin (ไทย)
ทม่ี า :
sight.com/274122/ ท่มี า :
https://historysukhothai.
wordpress. เมือ่ : 17 กรกฎาคม 2562 https://th.wikipedia.org/

com/พอ่ ขุนศรีอนิ ทราทิตย์/ wiki/พระมหาธรรมราชาท_่ี 1

เมื่อ : 17 กรกฎาคม 2562 เมื่อ : 17 กรกฎาคม 2562

1. พ่อขนุ ศรีอินทราทติ ย์ทรงสถาปนากรงุ สโุ ขทยั ข้ึนมาได้อยา่ งไร

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคัญทมี่ ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หนา้  15

2. พ่อขนุ ศรีอนิ ทราทิตย์ พอ่ ขนุ รามคำแหงมหาราช และพระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลไิ ทย)
มคี วามสัมพนั ธก์ ันอยา่ งไร
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
3. การปกครองในสมยั ของพระมหากษัตรยิ ์ทัง้ 3 พระองค์ เหมอื นหรือแตกต่างกนั อย่างไร
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
4. เพราะเหตุใดพ่อขุนรามคำแหงมหาราชจึงได้รับการยกย่องว่า “กษัตรยิ ผ์ ้ยู ิง่ ใหญ่แหง่ อาณาจกั ร
สุโขทยั ”
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
5. พระราชนิพนธเ์ ร่อื งใดของพระมหาธรรมราชาท่ี 1 (ลิไทย) ทยี่ ังคงมีอทิ ธพิ ลถึงปจั จบุ นั

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคญั ทม่ี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  16

บุคคลสำคัญสมัยอยธุ ยาและสมยั ธนบุรีท่ีมบี ทบาทในการสร้างสรรคช์ าติไทย

สมยั อยุธยา
1. สมเดจ็ พระรามาธิบดีท่ี 1 (อูท่ อง) (ครองราชย์ พ.ศ. 1983 - 1912)
พระราชประวตั ิ
สมเด็จพระรามาธิบดีท่ี 1 (อู่ทอง) ทรงเป็นต้นราชวงศ์อู่ทอง ทรงเป็นปฐมกษัตริย์ผู้สถาปนา

กรงุ ศรีอยธุ ยาเป็นราชธานีของไทย และดำรงอย่เู ป็นเวลานานถงึ 417 ปี

ภาพ 1 พระบรมราชานุสาวรีย์สมเดจ็ พระรามาธิบดีท่ี 1 (อ่ทู อง) ปฐมกษตั ริย์แหง่ กรุงศรีอยธุ ยา
ท่มี า : https://arit.kpru.ac.th/ap2/local/?nu=pages&page_id=
1314&code_db=610001&code_type=01
สืบคน้ เมื่อ : 18 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณยี กิจสำคญั
ด้านการเมืองการปกครอง ทรงนำรูปแบบการปกครองแบบ “จตุสดมภ์” จากเขมร หรอื ท่ี
เรียกว่า “เวยี ง วงั คลงั นา” มาใชเ้ ปน็ หนว่ ยงานสำคญั ในการปกครองอาณาจักร
โดย กรมเวียง รับผิดชอบดูแลทุกข์สุขของราษฎร มีขุนเวียงเป็นผู้รับผิดชอบ กรมวัง
รับผิดชอบเก่ียวกับการพิจารณาคดีความต่างๆ และจัดระเบียบเกี่ยวกับราชสำนัก มีขุนวังเป็น
ผรู้ ับผิดชอบ กรมคลัง รับผดิ ชอบเก่ียวกับการหารายได้และรกั ษาผลประโยชน์ของแผ่นดิน มีขุนคลัง
เป็นผู้รับผิดชอบ และ กรมนา รับผิดชอบเก่ียวกับการทำมาหากินของราษฎร เช่น ทำนา ทำไร่ ทำ
สวน มีขุนนาเป็นผู้รับผิดชอบ ถึงแม้ว่าในยุคหลังจะได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมระบบการปกครองให้
เหมาะสมกับสถานการณ์ของบ้านเมืองมากข้ึนกว่าเดิม แต่ระบบจตุสดมภ์ก็ยังเป็นหน่วยงานหลักใน
การปกครองของไทยก่อนทีจ่ ะถึงยุคปรบั ตัวเข้าสู่ความทนั สมยั ในสมัยรตั นโกสินทร์

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคัญทีม่ ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  17

นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงปรับปรุงรากฐานการปกครองที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข
เพ่ิมเติมจากสมัยสุโขทัยดว้ ยการท่ีทรงรับเอาลัทธิ “เทวราชา” จากเขมรมาดัดแปลงให้สอดคล้องกับ
ลักษณะวัฒนธรรมของคนไทย ทำให้พระมหากษัตริย์ทรงมีสถานะเป็น “สมมติเทพ” นอกเหนือจาก
ความเป็นธรรมราชาที่มีมาแต่เดิม ซึ่งทำให้พระมหากษัตริย์กลายเป็นสถาบันทางการเมืองที่สำคัญ
ดำรงอยู่ได้ในฐานะเป็นศูนย์รวมและเป็นหลักยึดเหนี่ยวทางด้านจิตใจของราษฎรชาวไทยตลอดมา
จนถงึ ปจั จบุ ัน

สมเดจ็ พระรามาธิบดที ี่ 1 (อูท่ อง) ทรงเป็นพระมหากษตั รยิ ์พระองคแ์ รกของกรุงศรี
อยุธยา ทรงสร้างกรงุ ศรีอยธุ ยาเปน็ ราชธานีและทรงวางรากฐานการปกครองบา้ นเมอื งใหแ้ ก่
พระมหากษัตริย์ไทยรนุ่ หลงั ต่อมา

2. สมเดจ็ พระบรมมาไตรโลกนาถ (ครองราชย์ พ.ศ. 1991 - 2031)
พระราชประวัติ
สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงเป็นพระมหากษตั ริยอ์ ยุธยาลำดบั ท่ี 8 โดยเป็นพระราชโอรส
ของสมเด็จพระบรมราชาธริ าชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) กบั พระราชธิดาของพระมหาธรรมราชาท่ี 2 แห่ง
ราชวงศ์พระร่วง จึงทรงมีเชอ้ื สายทางราชวงศพ์ ระรว่ งแห่งกรุงสุโขทัยและราชวงศ์สพุ รรณภมู ิแห่งกรุง
ศรีอยุธยา

ภาพ 2 สมเด็จพระบรมมาไตรโลกนาถ
กษตั ริยน์ ักปกครองแห่งกรงุ ศรอี ยธุ ยา
ท่มี า : http://www.thaiheritage.net/king/
pong/pong3.htm
สืบค้นเม่ือ : 18 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณยี กิจสำคัญ
ดา้ นการเมืองการปกครอง ทรงปฏิรูปการปกครองแผ่นดินครั้งใหญ่ จนกระทั่งได้กลายเป็น
รากฐานการปกครองของอาณาจกั รในสมัยต่อมา โดยได้โปรดให้ต้งั อัครมหาเสนาบดี 2 ตำแหน่ง คือ
สมุหพระกลาโหม มีหน้าท่ีรับผิดชอบกิจการฝ่ายทหารทั่วราชอาณาจักร กับสมุหนายกมีหน้าที่
รบั ผิดชอบกิจการฝ่ายพลเรือนท่ัวราชอาณาจักร รวมทัง้ จตสุ ดมภ์อีกด้วย นอกจากน้ียงั ไดแ้ บ่งหัวเมือง
ออกเป็นหัวเมืองชั้นใน หัวเมืองช้ันนอก เพ่ือประโยชน์สำหรับการปกครองหัวเมืองให้รัดกุมย่ิงขึ้น มี
การแบ่งหัวเมืองขนาดใหญ่ขนาดเล็กตามลำดับความสำคัญ คือ หัวเมืองเอก โท ตรี และจัตวา
นอกจากนี้ยังแบ่งการปกครองหัวเมืองหนึ่งๆ ออกเป็นแขวง ตำบล และหมู่บ้านเพื่อสะดวกในการ
กำกบั ดูแลควบคุมกำลงั คน

•ชุดการสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หน้า  18

การที่สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงปฏิรูปการปกครองแผ่นดินคร้ังใหญ่เป็นเพราะ
อาณาจักรอยุธยากว้างขวางมากยิ่งขึน้ กวา่ เดิม ทำให้มีจำนวนประชากรไพร่พลมากย่ิงข้ึนตามไปด้วย

โดยเฉพาะอย่างย่ิงในสมัยของพระองค์ได้ทรงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างอาณาจักรสุโขทัยกับ
อาณาจกั รอยุธยาให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เพราะพระราชมารดาของพระองคท์ รงมเี ช้อื สายราชวงศ์

สุโขทยั (ราชวงศพ์ ระรว่ ง)
นอกจากนี้ การท่ีพระองค์ไดท้ รงตรากฎมณเฑียรบาลขน้ึ ในราชสำนกั ทำใหท้ ราบแนช่ ดั วา่ ใน

บรรดาพระราชโอรสของพระมหากษัตริยน์ ้ันพระองค์ใดมีฐานะสูงกว่าและเหมาะสมท่ีจะได้สืบสันตติ

วงศ์ต่อไป พร้อมกันน้ันยังได้ทรงตราพระราชกำหนดศักดินาอีกด้วย โดยกำหนดให้คนไทยทุกคน
ยกเว้นพระมหากษัตริย์มีศักดินาประจำตัว เพ่ือจะได้เป็นตัวกำหนดหน้าท่ีความรับผิดชอบตลอดจน

สทิ ธขิ องบุคคลในสังคมให้แตกตา่ งกันไปตามระดับของศักดินา ทำให้เกิดความสะดวกในการปกครอง
กำลงั คนและสะดวกสำหรบั การลงโทษปรับไหมผกู้ ระทำผิด

สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานระบบการปกครอง
แผน่ ดินใหร้ ดั กุมและเปน็ ระเบียบเรียบร้อย อันเป็นหลักฐานในการปกครองของไทยสืบต่อมาจนถึง
สมยั รัตนโกสนิ ทรก์ อ่ นมกี ารปรับปรุงประเทศเขา้ สู่ความทนั สมัย

3. สมเด็จพระสุรโิ ยทัย (มีพระชนมายรุ ะหวา่ ง พ.ศ. 2054 - 2092)
พระประวตั ิ
สมเด็จพระสุริโยทัยทรงเป็นพระอัครมเหสีของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ พระมหากษัตริย์
อยุธยาในลำดับที่ 15 ทรงมพี ระราชโอรสและพระราชธิดา รวม 5 พระองค์ ได้แก่ พระราเมศวร พระ
บรมดิลก พระสวัสดีราช (ต่อมาได้รับการสถาปนาเป็นพระวิสุทธิกษัตริย์) พระมหินทราธิราช และ
พระเทพกษัตรี

ภาพ 3 อนุสาวรียส์ มเด็จพระสรุ ิโยทัย
วรี สตรแี หง่ กรุงศรอี ยุธยา
ทมี่ า : https://www.chillpainai.com/
travel/441/
สบื ค้นเม่ือ : 18 กรกฎาคม 2562

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  19

พระกรณียกิจสำคญั
ดา้ นความม่ันคง ใน พ.ศ. 2091 พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้แห่งกรุงหงสาวดที รงยกทัพใหญ่เข้ามา

โจมตีกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระมหาจักรพรรดิจึงเสด็จยกกองทัพหลวงด้วยพระคชาธารออกไปเพ่ือ
หวังจะลองกำลังของข้าศึก สมเด็จพระสุริโยทัยพระอัครมเหสีก็ทรงแต่งพระองค์เป็นชายอย่างพระ

มหาอุปราชทรงพระคชาธารตามเสดจ็ ไปด้วย พร้อมท้ังพระราเมศวรและพระมหินทราธิราช พระราช
โอรสทั้งสองพระองค์

กองทพั ของสมเด็จพระมหาจกั รพรรดิได้เกดิ ปะทะกบั กองทัพของพระเจ้าแปร ซ่ึงเป็นทัพหนา้

ของพระเจ้าหงสาวดีจนเกดิ การชนช้างแบบยุทธหัตถี ชา้ งทรงของสมเด็จพระมหาจกั รพรรดิเสียทีหนี
ข้าศึก ขณะท่ีช้างของพระเจ้าแปรตามมาติดๆ สมเด็จพระสุริโยทัยทรงเกรงว่าพระราชสวามีจะทรง

เป็นอันตรายจึงไสช้างส่งเขา้ ขวางช้างขา้ ศึกเอาไว้ พระเจ้าแปรจงึ ฟันสมเด็จพระสุรโิ ยทัยด้วยพระแสง
ของ้าว ถูกพระองค์ขาดสะพายแล่งส้ินพระชนม์บนคอช้าง พระราเมศวรและพระมหินทราธิราชก็
ชว่ ยกันเอาพระศพของพระมารดากลบั มาได้

ภายหลังสงคราม สมเด็จพระมหาจักรพรรดิจึงได้ทรงทำพระเมรุพระราชทานเพลิงพระศพ
และให้สร้างพระเจดียข์ นึ้ ตรงพระเมรุเพอื่ รำลึกถงึ พระวีรกรรมของสมเดจ็ พระสรุ โิ ยทัย

สมเด็จพระสุริโยทัยทรงเป็นวีรสตรีที่กล้าหาญทรงสละพระชนม์ชีพในการปกป้อง
สมเด็จพระมหาจักรพรรดิขณะทำยุทธหัตถีกับข้าศึก นับเป็นแบบอย่างให้แก่อนุชนไทย
ยคุ หลงั ต่อมาในการปกปอ้ งสถาบนั พระมหากษัตรยิ ์และชาติบา้ นเมอื ง

ภาพ 4 พระเจดยี ศ์ รีสรุ ิโยทัย วีรสตรีแห่งกรงุ ศรอี ยุธยา
ทมี่ า : https://sites.google.com/site/
attractionsinayutthaya/sthan-
thi-thxng-theiyw-xyuthya/ce-diy-1
สบื ค้นเมอ่ื : 18 กรกฎาคม 2562

4. สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 2133 - 2148)
พระราชประวตั ิ
สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์อยุธยาในลำดับที่ 18 โดยเป็นพระราช
โอรสของสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช กับพระวิสุทธิกษัตรี (พระราชธิดาของสมเด็จพระมหา
จักรพรรดิและสมเด็จพระสุริโยทัย) ทรงมีพระราชกรณียกิจต่อบ้านเมืองในการสงครามป้องกันพระ
ราชอาณาจักรตลอดพระชนมช์ ีพของพระองค์

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคัญทม่ี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หน้า  20

ภาพ 5 พระบรมราชานุสาวรยี ์ สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช กษตั รย์ผูย้ ิง่ ใหญ่แห่งกรุงศรีอยธุ ยา
ท่มี า : https://sites.google.com/site/haelngthxngtheiyw603/phrabrm-racha-nu-saw-

riy-smdec-phra-nreswr-mharach
สืบค้นเม่ือ : 18 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณียกิจสำคัญ
ด้านความมนั่ คง พระราชกรณียกจิ ทสี่ ำคัญ คือ การประกาศอิสรภาพของกรงุ ศรีอยุธยา และ
การทำสงครามยทุ ธหัตถีกบั พระมหาอปุ ราชาแหง่ กรงุ หงสาวดี
ในการประกาศอิสรภาพของกรุงศรีอยุธยานั้น สืบเน่ืองมาจากกรุงศรีอยุธยาได้ตกเป็น
ประเทศราชของกรุงหงสาวดีตั้งแต่ พ.ศ. 2112 คร้ันถึงสมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช (พ.ศ.
2112 – 2133) ทางกรุงศรีอยุธยาได้ส่งพระนเรศวรขณะดำรงตำแหน่งพระมหาอุปราชคุมกองทัพไป
ช่วยพระเจา้ นันทบุเรงปราบปรามเมืองอังวะซ่ึงไม่ยอมอ่อนน้อมต่อกรุงหงสาวดี แต่มิได้ยกทัพไปตาม
เวลา ทำให้พระเจ้านันทบุเรงทรงระแวงว่าอยุธยาจะแข็งข้อ จึงโปรดให้พระมหาอุปราชาคิดอุบาย
กำจัดพระนเรศวร พระมหาอุปราชาจึงให้พระยาเกียรติและพระยารามซึ่งเป็นมอญ เป็นข้าหลวงไป
คอยรับพระนเรศวรและไดต้ รัสเป็นความลบั ให้มอญทัง้ สองคุมชาวมอญหาทางช่วยกำจัดพระนเรศวร
ขณะที่พระมหาอุปราชาจะยกทัพไปตีทัพพระนเรศวรที่เสด็จไปถึงเมืองแครง (เดิงกราย) แต่พระ
นเรศวรทรงทราบแผนการเสียก่อน จึงทรงประกาศอิสรภาพของกรุงศรีอยุธยาไม่ขึ้นต่อกรุงหงสาวดี
อกี ต่อไปท่ีเมอื งแครงในปี พ.ศ. 2127

หลังจากน้นั ทรงสง่ คนไปชักชวนให้คนไทยท่ีถูกพมา่ กวาดตอ้ นมากลับกรุงศรีอยธุ ยา ส่วนทาง
พม่าก็ได้ส่งกองทัพเข้าโจมตีกองทัพอยุธยา ขณะที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงพาครอบครัวไทย
ขา้ มแม่นำ้ สะโตง พระองค์ได้ทรงเล็งพระแสงปนื ยาวถูกสรุ กรรมา แม่ทัพหน้าของพม่าถึงแก่ความตาย
ลม้ ซบบนคอชา้ ง ทำให้พม่าต้องถอยทพั กลบั ไป ตอ่ มาพระแสงปืนยาวจึงได้รับขนานนามวา่ “พระแสง
ปืนตน้ ขา้ มแม่นำ้ สะโตง”

•ชดุ การสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคัญที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  21

ภาพ 6 พระนเรศวรทรงประกาศอสิ รภาพจากพมา่
โดยหล่ังทักษิโณทกใหต้ กเหนือแผน่ ดิน
(ภาพจิตกรรมฝาผนังวดั สุวรรณดาราม จังหวัด
พระนครศรอี ยุธยา)
ท่มี า : https://th.wikipedia.org/wiki/สมเด็จพระ
นเรศวรมหาราช
สบื ค้นเม่ือ : 18 กรกฎาคม 2562

สำหรบั การทำสงครามยุทธหตั ถีกับพระมหาอุปราชาแห่งกรุงหงสาวดนี ้ัน เกดิ ขน้ึ ภายหลังจาก
ท่พี ระองค์เสด็จขึ้นครองราชย์ในปี พ.ศ. 2133 แลว้ สืบเน่อื งจากพระมหาอุปราชาทรงยกกองทัพมาตี
กรุงศรีอยุธยาเม่ือพ.ศ. 2135 กองทัพอยุธยาได้ปะทะกับกองทัพพม่าที่เมืองสุพรรณบุรี สมเด็จพระ
นเรศวรมหาราชได้ทรงทำสงครามยุทธหัตถีกับพระมหาอปุ ราชา และประสบชัยชนะด้วยการฟันพระ
มหาอุปราชาด้วยพระแสงของ้าวจนส้ินพระชนม์ ผลของสงครามครง้ั นีม้ ีผลต่อความม่ันคงของอยุธยา
อย่างยิ่ง เพราะทำใหอ้ ยุธยาปลอดภัยจากการถกู ขา้ ศึกรุกรานตอ่ มาอกี นาน

ภาพ 7 สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราชทรงทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแหง่ กรุงหาสาวดี
(ภาพจติ กรรมฝาผนังวัดสวุ รรณดาราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา)

ทม่ี า : https://sites.google.com/site/janenatporn/kar-prakas-xisr-phaph-elea-
yuththhatthi

สืบคน้ เมื่อ : 18 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  22

นับต้ังแตส่ มเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จขนึ้ ครองราชย์สมบัติเป็นพระมหากษัตริย์ครองกรุง
ศรีอยุธยา พระองค์ตอ้ งทำศึกสงครามมาโดยตลอด ด้วยการทำสงครามกับกรุงหงสาวดี เขมร และรัฐ
เพ่ือนบ้านอ่ืนๆ จนเป็นท่ีครั่นคร้ามของข้าศึก ทำให้อำนาจทางการทหารและการเมืองของอยุธยา
ครอบคลุมเขตแดนมอญ พม่า ลา้ นช้างเขมร ไทยใหญ่ และล้านนา

สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงเป็นวีรกษัตริย์ท่ียิ่งใหญ่พระองค์หน่ึงในประวัติศาสตร์
ชาติไทย โดยทรงกอบกู้เอกราชของกรุงศรีอยธุ ยา และทรงทำสงครามปกป้องพระราชอาณาจักร
ด้วยความกลา้ หาญเดด็ เดยี่ วมาตลอดพระชนม์ชีพของพระองค์

5. สมเดจ็ พระนารายณม์ หาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 2199 – 2231)
พระราชประวตั ิ
สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์อยุธยาในลำดบั ที่ 27 โดยเป็นพระราช
โอรสของสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง พระองค์เสด็จขึ้นครองราชสมบัติในช่วงเวลาที่อยุธยาเร่ิมถูก
คุกคามจากชาติตะวนั ตกซ่งึ ขณะน้นั ไดเ้ ขา้ มาคา้ ขายและเผยแพร่คริสต์ศาสนา

ภาพ 8 พระบรมราชานุสาวรยี ส์ มเด็จพระนารายณ์
มหาราช กษตั รยิ ์นกั การทตู
ที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/สมเด็จพระ
นารายณ์มหาราช
สบื คน้ เมื่อ : 18 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณียกิจสำคัญ
ด้านการต่างประเทศ ทรงต้อนรับชาวต่างชาติที่เข้ามาค้าขายกับอยุธยา เช่น จีน โปรตุเกส
ฮอลันดา อังกฤษ ฝร่ังเศส เป็นต้น ซ่ึงก่อให้เกิดประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและการค้าของอยุธยา แต่เมื่อ
ชาตติ ะวนั ตกท่ีเข้ามาคา้ ขายได้คกุ คามอธิปไตยของอยุธยา พระองค์ก็ทรงใช้พระบรมราโชบายท่ชี าญ
ฉลาด ทำให้อยธุ ยารอดพ้นจากการรุกรานของชาติตะวันตก
เหตุการณ์ท่ีแสดงให้เห็นถึงพระบรมราโชบายด้านการต่างประเทศท่ีเป็นผลดีต่ออยุธยาของ
พระองค์ ได้แก่ การท่ีฮอลันดาส่งเรือรบปดิ ปากอา่ วไทยใน พ.ศ. 2207 เพื่อใหอ้ ยธุ ยาทำสัญญากับตน
โดยที่อยุธยาต้องเป็นฝ่ายเสียเปรียบฮอลันดาทั้งในด้านการค้าและการศาล พระองค์ก็ทรงดำเนิน
นโยบายท่ีจะนำองั กฤษมาถว่ งดุลอำนาจกบั ฮอลันดา แต่อังกฤษไมส่ นใจ ดังนนั้ พระองค์จึงทรงหันไป
เจริญสัมพันธไมตรีกับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรง่ั เศส จนสามารถนำเอาฝรั่งเศสมาถว่ งดุลอำนาจกับ
ฮอลันดาไดเ้ ปน็ ผลสำเร็จ

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หนา้  23

นอกจากนี้ พระองค์ทรงอนุญาตให้บาทหลวงฝรั่งเศสเผยแพร่คริสต์ ศาสนานิกาย
โรมันคาทอลิกในอยธุ ยาได้ แต่เพอ่ื มีให้คนไทยพากันไปนบั ถือคริสตศ์ าสนากันมากพระองค์จงึ โปรดให้
พระโหราธิบดีแต่งหนังสือจินดามณีซึ่งเป็นแบบเรียนหรือตำราเรียนเล่มแรก ว่าด้วยพยัญชนะ สระ
และวรรณยุกต์ รวมเรียกว่า “อักขระวธิ ีของไทย” รวมทั้งอธิบายถึงการแตง่ โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน
ท้งั นเ้ี พือ่ ให้ชาวกรงุ ศรีอยุธยาสามารถอ่านออกเขยี นไดจ้ ะไดร้ ู้เทา่ ทันไม่ไปเข้ารีตตามแบบฝรัง่ และเป็น
การรักษาวัฒนธรรมทางด้านภาษาของคนไทยเอาไว้ดว้ ย

ด้านวรรณกรรม ทรงให้การสนับสนุนทางด้านวรรณกรรมแม้กระทั่งพระองค์เองก็ทรงพระ
ราชนิพนธ์วรรณกรรมช่ือ “สมุทรโฆษคำฉันท์” อีกด้วย ทำใหว้ รรณกรรมในสมยั ของพระองค์มีความ
เจรญิ ร่งุ เรืองและเปน็ มรดกทางวัฒนธรรมไทยตกทอดมาจนถงึ ทกุ วนั น้ี

สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช ทรงสร้างคณุ ประโยชน์แกช่ าตไิ ทยหลายดา้ น โดยเฉพาะ
ดา้ นการเจริญสมั พนั ธไมตรกี บั ต่างประเทศและทรงนำวิทยาการต่างๆ จากตา่ งประเทศมาใช้
ปรบั ปรุงความเจรญิ รุ่งเรอื งของบา้ นเมือง

สมัยธนบุรี
สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ มหาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 2311 - 2325)
พระราชประวัติ
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้สถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี

ภายหลังจากที่กรงุ ศรีอยุธยาเสียแก่พม่าใน พ.ศ. 2310 มพี ระนามเดิมวา่ “สิน” พระราชบิดาเป็นคน
จีนชอื่ “ไหฮอง” ทำมาหากนิ อยู่ในกรงุ ศรอี ยุธยา พระราชมารดาเป็นคนไทยชื่อ “นกเอ้ียง” เสดจ็ พระ
ราชสมภพเม่ือ พ.ศ. 2277 ภายหลังจากอุปสมบทตามประเพณีแล้วเข้ารับราชการเป็นหลวง
ยกกระบัตรและพระยาตาก เจ้าเมืองตาก

ภาพ 9 พระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจา้ ตากสนิ มหาราช กษัตรยิ ์ผ้กู อบกู้เอกราชแห่งชาติไทย
ท่มี า : https://mgronline.com/travel/detail/9630000132230
สบื คน้ เม่ือ : 18 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคญั ทม่ี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  24

พระราชกรณียกิจสำคญั
ด้านความมั่นคง เมื่อพม่ายกกองทัพมาล้อมกรุงศรีอยุธยาพระยาตากได้ถูกเรียกตัวมาช่วย

ราชการ และได้เป็นพระยาวชิรปราการ เจ้าเมืองกำแพงเพชร แต่ไม่ได้ข้ึนไปปกครอง เนื่องจากใน
ขณะน้ันกรุงศรีอยุธยากำลังตกอยู่ในภาวะคับขัน พระยาตากจึงต้องรวบรวมไพร่พลมาป้องกันพระ

นครแทน ต่อมาพระยาตากเล็งเห็นว่ากรุงศรีอยุธยาคงไม่สามารถต้านทานกำลังของพม่าได้ จึง
รวบรวมไพรพ่ ลไทยจีนจำนวนหนึ่งตฝี ่าวงล้อมของพมา่ ออกไปตั้งตัวและเตรียมแผนการที่จะขบั ไลพ่ ม่า
ออกจากกรุงศรีอยุธยา ณ เมอื งจนั ทบรุ ี เมื่อมีกำลังเข้มแขง็ แลว้ จึงได้คุมกำลงั ไพร่พลขบั ไล่กองทัพพม่า

ให้พน้ ไปจากกรุงศรีอยุธยา และเพือ่ ปกป้องพระราชอาณาเขตให้เป็นปึกแผ่นต่อไปจึงไดส้ ถาปนากรุง
ธนบรุ ีเปน็ ราชธานีแหง่ ใหม่ และกระทำพิธีบรมราชาภิเษกเปน็ พระมหากษัตรยิ ค์ รองกรงุ ธนบุรี

ด้านการเมืองการปกครอง ระหว่างข้ึนครองราชย์สมบัติทรงเป็นผู้นำในการรวบรวม
อาณาจักรให้เป็นปึกแผ่น ทรงปราบชุมนุมต่างๆ ที่ตั้งตัวเป็นใหญ่ภายหลังกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่า
รวมท้งั ฟน้ื ฟเู ศรษฐกิจและสังคมที่เสือ่ มโทรมให้กลับคนื สู่สภาพปกติ

สมเด็จพระเจา้ ตากสนิ มหาราชทรงเปน็ วรี กษัตริย์ยอดนกั รบ ทรงมีความเดด็ เดย่ี วกล้า
หาญสมกับเปน็ ผนู้ ำ ทรงมบี ทบาทสำคัญในการกอู้ ิสรภาพของไทยจากพมา่ และรวบรวม
บา้ นเมอื งใหเ้ ปน็ ปึกแผ่น ทั้งนเ้ี พื่อความร่มเยน็ เป็นสุขของอาณาประชาราษฎร์

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  25

ใบกจิ กรรมที่ 2.1

เรอ่ื ง บุคคลสำคัญสมัยอยุธยาและสมยั ธนบุรีท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย

คำชแี้ จง ระบุพระราชวงศ์ของพระมหากษตั รยิ ใ์ นสมยั อยุธยาใหถ้ ูกตอ้ ง (ส 4.3 ม.4-6/4)

ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์
อ่ทู อง สพุ รรณภมู ิ สโุ ขทัย ปราสาททอง บา้ นพลหู ลวง

1. สมเด็จพระมหาจกั รพรรดิ
2. สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
3. สมเด็จพระราเมศวร
4. สมเด็จเจา้ ฟ้าชัย
5. สมเด็จพระเจา้ อยู่หวั บรมโกศ
6. สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
7. สมเด็จพระรามราชาธริ าช
8. สมเด็จพระเพทราชา
9. สมเด็จพระนารายณ์มหาราช
10. สมเด็จพระเจ้าทรงธรรม

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคญั ท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  26

ใบกจิ กรรมที่ 2.2

คำชี้แจง พิจารณาภาพ แลว้ นำตัวอักษรใสใ่ นชอ่ งวา่ งหนา้ ข้อความให้สมั พนั ธ์กนั (ส 4.3 ม.4-6/4)

ภาพ : สมเดจ็ พระ ภาพ : สมเด็จพระบรมมา ภาพ : สมเด็จพระนเรศวร ภาพ : สมเด็จพระ
รามาธบิ ดที ี่ 1 (อูท่ อง) ไตรโลกนาถ มหาราช นารายณม์ หาราช
ทม่ี า : ทีม่ า : https://th.wiki
ท่มี า : https://arit.kpru. ทม่ี า : http://www.tha https://sites.google pedia.org/wiki/สมเด็จ
ac.th/ap2/local/?nu= iheritage.net/king/pong .com/site/ พระนารายณ์มหาราช
pages&page_id= / เม่อื : 18 กรกฎาคม
1314&code_db= pong3.htm haelngthxngtheiyw603/ 2562
610001&code_type=0 เม่อื : 18 กรกฎาคม 2562 phrabrm-racha-nu-saw-
riy-smdec-phra-nreswr-

1เมอ่ื : 18 กรกฎาคม mharach

2562 เมือ่ : 18 กรกฎาคม 2562

1. ทรงตรากฎมณเฑียรบาลขึน้ ในราชสำนัก ทำใหท้ ราบว่าพระราชโอรสพระองค์ใดเหมาะสม
ทีจ่ ะไดส้ บื สนั ตตวิ งศ์
2. ทรงประกาศอสิ รภาพของกรงุ ศรอี ยุธยาไมข่ ้นึ ต่อกรุงหงสาวดีทเ่ี มอื งแครง เมื่อ พ.ศ. 2127

3. ทรงส่งคณะราชทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับฝร่ังเศสในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 และทรงต้อนรับ
ชาวตา่ งชาตทิ เ่ี ขา้ มาค้าขายกับอยุธยา เช่น จนี เปอร์เซยี โปรตุเกส ฮอลนั ดา เป็นตน้
4. ทรงนำรปู แบบการปกครองแบบจตุสดมภ์จากเขมร ประกอบดว้ ย เวียงวัง คลงั นา มาใช้ในการปกครอง
อาณาจกั ร
5. ทรงประสบชัยชนะในการกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอปุ ราชาแห่งกรุงหงสาวดี ทำใหอ้ ยุธยาปลอดภัย
จากขา้ ศึกเปน็ เวลานาน
6. ทรงตราพระราชกำหนดศักดินา เพื่อกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบและสิทธิของคนในสังคม ทำให้เกิด
ความสะดวกในการปกครองกำลงั คน
7. ทรงพระราชนิพนธว์ รรณกรรมเรือ่ งสมทุ รโฆษคำฉันท์ และสนับสนนุ การสรา้ งสรรค์ผลงาน
ทางด้านวรรณกรรม
8. ทรงปฏริ ปู การปกครองแผ่นดนิ ครงั้ ใหญ่ โดยโปรดให้ตง้ั อัครมหาเสนาบดี 2 ตำแหน่ง คอื
สมหุ พระกลาโหม และสมหุ นายก
9. ทรงโปรดให้พระโหราธิบดีแตง่ หนงั สือจินดามณี ซง่ึ เปน็ แบบเรียนหรือตำราเรียนเลม่ แรกของไทย

10. ทรงรบั เอาลัทธิเทวราชาจากเขมรมาปรับใช้ ทำให้พระมหากษัตริย์ทรงมีสถานะเปน็ สมมตเิ ทพ

•ชุดการสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  27

ใบกิจกรรมที่ 2.3

คำชแี้ จง อ่านบทความแลว้ ตอบคำถาม (ส 4.3 ม.4-6/4)
การเมอื งและการค้าในระบบจิม้ ก้องสมัยธนบรุ ี

ประเทศสยามและจีนมีความสัมพนั ธ์ทางการค้าในระบบบรรณาการตง้ั แต่สมัยราชวงศ์หยวน
คนไทยนิยม เรียกว่า “จิ้มก้อง” หลังจากราชอาณาจักรอยุธยาล่มสลายใน พ.ศ. 2310 ความสัมพันธ์
ทางการค้าระหว่างสยามกับจนี ก็หยุดชะงักลง เมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชสถาปนากรุงธนบุรี
เปน็ ราชธานแี หง่ ใหม่ ทรงใช้เวลาตลอดรัชสมัยฟนื้ ฟกู ารค้ากับจีนเพอื่ เป็นแหลง่ รายไดใ้ ห้แก่รฐั และทรง
ต้องการซื้อยุทธปัจจัยจากจีนเพ่ือนำมาสร้างอาวุธในการต่อสู้กับข้าศึก นอกจากน้ี ยังทรงต้องการให้
ราชสำนักจีนรับรองทางการทูต เพื่อให้การข้ึนครองราชย์ของพระองค์ได้รับการยอมรับและมี
ความชอบธรรม ทำให้ตลอดรัชสมัยของพระองค์จึงพยายามส่งคณะทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับจีน
หลายคร้ังแต่ราชสำนักจีนก็ไม่ยอมรับ จนในที่สุด พ.ศ. 2324 ราชสำนักจีนจึงอนุญาตให้สยามส่ง
เครือ่ งราชบรรณาการไปเมอื งจนี ได้

ทมี่ า : ประวตั ิศาสตร์สมัยธนบุรี หน้า 74 - 76
1. ความสัมพันธร์ ะหว่างประเทศอน่ื ๆ ในระบบรฐั บรรณาการเป็นอยา่ งไร
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
2. เพราะเหตุใดสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจึงทรงพยายามให้ราชสำนักจีนยอมรับเครื่องราช
บรรณาการจากสยาม
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
3. เพราะเหตุใดในระยะแรกราชสำนักจีนจงึ ปฏิเสธไม่รับเครือ่ งราชบรรณาการจาก
สมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราช
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
4. ประโยชนท์ ร่ี าชสำนักจนี ได้รับจากการค้าในระบบรฐั บรรณาการมีอะไรบา้ ง
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
5. ประโยชน์ท่ีไทยได้รับในเวลาตอ่ มาจากการทสี่ มเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราชทรงเจรญิ สัมพันธไมตรี
กับจีน คืออะไร
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

•ชุดการสอนดว้ ยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคญั ทีม่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  28

บุคคลสำคญั สมยั รตั นโกสนิ ทร์ทม่ี บี ทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย

1. พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟา้ จุฬาโลกมหาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 2325 - 2352)
พระราชประวัติ
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจฬุ าโลกมหาราชทรงมีพระนามเดิมว่า “ทองดว้ ง” พระราช

บิดามีพระนามว่า “ทองดี” และพระราชมารดามีนามว่า “หยก” ในสมัยธนบุรีมีความดคี วามชอบใน
ราชการจนได้รับราชทินนามเป็น “เจ้าพระยาจักรี” และ “สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก” ก่อน
หน้าที่จะทรงรบั อญั เชิญข้ึนเปน็ พระมหากษัตรยิ ์ผ้สู ถาปนากรงุ รัตนโกสินทร์เปน็ ราชธานีและสถาปนา
พระบรมราชวงศ์จักรี เมอื่ พ.ศ. 2325

ภาพ 1 พระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟ้าจฬุ าโลก
มหาราช ปฐมกษัตริยแ์ ห่งพระบรมราชวงศ์จักรี
ท่มี า : https://sites.google.com/site/
kingofthailand10/home/phrabath-smdec-
phraphuthth-yxd-fa-cula-lok-mharach
สบื คน้ เม่ือ : 25 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณียกิจสำคญั
ด้านความม่ันคง ทรงป้องกันพระราชอาณาจักรให้รอดพ้นจากการรุกรานของข้าศึก
นอกจากนี้ยังทรงฟน้ื ฟูศลิ ปวฒั นธรรมอันเปน็ มรดกตกทอดมาตั้งแต่ครง้ั สมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยา
การที่ไทยสามารถป้องกันการรกุ รานจากข้าศึกจนประสบชัยชนะทุกครั้งแสดงใหเ้ หน็ ถึงพระ
ปรชี าสามารถทางการรบและความกล้าหาญเขม้ แข็งของพระองค์ โดยเฉพาะอย่างย่ิงสงครามกับพม่า
ใน พ.ศ. 2328 ท่ีเรียกว่า “สงครามเก้าทัพ” เพราะพม่ายกทัพมาตีไทยถึง 9 ทัพด้วยกัน แต่ไทยก็
สามารถขับไล่กองทัพพม่าใหพ้ น้ ไปได้ และหลังจากนี้พม่าก็ไม่สามารถยกทัพขนาดใหญ่มาโจมตีไทยได้
อกี ตอ่ ไป

•ชดุ การสอนดว้ ยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  29

ภาพ 2 ภาพวาดจนิ ตนาการการสู้รบระหวา่ งไทยกับพมา่ ในสงครามเกา้ ทพั พ.ศ. 2328
นบั เป็นสงครามครัง้ สำคญั ท่ีสุดในสมัยรตั นโกสินทร์ตอนต้น

ทมี่ า : http://www.photoontour.com/thai_history/Thai_history_main_sub_03.htm
สืบคน้ เม่ือ : 25 กรกฎาคม 2562

การประสบชยั ชนะในการป้องกันพระราชอาณาจักรทุกคร้ังแสดงใหเ้ ห็นถึงความเข้มแข็งของ
พระองค์ในการบัญชาการทัพให้ไพร่พลเป็นอันหน่ึงอันเดียวกัน ทรงเป็นขวัญกำลังใจของไพร่พลใน
การทำสงครามป้องกันพระราชอาณาจักร พระองค์ทรงมีพระปรีชาสามารถในการวางแผนป้องกัน
พระราชอาณาจักรจนประสบความสำเร็จในที่สดุ พระราชกรณยี กิจของพระองค์จึงมบี ทบาทสำคัญใน
การรักษาแผ่นดินไวใ้ หอ้ นชุ นคนไทยในยคุ หลงั ตอ่ มา ดงั เชน่ สมเด็จพระมหาบรู พกษัตริยาธิราชเจา้ ของ
ไทยในสมัยอยธุ ยาและสมัยธนบรุ ี

ด้านการเมืองการปกครอง ทรงเป็นแบบอย่างของผู้ปกครองที่ธำรงไว้ซ่ึงความยุติธรรมแก่
บรรดาอาณาประชาราษฎร์ เม่ือพระองค์ทรงเหน็ วา่ กฎหมายที่มีอยู่ขดั แย้งกันเองกับความเปน็ จริง จึง
โปรดเกล้าฯ แต่งตงั้ คณะกรรมการ ประกอบด้วย อาลักษณ์ 4 นาย ลูกขุน 3 นาย และราชบัณฑิต 4
นาย รวมเปน็ 11 นาย ทำการชำระกฎหมายทั้งหมดให้ถูกตอ้ ง เมื่อชำระเสร็จแลว้ เขียนเป็นฉบับหลวง
3 ฉบับ ประทับตราพระราชสีห์ พระคชสีห์ และบัวแกว้ เป็นสำคญั ทุกเล่มสมุด เรียกว่า “กฎหมายตรา
สามดวง” และโปรดเกล้าฯ ให้รักษาไวท้ ห่ี อหลวง ห้องเคร่อื ง (หรอื ข้างที่) และศาลหลวง แห่งละฉบับ
เพ่ือเป็นกฎหมายสำหรับใช้ในการปกครองบ้านเมือง กฎหมายตราสามดวง ได้เป็นกฎหมายสำหรับ
ปกครองแผ่นดินมาจนถึงสมัยรัชกาลท่ี 5 จึงได้มีการปฏริ ูปกฎหมายและการยุติธรรมให้ทันสมัยแบบ
ตะวันตก

พระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทางด้านการป้องกัน
พระราชอาณาจักรให้รอดพ้นจากการรุกรานของข้าศึกและทางด้านการปกครองอาณาจักรด้วยการ
ปฏิรูปกฎหมายให้ถูกต้องตามหลักกฎหมายและความเป็นจริง เพ่ือความยุติธรรมของเหล่าอาณา
ประชาราษฎร์นับเป็นแบบอย่างอันดีงามสำหรับการปกครองแผ่นดินให้ประชาชนได้มีความร่มเย็น
เป็นสขุ สำหรับผูป้ กครองประเทศไทยในยุคปจั จบุ ัน

•ชุดการสอนด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  30

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี
ผู้สร้างกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นท้ังนักปกครองและนักรบท่ีมีพระปรีชาสามารถทรงขยาย
พระราชอาณาจักรและทรงทำนุบำรงุ บา้ นเมืองในด้านต่างๆ เพ่ือประโยชน์สขุ ของราษฎร

2. พระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หล้านภาลยั (ครองราชย์ พ.ศ. 2352 - 2367)
พระราชประวตั ิ
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระมหากษัตริยร์ ัชกาลที่ 2 แห่งพระบรมราชวงศ์

จักรี มีพระนามเดิมว่า “ฉิม” ทรงเป็นพระราชโอรสของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราช และสมเด็จพระ-อมรนิ ทราบรมราชินี ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การยูเนสโกในฐานะเป็น
บุคคลสำคญั ท่มี ีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรมระดบั โลก

ภาพ 3 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
องคเ์ อกอคั รศิลปินแห่งกรงุ รัตนโกสินทร์
ท่มี า : https://www.norkaew.net/
พระมหากษตั รยิ ์/รตั นโกสนิ ทร์-สยามและไทย/
พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหลา้ นภาลยั .html
สืบค้นเมอื่ : 25 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณียกิจสำคัญ
ด้านวรรณกรรม ทรงพระราชนิพนธ์บทละครขึ้นมาใหม่และเอาเรื่องเดิมมาทรงพระราช
นิพนธใ์ หม่ รวมบทละครทงั้ หมดจำนวน 7 เรื่อง ทส่ี ำคัญท่ีสุดคือ บทละครเรอื่ ง “อิเหนา” ซงึ่ ทรงพระ
ราชนิพนธด์ ้วยพระองค์เองตลอดเร่อื ง นบั เป็นวรรณกรรมที่ดีท่ีสุดของรัชกาลที่ 2 ส่วนบทละครอีก 6
เรื่อง พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์และโปรดเกลา้ ฯ ให้กวอี ื่นๆ ร่วมเขียนด้วย เช่น สังข์ทอง คาวี เป็น
ต้น นอกจากนี้พระองค์ยังทรงพระราชนิพนธ์กาพย์เห่เรือ กาพย์เห่ชมเคร่ืองคาวหวาน บทพากย์โขน
บางตอน เป็นต้น
นอกจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยแล้ว ยังมีกวีที่มีชื่อเสียงจำนวนมากที่
ส่งเสรมิ ใหร้ ัชกาลนี้เป็นยุคทองแห่งวรรณกรรม เช่น สุนทรภู่ นายนรินทรธเบศร์
ด้านดนตรีและนาฏศิลป์ ทรงชำนาญและโปรดการเลน่ ซอสามสายมาก พระองคท์ รงพระราช
นิพนธ์ทำนองเพลง “บุหลันลอยเล่ือน” หรือ “บุหลันลอยฟ้า” (บางทีก็เรียกว่า เพลงสรรเสริญ
พระจันทร์ แต่ตอ่ มานิยมเรียกกันวา่ เพลงทรงพระสุบิน) ทม่ี ีความไพเราะ ซึ่งยังนิยมบรรเลงมาจนถึง

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคญั ทมี่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  31

ทุกวันน้ี นอกจากนี้ทางด้านนาฏศิลป์ พระองค์ยังทรงประดิษฐ์ท่ารำประกอบการเล่นละครไทยอัน
สวยงามอีกเป็นจำนวนมาก

ด้านสถาปัตยกรรม ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ก่อสร้างและตกแต่งตึกรามต่างๆ โดยรอบ
พระบรมมหาราชวงั และวัดพระศรีรตั นศาสดาราม (วดั พระแกว้ ) ท่สี ำคญั คือ โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระ
ปรางค์วัดอรุณราชวรารามท่ีมีความงดงามย่ิง ซ่ึงสร้างเสร็จในสมัยรัชกาลที่ 3 และได้กลายเป็น
สัญลกั ษณ์แหง่ หนง่ึ ของประเทศไทย

ด้านประติมากรรม ทรงมีพระปรีชาสามารถทางด้านการปั้นและแกะสลักหลายอย่าง
โดยเฉพาะอย่างย่ิงการท่ีพระองค์ทรงแกะสลักบานประตูพระวิหารวัดสุทัศนเทพวรารามร่วมกับ
ชา่ งฝมี ือเย่ยี มในสมัยน้ัน จนเป็นท่ีกล่าวขานว่างดงามมาก และสูงแกะหน้าหนุ่ พระยารักใหญ่ พระยา
รกั น้อยท่งี ดงาม ส่วนงานป้ัน เชน่ ทรงปัน้ ห่นุ พระพกั ตรพ์ ระประธานในวัดอรุณราชวรารามซ่ึงผลงานฝี
พระหัตถ์ของพระองคน์ บั เปน็ สมบัตทิ ีท่ รงคุณคา่ ย่งิ ของชาติไทย

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาชาติไทย
โดยทรงมีพระอัจฉริยภาพโดดเด่นทางด้านวรรณกรรมและศิลปกรรมจนทำให้รัฐสมัยนี้จัดเป็น
ยคุ ทองแห่งวรรณกรรมในสมยั รตั นโกสินทร์

3. พระบาทสมเดจ็ พระนั่งเกล้าเจ้าอยูห่ ัว (ครองราชย์ พ.ศ. 2367 - 2394)
พระราชประวัติ
พระบาทสมเดจ็ พระนัง่ เกล้าเจ้าอยูห่ ัว ทรงเป็นพระมหากษัตรยิ ์ไทยรชั กาลที่ 3 แห่งพระบรม

ราชวงศ์จกั กรีมีพระนามเดมิ วา่ “พระองค์เจา้ ทับ” ทรงเปน็ พระราชโอรสของพระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธ
เลิศหล้านภาลัย และสมเด็จพระศรีสุลาลัย (เจ้าจอมมารดาเรียม) ได้รับการสถาปนาเป็นกรมหมื่น
เจษฎาบดินทรเ์ มือ่ ปี พ.ศ. 2356

ภาพ 4 พระบาทสมเด็จพระนงั่ เกล้าเจา้ อยหู่ ัว
ทรงพระปรีชาสามารถมากดา้ นการคา้ กับตา่ งประเทศ
ท่ีมา : https://board.postjung.com/1289516
สบื คน้ เม่ือ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคัญท่ีมีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หน้า  32

พระราชกรณยี กิจสำคญั
ด้านความมั่นคง ในรัชสมัยนี้ไทยได้รับผลกระทบจากรัฐต่างๆ ที่อยู่ใกล้เคียงทางด้านความ

ม่ันคงและผลประโยชน์ของพระราชอาณาจักรแต่พระองค์ทรงมีพระบรมราโชบายอันม่ันคงต่อการ
ป้องกันพระราชอาณาจักรจนข้าศึกพ้นจากดินแดนของไทย และสามารถรักษาผลประโยชน์ของชาติ

เอาไวไ้ ด้ ถึงแม้จะต้องอาศยั กำลังทางทหารในการสนับสนนุ นโยบายป้องกันการรกุ รานของข้าศึกและ
รักษาผลประโยชน์ของชาตเิ อาไว้ก็ตาม

ด้านการค้ากับต่างประเทศ ทรงส่งเสริมการค้าขายกับต่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างย่ิง

การค้ากับจีนมาตั้งแต่เม่ือคร้ังพระองค์ยังทรงดำรงพระยศเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ส่งผลให้
ท้องพระคลังมีรายได้เพ่ิมมากขึ้นจนพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงตรัสล้อเลียนกรม

หม่ืนเจษฎาบดนิ ทร์วา่ เปน็ “เจ้าสัว”
โดยเฉพาะอยา่ งย่งิ การเปิดค้าขายกับมหาอำนาจตะวันตกจะชว่ ยป้องกันความปลอดภัยให้กับ

พระราชอาณาจักรจนพ้นจากการคุกคามของชาติตะวันตกได้ ขณะเดียวกันก็จะเพ่ิมพูนรายได้ให้กับ

ท้องพระคลัง พระองค์จงึ โปรดเกล้าฯ ใหม้ กี ารลงนามในสนธิสญั ญาทางพระราชไมตรแี ละการพาณิชย์
ฉบับแรกกับองั กฤษใน พ.ศ. 2369 หรือเรียกว่า “สนธิสัญญาเบอร์นีย”์ และกับสหรฐั อเมริกาใน พ.ศ.

2376
ดา้ นศิลปวัฒนธรรม ทรงบูรณะปฏิสังขรณพ์ ระปรางคว์ ัดอรณุ ราชวรารามซงึ่ พระบาทสมเด็จ

พระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงบูรณะปฏิสังขรณ์ไว้ แต่ยังไม่แล้วเสร็จ เฉพาะพระปรางองค์กลางที่สูง

และงดงามมากก็ได้ก่อสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลท่ี 3 ทั้งนี้พระปรางค์เดิมที่เป็นของโบราณสูง 8 วา แต่
พระองคไ์ ด้ทรงให้ชา่ งก่อหนุ้ ขน้ึ ใหม่สูง 35 วา นับเป็นพระปรางค์ท่ีสรา้ งไวอ้ ยา่ งงดงามได้สดั สว่ น ยาก

จะหาพระปรางองค์ใดเทยี บได้

ภาพ 5 พระปรางคว์ ัดอรณุ ราชวราราม ซงึ่ รัชกาลท่ี 2 โปรดเกลา้ ฯ ให้สรา้ งข้นึ แตม่ าแลว้ เสร็จในสมัย
รชั กาลท่ี 3

และไดก้ ลายเป็นแหล่งทอ่ งเท่ยี วที่สำคัญของไทยแห่งหนง่ึ ในปัจจุบัน
ทม่ี า : https://www.bagindesign.com/วัดอรณุ ราชวราราม/
สืบค้นเมอื่ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ทีม่ ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  33

นอกจากน้ี พระองคย์ ังไดท้ รงมีรับสั่งให้สร้างเรือสำเภาที่กอ่ ด้วยอิฐเพราะทรงเล็งเห็นว่าภาย
หน้าจะไม่มีการสร้างเรือสำเภาอีกแล้ว โดยวัดท่ีพระองค์ทรงมีรับส่ังให้สร้างเรือสำเภาไว้ได้
พระราชทานนามว่า “วัดยานนาวา” ถือได้ว่าเป็นแหล่งความรู้ในเรื่องประวัติศาสตร์เศรษฐกิจ
ทางดา้ นการคา้ สำเภาของไทยได้เป็นอยา่ งดีแหล่งหนึ่ง

ด้านวรรณกรรม แม้พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวจะเคยทรงพระนิพนธ์งาน
วรรณกรรม เม่ือคร้ังทรงดำรงพระอิสริยะยศเป็นพระเจ้าลูกยาเธอก็ตาม แตเ่ ม่ือข้ึนครองราชยส์ มบัติ
แล้วมีพระราชภาระมาก จึงไม่ได้ทรงพระราชนิพนธ์งานใดอีก งานวรรณกรรมท่ีมีคุณค่าในสมัยของ
พระองค์ เชน่ ลลิ ิตตะเลงพ่าย ปฐมสมโพธิกถา พระองคท์ รงสนับสนุนให้นกั ปราชญร์ าชบัณฑิตชว่ ยกัน
จารึกวรรณคดีสำคญั ไว้บนแผ่นศิลาแล้วตดิ ไว้ตามศาลารายรอบพระอุโบสถพระมหาเจดีย์ วัดพระเชตุ
พนฯ เพอื่ มใิ ห้วิชาเหล่าน้ันสญู หายไปและประชาชนได้อาศยั เปน็ หลกั ในการศกึ ษาความรู้

พระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระวิจารณญาณท่ีกว้างไกล ทรงดำเนิน
นโยบายกับชาติตะวันตกด้วยความรอบคอบดังกระแสพระราชดำรัสที่ว่า “...การศึกสงคราม
ขา้ งยวนข้างพม่ากเ็ หน็ จะไม่มีแลว้ จะมอี ยกู่ แ็ ตข่ ้างพวกฝร่งั ใหร้ ะวงั ให้ดีอยา่ ใหเ้ สียทีแกเ่ ขาได.้ ..”

4. พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจา้ อยู่หัว (ครองราชย์ พ.ศ. 2394 - 2411)
พระราชประวตั ิ
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ไทยรัชกาลที่ 4 แห่งพระ

บรมราชวงศ์จักรี มีพระนามเดิมว่า “สมเด็จเจ้าฟ้ามงกุฎ” เป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระพุทธเลิศ
หล้านภาลัย และสมเด็จพระศรสี ุริเยนทราบรมราชินี เม่ือพระชนมายุครบ 20 พรรษา เสด็จออกผนวช
ตามประเพณี ได้ 13 วัน สมเดจ็ พระราชบิดาก็สวรรคตราชสมบัติตกเป็นของพระบาทสมเด็จพระนั่ง
เกล้าเจ้าอยู่หัวพระเชษฐาต่างพระชนนี สมเด็จเจ้าฟ้ามงกุฎจึงทรงพระผนวชต่อมาเป็นเวลา 27
พรรษา

ภาพ 6 พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั
กษตั รยิ ผ์ ู้นำไทยสูค่ วามทันสมัย
ทมี่ า : https://soulofpeople.com/พระบาทสมเดจ็
พระจอมเกล้/
สืบคน้ เมื่อ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคญั ท่ีมีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หนา้  34

พระราชกรณียกิจสำคัญ
ด้านศาสนา ในระหว่างท่ีสมเด็จเจ้าฟ้ามงกุฎหรือวชิรญาณภิกขุทรงผนวชอยู่น้ัน ทรง

เช่ียวชาญในเร่ืองพระไตรปิฎกจนกระทั่งทรงต้ังธรรมยุตกิ นิกายเพื่อประโยชน์ในทางพระพุทธศาสนา
โดยแกไ้ ขวัตรปฏิบัติของพระสงฆ์ให้สมบูรณ์ทั้งพระธรรมและพระวินัย ซึ่งคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายก็

เจริญรงุ่ เรืองเป็นปกึ แผน่ เคยี งคมู่ ากับมหานกิ ายมาจนถงึ ทุกวนั น้ี
ด้านภาษาและวิทยาการ เม่ือคร้ังยังทรงเป็นพระภิกษุสงฆ์ ศึกษาภาษาลาตนิ กับบาทหลวง

ฝร่ังเศสทรงศึกษาภาษาอังกฤษกับมิชชันนารีอเมริกัน จนกระท่ังสามารถตรัสและเขียนได้ ภายหลัง

เม่ือพระองค์เสด็จข้ึนครองราชสมบัติทรงเป็นพระเจ้าแผ่นดินในทวีปเอเชียพระองค์แรกท่ีทรงใช้
ภาษาอังกฤษได้ดี และความรู้ภาษาอังกฤษน้ีเองเป็นกุญแจเปิดประตูไปสู่ความรู้ในวิชาอื่นๆ ของ

พระองค์ คือ ทรงเริ่มอ่านหนังสือทางด้านวิทยาศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ คำนวณ ดารา
ศาสตร์ และศาสนาต่างๆ เปรียบเทียบ เป็นต้น จนทรงสามารถคำนวณเวลาเกิดสุริยุปราคาได้อย่าง
แม่นยำดังปรากฏท่ีตำบลหว้ากอ จังหวดั ประจวบคีรีขันธ์ เม่ือ พ.ศ. 2411 การท่ีพระองคท์ รงเปิดโลก

ทัศน์ออกไปอย่างกว้างขวาง ได้ส่งผลต่อการศึกษาความรู้วิชาการสมัยใหม่ของบรรดาพระราชโอรส
ของพระองคท์ จี่ ะไดท้ รงศกึ ษาต่อ อนั จะเป็นประโยชนต์ ่อชาติบา้ นเมอื งต่อไป

ภาพ 7 รชั กาลที่ 4 เสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทอดพระเนตร สรุ ยิ ปุ ราคาท่ตี ำบลหวา้ กอ จังหวัด
ประจวบครี ีขนั ธ์ เมอื่ พ.ศ. 2411 ซึง่ สรุ ิยุปราคาได้เกดิ ขน้ึ ตรงตามที่พระองค์ทรงคำนวณไว้

ทีม่ า : https://www.silpa-mag.com/this-day-in-history/article_1610
สืบค้นเม่อื : 25 กรกฎาคม 2562

ดา้ นการต่างประเทศ ทรงทำสนธิสัญญาทางพระราชไมตรีกบั การพาณชิ ยก์ ับประเทศองั กฤษ
เรยี กว่า “สนธิสัญญาเบาวร์ ิง” ใน พ.ศ. 2398 และทำสนธิสัญญาดังกล่าวกับอีกหลายประเทศ ทำให้
ไทยสามารถรักษาอธิปไตยของตนไว้ได้ นอกจากน้ียังทรงส่งเสริมสัมพันธไมตรีกับนานาชาติด้วยการ
สง่ ราชทูตไปประเทศองั กฤษและฝรั่งเศสดว้ ย

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคญั ที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  35

ภาพ 8 ภาพวาดจินตนาการเซอร์ จอหน์ เบาว์รงิ ทตู ขององั กฤษ เข้ามาทำสนธสิ ญั ญากบั ไทย
ในสมยั รชั กาลที่ 4 เมอื่ พ.ศ. 2394

ทม่ี า : https://www.silpa-mag.com/history/article_41054
สืบค้นเมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

ด้านการปรับปรุงประเทศ ทรงเห็นความจำเป็นในการปรับปรุงประเทศให้ทันสมัย โดย
ยกเลิกประเพณีเก่าๆ ท่ีล้าสมัย เพื่อไม่ให้ชาติตะวันตกใชเ้ ป็นข้ออ้างยึดครองดินแดนไทย เช่น ให้ขุน
นางสวมเส้ือเมื่อเข้าเฝ้า อนุญาตให้ราษฎรเข้าเฝ้าได้อย่างใกล้ชิด เป็นต้น นอกจากนี้ พระองค์ทรงนำ
ความรู้ของตะวันตกมาใช้ปรับปรุงบ้านเมือง เช่น ทรงจ้างชาวตะวันตกมาสอนหนังสือและ
ภาษาอังกฤษแกพ่ ระราชโอรสพระราชธิดา ทรงส่งขุนนางไปดูงานยงั ตา่ งประเทศเป็นครั้งแรก เพ่ือนำ
ความรูม้ าพัฒนาบา้ นเมอื ง เปน็ ต้น

พระบรมราโชบายในการเปล่ยี นแปลงใหส้ งั คมไทยก้าวส่คู วามทนั สมัยทีพ่ ระองคท์ รงริเรมิ่ นับ
ได้ว่าเป็นการเตรียมความพร้อมสำหรับการเผชิญ ความท้าทายของการแสวงหาอาณานิค มของ
มหาอำนาจตะวันตกที่กำลังคกุ คามชาตติ ่างๆ ในทวปี เอเชียในขณะน้ัน

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นวีรกษัตริย์ที่มีความคิดก้าวหน้าทันสมัย
ทรงเชี่ยวชาญในวิทยาการตะวันตกและทรงวางรากฐานในการดำเนินนโยบายต่างประเทศและ
การปรบั ปรงุ บา้ นเมืองให้ทันสมัย สง่ ผลใหไ้ ทยรอดพน้ จากการรุกรานของมหาอำนาจตะวันตก

•ชดุ การสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ทม่ี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หน้า  36

5. พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั (ครองราชย์ พ.ศ. 2411 - 2453)
พระราชประวตั ิ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเปน็ พระมหากษัตริย์ไทยรัชกาลท่ี 5 แห่งพระ
บรมราชวงศ์จักรี มีพระนามเดิมว่า “สมเด็จเจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์” เป็นพระราชโอรสของ

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระนางเธอพระองค์เจ้ารำเพยภมราภิรมย์ (ต่อมาคือ
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี) พระองค์เสด็จข้ึนเสวยราชสมบัติใน พ.ศ. 2411 เมื่อทรงมี
พระชนมายเุ พียง 15 พรรษา เนือ่ งจากทรงมพี ระชนมายยุ งั ไม่บรรลนุ ิติภาวะ จึงต้องมีผู้สำเรจ็ ราชการ

แทนพระองค์ จนเมอ่ื พระองค์มีพระชนมายุบรรลนุ ติ ิภาวะแล้วใน พ.ศ. 2416 จึงทรงมีพระราชอำนาจ
ในฐานะพระมหากษตั ริยโ์ ดยสมบรู ณ์

ภาพ 9 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระปิยมหาราชของปวงชนชาวไทย
ท่มี า : https://sites.google.com/site/
570810366boonruan/home/prawati-ksatriy-
mharach-khxng-thi/phrabath-smdec-phra-
culcxmkela-cea-xyu-haw
สบื คน้ เมื่อ : 25 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณยี กิจสำคญั
ในรัชสมยั ของพระองค์ไทยต้องเผชิญกับการคุกคามของประเทศมหาอำนาจตะวันตกท่ีกำลัง
แสวงหาอาณานิคม ซ่ึงมีแสนยานุภาพที่เข้มแข็งและขยายอำนาจเข้ามาครอบงำดินแดนต่างๆ ท่ีอยู่
รอบประเทศไทยและใกลจ้ ะถึงดนิ แดนของไทยโดยเร็วด้วย ดังนนั้ ถ้าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยหู่ ัวไม่ทรงมพี ระปรชี าสามารถรู้เท่าทันอบุ ายของมหาอำนาจตะวันตก และไม่ทรงมีพระบรมรา
โชบายทางด้านการต่างประเทศท่ีสุขุมคัมภีร์ภาพแล้ว ประเทศไทยก็คงจะไม่พ้นจากการเป็นอาณา
นิคมของชาตติ ะวันตกไปไดอ้ ยา่ งแน่นอน
ด้านการต่างประเทศ การที่ไทยสามารถดำรงรักษาเอกราชของชาติเอาไว้ได้ท่ามกลาง
อทิ ธิพลของมหาอำนาจตะวันตกท่กี ำลังล่าอานานิคมขณะนน้ั ได้ เป็นเพราะพระบาทสมเดจ็ พระจอม
เกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระบรมราโชบายต่อประเทศมหาอำนาจตะวันตกในลักษณะของการผ่อนสั้น
ผ่อนยาว เจรจาต่อรอง แสวงหาพันธมิตรเพื่อเอาไว้ถ่วงดุลอำนาจกับมหาอำนาจ ทรงมีพระบรมรา
โชบ าย เสีย สล ะ ดิ น แ ดน ส่ ว น น้ อ ยเพ่ื อ รัก ษ าดิ น แด น ส่ ว น ให ญ่ เอาไ ว้ ให้ พ้ น จ าก ก าร ค ร อบ ง ำข อ ง
มหาอำนาจตะวนั ตก จนกระทั่งองั กฤษและฝรั่งเศสไม่สามารถยึดเอาประเทศไทยเป็นอาณานิคมของ
ตนได้ จนเป็นท่ีกล่าวขวัญของนานาประเทศท่ีประเทศไทยในสมัยรัชกาลที่ 5 สามารถรักษาเอกราช
เอาไว้ได้ ทง้ั นีเ้ พราะพระปรชี าสามารถ รวมทั้งพระบรมราโชบายอันชาญฉลาดของพระองค์โดยแท้

•ชดุ การสอนด้วยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  37

ภาพ 10 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั
ทรง ฉายพระรปู รว่ มกบั ซารน์ โิ คลสั ท่ี 2 แหง่ รัสเซีย
เมือ่ คราวเสด็จประพาสยโุ รป ที่ ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2440
ท่มี า : https://th.wikipedia.org/wiki/การเสดจ็
ประพาสยโุ รปของพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยหู่ ัว
สืบค้นเมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

ด้านการปฏิรปู ประเทศ ทรงปฏิรปู การบรหิ ารราชการแผ่นดนิ ใหท้ นั สมยั อยา่ งทีไ่ ม่เคยเปน็ มา
ก่อนนับตั้งแตก่ ารปฏิรูปการปกครองในสมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเป็นต้นมาและเป็นรากฐานท่ี
สำคัญสำหรับการปกครองบ้านเมืองในระยะหลังต่อมา การปฏิรูปการปกครองของพระองค์สามารถ
นำประเทศให้รอดพน้ จากการครอบครองของมหาอำนาจตะวันตกในยคุ ล่าอาณานิคมไปได้

ภาพ 11 หุ่นขี้ผ้ึงแสดงการเลิกทาส ซึง่ เป็นพระราชกรณยี กิจที่สำคญั อย่างยิง่ ของ
พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้าเจา้ อย่หู วั
ทมี่ า : https://guru.sanook.com/28057/
สบื ค้นเมอื่ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชดุ การสอนด้วยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บคุ คลสำคัญที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หน้า  38

นอกจากน้ีทรงมีพระบรมราโชบายในการยกเลิกระบบไพร่และทาสที่เคยมีมาช้านานใน
สังคมไทย ทำให้คนไทยทุกคนมีความเป็นอิสระแก่ตนเอง โดยที่ไม่เกิดความขัดแย้งอย่างรุนแรงใน
สังคมไทย นับได้วา่ พระองคท์ รงเปลี่ยนแปลงระบบสังคมให้เขา้ สคู่ วามทันสมัยโดยวิธกี ารทส่ี ุขุมคมั ภรี ์
ภาพ ทำให้สังคมไทยมีความเจริญกา้ วหนา้ อย่างต่อเน่ืองมาจนถึงปจั จุบนั ท้ังนีเ้ ป็นเพราะพระองค์ทรง
ใช้วธิ ีการค่อยเป็นคอ่ ยไปอยา่ งเป็นข้นั ตอน

อย่างไรก็ตาม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นความสำคัญของการพฒั นา
คน ดังน้ันพระองค์จึงได้ทรงปฏิรูปการศึกษาเพื่อให้คนไทยได้มีการศึกษาแบบทันสมัย เพ่ือให้
ประชาชนมีสตปิ ญั ญาสำหรับเลย้ี งตนเองและเป็นกำลงั ของชาตติ ่อไปในอนาคต

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงพระบรมราโชบายที่สำคัญของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
บางส่วนทีม่ ีส่วนผลักดันให้ไทยรอดพ้นจากการเป็นอาณานิคมของชาติตะวันตก ขณะเดียวกันก็ทำให้
สังคมไทยมีความเจริญก้าวหน้าทัดเทียมกับนานาอารยประเทศ นับได้ว่าพระองค์ทรงมีพระมหา
กรุณาธิคุณต่อปวงชนชาวไทย และใน พ.ศ. 2544 องค์การยูเนสโกได้ถวายพระเกียรติพระองค์ใน
ฐานะบุคคลสำคัญของโลก 6 สาขา ได้แก่ มนุษยวิทยา การพัฒนาประเทศชาติ สังคมวัฒนธรรม
การศึกษา และการสื่อสารมวลชน

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานแห่ง
ความเจริญก้าวหน้าของชาติไทยในทุกด้าน และทำให้ไทยรอดพ้นจากการเป็นอาณานิคมของ
มหาอำนาจตะวนั ตก ด้วยเหตนุ ีป้ วงประชาราษฎจ์ งึ ถวายพระราชสมญั ญาว่า “พระปยิ มหาราช”

6. พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อย่หู วั (ครองราชย์ พ.ศ. 2453 - 2468)
พระราชประวตั ิ
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ไทยรัชกาลที่ 6 แห่งพระ
บรมราชวงศ์จักรี มีพระนามเดิมว่า “สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ” เป็นพระราชโอรสของ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอัครราชเทวี
(ตอ่ มาคือ สมเด็จพระศรพี ัชรินทรา บรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พระพนั ปีหลวง) ทรงไดร้ ับการ
สถาปนาเป็นสมเด็จเจา้ ฟ้ามหาวชิราวุธ กรมขุนเทพทวาราวดีเมื่อ พ.ศ. 2431

ภาพ 12 พระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกลา้ เจ้าอยู่หัว
พระมหาธรี ราชเจ้าของไทย
ทม่ี า : https://sites.google.com/site/
kingofthailand10/home/phrabath-smdec-
phramngkudkela-cea-xyu-haw-rachkal-thi-6
สืบคน้ เมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  39

พระราชกรณยี กิจสำคัญ
ด้านการศึกษา สืบเน่ืองในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้ทรงริเร่ิมพระบรมราโชบายในการปฏิรูป

การศึกษาของชาติให้ทันสมัย อันเป็นรากฐานการพัฒนากำลังคนให้มีสติปัญญารู้เท่าทันกับการ
เปลี่ยนแปลงของโลก ดังนั้นเมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จข้ึนของราชสมบัติแล้ว

พระองค์จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้มีการตราพระราชบัญญัติประถมศึกษา พ.ศ. 2464 อันเป็นการ
กำหนดให้คนไทยทุกคนท่ีมีอายุถึงเกณฑ์จะต้องเข้าเรยี นในระดับประถมศึกษาครบ 4 ปี ตามกำหนด
ระยะเวลา

นอกจากน้ี เม่ือ พ.ศ. 2459 พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้จัดต้ังจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยอันเป็น
การศึกษาในระดับอุดมศึกษา ทรงยอมเสียสละที่ดินของพระคลังข้างท่ีเพ่ือจัดต้ังจุฬาลงกรณ์

มหาวิทยาลัย ซ่ึงมหาวิทยาลัยแห่งน้ีได้กลายเป็นแหล่งสร้างสรรค์สิ่งที่สำคัญทางด้านสติปัญญาและ
วทิ ยาการที่ทันสมัย อนั เปน็ ประโยชนต์ ่อสงั คมไทยและประเทศชาติมาจนทกุ วันน้ี

ขณะเดียวกันพระองค์ยังทรงต้ังสถาบันการศึกษาท่ีสำคัญอ่ืนๆ อีก เช่น โรงเรียนมหาดเล็ก

หลวง (ภายหลังรัชสมัยของพระองค์ได้เปล่ียนนามมาเป็นโรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัยซึ่งเป็นโรงเรียน
ประจำตามแบบพับลิคสคูณ (Public School) ของอังกฤษ ซึ่งจะได้เป็นแบบอย่างแก่โรงเรียน

ภายในประเทศต่อไป โรงเรียนเพาะชา่ ง และโรงเรยี นฝกึ หดั ครสู ตรี เป็นตน้ พระราชกรณยี กจิ ทางดา้ น
การศกึ ษาของพระองค์ไดม้ ีส่วนสำคญั ในการสรา้ งสรรค์ประเทศชาติใหเ้ จริญกา้ วหน้า

ภาพ 13 โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลยั (หรอื เดมิ คือ โรงเรยี นมหาดเล็กหลวง) ซง่ึ รชั กาลที่ 7 โปรดเกล้าฯ
ใหส้ ถาปนาขนึ้ เม่อื พ.ศ. 2453 แทนการสร้างวดั ประจำรชั กาล

ท่ีมา : https://asaconservationaward.com/index.php/2016-06-13-15-21-44/building-
2525/22-vajiravudh-college
สบื คน้ เม่ือ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  40

ด้านการเมอื งการปกครอง ทรงรเิ รม่ิ การปกครองแบบประชาธปิ ไตย ถึงแม้ว่าจะไมไ่ ดเ้ ป็นรูป
แบบอย่างชดั เจนในการปกครองพระราชอาณาจกั รแต่กแ็ สดงให้เห็นถึงพระราชดำริทางการเมืองของ

พระองค์ในลักษณะสร้างสรรค์ สืบเน่ืองจากพระองค์ทรงได้รับการศึกษาจากประเทศอังกฤษซึ่งเป็น
ต้นแบบของการเมอื งการปกครองในระบอบประชาธปิ ไตย

ดังนั้น ภายหลังจากที่พระองค์เสด็จข้ึนครองราชย์สมบัติแล้วจึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเมือง
จำลองประชาธิปไตยขนาดใหญ่เรียกว่า “ดุสิตธานี” ในสวนหลังพระท่ีน่ังในบริเวณวังพญาไท เพื่อ
ทดลองให้มกี ารดำเนินกิจกรรมการเมืองตามระบอบประชาธิปไตย มีการออกหนังสือพิมพ์รายวัน คือ

“ดุสติ สมัย” หรอื นิตยสารรายสปั ดาห์ คือ “ดุสติ สมิต” นับไดว้ ่าเป็นการฝกึ ให้บรรดาขา้ ราชบริพารได้
เรียนรู้และทดลองการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองในระบบประชาธิปไตยอันจะเป็นประโยชน์ต่อ

ประเทศชาตใิ นเวลาตอ่ มา

ภาพ 14 ดสุ ติ ธานี เมอื งจำลองประชาธปิ ไตยที่รชั กาลที่ โปรดเกล้าฯ ใหส้ รา้ งข้ึนเพอ่ื ทดลองเกยี่ วกับ
การปกครองตนเอง

ท่ีมา : https://readthecloud.co/dusit-thani-miniature-city-king-rama-vi/
สืบค้นเมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

ด้านการต่างประเทศ ทรงดำเนินพระบรมราโชบายด้านการต่างประเทศจนเกิดผลดีต่อ
ประเทศชาติเปน็ อยา่ งมากในเวลาต่อมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระหวา่ งสงครามโลกคร้ังที่ 1 เม่ือ พ.ศ.
2457 ในระยะแรกทีเ่ กิดสงครามโลก พระองค์ทรงประกาศใหป้ ระเทศไทยเปน็ กลาง แต่ตอ่ มาทรงเห็น
ว่าประเทศฝ่ายพันธมิตรอันประกอบด้วย สหรัฐอเมริกา อังกฤษ และฝรั่งเศสจะเป็นฝ่ายมีชัยชนะ
พระองค์จึงทรงประกาศสงครามกับเยอรมนี ออสเตรีย-ฮังการี ผลปรากฏว่า เยอรมนีและออสเตรีย-
ฮังการีเปน็ ฝา่ ยพา่ ยแพ้ ผลจากการดำเนินพระบรมราโชบายของพระองค์ในครั้งน้ัน ทำใหไ้ ทยมีโอกาส
ได้ปรับปรุงสนธิสัญญากับมหาอำนาจตะวันตกและได้รับการรับรองจากนานาประเทศให้เป็นสมาชิก
ขององค์การสันนบิ าตชาติอีกดว้ ย นบั ได้วา่ เปน็ ประโยชน์และเกยี รติภูมขิ องประเทศไทยเปน็ อย่างย่ิง

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญทมี่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  41

ภาพ 15 รชั กาลที่ 7 ทรงตรวจแถวกองทหารอาสาท่ีเดนิ ทางกลับมาจากสงครามโลกคร้ังท่ี 1
บรเิ วณพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท

ท่ีมา : http://www.thaiheritage.net/king/rama6/rama6_defence.htm
สืบค้นเมื่อ : 25 กรกฎาคม 2562

ดา้ นภาษาและวรรณกรรม ทรงพระราชนิพนธ์วรรณกรรมตา่ งๆ ไว้มากมาย ทงั้ ประเภทร้อย
แก้วที่เป็นบทความ บทละคร สารคดี นิทาน ฯลฯ และประเภทที่เป็นโคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน ฯลฯ
โดยพระองค์ได้ทรงใช้พระนามแฝงสำหรับพระราชนิพนธ์หลายหลายชื่อ เช่น วชิราวุธ อัศวพาหุ
สคุ รีพ พนั แหลม ศรีอยธุ ยา เปน็ ต้น

สำหรับพระราชนิพนธ์ท่ีพระองค์ทรงประพันธ์นั้นมีท้ังทรงพระราชนิพนธ์ข้ึนเอง และมีบาง
เร่ืองพระองค์ก็ทรงแปลจากภาษาต่างประเทศ และพระราชนิพนธ์ต่างๆ ของพระองค์นับว่ามี
ความสำคัญต่อภาษาและวรรณกรรมของชาติไทยเป็นอย่างย่ิง จึงมีการเทดิ พระเกียรติให้พระองคท์ รง
เป็น “พระมหาธีรราชเจ้า” นอกจากนี้ องค์การยูเนสโกได้ยกย่องความเป็นปราชญ์ของพระองค์ โดย
ถวายพระนามว่า King Vajiravudh, Thailand’s Prolifer Writer หรือพระบาทสมเด็จพระมงกุฏ
เกลา้ เจา้ อยู่หวั ผทู้ รงมีบทพระราชนิพนธม์ ากมายของเมอื งไทย

ภาพ 16 ตัวอย่างบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกลา้ เจ้าอย่หู ัว
ท่ีมา : https://www.rimkhobfabooks.com/974-
406-728-4
สบื ค้นเม่อื : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาติไทย หนา้  42

ภาพ 17 ตวั อยา่ งบทพระราชนิพนธใ์ นพระบาทสมเดจ็
พระมงกฎุ เกล้าเจา้ อย่หู วั
ท่ีมา : https://www.rimkhobfabooks.com/974-
406-727-6
สบื ค้นเมื่อ : 25 กรกฎาคม 2562

ด้านการส่งเสริมความรักชาติ ทรงสร้างเกียรติภูมิของชาติให้มีความทัดเทียมกับ
อารยประเทศ และมีคุณประโยชน์ต่อประเทศชาติจนถึงทุกวันนี้ เช่น พระองค์ทรงมีพระบรมราช
โองการโปรดเกล้าฯ ให้ถือเอาวนั ที่ 6 เมษายน ซ่ึงเรียกว่า “วันจักรี” เป็นวันชาติของไทยโปรดเกล้าฯ
ใหป้ ระดษิ ฐ์ธงชาตไิ ทยใหม่ธงรูปช้างซ่ึงใช้กันมาแตเ่ ดมิ พระราชทานชือ่ วา่ “ธงไตรรงค์” ประกอบด้วย
สีแดง สีขาว และสีนำ้ เงนิ อนั หมายถงึ ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตรยิ ต์ ามลำดับ ซ่ึงใชเ้ รือ่ ยมาจนถึง
ปัจจบุ ัน โปรดเกล้าฯ ใหต้ ราพระราชบญั ญัตินามสกุล เพอ่ื เปน็ หลกั การสืบเชื้อสายตอ่ เนอ่ื งกันทางบิดา
ผู้ ใ ห้ ก ำ เนิ ด ซ่ึ ง น อ ก จ า ก แ ส ด ง ให้ เห็ น ถึ ง ค ว า ม เป็ น ช า ติ ท่ี มี อ า ร ย ธ ร ร ม แ ล้ ว
ยงั เป็นการสรา้ งความรักความสามัคคใี นเครอื ญาติ ทรงจัดตง้ั กองเสือปา่ เสนารักษาพระองคแ์ ละฝกึ หัด
ใหเ้ ยาวชนไดเ้ ป็น “ลกู เสอื ” เพอื่ จะไดท้ ำประโยชน์ให้กับสังคมและประเทศชาติ อีกทั้งโปรดเกล้าฯ ให้
จัดต้ังสถานปาสเตอร์ (Pasteur Institue) ข้ึนเพื่อทำเซรุ่มฉีดแก้โรคพิษสุนัขบ้า รวมท้ังจัดตั้ง
“สถานเสาวภา” เพือ่ รกั ษาผูท้ ถี่ กู งกู ัดอกี ดว้ ย นับเปน็ คณุ ประโยชน์ตอ่ สงั คมไทยมาจนถงึ ปัจจุบนั

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีบทบาทสำคัญในการสร้างสัญชาติไทย
ด้วยการทำให้คนไทยมีความตื่นตัวในเร่ืองชาตินิยม ทรงนำประเทศเข้าสู่สังคมโลก ทำให้ไทยมี
ฐานะเทียบเท่ากับนานาชาติทรงมีพระปรชี าสามารถทางด้านวรรณกรรมจนได้รับการถวายพระ
ราชสมัญญาว่า “พระมหาธีรราชเจา้ ”

•ชดุ การสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  43

7. พระบาทสมเด็จพระพระปกเกลา้ เจ้าอยหู่ วั (ครองราชย์ พ.ศ. 2468 - 2477)
พระราชประวัติ

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หวั ทรงเปน็ พระมหากษัตริยไ์ ทยลำดบั ที่ 7 แหง่ พระบรม
ราชวงศ์จักรี มีพระนามเดิมว่า “สมเด็จเจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์” เป็นพระราชโอรสพระองค์

สุดท้ายของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระ
อคั รราชเทวี

ภาพ 18 พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจ้าอยหู่ วั
กษัตรยิ ์ผทู้ รงสละพระราชอำนาจเพ่อื ปวงชนชาวไทย
ทีม่ า : https://www.moph.go.th/index.php/
about/cause
สบื คน้ เมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณยี กิจสำคัญ
ด้าน การเมืองการป กครอง เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบ
สมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปสู่ระบอบประชาธิปไตยท่ีมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขภายใต้รัฐธรรมนูญ
โดยคณะราษฎรในวันท่ี 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 นั้นพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง
ยอมรับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวด้วยความเต็มพระทัยโดยมิได้ใช้พระราชอำนาจของพระองค์ท่ีมีอยู่
ขัดขวางแต่อย่างใด ที่เป็นเช่นนี้เพราะพระองค์ไม่ต้องการให้เกิดการสูญเสียเลือดเน้ือของประชาชน
ชาวไทย นอกจากน้ี พระองคย์ ังทรงมีพระราชประสงค์ที่จะพระราชทานรฐั ธรรมนูญใหแ้ ก่ปวงชนชาว
ไทยอยู่ก่อนแล้ว จึงโปรดเกล้าฯ ให้มีการร่างรัฐธรรมนูญและเตรียมการประกาศใช้เมื่อถึงเวลาอัน
สมควรมาก่อนหน้าท่ีคณะราษฎรจะยึดอำนาจ ดงั นัน้ เม่ือคณะราษฎรจะขอพระราชทานรฐั ธรรมนูญ
พระองคจ์ ึงไมไ่ ด้ทรงขัดขวาง แสดงให้เห็นถึงการเสียสละพระราชอำนาจที่มีความเป็นประชาธิปไตย
ของประชาชนชาวไทยอย่างแทจ้ รงิ
ถึงแม้ว่าคณะราษฎรได้เปลี่ยนแปลงการปกครอง ใน พ.ศ. 2475 แล้ว และพระองค์ได้
พระราชทานรัฐธรรมนูญอย่างเต็มพระทัยแล้วก็ตาม แตพ่ ระองค์กย็ ังทรงติดตามการดำเนินงานของ
รัฐบาลในระยะหลังการเปลยี่ นแปลงการปกครอง เพอื่ ให้อำนาจอธปิ ไตยเป็นของปวงชนชาวไทยอยา่ ง
แท้จริง โดยได้ทรงเรียกรอ้ งให้รัฐบาลปฏิบตั ิตามรัฐธรรมนูญ แต่เมอ่ื พระองคไ์ ม่ได้รบั การตอบสนองจึง
ไดท้ รงประกาศสละราชสมบัติเมื่อวนั ที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 โดยมพี ระราชหัตถเลขาถึงคณะรัฐบาล
มีความสำคัญตอนหนึ่งว่า “...ข้าพเจ้ามีความเต็มใจที่จะสละอำนาจอันเป็นของข้าพเจ้าอยู่แต่เดิม
ให้แก่ราษฎรโดยท่ัวไป แต่ข้าพเจ้าไม่ยินยอมยกอำนาจท้ังหลายของข้าพเจ้าให้แก่ผู้ใด คณะใด
โดยเฉพาะเพือ่ ใช้อำนาจนัน้ โดยสทิ ธิขาดและโดยไมฟ่ งั เสียงอันแทจ้ ริงของประชาราษฎร...”

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  44

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐาน
ประชาธิปไตย ทรงใช้พระปรีชาชาญในการแก้ไขปัญหาต่างๆ ของประเทศและปัญหาเศรษฐกิจ
ตกตำ่ ทัว่ โลก โดยทรงยดึ ประโยชน์สขุ ของราษฎรเปน็ ท่ตี ้งั

8. พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรมหาอานันทมหดิ ล (ครองราชย์ พ.ศ. 2477 – 2489)
พระราชประวัติ
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ไทยลำดับท่ี 8

แห่งพระบรมราชวงศ์จักรี มีพระนามเดิมว่า “พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดล” เป็น
พระโอรสองคแ์ รกของสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ (สมเดจ็ พระมหิตลาธิ
เบศร อดุลย์ยาเดชวกิ รมพระบรมราชนนก) และหม่อมสังวาล มหดิ ล ณ อยธุ ยา (สมเด็จพระศรีนคริน
ทราบรมราชชนนี) เสด็จข้ึนเสวยราชสมบัติขณะทรงมีพระชนมายุ 9 พรรษา จึงต้องมีคณะผู้สำเร็จ
ราชการแทนพระองค์

ภาพ 19 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันท
มหดิ ล ยุวกษตั ริย์อันเปน็ ท่ีรกั ย่ิงของปวงชนชาวไทย
ที่มา : https://worldscoutblog.wordpress.com/
พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทร/
สืบคน้ เมือ่ : 25 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณยี กิจสำคัญ
การเสด็จนิวตั พระนครครัง้ แรก (พ.ศ. 2481 – 2482) พระองคไ์ ด้ปฏิบัติพระราชกรณียกิจที่
สำคัญหลายครั้ง เชน่ เสดจ็ พระราชดำเนินไปพระราชทานธงประจำกองลูกเสือและทอดพระเนตรการ
แข่งขันกรีฑาและวิชาลูกเสือ ณ กรีฑาสถานแห่งชาติ นอกจากนี้ยังได้พระราชทานทุนทรัพย์แก่
โรงพยาบาลและสถานศึกษาต่างๆ อีกด้วย จากนั้นพระองค์ได้เสด็จกลับไปศึกษาต่อที่เมืองโลซาน
ประเทศสวติ เซอรแ์ ลนด์
การเสด็จนิวัตพระนครคร้ังท่ี 2 (พ.ศ. 2488 – 2489) พระองค์ทรงเจริญพระชนมพรรษา
ครบ 20 พรรษาบริบูรณ์ ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจที่สำคัญ เช่น ทรงตรวจพลสวนสนามของ
กองทัพพันธมิตรพร้อมกับลอร์ด หลุยส์ เมานต์แบตเทน ผู้บัญชาการทหารฝ่ายพันธมิตรในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ท่ีท้องสนามหลวงและถนนราชดำเนนิ นับเป็นความสำคญั ยิ่งต่อเกยี รตภิ ูมิของไทย

•ชดุ การสอนดว้ ยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ท่มี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  45

เนื่องจากเป็นการแสดงให้เห็นวา่ ประเทศไทยยังคงมีอำนาจอธิปไตยโดยสมบูรณ์ มไิ ด้ตกอยู่ใต้อำนาจ
ของชาติอืน่ นอกจากนย้ี ังเสดจ็ ประพาสสำเพ็ง รวมทง้ั เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเย่ียมเยียนราษฎรใน
จังหวัดใกลเ้ คยี งและภายในเขตพระนคร เปน็ ตน้

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลโดนทรงเป็นยุวกษัตริย์ที่มีพระราช
จริยวัตรซึ่งถือเป็นแบบอย่างที่ดีแก่เยาวชนทั้งหลาย ทรงมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่และ
ทรงเอาพระราชหฤทัยใส่ในทกุ ข์สุขความเป็นอยู่ของราษฎรอย่างใกล้ชดิ โดยไม่ถือพระองค์

9. พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
(ครองราชย์ พ.ศ. 2489 – 2559)

พระราชประวตั ิ
พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงมีพระนามเดิมว่า
“พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภมู ิพลอดุลยเดช” ทรงเป็นพระโอรสของสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช
กรมหลวงสงขลานครินทร์ (สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชนก) และหม่อม
สังวาล มหิดล ณ อยธุ ยา (สมเด็จพระศรี-นครินทราบรมราชชนนี) พระองค์เสด็จข้ึนครองราชสมบัติ
ขณะทีท่ รงมีพระชนมพรรษาเพียง 18 พรรษา 6 เดือน 4 วัน แต่เนื่องจากยังต้องทรงศึกษาต่อ ดังน้ัน
พระองค์จงึ ตอ้ งเสดจ็ กลับไปทรงศึกษาตอ่ ท่ีประเทศสวิตเซอรแ์ ลนด์ เมอ่ื วนั ที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2489

ภาพ 20 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร
มหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร
พระมหากษตั ริย์ผูท้ รงท่มุ เทพระวรกายเพ่อื ประโยชน์
สุขของประชาราษฎร์
ทีม่ า : https://www.sorbdee.net/form_show_al
lnews.php?idsara=1870
สืบคน้ เมือ่ : 25 กรกฎาคม 2562

พระราชกรณียกิจสำคัญ
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จ
นิวัตพระนครเมื่อวันท่ี 24 มีนาคม พ.ศ. 2493 ต่อมาได้มีพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเป็นพระเจ้า
แผ่นดินโดยสมบูรณ์ เม่ือวนั ท่ี 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ในพระราชพิธีดังกลา่ วพระองค์ทรงมีพระปฐม
บรมราชโองการว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม” พระองค์
ได้ทรงปฏิบตั พิ ระราชกรณียกิจท่ีสำคัญๆ เพ่ือประโยชน์แก่พสกนิกรของพระองค์อย่างมากมาย ซ่ึงใน
ทีน่ ้ีจะขอยกมาเพียงบางตวั อยา่ ง

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกับเทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ท่ี 1 บุคคลสำคัญทม่ี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หนา้  46

ภาพ 21 พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกพระบาทสมเด็จ
พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู ิพลอดลุ ยเดชมหาราช
บรมนาถบพิตร
เมือ่ วนั ที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493
ทม่ี า : https://th.wikipedia.org/wiki/พระราชพธิ ี
บรมราชาภิเษก_พทุ ธศกั ราช_2493
สืบค้นเมื่อ : 25 กรกฎาคม 2562

ด้านการศึกษา ทรงเห็นความสำคัญของการศึกษาที่จะทำให้เกิดการพัฒนาประชาชนชาว
ไทยใหเ้ ปน็ ผู้มีความรู้ ความคิด ความประพฤติ และคณุ ธรรมสำหรบั พัฒนาประเทศชาติ จึงได้ส่งเสริม
และพระราชทานเกื้อหนุนทางด้านการศึกษาท้ังในระบบและนอกระบบโรงเรียน ตั้งแต่ระดับ
ประถมศกึ ษาไปจนถงึ ระดบั อุดมศึกษา นอกจากน้ี พระองคท์ รงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ใหต้ ง้ั “ทนุ ภมู ิ
พล” ข้ึนเพ่ือพระราชทานแก่ผู้มีผลการเรียนดีแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์ โปรดเกล้าฯ ให้ฟื้นฟู
พระราชทานทุนเลา่ เรยี นหลวงคงิ สกอลาชิป (King’s Scholarship) ขึ้นมาใหม่ และพระราชทานพระ
ราชทรัพย์ส่วนพระองค์ก่อต้ัง “ทุนอานันทมหิดล” เพื่อสนับสนุนให้ผู้ที่มีความสามารถทางวิชาการ
ยอดเย่ียมและมคี ุณธรรมสูงไดม้ โี อกาสศกึ ษาต่อไป

ภาพ 22 พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองคก์ อ่ ตง้ั “ทุนอานันทมหิดล”
ทม่ี า : https://sites.google.com/site/rcnahngsawngkhm41/rachkal-thi9-1/5-phra-rach-

krniykic-khorngkar-thun-mulnithi-xa-nanth-mhidl
สบื ค้นเมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคญั ทีม่ ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาตไิ ทย หน้า  47

ด้านศลิ ปวัฒนะธรรม ทรงส่งเสรมิ สนับสนุนศิลปวัฒนธรรมทกุ แขนงรวมทั้งภาษาไทยอันเป็น
ภาษาประจำชาติ ทรงมีรับสั่งเตือนสติอยู่เสมอให้คนไทยช่วยกันอนุรักษ์ฟ้ืนฟูจารีตประเพณีและ

วัฒนธรรมอนั ดีงามของชาติ ทรงฟื้นฟูวัฒนธรรมไทยให้ดำรงอยู่ต่อไป เช่น ทรงฟ้ืนฟูพระราชพิธีจรด
พระนังคัลแรกนาขวัญเพ่ือบำรุงขวัญและกำลังใจแก่เกษตรกรไทยซึ่งเป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ

ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีเสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราทางชลมารคเพ่ือถวายผา้ พระกฐิน
แก่พระอารามหลวง และทรงฟ้ืนฟพู ระราชพิธีเสด็จพระราชดำเนินทางสถลมารคอีกด้วย นับเป็นการ
ส่งเสรมิ และฟ้ืนฟูศลิ ปวัฒนธรรมไทยทีส่ ำคัญของไทยมิให้สูญส้นิ ไป

ภาพ 23 พระราชพิธีจรดพระนังคลั แรก
นาขวัญ
ทม่ี า :https://www.khaosod.co.th/br
eaking-news/news_4092213
สบื ค้นเมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

ด้านศาสนา ทรงยึดมนั่ ในทศพิธราชธรรมอย่างเคร่งครดั จนเป็นทปี่ ระจักษ์ชัดแก่ปวงชนชาว
ไทย ทรงผนวชในบวรพุทธศาสนาและทรงเป็นอัครศาสนูปถัมภกของพระพุทธศาสนาอีกด้วย
พระองค์ได้เสด็จพระราชดำเนินไปบำเพ็ญพระราชกุศลในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาอย่าง
สม่ำเสมอ นอกจากนี้พระองค์ยังทรงมีพระราชูปถัมภ์ศาสนาอื่นๆ ในประเทศไทย เสด็จพระราช
ดำเนินไปเยี่ยมเยียนราษฎรที่นับถือศาสนาอื่นๆ และทรงพระราชทานทรัพย์บำรุงศาสนสถานของ
ศาสนาตา่ งๆ อยา่ งทัว่ ถึง

ภาพ 24 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู ิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร
ทรงเป็นอัครศาสนูปถัมภกของพระพทุ ธศาสนา รวมทั้งทรงมีพระราชูปถมั ภ์ ศาสนาอนื่ ๆ
ทมี่ า : https://www.matichon.co.th/education/news_712901
สืบคน้ เมือ่ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนดว้ ยการจัดการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนคิ แผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บุคคลสำคัญท่มี ีบทบาทในการสร้างสรรค์ชาติไทย หนา้  48

ดา้ นการสง่ เสริมคณุ ภาพชวี ติ ของประชาชน พระองค์ทรงมพี ระราชหฤทยั มุ่งม่นั ที่จะพฒั นา
ความเป็นอยขู่ องราษฎร ด้วยเหตุน้ีจึงไดเ้ กิดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริขึ้นจำนวนมากและ
ครอบคลมุ การพัฒนาในด้านต่างๆ ซึ่งลว้ นมจี ุดมงุ่ หมายเพือ่ ให้ราษฎรมีความผาสกุ อยา่ งแท้จริง

โครงการอันเน่ืองมาจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช
บรมนาถบพิตรท่ีนับเป็นโครงการพัฒนาชนบทโครงการแรกเกิดข้ึนเมื่อ พ.ศ. 2495 ที่บ้านห้วยมงคล
ตำบลหินเหลก็ ไฟ อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบครี ขี นั ธ์ พระองคไ์ ด้โปรดเกล้าฯ ใหต้ ดั “ถนนสายหว้ ย
มงคล” ออกสตู่ ลาดหัวหินเพ่ือให้เกษตรกรได้มถี นนเพอื่ นำผลิตผลเกษตรออกไปสู่ตลาด ถนนสายน้ีถือ
เป็น “ถนนมงคลสาย” สายแรกเริ่มเปลี่ยนเส้นทางบำบัดทุกข์บำรุงสขุ แก่อาณาประชาราษฎร์ที่ทอด
ไปสู่ “โครงการอนั เนือ่ งมาจากพระราชดำริ” อื่นๆ ทั่วทุกภูมภิ าคในเวลาต่อมา

นับต้ังแต่เริ่มแรกจนถึงปัจจุบันมีโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริมากกว่า 4,000
โครงการในหลายสาขา ที่อยู่ในความรับผิดชอบของสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงาน
โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) จำนวนกว่า 1,500 โครงการ แยกเป็น
ประเภทตา่ งๆ ดงั น้ี

1. โครงการด้านการเกษตร จะเป็นงานเกี่ยวกับการศึกษาค้นคว้า ทดลอง วิจัยหาพันธ์พืช
พนั ธ์สัตว์ต่างๆ ท่ีเหมาะสมกับสภาพพน้ื ที่น้ันๆ ซ่ึงส่วนใหญ่ดำเนนิ การอยู่ในศูนย์ศึกษาการพัฒนาอัน
เนื่องมาจากพระราชดำริ และนำผลสำเร็จจากการศึกษาทดลองไปถ่ายทอดสู่ประชาชนด้วยการ
ฝึกอบรมให้เกษตรกรมีความรู้ในวิชาการเกษตรแผนใหม่ นอกจากนั้นยังประกอบด้วยโครงการเพื่อ
การส่งเสริมการเกษตร เช่น โครงการส่งเสริมการปลูกข้าวและทำนาข้ันบันได อำเภอสุคิริน จังหวัด
นราธิวาส โครงการพัฒนาพืน้ ที่บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดสระบุรี
โครงการสาธิตทฤษฎีใหม่ บ้านดอนสามัคคี อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ โครงการช่างหัวมันตาม
พระราชดำริ อำเภอท่ายาง จงั หวัดเพชรบรุ ี เปน็ ตน้

ภาพ 25 โครงการสง่ เสริมการปลูกขา้ วและทำนาข้ันบนั ได อำเภอสุคิรนิ จังหวดั นราธวิ าส
ท่มี า : https://www.paaktai.com/news/detail/1822
สบื ค้นเมื่อ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนดว้ ยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) รว่ มกบั เทคนิคแผนผังกราฟิก•

ชดุ ที่ 1 บคุ คลสำคัญทมี่ ีบทบาทในการสรา้ งสรรค์ชาตไิ ทย หนา้  49

2. โครงการด้านสิ่งแวดล้อม ส่วนใหญ่จะเป็นวิธีการที่จะทำนุบำรุงและปรับปรุงสภาพ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้ดีขึ้น โดยคำนึงถึงการใช้ทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดประโยชน์

สูงสุด เช่น โครงการแกล้งดิน ท่ีได้ดำเนินการในศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเนื่องมาจาก
พระราชดำริ จังหวัดนราธิวาส โครงการบำบดั น้ำเสียบึงมักกะสัน โครงการบำบัดน้ำเสียบึงพระราม 9

นอกจากนี้ทรงได้พระราชทานพระราชดำริเก่ียวกับหญ้าแฝกเพื่อป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน
และอนุรักษ์ความชมุ่ ช้ืนไว้ในดิน รวมทั้งการนำหญ้าแฝกไปใชป้ ระโยชน์ในลักษณะต่างๆ พระราชทาน
แนวพระราชดำริเก่ียวกับการทำการเกษตร “ทฤษฎีใหม่” เป็นการพัฒนาพื้นท่ีทำกินท่ีมีขนาดเล็ก

ดว้ ยการจัดสรรท่ีดนิ ให้เหมาะสมกบั การทำการเกษตรแบบผสมผสานอย่างไดผ้ ล

ภาพ 26 โครงการแกล้งดิน ศูนย์ศกึ ษาการพฒั นาพิกุลทองอันเน่ืองมาจากพระราชดำริ จงั หวัดนราธิวาส
ท่มี า : http://www.tsdf.nida.ac.th/th/royally-initiated-projects/10830-
ศนู ยศ์ กึ ษาการพัฒนาพกิ ุลทอง-พศ-2524/
สบื คน้ เมอ่ื : 25 กรกฎาคม 2562

3. โครงการด้านสาธารณสุข จากการเสด็จเย่ียมราษฎรในท้องถ่ินต่างๆ พระองค์ทรงพบว่า
ราษฎรจำนวนมากขาดการดูแลในด้านสุขภาพอนามัย ดังน้ัน ใน พ.ศ. 2510 จึงได้พระราชทาน
โครงการหน่วยแพทย์พระราชทานขึ้น เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาด้านสุขภาพอนามัยของราษฎรท่ีอยู่ใน
พ้ืนที่ห่างไกล ซึ่งราษฎรส่วนใหญ่มีฐานะยากจนและขาดความรู้ในการดูแลรักษาตนเอง ต่อมา
โครงการพระราชดำรดิ า้ นการแพทย์จึงได้ขยายขอบเขตออกไปอยา่ งกวา้ งขวาง

ภาพ 27 พระราชทานโครงการหนว่ ยแพทยพ์ ระราชทาน
ทีม่ า : https://sites.google.com/site/king961256011/phra-rach-krniykic/khorngkar-hnwy-phaethy-phrarachthan

สบื คน้ เมอื่ : 25 กรกฎาคม 2562

•ชุดการสอนด้วยการจดั การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) ร่วมกับเทคนิคแผนผังกราฟิก•