RT 2/2022

#2_2022

Wydawnictwo WYDAWNICTWO POLSKIEJ IZBY PRODUCENTÓW URZĄDZEŃ i USŁUG NA RZECZ KOLEI
pod patronatem
ISSN 2081-383X

ODESSA OLSZTYN MPK-ŁÓDŹ

TRAMWAJEM TURECKI TRAMWAJ ŁÓDZKI ZAKŁAD
W CIENIU WOJNY NA POLSKICH TORACH BUDUJE I MODERNIZUJE

» STR. 8 » STR. 12 » STR. 42

CZYTAJ BEZPIECZNIE
Zastosowano lakier
antybakteryjny!



RAPORT TRAMWAJOWY REDAKCJA 3

WYDAWCA Jesteśmy członkiem
Izby Wydawców Prasy
Polska Izba Producentów
Urządzeń i Usług na Rzecz Kolei Adam Musiał
85-065 Bydgoszcz
ul. Jana Karola Chodkiewicza 17 Redaktor Naczelny
www.izbakolei.pl
[email protected]

ZASTĘPCA REDAKTORA Szanowni Państwo wyjechał właśnie na tory. To piękny przykład
Tomasz Mokos – Drodzy Czytelnicy. na to, jak determinacja, poczucie obowiązku
577 337 624 i nadzieja pozwalają odnaleźć się w tak nie-
[email protected] Obecne czasy zaczynają nas przy- sprzyjających okolicznościach. Przy okazji
zwyczajać do konieczności stawiania czoła była to doskonała okazja do przyjrzenia się
DZIENNIKARZ coraz to nowym wyzwaniom. Ledwo co z bliska działalności przewoźnika, który kil-
Radosław Karwicki myśleliśmy, że po pandemii przyjdzie tak kukrotnie wybierany była najlepszym przed-
508 501 069 długo oczekiwana stabilność, tymczasem za siębiorstwem w swojej branży na Ukrainie.
[email protected] naszą wschodnią granicą wybuchła wojna
i to w pełnym wymiarze. Kolejne miesiące Wszystkim nam udziela się również
DZIENNIKARZ toczących się działań, dały przykład tego poczucie niepewności związane z rosnącymi
Michał Ciechowski do jakich heroicznych czynów sami jeste- cenami i oczekiwaniem na fundusze z Krajo-
795 022 754 śmy zdolni, kiedy potrzebna jest pomoc wego Planu Odbudowy. To przekłada się na
[email protected] i wsparcie. Ta niewyobrażalna tragedia w bez- wzrost wyceny realizowanych kontraktów,
precedensowy sposób dotknęła naród ukra- przez co inwestorzy zmuszani są do jeszcze
MARKETING I PR iński. Jednak pomimo ciągłego zagrożenia mocniejszego zaciskania pasa. W takiej sy-
Edyta Studzińska i okropności wojny, na Ukrainie ludzie chcą tuacji ciężko planować, bo chyba wszyscy
500 474 832 zachować pozory normalnego życia – także mamy wrażenie, że negatywne parametry
[email protected] korzystać z komunikacji miejskiej. Niepisa- ekonomiczne nie osiągnęły jeszcze swoje-
ną regułą naszego wydawnictwa jest pu- go maksymalnego pułapu. Dlatego też, tak
EKSPERT POLSKIEJ IZBY blikowanie, w każdym numerze, wywiadu ważne jest uruchomienie środków euro-
PRODUCENTÓW URZĄDZEŃ z szefostwem kolejnych przedsiębiorstw pejskich, które w kontekście postępującej
I USŁUG NA RZECZ KOLEI realizujących przewozy tramwajowe. Tym dekarbonizacji, pozwolą na dalszy rozwój
dr inż. Piotr Bojar razem zdecydowaliśmy się przeprowadzić zielonego transportu miejskiego, który nie-
wywiad z Natalią Kolesnichenko, pełniącą długo może stać się jedynym rozwiązaniem
SKŁAD I DRUK: obowiązki prezesa Odesmiskelektrotrans – umożliwiającym tanią i sprawną komunikację.
RUBYCON publicznego przewoźnika w Odessie. Poza
85-224 Bydgoszcz rozmową jak obecna sytuacja przełożyła się Serdecznie zapraszam do lektury
ul. Św. Trójcy 2 na świadczone usługi, poruszyliśmy temat Raportu Tramwajowego, a także do bez-
www.rubycon.pl tramwaju Odyseusz. W tak ciężkich czasach pośredniego kontaktu z nami. Jesteśmy
kolejny egzemplarz pojazdu zbudowanego otwarci na Wasze sugestie dotyczące te-
Redakcja nie odpowiada za treść ogłoszeń i tekstów własnym sumptem przez przedsiębiorstwo matów i wydarzeń, którymi powinniśmy
sponsorowanych i nie zwraca materiałów nie zamó- się zainteresować. Chętnie też przyjmiemy
wionych. Zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji Wasze zaproszenia.
tekstów oraz zmiany ich tytułów.

Szukaj na gieldakolejowa.pl

4 SPIS TREŚCI RAPORT TRAMWAJOWY

44 50

Tramwaje z Bydgoszczy Wróci tramwaj z Łodzi
na szlaku Rail Baltica do Konstantynowa!

Pomimo problemów 3 Strona redakcyjna 46 100 tramwajów Škoda
wojennych, firma na torach stolicy Słowacji
6 Wiadomości
zaangażowała wszystkie 48 Największy kontrakt
swoje zasoby, aby zakończyć 8 Odesmiskelektrotrans tramwajowy na półkuli
modernizację i przebudowę – tramwajem w cieniu wojny południowej przyznany!

trójczłonowego wagonu 12 Turecki tramwaj na polskich 50 Wróci tramwaj z Łodzi
tramwajowego Odyseusz torach do Konstantynowa!

MAX 16 Więcej nowoczesnych 52 Nowa Warszawska – oczekiwana
tramwajów w Elblągu? inwestycja przez mieszkańców
Natalia Kaliniczenko Południa Gdańska
18 Moderus dojechał do celu,
Prezes Zarządu OMET przez Łódź do Grudziądza 54 Idealna szerokość tramwaju

08_Strona 22 W gąszczu sieci, czyli skąd prąd 18
w tramwaju
48
24 Tramwajowa gratka dla kibiców

26 W kwiecistej podróży

28 Muzealna wymiana na torach

30 Zabytkowe zajezdnie
świadectwem minionych czasów

34 Dodatkowe dofinansowanie
dla nowej linii tramwajowej

36 Naukowa współpraca
na wyższym poziomie

38 Technologiczne wsparcie
ukraińskich motorniczych

40 Ostatni bastion 3x105Na

42 Łódzki Zakład buduje
i modernizuje

44 Tramwaje z Bydgoszczy
na szlaku Rail Baltica

45 Nawet 46 nowych pojazdów



6 NEWS RAPORT TRAMWAJOWY

Ciąg dalszy wielkiej inwestycji Ultranowoczesny
pojazd
W Szczecinie ogłoszono postępo- Przebudowie ulegnie również skrzyżowanie
wanie na wyłonienie wykonawcy rozbu- ul. Żołnierskiej z ul. Sebastiana Klonowica. Specjalistyczny dźwig SCANIA to
dowy części torowej i drogowej na ulicy Trasa będzie przebiegała nowym śladem nowy nabytek Miejskiego Przedsiębiorstwa
Szafera. Trasa projektowanej drogi będzie równolegle do ul. Szerokiej. Komunikacyjnego we Wrocławiu. Uprzy-
rozpoczynała się od ronda Romera i zakoń- wilejowany pojazd może unieść kilkudzie-
czy się włączeniem w ul. Sosabowskiego. Wykonawca będzie miał dwa lata na sięciotonowy tramwaj, dzięki czemu jest
wybudowanie dwupasmowej dwukierunko- nieoceniony w sytuacjach, kiedy w wyniku
wej drogi do ulicy Sosabowskiego/Taczaka wypadku, pod kołami tramwaju znajdzie się
wraz ze ścieżką rowerową i chodnikami. Po- człowiek. Jego maksymalna wysokość, to
zwoli to na utrzymanie, w tym standardzie, niewiele ponad 3,9 metra. Posiada funkcję
ciągłości trasy praktycznie od Krzywoustego opuszczenia na specjalnych poduszkach
do Wojska Polskiego/Głębokiego. Inwesty- o blisko 30 centymetrów, dzięki czemu
cja znacząco odmieni komunikację w rejonie zmieści się pod większością z dziesiątek
ul. Szerokiej, dojazd do Bezrzecza i Osiedla wiaduktów kolejowych we Wrocławiu.
Zawadzkiego. Rozbiórce ulegnie pętla Krze-
kowo, a obsługa linii będzie przejęta przez
pętlę Szafera. Torowisko zostanie połączo-
ne z ul. Żołnierską i tam się zakończy w tym
etapie. Wybudowane zostanie blisko 2000
mtp, 3 przystanki autobusowo-tramwajowe,
1 tramwajowy i 2 zatoki autobusowe.

Na linii produkcyjnej

Pierwsze z 30 nowych tramwajów – Zastosowanie elementów elastycz- Prezes MPK Wrocław Krzysztof
Moderus Gamma trafią do taboru MPK-Łódź nych w konstrukcji tego nowoczesnego, ni- Balawejder powiedział: – To, co czyni go
na przełomie 2022 i 2023 roku. Pojazdy za skopodłogowego wózka będzie umożliwiać wyjątkowym, to między innymi fakt, że może
kwotę 268,5 mln zł zakupiono w ramach lepszą współpracę kół z torowiskiem – po- jeździć po drodze i po torach. W związku
programu „Tramwaj dla Łodzi”. wiedział Jarosław Bakinowski, prezes za- z tym dotrze także do trudno dostępnych
rządu Modertrans Poznań. miejsc, w których może rozegrać się akcja
Obecnie w poznańskiej firmie Mo- ratunkowa, na przykład do pętli tramwajo-
dertrans trwa ich produkcja. Będą to nowo- Kontrola jakości wykonywanych wej. Jednocześnie mamy nadzieję, że dźwig
czesne, niskopodłogowe, pięcioczłonowe detali odbywa się przy wykorzystaniu wy- będzie używany w tego typu sytuacjach jak
pojazdy oparte na czterech wózkach (w tym sokiej rozdzielczości skanera 3D. – Urzą- najrzadziej. A jeżeli już do tego dojdzie, to
również wózkach skrętnych). To pierwsza dzenie umożliwia szybkie i precyzyjne będzie to akcja skuteczna, tak, abyśmy mogli
taka konstrukcja w Polsce znacznie ułatwia- uzyskanie danych trójwymiarowych i daje ratować ludzkie zdrowie czy życie. Po to go
jąca eksploatację tramwajów i zmniejszająca możliwość porównania do skanowanego kupiliśmy i temu będzie służył.
zużycie kół oraz torowiska. Nowe tramwaje obiektu w celu określenia odchyłek pod
będą stacjonować w przebudowanej zajezdni względem wymiarów i kształtów. Proces Przy złożonych akcjach operator może
Chocianowice. ten umożliwia bardzo dokładną kontro- być bardzo blisko całego procesu ratunko-
lę wymiarową weryfikowanego detalu – wego i samego poszkodowanego, ponieważ
wyjaśnił Robert Kij, wiceprezes zarządu sterownik radiowy umożliwia zdalną obsługę
Modertrans Poznań. dźwigu. Jego możliwości zostały sprawdzo-
ne podczas cyklu szkoleń, które przewoźnik
Malaturę nowych tramwajów wy- prowadził ze strażakami. Ponadto, specjali-
brali sami łodzianie. W internetowym gło- styczny dźwig jest przystosowany do pracy
sowaniu wzięło 19,6 tys. osób. Zwycięski pod trakcją bez konieczności jej zdejmowania,
projekt charakteryzuje się żółtymi pasami co w razie potrzeby znacznie przyspieszy czas
pod i nad oknami nawiązując do klasycznego wprowadzania pojazdu z powrotem na tory.
schematu malowania pojazdów MPK-Łódź.
Równocześnie kształt wykroju żółtych pasów
uwydatnia smukłe i dynamicznie zaprojek-
towaną formę ściany czołowej.

RAPORT TRAMWAJOWY NEWS 7

Bimbola uczy najmłodszych Podróż z pionierem
elektryczności
Miejskie Przedsiębiorstwo Komu- zasady savoir-vivre i bezpieczeństwo) naj-
nikacyjne w Poznaniu przygotowało spe- młodszych prowadzi maskotka przedsię- W ramach odbywających się
cjalny program edukacyjny skierowany do biorstwa, Bimbola. Przewoźnik zachęca w dniach 11-14 maja br. X Jubileuszowych
najmłodszych uczniów szkół podstawowych szkoły do zgłaszania chęci udziału w pro- Katowickich Dni Elektryki, pierwszego dnia
(klasy 1-3). Projekt nazywa się „Akademia jekcie. Prowadzenie zajęć, w zależności od tego wydarzenia, imię Alessandro Volty
Małego Pasażera – komunikacyjna podróż preferencji stacjonarnie lub on-line, zapla- nadano tramwajowi typu MF 11 AC BD.
z Bimbolą”. Przewoźnika w jego realizacji nowano do końca roku. Ten włoski fizyk i wynalazca to jedną z naj-
wspierają Wydział Oświaty Urzędu Miasta ważniejszych osób związanych z rozwojem
Poznania oraz Galeria Pestka. elektryczności, bez której nie można wy-
obrazić sobie zasilanych nią tramwajów. Na
Program obejmuje przydatne i prak- jego cześć jednostkę napięcia elektrycznego
tyczne informacje dotyczące funkcjonowa- nazwano volt.
nia transportu publicznego w Poznaniu,
przekazane w sposób prosty, zrozumiały Pojazd zyskał patrona dzięki współ-
i przystępny, a przy tym niezwykle atrak- pracy spółki Tramwaje Śląskie S.A. i Oddzia-
cyjny. To jak działa komunikacja miejska łu Zagłębia Węglowego Stowarzyszenia
i dlaczego jest potrzebna, wyjaśniają dzie- Elektryków Polskich (OZW SEP). Uroczy-
ciom motorniczowie i kierowcy. Ponadto stość, połączoną z odsłonięciem imienia
najmłodsi mają możliwość dowiedzenia się Alessandro Volty na boku tramwaju, zor-
jaki ma wpływ na środowisko naturalne, jak ganizowano w Centrum Przesiadkowym
z niej korzystać, ale również jak zachowy- Brynów w Katowicach. Wzięli w niej udział
wać się, aby być bezpiecznym i nie utrud- goście z całej Polski – uczestnicy Katowic-
niać podróży współpasażerom. kich Dni Elektryki. Odsłaniając imię patrona
Prezes Zarządu spółki Tramwaje Śląskie S.A.
MPK Poznań zrealizowało również Bolesław Knapik powiedział: – Alessandro
cztery filmy tematyczne, w których przez Volta to niezwykła postać, której nazwi-
kolejne zagadnienia (ekologia, dostępność, sko zna każdy, choć nie zawsze zdaje sobie
z tego sprawę, a używając go do określenia
Nowe dostawy rozpoczęte napięcia elektrycznego. Warto jednak po-
znać lepiej sylwetkę człowieka, który za tym
Pod koniec maja br. do krakowskiej przewiozą jednocześnie 238 pasażerów, nazwiskiem się krył. Wybitnego naukowca,
zajezdni Podgórze dojechał pierwszy Laj- w tym 75 osób na miejscach siedzących. wizjonera, wynalazcę. Dla nas to naturalny
konik II. Niskopodłogowy pojazd otwiera patron, bo już od 124 lat tramwaje kursują
realizację zamówienia na kolejnych 60 pojaz- Dostawy 60 tramwajów są kontynu- dzięki zasilaniu elektrycznością, wykorzy-
dów Stadlera. Ostanie tramwaje z tej partii acją poprzedniego projektu, dzięki któremu stując m.in. wynalazki Alessandro Volty.
mają zasilić tabor Miejskiego Przedsiębior- krakowianie zyskali 50 Lajkoników. Tak jak
stwa Komunikacyjnego S.A. w Krakowie do w poprzednim zamówieniu, dwa tramwaje Na ekranach wewnątrz wagonu, kur-
końca 2023 roku. będą przystosowane do jazdy bez zasilania sującego na co dzień w miastach Górnoślą-
z sieci trakcyjnej, a pozostałe zostaną tak sko-Zagłębiowskiej Metropolii, wyświetlana
Nowe tramwaje to trzyczęściowe zaprojektowane, aby w przyszłości móc jest prezentacja przybliżająca postać patro-
pojazdy niskopodłogowe z czterema wóz- korzystać z tego rozwiązania. na. Imię naukowca i prezentacja w tramwaju
kami jezdnymi. Drzwi wejściowe o większej zostaną już na stałe, aby każdy pasażer mógł
niż standardowo szerokości (1400 mm) za- poznać bliżej tego wybitnego uczonego.
pewnią szybką wymianę pasażerów. Spe-
cjalna konstrukcja czoła pojazdu zmniejszy
ryzyko wciągnięcia pieszego pod pojazd
w razie wypadku. W nowych tramwajach
będzie więcej przestrzeni z niską podłogą,
a także więcej miejsca dla osób poruszają-
cych się na wózkach inwalidzkich w porów-
naniu do wcześniej zamawianych wagonów.
Nowością będą także specjalne oparcia za-
montowane dla osób stojących. Tramwaje

8 RAPORT TRAMWAJOWY

Odesmiskelektrotrans

- tramwajem w cieniu wojny

Przedsiębiorstwo Komunalne Odesmiskelektrotrans (OMET) w Odessie kilkukrotnie zostało
wybrane najlepszym przewoźnikiem w Ukrainie. O tym jak obecnie wygląda jego praca i pomimo
wojny – budowie własnymi środkami częściowo niskopodłogowego taboru, powiedziała pełniąca
obowiązki prezesa Natalia Kolesnichenko.

Odesmiskelektrotrans jest Odyseusz 2022 r. na tory wyjechało 29 tramwajów i 30
jedną z najstarszych firm trolejbusów. Trzeba było szukać nowych spo-
transportowych na Ukrainie, radykalne środki, z jednej strony w celu prze- sobów organizacji pracy przedsiębiorstwa.
która działa już 111 lat. Na wożenia pasażerów częściowo utrzymano Opłaciło się, ponieważ udało się uratować
początku chciałbym poprosić kursowanie tramwajów i trolejbusów na tra- 95% wszystkich miejsc pracy i pracowników
o krótkie przybliżenie sach miejskich, z drugiej strony, aby zapewnić na wszystkich szczeblach. Obecnie firma stop-
działalności czytelnikom. bezpieczeństwo przed ewentualnymi znisz- niowo wznawia działalność i wkrótce osiągnie
 Rzeczywiście, przedsiębiorstwo uży- czeniami, część taboru została wycofana poziom pracy eksploatacyjnej sprzed wojny.
teczności publicznej Odesmiskelektrotrans z eksploatacji. Praca została zintensyfiko-
jest jednym z najstarszych przedsiębiorstw wana w ciągu dnia, przed godziną policyjną. Co obecnie stanowi największy
transportowych Ukrainy. Jego historia sięga problem w realizacji przewozów
1880 r., kiedy to koncesjonowana belgijska Co więcej, po wybuchu działań wojen- i działalności przedsiębiorstwa?
spółka akcyjna „Tramways d’Odessa” rozpo- nych miliony obywateli ukraińskich zostały W ciągu ostatnich kilku lat firma
częła budowę i eksploatację sieci tramwajów zmuszone do opuszczenia Ukrainy, w tym systematycznie pracuje nad zwiększeniem
konnych, a następnie parowych. Odessy i udania się do innych bezpiecznych ruchu pasażerskiego i popularyzacją trans-
Infrastruktura transportowa OMET regionów kraju oraz za granicę. W związku portu elektrycznego poprzez poprawę jakości
charakteryzuje się następującymi wskaźnikami: z tym nastąpiło znaczne zmniejszenie ruchu świadczonych usług: wygodę i zwiększony
• liczba linii tramwajowych – 22, pasażerskiego. I tak na przykład liczba płat- komfort dla pasażerów. Wśród mieszkańców
nych pasażerów przewiezionych miejskim Odessy jazda tramwajem lub trolejbusem
o łącznej długości 422,7 km, transportem elektrycznym w marcu 2022 r. stała się prestiżowa, a jeśli mieli wybór, to
• liczba linii trolejbusowych – 13, w porównaniu ze styczniem 2022 r. spadła
o 76%, co miało duży wpływ na pracę przed-
o łącznej długości 259,6 km. siębiorstwa. W pierwszych dniach marca
• Na dzień 1 stycznia 2022 r. tabor

liczył 231 tramwajów (205 pasa-
żerskich) i 178 trolejbusów (172
pasażerskich).

24 lutego br., czyli dzień wybuchu
wojny na Ukrainie stał się
kluczową datą nowej historii
Europy. Odessa cały czas jest
zagrożona rosyjską inwazją. Jak
prowadzone działania wojenne
odbiły się na funkcjonowaniu
OMET?
Po wprowadzeniu stanu wojenne-
go przedsiębiorstwo użyteczności publicz-
nej Odesmiskelektrotrans musiało podjąć

RAPORT TRAMWAJOWY 9

NATALIA poważnym problemem przestarzałego i zuży- trójczłonowego wagonu tramwajowego Ody-
KALINICZENKO tego taboru. Wymiana wszystkich pojazdów seusz MAX. Jest to czwarty tramwaj tego
w jednym czasie była niemożliwa ze względu modelu, który stanowił przełomowy moment
Prezes Zarządu na ogromne nakłady finansowe, którymi ani w życiu miasta.
OMET spółka, ani miasto nie dysponowały. Dlate-
go odnowa taboru szynowego musiała być Na jakich podzespołach bazuje
Od 2015 r. rozpoczęto realizowana w kilku kierunkach. ta konstrukcja i jakie posiada
prace nad ponownym parametry techniczne?
wyposażeniem bazy Dzięki dobrze skoordynowanej W celu dostosowania do obowiązu-
remontowej i opracowaniem pracy zespołowej i wsparciu miasta udało jących przepisów w wagonie tramwajowym
wagonu tramwajowego na się pomyślnie zrealizować projekt zakupu zamontowano częściowo niskopodłogowe
bazie istniejącego wagonu 47 trolejbusów ze środków kredytowych nadwozie. Część niskopodłogowa zajmuje
Tatra T3, z własną konstrukcją Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, 36% całkowitej powierzchni pasażerskiej,
i własnymi pomysłami. wziąć udział w projekcie „Miejski transport znajduje się w części środkowej, jest wypo-
publiczny Ukrainy 1”, który zakłada zakup co sażona w rampę i miejsce dla pasażerów nie-
woleli transport elektryczny niż mikrobusy. najmniej 13 nowych tramwajów wielosekcyj- pełnosprawnych. Taki wagon tramwajowy
Zmniejszenie ruchu pasażerskiego doprowa- nych, oraz być jednym z 10 przedsiębiorstw, składa się z trzech członów i może przewieźć
dziło do znacznego spadku dochodów firmy których udział został zatwierdzony w projek- jednorazowo do 280 pasażerów.
i ograniczyło jej możliwości zakupu części cie „Miejski transport publiczny Ukrainy 2”. Unikalny projekt pojazdu, od czoła
zamiennych i materiałów potrzebnych do i wnętrza, po kabinę motorniczego i pulpit ste-
napraw. W tym samym czasie wielu kontra- Jednocześnie przyznane środki były rowniczy, został opracowany przez kadrę in-
hentów, z którymi firma współpracowała niewystarczające do wymiany wszystkich żynierską OMET wraz z biurem projektowym.
w zakresie dostaw towarów i usług, zawie- przestarzałych pojazdów. Dlatego od 2015 Zewnętrzna część nadwozia posiada
siło swoją działalność, pojawiły się problemy r. rozpoczęto prace nad ponownym wypo- niezawodną ochronę antykorozyjną, a na ze-
z logistyką, kształtowaniem się cen ze wzglę- sażeniem bazy remontowej i opracowaniem wnątrz zamontowano nowoczesne światła.
du na niestabilne kursy walut, a także z do- wagonu tramwajowego na bazie istniejącego Wnętrze jest wyposażone w panele wykonane
stępnością niezbędnych części zamiennych. wagonu Tatra T3, z własną konstrukcją i wła- z kompozytów syntetycznych, które spełniają
snymi pomysłami. Nazwę „Odyseusz” dla wszystkie wymagania przeciwpożarowe i hi-
Pomimo trudnej sytuacji tego typu tramwaju wybrali sami mieszkańcy. gieniczne określone w aktualnych przepisach.
Wasz warsztat samodzielnie Wprowadzono nowy układ poręczy
złożył czwarty częściowo Obecnie w zakładach produkcyjnych i siedzeń, nowy typ siedzeń pasażerskich
niskopodłogowy tramwaj warsztatów naprawczych stworzono pełny z miękką, ale łatwą do czyszczenia powierzch-
Odyseusz MAX. Skąd pomysł cykl produkcyjny do montażu nowoczesnych nią. System oświetlenia wnętrza to połącze-
na odnawianie taboru własnymi wagonów tramwajowych. Przeróbka wago- nie różnych energooszczędnych lamp, które
siłami? nów tramwajowych na wagony częściowo w połączeniu z profilem panelu sufitowego
Po długim okresie stagnacji w bran- niskopodłogowe rozpoczyna się od ramy, zapewniają dostateczne oświetlenie i ciepłe
ży transportu elektrycznego nasza firma, a kończy na w pełni wykończonym wagonie. światło. Wewnętrzna podłoga jest wykonana
podobnie jak wiele innych, stanęła przed z materiału antypoślizgowego, odpornego na
Pomimo problemów wojennych, wilgoć i zużycie, a stopnie są obramowane
firma zaangażowała wszystkie swoje zaso- antypoślizgowymi narożnikami.
by, aby zakończyć modernizację i przebudowę

10 RAPORT TRAMWAJOWY

Odyseusz MAX Wszystkie te elementy dotyczą kom- To trójczłonowy tramwaj, ale
fortu pasażerów i motorniczego. Ogromną wcześniej OMET modernizował
Szczególną uwagę zwrócono na kabi- uwagę poświęca się jednak również para- już krótkie tramwaje. Co to za
nę motorniczego. Powierzchnie wewnętrzne metrom technicznym. Poza zwiększeniem pojazdy i jak sprawdzają się
i panel są wyłożone panelami z kompozytów prędkości poprzez zmniejszenie oporów w ruchu?
syntetycznych. W kabinie znajduje się regu- powstających w trakcie jazdy, zamontowano Prace modernizacyjne jednoczłono-
lowany w trzech wymiarach ergonomicz- silniki trakcyjne z układem sterowania im- wych wagonów tramwajowych rozpoczęły
ny fotel uwzględniający anatomiczne cechy pulsowego, przekształtnikiem statycznym się w 2016 r. Dotychczas powstało 27 takich
użytkownika. Nowe czoło zostało zaprojek- oraz zespołem elementów wyposażenia pojazdów. Począwszy od 2019 roku zmienio-
towane z myślą o zwiększeniu widoczności, elektrycznego zainstalowanych na dachu no projekt wnętrza i nadwozia. Od tego mo-
gdy tramwaj znajduje się na linii. wagonu. mentu wagony tramwajowe z Odessy zyskały
wygląd na poziomie światowych wzorców.
Ten system sterowania zapewnia W tym samym roku wyprodukowano
zmniejszenie zużycia energii nawet o 35% pierwszy trójczłonowy pojazd. Wszystkie
w porównaniu z systemem rezystancyjno- prototypy wagonów tramwajowych zostały
-stycznikowym, co ma pozytywny wpływ na sprawdzone pod względem zgodności z wa-
ogólne koszty przedsiębiorstwa. runkami technicznymi i innymi przepisami,
dlatego dalsza ich eksploatacja przebiegała
w sposób normalny.
Mieszkańcy Odessy szczególnie
upodobali sobie wagony trójczłonowe, które
najlepiej sprawdziły się na trasach łączą-
cych centralną część miasta z dzielnicami
mieszkalnymi.

Jakie są dalsze plany
przedsiębiorstwa, jeśli chodzi
o składanie swoich tramwajów
i zakupy nowego taboru?
W związku z pozytywnymi doświad-
czeniami w przeprowadzaniu remontów ka-
pitalnych taboru tramwajowego, planuje się
kontynuację tych prac wraz z przebudową
wagonów na częściowo niskopodłogowe.

RAPORT TRAMWAJOWY 11

Po zniesieniu stanu wojennego planowany Wszyscy pracownicy firmy są ubezpie- We wrześniu 2018 r., z okazji uro-
jest zakup nie mniej niż 13 sztuk nowych czeni w ramach programu pomocy medycznej dzin miasta, nasze muzeum otrzymało nowe
tramwajów i systemów sterowania. w nagłych wypadkach i pilnej diagnostyki. miejsce, w którym możliwości ekspozycji
Jedną z części strukturalnych przedsiębior- naprawdę się rozszerzyły. Budynek przy
Już w najbliższej przyszłości pla- stwa jest ośrodek rekreacji dziecięcej, w któ- placu Aleksiejewskim jako zajezdnia został
nowane jest wdrożenie projektu remontu rym dzieci pracowników każdego lata mają zbudowany w 1911 r. przez belgijską spółkę
wagonu Tatra T3 z nowym wnętrzem i ulep- możliwość odpoczynku i poprawy stanu zdro- akcyjną. Obiekt jest wizualnym pomnikiem
szonym systemem sterowania silnikiem trak- wia. Firma regularnie organizuje różne wy- historii odeskiego transportu pasażerskiego
cyjnym. Dzięki temu poziom wyposażenia jazdy weekendowe i wycieczki. Pododdziały oraz zabytkiem architektury naszego miasta.
odeskiego taboru tramwajowego w nowo- firmy regularnie organizują różne zawody
czesne elektroniczne systemy sterowania sportowe, z których każde staje się prawdzi- Wśród ekspozycji znajdują się: naj-
wzrośnie do 100%. wym wydarzeniem dla uczestników i kibiców. starszy w mieście śnieżny pług tramwajowy,
odrestaurowany tramwaj KTM-1, otwarty
Zakup 13 wagonów tramwajowych Warto nadmienić, że belgijski tramwaj 914 Nivelles z 1913 roku
realizowany jest poprzez pozyskanie środ- Odesmiskelektrotrans posada – kojarzony z pierwszymi odeskimi tramwaja-
ków z Europejskiego Banku Inwestycyjnego swoją drużynę piłkarską, która mi, pojazdy specjalne czy peron tramwajowy
w ramach projektu Miejskiego Transportu odnosi sukcesy. Kto wchodzi w jej z początku XX wieku.
Publicznego Ukrainy 1. Ponadto trwają prace skład i w jakich rozgrywkach
nad udziałem w drugiej edycji tego projektu, bierze udział?  Nasze muzeum nie ma odpowied-
tym razem w zakresie zakupu autobusów Z inicjatywy Dmitrija Żejmana, by- nika na Ukrainie, a pod względem jakości
elektrycznych. łego dyrektora OMET, a obecnie zastępcy eksponatów i taboru dorównuje muzeom
burmistrza, w przedsiębiorstwie zaczęto w Warszawie, Krakowie, Pradze czy Melbo-
Odchodząc trochę od tematów organizować zawody sportowe. Zorgani- urne. Muzeum regularnie przyjmuje gości na
wojennych chciałbym zapytać zowano drużynę piłkarską, w skład której wycieczki z przewodnikiem i jest aktywne
o samo przedsiębiorstwo. weszli pracownicy różnych działów. Dziś jest w mediach społecznościowych. Jesteśmy
Kilkukrotnie byliście wybierani to doświadczona i bardzo dobrze grająca bardzo dumni z tego, że mimo swojej specyfiki
najlepszym przewoźnikiem drużyna halowej piłki nożnej, bierze udział muzeum przyciągnęło wiele dzieci i dorosłych,
w kraju. Co przesądziło o takim w różnych imprezach rangi mistrzowskiej, a najlepsze jest to, że odwiedzili nas goście ze
sukcesie? z których większość wygrała. wszystkich kontynentów, z wyjątkiem Austra-
W istocie, przez Korporację Przedsię- lii. Muzeum współpracuje również z wieloma
biorstw Miejskiego Transportu Elektrycznego Ważną częścią przedsiębiorstwa organizacjami pozarządowymi miasta, opo-
Ukrelectrotrans, przedsiębiorstwo komunal- jest własne muzeum i to wiadając historię odeskiego transportu pasa-
ne Odesmiskelektrotrans było wielokrotnie w budynku będącym pomnikiem żerskiego. Ponadto obiekt jest popularnym
uznawane za najlepsze przedsiębiorstwo miej- historii odeskiego transportu miejscem organizacji różnych wydarzeń kul-
skiego transportu elektrycznego na Ukrainie. pasażerskiego. Po zakończeniu turalnych, wielokrotnie gościł pokazy mody,
Sukcesy OMET są wynikiem dobrze skoor- rosyjskiej agresji, jakie eksponaty festiwale muzyczne i konferencje.
dynowanej pracy całego zespołu. mogłyby zainteresować
Przedsiębiorstwo przywiązuje dużą entuzjastów transportu Na zakończenie, chciałbym
wagę do rozwiązywania problemów codzien- szynowego? zapytać o przyszłość, ale nie
nych i społecznych. Stale prowadzone są prace  Muzeum przedsiębiorstwa Odesmi- tylko w kontekście transportu
nad poprawą warunków pracy pracowników, skelektrotrans jest obecnie jednym z niewie- miejskiego. Jak Pani zdaniem
remontowane są pomieszczenia socjalne lu na Ukrainie namacalnym świadectwem doświadczenia wojenne zmienią
i zajezdnie, a wyposażenie techniczne przed- historii transportu pasażerskiego. Zostało ukraińskie społeczeństwo? 
siębiorstwa jest unowocześniane. otwarte we wrześniu 2000 roku przy dyrek- Społeczeństwo niewątpliwie stanie
Aby zapewnić pracownikom komfor- cji OMET. Instytucja przez osiemnaście lat się bardziej monolityczne, gdyż wojna jest
towe zakwaterowanie w budynku będącym mieściła się w małym, parterowym budynku najgorszą z prób. Obnaża wszystko to, co
własnością OMET, po raz pierwszy od wielu przy ulicy Wodociągowej, który jest zabyt- było ukryte za podtekstami i powściągliwo-
lat przeprowadzono remont kapitalny na kiem architektury z 1910 roku. Ze względu ścią. Wiele z tego, co ludzie uważali za ważne,
dużą skalę z wykorzystaniem energooszczęd- na niewielkie rozmiary muzeum nie udało teraz wydaje się nieistotne. Naród ukraiński
nych materiałów i technologii; zbudowa- się w nim pokazać głównych eksponatów przeżył straszliwą tragedię i wyjdzie z niej
no również nowoczesną salę gimnastyczną, – tramwajów, trolejbusów i innego taboru zjednoczony, zdeterminowany, zwycięski.
w której pracownicy przedsiębiorstwa mogą technicznego, który w różnych latach prze- Jestem przekonana o naszym zwycięstwie,
bezpłatnie uprawiać sport. W ramach przed- woził mieszkańców i gości naszego miasta wierzę w europejską przyszłość Ukrainy.
siębiorstwa działa ośrodek szkoleniowo- lub pracował, obsługując techniczną część
-edukacyjny, w którym bezpłatnie szkoli się komunikacji miejskiej. Rozmawiał TM
przyszłych motorniczych tramwajów i kie-
rowców trolejbusów. Zdjęcia: Przedsiębiorstwo Komunalne
Odesmiskelektrotrans

12 RAPORT TRAMWAJOWY

Turecki tramwaj
na polskich torach

W lutym br. ostatni, 12. turecki tramwaj Panorama dotarł AKTUALNIE PRACE
do stolicy Warmii i Mazur. „Raport Tramwajowy” poprosił PRZY ROZBUDOWIE
prezydenta Olsztyna dr. Piotra Grzymowicza o podsumowanie LINII TRAMWAJOWYCH
kontraktu i zapytał o dalsze plany związane z rozwojem taboru SĄ CORAZ BARDZIEJ
i infrastruktury tramwajowej. ZAAWANSOWANE,
A MY JUŻ MYŚLIMY
Panie prezydencie zacznijmy od w gronie miast europejskich oraz amerykań- O DALSZYCH
samego powrotu tramwajów. skich, które budują od nowa albo rozbudowują INWESTYCJACH
Można powiedzieć, że realizacja ten środek transportu. Gdybyśmy nie zrobili
tego projektu pozwoliła miastu tego kroku, wkrótce utknęlibyśmy całkowi- Analizujemy różne opcje, ale bardzo
dosłownie wziąć głęboki oddech? cie w korkach. To kolejny argument za tym by dużo będzie zależałood ostatecznych brzmień
Inwestycje w rozwój transportu zbio- zrezygnować z indywidualnego transportu na programu operacyjnego i jego uszczegółowie-
rowego to nie widzimisię, to najzwyklejsza rzecz zbiorowego. Aktualnie prace przy roz- nia. Na razie jest on negocjowany w Komisji
konieczność. Musimy zrobić wszystko, co budowie linii tramwajowych są coraz bardziej Europejskiej, a gdy go poznamy będziemy wie-
w naszej mocy, by zminimalizować zanieczysz- zaawansowane, a my już myślimy o dalszych dzieli, które z naszych pomysłów związanych
czenia powietrza, do których przyczynia się inwestycjach. z przyszłością transportu zbiorowego mają naj-
też ilość spalin emitowanych przez transport
drogowy. Jak podaje Polski Alarm Smogo- większe szanse na dofinansowanie.
wy blisko 50 000 przedwczesnych zgonów Nie jest bowiem tajemnicą, że
w Polsce jest wywołanych zanieczyszczeniem wydatki na tego typu in-
powietrza. Europejskiej Agencji Środowiska westycje zdecydowanie
od lat alarmuje, że w Polsce stężenie szkodli- przewyższają możliwo-
wych dla ludzkiego organizmu cząstek PM2,5 ści gminy w zakresie
jest najwyższe spośród wszystkich krajów samodzielnego ich
UE (raport „Air Quality in Europe 2016”). finansowania.
Tymczasem przez lata obserwowali-
śmy w Olsztynie, podobnie jak w całej Polsce,
lawinowy przyrost liczby aut. Postanowiliśmy
więc zainwestować w transport szynowy –
komfortowy, ale też ekologiczny. Jesteśmy

RAPORT TRAMWAJOWY 13

Przejdźmy do tematu nowych sprawdzone systemy, urządzenia i podze- nie w pełni to wykorzystujemy i nie do końca
tramwajów. Durmazlar społy europejskie, czy nawet światowe. Po- wpisują się one w łuki tak dobrze, jak mogły-
olsztyńskim kontraktem jazdy są bardzo podobne do Solarisów, które by, gdyby podłoga była nad nimi uniesiona.
przecierał sobie europejski jeżdżą w Olsztynie ponad sześć lat. Jednak Takie rozwiązanie pewnie byłoby trochę mniej
rynek. Czym pozytywnie w porównaniu z posiadanymi tramwajami komfortowe dla pasażerów, zwłaszcza tych
zaskoczyły nowe pojazdy, a na wydają się być bardziej przestronne, dzięki z niepełnosprawnościami, ale sam tramwaj
co powinni zwrócić uwagę układowi pięciu członów; mają też bardziej jeszcze lepiej by się prowadził.
kolejni nabywcy? przyjazne umiejscowienie stanowisk dla osób
Firma Durmazlar spełniła oczeki- z niepełnosprawnościami i robią wrażenie
wania sformułowane w umowie, pomimo cichszych. Najnowsze badania poziomu na-
pewnych zawirowań związanych z pande- tężenia hałasu pokazały, że generują hałas
mią, jakie napotkaliśmy przy realizacji za- mniejszy niż 75 decybeli, bliski temu który
mówienia publicznego. Wartość użytkowa deklarował w przetargu producent. Dodat-
tramwajów jest obecnie potwierdzana na kowo motorniczy podkreślają, że pojazdy
liniach, ale przeważnie przewyższają parame- dobrze się prowadzą.
try techniczne wymagane w przetargu jako
minimalne. Pozostają tylko typowe usterki Aspektem, na który mogą zwrócić
– problemy „wieku dziecięcego”, co jest dość uwagę przyszli nabywcy tych pojazdów, są
naturalne w tego typu pojazdach. Błahe, ale szczegóły konstrukcyjne dotyczące wóz-
jednak wymagające interwencji producenta. ków napędowych. Zgodnie z zapewnieniami
Tureckie tramwaje były robione na nasze producenta są one skrętne, jednak okazuje
zamówienie, więc jeszcze pewne szczegóły się, że jednoczesny wymóg płaskiej podłogi,
na bieżąco dopracowujemy z producentem. który postawiliśmy w przetargu, sprawił, że
Zwłaszcza, że w większości wykorzystują

MUSIMY ZROBIĆ WSZYSTKO, CO W NASZEJ
MOCY, BY ZMINIMALIZOWAĆ ZANIECZYSZCZENIA
POWIETRZA, DO KTÓRYCH PRZYCZYNIA SIĘ
TEŻ ILOŚĆ SPALIN EMITOWANYCH PRZEZ
TRANSPORT DROGOWY

14 RAPORT TRAMWAJOWY

Na krótko po zakończeniu operacyjnego, a co za tym idzie – określe- w procesie przygotowania zamówienia i oferty.
podstawowego zamówienia nia możliwości skorzystania z dodatkowych Wykonawca poinformował i złożył dowody
może Pan pokusić się na krótkie środków na rozwój transportu zbiorowego. wskazujące, że wskutek powyższych zjawisk
podsumowanie współpracy niemożliwa jest realizacja umowy zgodnie z jej
z tureckim zakładem? Olsztyn ponownie zyskał linie pierwotnymi założeniami w szczególności
To nasz drugi kontrakt tramwajowy. tramwajowe, ma nowoczesne kalkulacją ceny oferty.
Pierwszą firmą, która produkowała pojazdy pojazdy, a niebawem ruszą
dla Olsztyna był poznański Solaris. W tam- prace przy rozbudowie zajezdni. Jak będzie wyglądała skala prac?
tym czasie firma miała 100% polskiego ka- Na drodze do podpisana Na pewno istotnym faktem, jest
pitału, więc ta współpraca była łatwiejsza, umowy na pewno trzeba było prowadzenie rozbudowy przez
a myśl techniczna jakby prostsza do spre- pokonać wiele przeszkód, konsorcjum, które wybudowało
cyzowania. W przypadku firmy Durmazlar które w ostatnich czasach obecny obiekt.
mamy barierę odległości, kultury i języ- nie sprzyjają prowadzeniu Liczymy na to, że doskonała znajo-
ka. Wcześniej były to także ograniczenia procesów inwestycyjnych. mość poprzedniego projektu oraz ogrom-
wynikające z pandemii koronawirusa. To Obecna zajezdnia tramwajowa zo- ne doświadczenie, jakie firma ta zdobywała
oznacza, że nasz kontrahent nie zawsze stała zaprojektowana dla pojazdów, które w ostatnich latach zaowocują realizacją, która
jest w stanie równie szybko reagować na zakupiliśmy w konsekwencji budowy I linii będzie spełniała wszystkie stawiane przez nas
nasze zgłoszenia, a czasami konieczne jest tramwajowej. A teraz, w związku z tym, że wymagania. Umowa będzie realizowana, mam
doprecyzowywanie potrzeb. Niemniej jednak otrzymaliśmy dofinansowanie na budowę II nadzieję, w dwóch etapach. Na razie mamy
współpraca z firmą jest poprawna. W ko- linii, a co za tym idzie – na zakup kolejnych zagwarantowane dofinansowanie tylko na
munikacji pomaga nam dodatkowo polski tramwajów – musieliśmy powiększyć zajezd- jeden, ale głęboko wierzę w to, że uda nam
serwis wynajęty przez producenta – firma nię tak by pomieściła cały tabor tramwajowy. się poszerzyć zakres tych prac, dzięki dodat-
CSI, dzięki czemu łatwiej można załatwić Zbieg kilku ważnych wydarzeń sprawił, kowym środkom unijnym.
szereg spraw związanych ze sprawnym funk- że znajdujemy się aktualnie w wyjątkowym W pierwszym etapie wykonaw-
cjonowaniem tramwajów. i trudnym okresie. Z jednej strony ledwie opadł ca opracuje dokumentację projektową,
kurz po Covidzie, a z drugiej strony wybuchła wraz z zaplanowaniem technologii pracy za-
Producent zdaje się kusić wojna w Ukrainie. Teraz dochodzi jeszcze in- jezdni po rozbudowie. Następnie wybuduje
ofertą na kolejne tramwaje. Na flacja, która dotyka nas wszystkich – również halę postojową i wykona układ torowy, wraz
podjęcie decyzji odnośnie opcji wspólnoty samorządowe. Wartość podpisa- ze zwrotnicami i sieciami trakcyjnymi oraz
jest jeszcze trochę czasu, a jakie nego w kwietniu kontraktu została już zwa- układem drogowym na terenie zajezdni. Dodat-
są szanse na skorzystanie z niej? loryzowana o ponad 10 proc., czyli o poziom kowo wybuduje halę serwisową i przebuduje
Na razie taka decyzja nie została pod- wynoszącej obecnie inflacji w kraju. W okresie infrastrukturę podziemną. Liczymy też, że uda
jęta. Będzie ona uzależniona od aspektów, od dnia złożenia przez wykonawcę oferty do nam się skorzystać z prawa opcji, która jest
o których wspominałem powyżej – od de- dnia zawarcia umowy doszło do znaczących opisana jako II etap umowy i obejmuje m.in.
cyzji ws. ostatecznego kształtu programu zmian na rynku polskim, europejskim i poza- budowę hali naprawczej, z wyposażeniem
europejskim. Wywołały je wojna w Ukrainie w niezbędne urządzenia, wraz z zapleczem
i wynikłe z niej skutki, które mają charakter magazynowym i socjalnym.
okoliczności, jakich nie można było przewidzieć
Rozmawiał TM

Zdjęcia: UM Olsztyn



16 RAPORT TRAMWAJOWY

Więcej nowoczesnych
tramwajów w Elblągu?

Władze drugiego pod względem wielkości i liczby mieszkańców
miasta w województwie warmińsko-mazurskim planują kupno
nowych tramwajów. Kolejne inwestycje w tabor uzależnione
są od przyznanego dofinansowania. O prowadzonych w tej
sprawie działaniach powiedziała rzecznik prezydenta.

JOANNA
URBANIAK

Rzecznik Prasowy
Prezydenta Elbląga

W opublikowanym planie zamówień zakupowe miałoby rozpocząć się w IV kwar- – Projekt jest kontynuacją działań
publicznych na 2022 r. miasto wpisało kwotę tale tego roku. Elbląg postanowił skorzystać Prezydenta Witolda Wróblewskiego, mają-
ponad 7 mln zł na poprawę zrównoważonej mo- z możliwości dofinansowania zakupu pojazdów cych na celu zwiększenie efektywności ener-
bilności – zakup taboru tramwajowego. Zgod- w ramach drugiej edycji Rządowego Funduszu getycznej transportu miejskiego oraz rozwój
nie z przyjętymi założeniami postępowanie Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. zrównoważonego transportu publicznego
w mieście. Stanowi on bezpośrednią konty-
nuację zrealizowanych z dofinansowaniem
Regionalnego Programu Operacyjnego Wo-
jewództwa Warmińsko-Mazurskiego na lata
2014-2020 projektów dot. poprawy zrów-
noważonej mobilności mieszkańców Elblą-
ga. Wnioskowana kwota dofinansowania to

RAPORT TRAMWAJOWY 17

30 mln. zł, wymagany wkład własny to 15% Elbląga”, którego wartość opiewała na blisko
kwoty ogółem, czyli ponad 5 mln zł. Zakres 26 mln zł, przy udziale środków europejskich.
rzeczowy projektu obejmuje zakup 9 sztuk W jego wyniku m.in. wybudowano nową
nowego niskoemisyjnego taboru tramwajo- halę tramwajową z niezbędnym wyposaże-
wego, częściowo niskopodłogowego. Nowe niem, torami wjazdowo-wyjazdowymi i sie-
wagony tramwajowe zastąpią stare – te już cią trakcyjną; powstał zintegrowany węzeł
najmocniej wyeksploatowane. Szczegóło- przesiadkowy oraz zakupiono 5 nowych,
we parametry taboru zostaną określone na częściowo niskopodłogowych tramwajów
etapie tworzenia Specyfikacji Warunków Moderus Beta MF 09 AC. Koszt pojazdów,
Zamówienia w ramach procedury przetar- zakupionych na podstawie trzech umów, wy-
gowej. Zakup nowego taboru tramwajowego niósł ponad 13 mln. Pierwszy z zamówionych
uzależniony jest od pozyskania dofinansowa- tramwajów rozpoczął eksplantację 10 lutego
nia na ten cel. Obecnie oczekujemy na ocenę 2020 r., a ostatni wyjechał na elbląskie tory
złożonych projektów. w kwietniu rok później. Jednokierunkowe,
jednoczłonowe wagony z Poznania posia-
NAWET 9 TRAMWAJÓW dają 26 miejsc siedzących, czyli o 16 więcej
DOFINANSOWANYCH niż tramwaje starszego typu w podobnej
Z DRUGIEJ EDYCJI wielkości. Długość każdego z nich wynosi
RZĄDOWEGO niespełna 14,5 metrów. Niska podłoga znaj-
FUNDUSZU POLSKI ŁAD duje się w środkowej części tramwaju i sta-
nowi ponad 40% powierzchni podłogowej
Przypomnijmy, w ub.r. miasto Elbląg w stosunku do udziału powierzchni podłogi
zakończyło realizację projektu „Poprawa dla osób stojących. Pojazdy wyposażone są
zrównoważonej mobilności mieszkańców także rampę ułatwiającą wsiadanie.

TM

Zdjęcia: UM Elbląg

18 RAPORT TRAMWAJOWY

Moderus dojechał do celu,
przez Łódź do Grudziądza

Kazał na siebie czekać, ale swoim przybyciem wprowadza wielkie zmiany. Z końcem czerwca
nowy, częściowo niskopodłogowy tramwaj zasilił tabor pojazdów obsługujących najmniejszą sieć
w kraju. Do kwestii opóźnienia i harmonogramu dostaw, na prośbę „Raportu Tramwajowego”,
odniósł się rzecznik prasowy prezydenta.

KAROL
PIERNICKI

Rzecznik Prezydenta
Grudziądza

– Zgodnie z podpisanym 14 lutego br.

aneksem do umowy nowy termin dostarcze-

nia wozów tramwajowych do miasta to 30

czerwca (jeden tramwaj) oraz 30 września (3

pozostałe tramwaje) i dźwig. Aneks do umowy

został podpisany na wniosek Wykonawcy,

który uzasadniał opóźnienie terminu dostawy

występującą w Polsce i na świecie sytu-

acją epidemiologiczną i związanymi

z nią trudnościami w dostępie do

komponentów od zagranicz- Osłabione

nych dostawców. Obie strony łańcuchy dostaw

wyraziły zgodę na aneksowa- opóźniły, ale nie

nie, w związku z czym nie będą zatrzymały produkcję

naliczane żadne kary umowne. pojazdów
– Jak widać wyznaczo-

ny termin dostawy został do-

trzymany. Pierwszy z wozów odbył ma zostać dostosowana do

badania homologacyjne w Łodzi, po których specyfiki grudziądzkiego to-

przyjechał do Grudziądza. Kilka tygodni rowiska. Nowe tramwaje wypo-

wcześniej przedstawiciele Miejskiego Za- sażone będą między innymi w klimatyzację

kładu Komunikacji w Grudziądzu wizytowali nowoczesny system informacji pasażer-

siedzibę firmy Modertrans, gdzie dokonali skiej i monitoringu, automaty biletowe oraz

jego częściowego odbioru – dodał Karol wydzielone miejsca dla wózków. Specjalne

Piernicki. wyposażenia zyska też zajezdnia, która wy- zł. Kwota obejmuje również szkolenia mo-
torniczych i pracowników technicznych.
Przypomnijmy, umowę na dostawę posażona zostanie w wózki technologiczne
TM
czterech częściowo niskopodłogowych po- i żuraw samochodowy do wkolejania tram-
Zdjęcia: MPK - Łódź Sp. z o.o. oraz UM Grudziądz
jazdów Moderus Beta podpisano 25 marca wajów. Wartość umowy, współfinansowanej

ub.r. Zgodnie ze specyfikacją ich konstrukcja ze środków europejskich, to 23 324 250,00







22 RAPORT TRAMWAJOWY

Mistrz zmianowy Prace przy zespole
(pełniący funkcję prostownikowym

dyspozytora) - podstacja
przy pracy Chmielewskiego

Prace w polu
rozdzielnicy SN 15 kV
- podstacja Klonowica

W GĄSZCZU INFRASTRUKTURA
SIECI, CZYLI SKĄD SIECIOWA
PRĄD W TRAMWAJU W LICZBACH

Każdego dnia dziesiątki tysięcy mieszkańców Szczecina przedstawia się imponująco:
przemieszcza się po mieście tramwajami. Pasażerowie wsiadają
i jadą, nie zastanawiając się jak to się dzieje, że pojazd się 156 km kabli trakcyjnych
porusza. Sprawa nie jest łatwa, ale postaramy się cały proces prądu stałego
wytłumaczyć.
138 km sieci
Spółka Tramwaje Szczecińskie ma Jak to się dzieje, że trakcyjnej
kilka wydziałów. Ważnym elementem jest tramwaj jedzie i skąd
część elektroenergetyczna Wydziału Infra- bierze prąd? 92 napędy zwrotnic
struktury Tramwajowej, która zajmuje się tramwajowych
między innymi bieżącym utrzymaniem - kon- Z sieci trakcyjnej tramwaj pobiera
serwacją, przeglądami, remontami, naprawami 24 najazdowe sygnalizacje
awaryjnymi urządzeń elektroenergetycznych prąd przy pomocy pantografu. Następnie tramwajowe
służących trakcji tramwajowej.
szynami i przyłączonymi do nich kablami 38 km linii kablowych
SN 15 kV
trakcyjnymi powrotnymi prąd biegunem ujem-
19 podstacji trakcyjnych
nym powraca do stacji trakcyjnej (obwód (stacje prostownikowe)
15/0,525 kV

RAPORT TRAMWAJOWY 23

elektryczny zostaje zamknięty). Wszystkie przez prostowniki diodowe i przesyłane do Urządzenia zdalnego
elementy, dzięki którym jest prąd - podsta- szyn zbiorczych rozdzielnicy 660 V prądu sterowania podstacjami
cje trakcyjne, część rozłączników sieci stałego. Tam, poprzez urządzenia elek-
trakcyjnej oraz zwrotnice są cało- troenergetyczne, następuje podział trakcyjnymi
dobowo nadzorowane oraz sterowane zasilania i energia elektryczna jest
z Centralnej Dyspozytorni elektroener- przesyłana kablami trakcyjnymi za-
silającymi do sieci trakcyjnej.
getycznej znajdującej się na Wydziale Infra-
struktury Tramwajowej przy ul. Klonowica 5. Brzmi strasznie? To skomplikowa-
ny i złożony proces, dlatego kilkudziesię-
Skąd prąd w sieci ciu specjalistów z wydziału każdego dnia
trakcyjnej? Tutaj nawet dba o to, żeby pasażerowie bezpiecznie i na
duże uproszczenie wydaje czas dotarli do pracy i szkoły. Czasami
się skomplikowane. pracowników spółki widzimy w mie-
ście, podczas prac sieciowych, ale
Podstacje trakcyjne, poprzez kable jak widać nie wszyscy są widoczni
trakcyjne, służą do zasilania sieci tramwa- i zanim prąd dotrze do tramwaju czeka
jowej 660 V prądu stałego. Każda stacja ob- go długa droga.
sługuje pewien rejon zasilania, który składa
się z sekcji zasilania. Każda stacja zasilana Pracownicy wydziału, a jest ich bli-
jest minimum 2 liniami kablowymi SN 15 kV. sko 50, pracują 7 dni w tygodniu 24h/dobę.

Na podstacji, których w Szczecinie Mariusz Haraburda
jest 19, napięcie z 15 kV jest obniżane po-
przez transformatory prostownikowe do Z-ca Kierownika Wydziału Infrastruktury Tramwajowej
poziomu 525 V, a następnie prostowane Zdjęcia: Tramwaje Szczecińskie Sp. z o.o.

AUTOPROMOCJA

24 RAPORT TRAMWAJOWY

Tramwajowa
gratka dla kibiców
KRZYSZTOF
Na wrocławskie tory wyjechał wyjątkowy pojazd, który BALAWEJDER
pomalowali kibice Śląska Wrocław. Przedsięwzięcie zostało
zrealizowane dzięki współpracy fanów WKS-u, MPK oraz klubu. Prezes
Komentując wydarzenie prezes Miejskiego Przedsiębiorstwa MPK Wrocław
Komunikacyjnego powiedział – „Gramy w jednej drużynie”.
Śląsk Wrocław to wielki klub. Świadczą
Wrocławskie tramwaje rozsławiła Poznań. Warto zaznaczyć, że to nie pierwszy o tym sukcesy, które od teraz widnieją
w swojej piosence Maria Koterbska, która przykład współpracy kibiców i klubu z MPK, na jednym z naszych tramwajów. Tak
śpiewała – „Mkną po szynach niebieskie ponieważ na lusterkach wielu tramwajów świetny klub ma też świetnych kibiców,
tramwaje”. Teraz wśród nich pojawił którzy potrafią zrobić fantastyczne rze-
się jeden zielony rodzynek. Szcze- i autobusów wrocławskiej komuni- czy, co możemy zobaczyć nie tylko na
gólna malatura pojazdu została wykonana kacji miejskiej można zaob- stadionach, ale teraz również na wro-
przez fanów WKS-u. serwować wlepki cławskich ulicach.

Klub ze Stolicy Dolnego Śląska w tym lub chorągiewki z herbem WKS-u. Tramwaj
roku obchodzi swoje 75-lecie, więc okolicz- został pomalowany przez kibiców dwukrot-
nościowe przemalowanie tramwaju idealnie nych mistrzów Polski z inicjatywy ośrodka
wkomponowuje się w jubileusz. Pierwsza Kibice Razem Śląsk Wrocław oraz Stowarzy-
okazja do przejażdżki kibicowskim pojazdem szenia Wielki Śląsk. To organizacje, które od
miała miejsce 1 kwietnia, czyli w dniu
meczu Śląska Wrocław z Lechem lat aktywnie angażują się
w życie klubu. Tak
samo było tym



26 RAPORT TRAMWAJOWY

razem – we współpracy ze Śląskiem oraz
MPK Wrocław powstał wyjątkowy tram-
waj, obok którego żaden wrocławianin nie
przejdzie obojętnie.

WSPÓLNA INICJATYWA
POKAZUJE NIE TYLKO
SZACUNEK DO BARW,
ALE RÓWNIEŻ
DO WSZYSTKICH
POJAZDÓW
KOMUNIKACJI
MIEJSKIEJ

– Wielkie podziękowania dla Stowa- się on ulubionym tramwajem w mieście, który z kibicami zwraca uwagę, jak ważne jest
rzyszenia Wielki Śląsk, ośrodka Kibice Razem w roku 75-lecia klubu ozdobi ulice Wrocławia poszanowanie tramwajów i autobusów,
i wszystkich fanów WKS-u, którzy zaanga- – skomentował Piotr Waśniewski, prezes które dowożą pasażerów również na mecze
żowali się w ten projekt i osobiście ozdobili Śląska Wrocław. ukochanego klubu.
tramwaj w barwy klubu. Dziękujemy również
MPK Wrocław za współpracę i przekazanie Wspólna inicjatywa pokazuje nie RT
pojazdu. Sądzę, że dla wielu wrocławian stanie tylko szacunek do barw, ale również do
wszystkich pojazdów komunikacji miej- Zdjęcia: Miejskie Przedsiębiorstwo
skiej. W ten sposób MPK Wrocław wraz Komunikacyjne Sp. z o.o. we Wrocławiu

W kwiecistej podróży

Pod koniec kwietnia br. wrocławskie MPK pokazało, że poza
zewnętrzną malaturą, pasażerów może zaskoczyć też wnętrze
tramwaju. Nietypowy wystrój, składający się z egzotycznych
roślin, promował XXXII Festiwal Kwiatów i Sztuki w Zamku
Książ w Wałbrzychu.

Kwiecisty Tramwaj był wspólną ini- reaktywować imprezę, która od ponad 30 użyliśmy tych ozdobnych, traw, lotosów,
cjatywą przewoźnika oraz trzeciego najwięk- lat pobudza wyobraźnię mieszkańców Dol- egzotycznego suszu – skomentował prace.
szego zamku w Polsce. Jego ciekawy wystrój, nego Śląska – o akcji powiedział Krzysztof
przez kilka dni, mogli podziwiać na liniach Balawejder, prezes wrocławskiego MPK. Przygotowanie Kwiecistego Tramwaju
2,4 oraz 10. MPK trwało ponad trzy godziny. To była mi-
Autorem aranżacji był Maciej Krzus, sterna praca i jednocześnie spore wyzwanie
– Taka instalacja ma sprawić, że po- uznany mistrz florystyki – W założeniu cała logistyczne.
dróż po Wrocławiu będzie przyjemniejsza instalacja miała być kwiatowa, bardzo kolo-
dla naszych pasażerów. Wiosna za oknami rowa i przyciągająca uwagę. Stworzyliśmy TM
tramwajów nas nie rozpieszcza. Chcemy więc koncepcję w dużej harmonii kontrastów.
więc w ten sposób choć fragment tej kolo- Połączyliśmy mocne, nowoczesne, intensyw- Zdjęcia: MPK Wrocław
rowej pory roku przenieść do wnętrza po- ne kolory tak, aby całość dobrze współgrała
jazdu. Jednocześnie pomagamy po dwóch z kolorem tramwaju, jego wnętrzem czy sie-
latach przerwy spowodowanej pandemią, dzeniami. Jeżeli zaś chodzi o same rośliny,



28 RAPORT TRAMWAJOWY

MUZEALNA był coraz rzadziej użytkowany. We wrześniu
WYMIANA 2017 roku, praktycznie już bez wyposażenia,
został kupiony i przewieziony do Krakowa,
na torach gdzie został poddany gruntownemu remon-
towi. Wagony tej serii były eksplo-
W tym roku pasażerów w Krakowie i Poznaniu czeka miła atowane w Krakowie w latach
niespodzianka. Przewoźnicy z tych miast, aby uatrakcyjnić 1958-1988.
turystyczne linie tramwajowe, wymienili się historycznymi
pojazdami. Do stolicy Wielkopolski zawitał wagon 4N1, który Rzecznik Prasowy
przed laty woził mieszkańców Poznania. Natomiast pod Wawel MPK SA w Krakowie Marek
pojechał „Kanciak”, kremowo-zielony tramwaj 102N. Gancarczyk powiedział:

Prezes Zarządu MPK Wagon typu 4N1 wyprodukowany – W 2021 roku,
Poznań Krzysztof Dostatni został w 1958 roku w Chorzowie. Trafił do jako pojazd historyczny,
Poznania i przez wiele lat służył mieszkańcom wrócił na torowiska, a dokład-
powiedział: stolicy Wielkopolski i przyjezdnym – woził niej na krakowską linię muzeal-
– To efekt wyjątko- pasażerów aż do 1992 roku. Po wycofaniu ną. Po raz pierwszy został zaprezentowany
w ubiegłym roku, podczas organizowanej
wej współpracy krakow- z ruchu liniowego przekwalifikowa- w Krakowie parady tramwajów typu N. Był
skiego przewoźnika i MPK no go na pojazd gospodar- to ostatni fabrycznie wyprodukowany wagon
w Poznaniu. Spółki zdecy- czy, z czasem jednak z rodziny N, którego brakowało w historycznej
dowały wymienić się na okres kolekcji krakowskiego przewoźnika. Z uwagi
wakacyjny swoimi pojazdami. Po Kra- na rok produkcji przyporządkowany mu zo-
kowie będzie kursował poznański 102N, czyli stał numer pochodzący z pierwszego okresu
„Kanciak”, natomiast do Poznania przyjechał eksploatacji w Krakowie odpowiadający jed-
4N1. To jego wielki powrót, przed laty bo- nemu z pierwszych wagonów typu 4N – 43.
wiem woził poznaniaków.
Waldemar Łosiak, kustosz Muzeum
Komunikacji MPK Poznań nawiązał do histo-
rii wagonu 4N1:

– W Poznaniu jako wagon liniowy miał
numer inwentarzowy 225, a od 1978 roku
– 703. Jako wagon techniczny miał numer
2025. To dwukierunkowy, jednoczłonowy
wagon silnikowy, wyposażony w cztery od-
suwane ręcznie drzwi.

RAPORT TRAMWAJOWY 29

Krakowski wagon został, dzięki W tym sezonie turystycznym dołączył do nich przegubowe wagony wyjeżdżały najczęściej
wsparciu partnera, czyli firmy GÜLERMAK także pojazd 102N z Poznania na linie nr 1, 6, 14 i 19. Już w czasie pierwszej
Ağır Sanayi İnşaat ve Taahhüt Anonim Şirketi, naprawy głównej przeprowadzonej w marcu
wypożyczony z myślą o obsłudze wydarzeń Historia poznańskiej „stodwójki” roz- 1977 roku wagon został pozbawiony gniazd
okolicznościowych oraz linii turystycznej. poczęła się na początku stycznia 1970 roku. To ukrotnionej jazdy i zlikwidowano mu dolne
Pasażerowie mieli okazję na pierwszą prze- wtedy wagon 102N-1 o numerze fabrycznym osłony w celu lepszego dostępu do wózków,
jażdżkę podczas otwarcia trasy tramwajowej 26 trafił do Poznania. Ze względu na swoje kan- a dolną część burty przemalowano z kolo-
na Naramowice 23 kwietnia br., kiedy to zo- ciaste kształty został od razu nazwany „Kan- ru kremowego na zielony. W sierpniu 1980
stała uruchomiona linia turystyczna nr 20. ciakiem”. Stacjonował w zajezdni Głogowska roku otwarto nową zajezdnię na Fortecznej,
i w swój pierwszy kurs wyruszył 14 stycznia do której przeniesiono wszystkie „stodwójki”
Krakowska Linia Muzealna zosta- 1970 roku na linię nr 6. Początkowo numer linii z Głogowskiej. Po dużych dostawach nowych
nie uruchomiona w tym roku już po raz 20. umieszczany był w kasetonach za szybą, lecz wagonów 105Na, postanowiono część tramwa-
W Kolekcji historycznych tramwajów MPK już po kilku miesiącach charakterystyczny dla jów 102N przenieść na zajezdnię Madalińskie-
poza krakowskimi wagonami znajdują się eg- Poznania krój cyfr tablicy liniowej umieszczony go, gdzie wagon 102N-1 był wykorzystywany
zemplarze z Wrocławia, Warszawy i Gdańska. został na dachu wagonu. Z zajezdni Głogowska m.in. do testowania infrastruktury. Na regu-
larnej linii kursował on aż do 2001 roku. Po
wycofaniu z ruchu przeszedł remont gene-
ralny, podczas którego przywrócono go do
stanu fabrycznego. Od 1 grudnia 2004 roku
jest pojazdem historycznym.

Na krakowskich torach będzie można
zobaczyć poznański przegubowiec obok kra-
kowskiego „Kanciaka” z numerem inwentarzo-
wym 203. Starszy o blisko miesiąc niebieski
tramwaj kursował w ruchu liniowym do 1997
roku, a obecnie znajduje się w kolekcji histo-
rycznego taboru MPK S.A.

RT

Zdjęcia: MPK Poznań Sp. z o.o.
oraz MPK S.A. w Krakowie

30 RAPORT TRAMWAJOWY

Zabytkowe zajezdnie
świadectwem minionych
czasów

W mury starych hal tramwajowych wpisana jest historia
miejskiego transportu szynowego i trudy pracy kolejnych pokoleń
tramwajarzy. Obiekty, które przetrwały liczne zawieruchy
dziejowe, są szczególnie cenne zarówno architektonicznie, jak
i jako pamiątka. Dlatego tak ważne jest otoczenie ich szczególną
ochroną i sprawienie, żeby dalej było w nich życie.

6 maja br. Śląski Wojewódzki Konser- Zabytków w Chorzowie, pod którego okiem współpracujemy z Miejskim Konserwatorem
wator Zabytków wpisał do rejestru zabytków budynki dawnej zajezdni tramwajowej po- Zabytków w Chorzowie, z którym uzgadniamy
nieruchomych województwa śląskiego zespół zostają od lat. prowadzone przez nas inwestycje. Decyzja
zabudowy zajezdni tramwajowej w Chorzowie o wpisie budynków do wojewódzkiego reje-
przy ul. Inwalidzkiej 5, składający się z 4 obiek- O symbolicznym uznaniu nakładów stru jest rodzajem uznania dla naszych starań
spółki Tramwaje Śląskie S.A. w utrzymanie
tów: budynku administracyjnego,
budynku warsztatu, budynku wo- ponad 90-letnich zabudowań, jej pre-
zowni oraz budynku dawnej kuch- zes Bolesław Knapik powiedział:
ni. Postępowanie w tej sprawie – Zdajemy sobie sprawę
Śląski Wojewódzki Konser- z historycznej wartości bu-
wator Zabytków prowadził dynków dawnej zajezdni
tramwajowej w Chorzo-
na wniosek Miejskie- wie Batorym, dlatego od lat
go Konserwatora

ZABYTKOWA ZAJEZDNIA CHORZÓW

RAPORT TRAMWAJOWY 31

– sił i środków wkładanych od lat w utrzyma- a na piętrze – pomieszczenia socjalne. We- zajezdni m.in. poprzez: usunięcie zbędnych
nie i modernizację budynków oraz nadawa- wnątrz hali zabudowano 6 torów, pomiędzy powłok malarskich, wzmocnienie murów,
nie im nowych funkcji przy zachowaniu ich którymi wozy przemieszczano za pomocą czyszczenie, spoinowanie i impregnację ce-
historycznego wyglądu. przesuwnicy; funkcjonował też żuraw elek- gieł elewacyjnych, wymianę okien i tworzenie
tryczny przejezdny. W torach zabudowano nowych funkcji administracyjno-biurowych
Zespół zabudowy dawnej zajezdni żelbetowe kanały rewizyjne. W części hali we wnętrzach.
tramwajowej w Chorzowie Batorym przy wydzielonej jako lakiernia zabudowano 2 tory.
ul. Inwalidzkiej 5 obecnie jest siedzibą spół- Konstrukcja hali zajezdni była identyczna jak Sezon urlopowy zbliża się wielkimi
ki Tramwaje Śląskie S.A., działa w nim także warsztatów. W grudniu 1930 r. budowle były krokami. Tych, którzy w swoich wakacyjnych
Zakład Usługowo Remontowy. planach obierają kierunek na południe Pol-

Nowa zajezdnia została zaprojekto- DOLNY ŚLĄSK PRZEZ STULECIA ODGRYWAŁ ROLĘ
wana dla Śląskich Kolejek Spółka Akcyjna JEDNEGO Z WIODĄCYCH OŚRODKÓW PRZEMYSŁOWYCH
w Katowicach we wrześniu 1929 r. Składała W EUROPIE. TO TUTAJ WDROŻONO CZĘSTO PIONIERSKIE
się z 8-stanowiskowej hali stojącej po stro- NA SKALĘ ŚWIATA ROZWIĄZANIA TECHNICZNE
nie zachodniej, z możliwością przedłużenia
i rozszerzenia od południa o 8 dodatkowych już gotowe, a ich odbiór techniczny nastąpił ski może zainteresować Dolnośląski Szlak
stanowisk. Na północ od niej prowadził tor 17 kwietnia 1931 r. Zabytków Techniki. Tym bardziej, że została
do hali warsztatów na 8 stanowisk (z opcją na niego wpisana zabytkowa Zajezdnia nr V
10 dodatkowych) z przesuwnicą o napędzie Zajezdnia tramwajowa, na przestrzeni Popowice we Wrocławiu.
elektrycznym. Całość otaczała pętla ze śle- lat rozbudowywana, w tym miejscu funkcjono-
pym torem, przecinająca dwukrotnie wiaduk- wała do sierpnia 2006 r., kiedy została prze- Dolnośląski Szlak Zabytków Tech-
tem bocznicę kolejową. Obie hale wzniesiono kształcona w Zakład Urządzeń Technicznych niki jest zrzeszeniem obiektów dziedzictwa
w konstrukcji żelaznej, każdy z torów mógł i Komunikacyjnych nr 2 remontowy oraz sie- przemysłowego i technicznego. Znajdują
pomieścić pod dachem trzy wozy. Elewacje wy- dzibę spółki Tramwaje Śląskie S.A. W latach się na nim zabytki związane z energetyką,
konano z czerwonej cegły kolorowo fugowanej 2006–2007 przeprowadzono remont i prze- kolejnictwem, tradycją górniczą i hutniczą,
(wzbogacały je charakterystyczne ciągi okien, budowę gmachu administracyjnego w oparciu z przetwórstwem, łącznością, uzdatnianiem
a na wieży planowano zamontować zegar). o projekt arch. E. i R. Rak. Zaprojektowano wody oraz przemysłem spożywczym. Czyn-
Tylna część budynku została podpiwniczona. nowe wejście od strony ul. Inwalidzkiej, do- ne zakłady produkcyjne, zabytkowe parki
W piwnicach umieszczono trzy garaże auto- konano scalenia obu segmentów, zmieniono maszynowe, skanseny, muzea, budynki uży-
busowe (odpowiednio na 2, 4 i 2 wozy) oraz układ pomieszczeń, zaadaptowano poddasze teczności publicznej. Mapa, na której zebra-
garaż na samochód osobowy, jak też kotłow- oraz piwnice, zaaranżowano pomieszczenia, no obiekty znajdujące się na szlaku została
nię, podnośnię i magazyn oleju. Na wyższych wymieniono okna. nagrodzona w ogólnopolskim konkursie
kondygnacjach umieszczono magazyny, a nad PTTK. Jest dostępna w formie papierowej
klatką schodową w wieży — zbiornik na wodę. W kolejnych latach Spółka prowadzi- oraz online.
W bocznych pomieszczeniach funkcjonowała ła i nadal kontynuuje inwestycje w budynki
kuźnia, stolarnia i warsztat elektrotechniczny,

32 RAPORT TRAMWAJOWY
ZAJEZDNIA NR V POPOWICE

O rosnącym potencjale szlaku mar- Zabytkowa
szałek województwa dolnośląskiego Cezary zajezdnia Chorzów
Przybylski powiedział:

– Dolny Śląsk przez stulecia odgrywał
rolę jednego z wiodących ośrodków przemy-
słowych w Europie. To tutaj wdrożono często
pionierskie na skalę świata rozwiązania tech-
niczne. Dzisiaj do 26 obiektów dziedzictwa
przemysłowego dołączają dwa kolejne. Do
Fundacji Dziedzictwa Przemysłowego Śląska
cały czas mogą zgłaszać się przedstawiciele
miejsc, które chciałyby dołączyć do inicja-
tywny. Dolnośląski Szlak Zabytków Techniki
ciągle się bowiem rozwija.

ZABYTKOWA budynków 7 kwietnia 2010 r. został wpisany Przejazd zabytkowym pojazdami czy wizyta
ZAJEZDNIA POPOWICE do rejestru zabytków. w miejscach związanych z rozwojem prze-
TO JEDNO Z TYCH mysłu na Dolnym Śląsku, to frajda dla dzie-
MIEJSC, KTÓRE JEST Na jej terenie zgromadzono kolekcję ci i dorosłych, a przy okazji świetna, żywa
SYMBOLEM REWOLUCJI 30 tramwajów, autobusów i samochodów, lekcja historii.
PRZEMYSŁOWEJ z których najstarsze pochodzą z przełomu
XIX i XX w. Odwiedzający mogą zobaczyć m.in. Na szlaku organizowane są także wy-
Zajezdnia nr V Popowice przy ul. Le- niemiecki wagon z dwudziestolecia międzywo- darzenia. W tym roku po raz drugi w historii
gnickiej 65 we Wrocławiu powstała w latach jennego, pierwsze tramwaje polskiej produkcji odbędzie się Dolnośląski Rajd Zabytków Tech-
1900-1901 r. W jej skład wchodziły dwie powstałe po II wojnie światowej, pierwszy pol- niki – wydarzenie w całości poświęcone dawnej
hale postojowe, które w tylnej części połą- ski tramwaj szybkobieżny czy jeden z pierw- technice motoryzacyjnej i przemysłowej. Od
czono wieżą ciśnień. Pod ich dachem znala- szych niskopodłogowych autobusów, które 29 do 31 lipca uczestnicy w historycznych po-
zło się 7 kanałów rewizyjnych oraz miejsce były produkowane w naszym kraju. jazdach będą przemieszczać się po trasie prze-
na 56 dwuosiowych wagonów silnikowych. biegającej przez Dolnośląski Szlak Zabytków
Ponadto wzniesiono pomieszczenie warsz- Krzysztof Maj, członek zarządu wo- Techniki. Rajd skierowany jest do posiadaczy
tatowe oraz dwa budynki – administracyjny jewództwa dolnośląskiego, odniósł się do pojazdów mechanicznych wyprodukowanych
i mieszkalny. Całości dopełniał plac manew- historii obiektu: lub zaprojektowanych przed 1991 r.
rowy. W późniejszych latach zajezdnia była
sukcesywnie rozbudowywana. Kompleks – Zabytkowa Zajezdnia Popowice to TM
jedno z tych miejsc, które jest symbolem re-
wolucji przemysłowej. Do dziś korzystamy z jej Zdjęcia: Tramwaje Śląskie S.A.
dobrodziejstw. Szlak powstał po to, by chro- oraz UM Województwa Dolnośląskiego
nić takie miejsca i ocalić je od zapomnienia.



34 RAPORT TRAMWAJOWY

Dodatkowe dofinansowanie
dla nowej linii tramwajowej

Toruń otrzymał dodatkowe 25 mln zł na budowę trasy tramwajowej łączącej dynamicznie
rozwijające się osiedle Jar z centrum miasta. Fundusze będą przeznaczone na dofinansowanie
prowadzonej inwestycji oraz na jej drugi etap – przedłużenie nowej linii i budowę pętli przy
ul. Heweliusza. Przetarg na dalsze prace został ogłoszony przez miasto za pośrednictwem
Miejskiego Zakładu Komunikacji.

W październiku ub.r. rozpoczęły się ŁĄCZNA KWOTA UZYSKANYCH DOFINANSOWAŃ,
właściwe prace nad budową nowej linii łączącej DLA INWESTYCJI OSZACOWANEJ NA PONAD 400 MLN ZŁ,
dynamicznie rozwijające się osiedle Jar z cen- WYNIESIE OK. 221,3 MLN ZŁ
trum miasta – projekt „Poprawa funkcjonowa-
nia komunikacji miejskiej w Toruniu – BiT-City przekazał minister funduszy i polityki regio- skrzyżowania) do nowo projektowanej pętli
II”. Ukończona trasa przebiegać będzie Szosą nalnej Grzegorz Puda. przy ul. Jana Heweliusza.
Chełmińską, ul. Długą, Legionów, Polną, Ugory
i Watzenrodego. Po zakończeniu budowy trasa „Budowa linii tramwajowej wraz z in- Realizacja inwestycji pozwoli na udo-
miała się kończyć na wysokości ul. Strobanda, frastrukturą towarzyszącą do Osiedla Jar w stępnienie pasażerom kompletnej linii tram-
ale miasto starało się o zewnętrzne dofinan- Toruniu - Etap II” to odrębny projekt, dofinan- wajowej, bez konieczności realizacji rozwiązań
sowanie, które pozwoliłoby na kontynuację sowany – tak jak „Poprawa funkcjonowania tymczasowych planowanych wcześniej w
budowy torowiska aż do ul. Heweliusza, gdzie komunikacji miejskiej w Toruniu – BiT-City etapie I (rezygnacja z wykonania trójkąta to-
zaplanowano pętlę z zapleczem socjalnym i II” – z Programu Operacyjnego Infrastruktu- rowego służącego do zawracania tramwajów
punktem obsługi pasażerów. ra i Środowisko 2014-2020. Przedsięwzięcie na wysokości ul. Strobanda, kontenerowego
obejmie budowę nowej linii tramwajowej na budynku socjalnego w jego sąsiedztwie oraz
21 kwietnia br. decyzję o przyznaniu odcinku od skrzyżowania ul. Henryka Stro- peronów tymczasowych), co przyczyni się do
dodatkowych pieniędzy na rozwój ekolo- banda – Łukasza Watzenrodego (bez tego wygenerowania oszczędności na poziomie
gicznego transportu prezydentowi Torunia

RAPORT TRAMWAJOWY 35

ok. 2 mln zł. Zwiększy się także komfort podróżnych, MICHAŁ ZALESKI
którzy będą mieli dostęp do punktu obsługi pasażerów
znajdującego się na pętli tramwajowej. Wygodniej bę- Prezydent Torunia
dzie także motorniczym, którzy będą korzystali z części
socjalnej budynku.

W ramach projektu – Z wielką radością i dumą przyjmuję decyzję pana ministra funduszy
zrealizowane zostaną: i polityki regionalnej Grzegorza Pudy o przyznaniu kolejnych środków
finansowych w wysokości 25 mln zł na potrzeby infrastruktury tramwa-
• linia tramwajowa o łącznej długości ponad 1,4 tys. jowej w naszym mieście. Dzięki nim zakończymy projekt, który aktualnie
metrów toru pojedynczego wraz z infrastrukturą realizujemy – budowa nowej linii tramwajowej na północ Torunia. 11,5 km
towarzyszącą (m.in. odwodnienie układu torowe- toru pojedynczego uzupełnione zostanie o 1,4 km torów zamykających
go, infrastruktura sterowania i ogrzewania rozjaz- pętlę, a więc umożliwiających swobodne komunikowanie, bez konieczności
dów tramwajowych, tablice informacji pasażerskiej przejeżdżania z toru na tor. Uzupełnienie projektu stanowi infrastruktu-
na przystankach w kierunku centrum); ra taka jak m.in. przystanki, zaplecze socjalne dla pracowników, dyżurka
oraz punkt sprzedaży biletów. Takie projekty jak ten realizujemy po to, aby
• pętla przy ul. Heweliusza z dwoma peronami końco- mieszkankom i mieszkańcom żyło się w Toruniu wygodniej, a miliony tu-
wymi i jednym peronem początkowym; rystów, które przyjeżdżają do nas, miały dobrą infrastrukturę techniczną.
energetycznych, teletechnicznych, wodno-kanalizacyjnych.
• budynek z zapleczem socjalnym, dyżurką oraz punk-
tem sprzedaży biletów, REKLAMA

• dwa przystanki na ul. Watzenrodego;
• budowa nowych oraz konieczne przebudowy istnie-

jących sieci energetycznych, teletechnicznych, wod-
no-kanalizacyjnych;
• sygnalizacja świetlna na przejściu dla pieszych przez
torowisko w obrębie pętli oraz na przejeździe samo-
chodowym przez torowisko w ulicy Watzenrodego,
• nowy układ drogowy w zakresie niezbędnym w związ-
ku z budową torowiska tramwajowego wraz w infra-
strukturą towarzyszącą (m. in. budowa i przebudowa
chodników oraz ścieżek rowerowych, budowa przejść
dla pieszych oraz przejazdów rowerowych, oświe-
tlenie uliczne, zatoka postojowa dla służ technicz-
nych, stanowiska postojowe przy budynku na pętli);
• ponad 1200 mtp torowiska zielonego.

Całkowita szacunkowa wartość projektu to ok.
24,6 mln zł, a wnioskowana kwota dofinansowania – ok.
17 mln zł. Pozostałe ok. 8 mln zł z przyznanego dofinan-
sowania zasili pierwszy etap budowy nowej linii tram-
wajowej. Łączna kwota uzyskanych dofinansowań, dla
inwestycji oszacowanej na ponad 400 mln zł, wyniesie
ok. 221,3 mln zł. Warto zaznaczyć, że projekt „Poprawa
funkcjonowania komunikacji miejskiej w Toruniu – BiT-
-City II” składa się z kilku części i poza budową nowej
linii, to także modernizacja infrastruktury tramwajo-
wej, zakup taboru tramwajowego, nowych autobusów
z napędem elektrycznym i hybrydowym oraz pojazdów
technicznych. Część zadań zostało już zrealizowanych
lub jest w trakcie realizacji.

RT

Zdjęcia: Ministerstwo Funduszy
i Polityki Regionalnej oraz UM Toruń

36 RAPORT TRAMWAJOWY

Naukowa współpraca
na wyższym poziomie

12 kwietnie br. Politechnika Krakowska i Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A.
w Krakowie zawarły porozumienie o strategicznej współpracy w obszarach naukowo-
badawczym, technologicznym oraz edukacyjnym. Oba podmioty realizowały już wspólne
przedsięwzięcia, czego przykładem jest zaprezentowany publicznie w styczniu 2020 r.
tramwaj wyposażony w układ sterowania autonomicznego.

Podpisane w Sali Senackiej porozumie- Pomysłodawcą projektu pod nazwą oraz nadrzędnością sygnałów z pokładu po-
nie rozszerza pola dotychczasowej współpracy, „Autonomizacja jazdy tramwajem jako narzę- jazdu (np. hamulca bezpieczeństwa czy ha-
stwarza też nowe możliwości dla studentów dzia wspierającego pracę motorniczych” był mowania nagłego).
i doktorantów uczelni oraz kadr MPK, m.in. dr inż. Maciej Michnej, zastępca dyrektora
przez wzbogacenie programu praktyk, stażów Instytutu Pojazdów Szynowych na Wydzia- Eksperci PK służą miejskiemu prze-
i wizyt studialnych oraz realizację doktoratów le Mechanicznym Politechniki Krakowskiej. woźnikowi wsparciem m.in. przy ocenie
wdrożeniowych w Szkole Doktorskiej Politech- Głównym celem wdrożenia tzw. asystenta stanu technicznego taboru komunikacji i jego
niki Krakowskiej. Sygnatariuszami umowy byli: dla prowadzącego, wspomagającego jego
rektor PK prof. Andrzej Białkiewicz i prorektor pracę i nadzorującego parametry jazdy jest
ds. nauki prof. Dariusz Bogdał oraz dr Rafał zwiększenia bezpieczeństwa.
Świerczyński, prezes zarządu MPK SA i Ma-
riusz Szałkowski, wiceprezes spółki. Zaprezentowany system na pod-
stawie nawigacji satelitarnej oraz pomiaru
Politechnikę Krakowską i MPK łączą przebiegu drogi pozwala na automatyczne
już wspólne przedsięwzięcia, realizowane
przez jednostki uczelni. Najbardziej spektaku- zatrzymywanie i ruszanie
larnym owocem dotychczasowej współpracy tramwaju z przystan-
jest projekt pierwszego w Polsce układu ków (otwarcie, zamknię-
sterowania autonomicznego tramwaju.
Pojazd został zaprezentowany publicznie cie drzwi i uruchomienie sygnału
podczas nocnego przejazdu z 27 na 28 stycz- ostrzegawczego przed ruszeniem), re-
nia 2020 r. w Krakowie.
aguje na ograniczenia prędkości, izola-
tory sekcyjne itp. Atutem rozwiązania
jest precyzyjne sterowanie
prędkością, drzwiami,
dzwonkiem

RAPORT TRAMWAJOWY 37

wpływu na poziom bezpieczeństwa trans- – Ze szczególną nadzieją pa- Rafał Świerczyński, prezes
portu szynowego, także przy projektowaniu trzymy na plany kontynuacji pro- MPK SA, inicjator porozumienia,
nowych tras tramwajowych i autobusowych, jektu tramwaju autonomicznego, podkreśla korzyści, które przy-
wyznaczaniu nowych pętli czy optymalizacji a także wsparcia przez ekspertów
tras przejazdów. MPK korzysta także z in- PK rozwoju w Krakowie komunika- niesie ono obu stronom:
frastruktury dydaktycznej Wydziału Me- cji zbiorowej opartej na pojazdach – Transformacja ener-
chanicznego PK, szczególnie uczelnianego zasilanych wodorem. Jesteśmy też
symulatora tramwaju NGT6, na którym re- otwarci na współpracę w zakresie badań getyczna w naszej branży doko-
alizowane są kursy dla kandydatów na mo- wibroakustycznych tramwajów, mających na nuje się w błyskawicznym tempie
torniczych. Praktycy firmy wspierają z kolei celu zwiększenie trwałości i niezawodności – autobusy zasilane energią ze źródeł
kształcenie studentów w Szkole Transportu elementów układów biegowych, infrastruk- odnawialnych lub wodorem, tramwaje maga-
PK, m.in. na specjalności dualnej „Inżynieria tury torowej, poprawę komfortu podróży zynujące energię elektryczną to już wkrótce
pojazdów szynowych”, prowadzonej na WM. oraz klimatu akustycznego. będzie standard dla całego taboru komuni-
kacji zbiorowej w Krakowie. To rodzi nowe
O planach związanych z zawartym Porozumienie zakłada min. wspólną wyzwania i technologiczne, i kompetencyj-
porozumieniem rektor PK prof. Andrzej Biał- realizację projektów badawczo-rozwojowych ne – dla kadr naszej firmy, ale też dla uczelni,
kiewicz powiedział: i występowanie o ich finansowanie z fundu- która chce kształcić adekwatnie do potrze-
szy narodowych i europejskich, wykorzy- by gospodarki i rynku pracy. We wspólnych
– Ramowym porozumieniem chce- stanie sprzętu i infrastruktury partnerów projektach badawczo-rozwojowych chcemy
my rozszerzyć naszą współpracę na nowe postawić konkretne naukowe wyzwania,
do realizacji przedsięwzięć badawczych, których rozwiązanie znajdzie praktyczne
pola, strategiczne dla misji uczelni. Ważną wymianę wiedzy i doświadczeń dot. nowo- zastosowanie w naszej firmie.
jej częścią jest rozwijanie kontaktów z oto- czesnych technologii. Priorytetowe tematy Temu służyć będzie m.in. współpra-
czeniem społeczno-gospodarczym, by dzięki badawcze współpracy PK i MPK będą do- ca uczelni z MPK w ramach ministerialnego
nim monitorować aktualne potrzeby rynku tyczyć m.in.: programu „Doktorat wdrożeniowy”. Jest on
pracy, wychodzić im naprzeciw w naszych alternatywną – wobec akademickiej ścieżki
programach kształcenia, ale też poszuki- • aplikacji modelu LCC (Life Cycle – drogą uzyskania stopnia doktora przezna-
wać impulsów dla działalności naukowej Cost) do oceny efektywności czoną dla osób, które chcą rozwijać karierę
oraz transferu wyników naszych badań do zakupu i modernizacji taboru naukową, nie rezygnując z pracy zawodowej
gospodarki. Współpraca z Miejskim Przed- komunikacji zbiorowej w Kra- w sektorze gospodarczym. Wspiera przygo-
siębiorstwem Komunikacyjnym daje nam kowie; towanie rozpraw, których wyniki mogą mieć
znakomite perspektywy w tych obszarach, zastosowanie w działalności danej firmy.
bo nasz partner to nowoczesna firma, otwar- • logistyki zaopatrzenia, magazy- Pierwszy doktorat wdrożeniowy pracownika
ta na technologiczne innowacje oraz rozwój nowania, dystrybucji i zaplecza MPK już powstaje na Politechnice – Wydziale
wiedzy i kompetencji swoich kadr. technicznego eksploatacji auto- Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej. Do-
busów z napędem wodorowym; tyczy opracowania bezinwazyjnej metody
Dr hab. inż. Maciej Szkoda, kierownik diagnostyki on-line układów napędowych
Katedry Pojazdów Szynowych i Transpor- • zastosowania pojazdów autono- tramwajów, dzięki której będzie można łatwo
tu, merytoryczny koordynator współpra- micznych w komunikacji zbioro- zapobiegać ich awariom. W planach są kolejne
cy ze strony PK odniósł się do konkretnych wej; doktoraty, realizowane ścieżką wdrożeniową,
projektów: we współpracy PK i MPK.
• technologii naprawy pakietów ba- Beneficjentami podpisanego porozu-
terii w autobusach elektrycznych. mienia będą nie tylko doktoranci, ale też stu-
denci i słuchacze studiów podyplomowych. Dla
nich rozszerzony zostanie pakiet praktyk, sta-
żów i wizyt studyjnych (w ramach przedmiotów
związanych z budową i eksploatacją środków
transportu, systemami transportowymi oraz
inżynierią ruchu) z wykorzystaniem zaplecza
technicznego MPK (m.in. Stacji Obsługi Tram-
wajów „Podgórze, Stacji Obsługi i Remontów
oraz Głównej Dyspozytorni Ruchu MPK).

TM

Zdjęcia: Miejskie Przedsiębiorstwo
Komunikacyjne S.A. w Krakowie
oraz Politechnika Krakowska

38 RAPORT TRAMWAJOWY

Technologiczne wsparcie
ukraińskich motorniczych

Obecność uchodźców zza naszej wschodniej granicy jest nie tylko faktem, ale i wyzwaniem.
Przewoźnicy w całej Polsce z myślą o nich przygotowali liczne oferty zatrudnienia, jednak
częstym problemem, pomimo posiadanych kwalifikacji czy chęci ich nabycia jest słaba
znajomość języka. W przypadku motorniczych rozwiązaniem może być specjalnie przygotowane
oprogramowanie, które wdrożyło MPK Wrocław.

Obecna sytuacja geopolityczna spo- Wykres 1. Liczba ludności narodowości ukraińskiej
wodowała napływ uchodźców z Ukrainy do w największych miastach Polski [w tys. osób]
Polski. Według danych raportu Unii Metropo-
lii Polskich w Polsce mieszka obecnie prawie Wykres 2. Wskaźnik liczby mieszkańców narodowości ukraińskiej
3,2 mln obywateli Ukrainy, z czego 2,2 mln przypadający na 100 mieszkańców danego miasta
w ośrodkach obszarów metropolitarnych. 300 266,9
Przed wojną w Polsce przebywało ok. 1,5 mln 250 187,3
Ukraińców; migracja wojenna spowodowa- 200 177,6
ła, że liczba wszystkich osób mieszkających 150 157,6
w Polsce sięgnęła 41,5 mln. 100 104,8
50 96,5
Według danych UMP w Warszawie 0 85,7
mieszka obecnie 266,9 tys. Ukraińców, a ko- 84,6
lejne miasta pod względem liczby napływo- 60 68,4
wej ludności z Ukrainy to: Wrocławiu (187,3 50 59,6
tys.), Kraków (177,6 tys.), Gdańsk (157,6 tys.), 40 43,4
Rzeszów (104,8 tys.), Katowice (96,5 tys.), 30 36,6
Łódź (85,7 tys.), Poznań (84,6 tys.), Lublin 20
(68,4 tys.), Szczecin (59,6 tys.), Bydgoszcz 10 Warszawa
(43,4 tys.) i Białystok (36,6 tys.). 0 Wrocław
Kraków
Bardziej miarodajnym wskaźnikiem jest Gdańsk
procentowy udział obywateli Ukrainy w ogólnej Rzeszów
liczbie mieszkańców danego miasta. Na wykre- Katowice
sie 2. przedstawiono wskaźnik liczby mieszkań- Łódź
ców narodowości Ukraińskiej przypadający na Poznań
100 mieszkańców danego miasta. Jak wynika Lublin
z zaprezentowanych danych Największy pro- Szczecin
centowy przyrost odnotowano w Rzeszowie,
Katowicach, Gdańsku i Wrocławiu. Bydgoszcz
Białystok
Wśród przybywających do naszego
kraju uchodźców znaleźć można różnego ro- 12,38
dzaju specjalistów, o wysokich kwalifikacjach. 12,80
Nie zawsze jednak znajdują oni zatrudnienie 12,91
w wykonywanych zawodach, a częstą barie- 14,86
rą jest brak znajomości języka polskiego.
15,07
Sytuacja wymaga nowych rozwią- 15,98
zań, które pozwolą im odnaleźć się na rynku
20,34
22,71
29,14
33,49
33,64
52,77

Białystok
Bydgoszcz

Łódź
Warszawa

Szczecin
Poznań

Lublin
Kraków
Wrocław
Gdańsk
Katowice
Rzeszów

RAPORT TRAMWAJOWY 39

pracy. Przytaczając maksymę, że potrzeba istotne, ponieważ w sytuacji stresowej u mo- podczas jazdy, choćby tych dotyczących sieci
jest matką wynalazku rynek tramwajowy torniczego szybkie zrozumienie schematów trakcyjnej, już językowej precyzji wymagają.
zareagował szybko, widać także dla siebie postępowania ma kluczowe znaczenie. Tłu- Dzięki współpracy z zajezdnią we Lwowie je-
szansę na uzupełnienie braków kadrowych maczenie wykonały osoby znające fachową steśmy pewni, że są zrobione profesjonalnie
wśród motorniczych. nomenklaturę – w tym gronie byli także pra- i w punkt. Całe przedsięwzięcie to dla nas
cownicy tramwajowi z Lwowa, z grupy Lviv powód do wielkiej satysfakcji, bo oznacza
Układ interfejsu sterowania Electrontrans. dziesiątki nowych miejsc pracy dla społecz-
w języku ukraińskim ności ukraińskiej, a to w obecnym czasie ma
KRZYSZTOF wielkie znaczenie.
Wrocławski przewoźnik jako pierw- BALAWEJDER
szy w Polsce wprowadził oprogramowanie do VASYLYNA DIACZUK
sterowania tramwajami w języku ukraińskim. Prezes MPK Wrocław
Wprowadzone modyfikacje oprogramowania Motornicza we Wrocławiu
mają ułatwić i przyspieszyć szkolenie Ukraińców, – Nasze wsparcie społeczności ukra- od 14 lat
a także zachęcić ich do podjęcia pracy w Polsce. ińskiej to nie tylko symbole, czyli chociażby
ukraińskie flagi na tramwajach. To też kon- – Wszystko na tym panelu jest po
Software specjalnie stworzony przez kretna, długofalowa pomoc. Takim konkretem ukraińsku. Główny ekran, diagnostyka, kli-
firmy SAATZ i Enika zawiera 400 przetłuma- jest praca i precyzyjne narzędzia do jej wyko- matyzacja. Dla nowych pracowników, któ-
czonych komunikatów, dotyczących systemu nania – jak podkreślił – Jesteśmy pierwszym rzy są Ukraińcami, to na pewno będzie duże
diagnostykioraz instrukcji postępowania przewoźnikiem w Polsce, który wprowadził ułatwienie.
dla motorniczego w razie usterki. Jest tak takie rozwiązanie.
System już działa w 17 pojazdach
JAROSŁAW typu Skoda 16T. W dalszej zostanie zainsta-
LAZURKO lowany także w czterdziestu Moderusach
Beta. Łącznie będzie to blisko
Prezes firmy SAATZ 60 tramwajów.

– Panel dla motorniczych sam w sobie dr inż. Piotr Bojar
nie ma wiele słów. Ale instrukcje postępo-
wania dotyczące zdarzeń nadzwyczajnych Zdjęcia: MPK Wrocław,
SAATZ Sp. z o.o.

Informacje
na kokpicie
motorniczego
wyświetlane
w języku
ukraińskim

40 RAPORT TRAMWAJOWY

Skład 3x105Na #267+268+269
na ul. Lipińskiego

Ostatni
bastion

3x105Na

W tym wydaniu „Raportu Tramwajowego” zapraszam Was
do Krakowa, miasta, w którym funkcjonuje ostatni w Polsce
bastion składów trzywagonowych Konstal 3x105Na.

Przez blisko 50 lat funkcjonowania ge- Do Krakowa nowe tramwaje z I par- Wracając do klasycznych 105-tek,
neracji 105N/Na i pochodnych wiele miast, ze tii trafiły w 1975 r. Już po czterech latach nowe wagony były kierowane do zajezdni
względu na duże potoki pasażerskie na trasach Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Nowa Huta. Na początku kursowały jako
łączących tzw. osiedla sypialniane z zakładami posiadało tabor składający się z 163 wagonów solówki na liniach: 1, 9 i 10, a po udanych
pracy czy centrum, decydowało się, po pró- tego typu. Od 1979 do 1992 r. do stolicy Ma- próbach zaczęto łączyć je w składy 2x105N.
bach technicznych, spinać je w zestawieniu łopolski dostarczona 316 tramwajów 105Na. Dopiero od roku 1980 zajezdnia Podgórze
105N i 105Na (na tor 1435 mm) w składy przyjęła na stan dwa szybkowce 105N w celu
trzywagonowe. Można było je spotkać w róż- Krótki epizod stanowiły także wagony przeszkolenia mechaników i motorniczych
nym przedziale czasowym od lat 80-tych do tyrystorowe (wyprodukowano 10 szt.), z któ- w obsłudze tychże pojazdów.
współczesnych, w takich miastach jak: Szcze- rych MPK Kraków otrzymało 2, a kolejne 3 przy
cin, Gdańsk, Poznań, Warszawa, Łódź (na tor współpracy z AGH przebudował samodziel- W 1979 r. rozpoczęły się dostawy wa-
1000 mm), Wrocław, GOP i właśnie Kraków. nie we własnych warsztatach. Niestety, jak to gonów 105Na, a już w listopadzie tego roku
bywało w tamtych czasach, przez problemy po jazdach próbnych składem 3x105Na, MPK
W 1973 r. chorzowski Konstal trzy techniczne oraz brak części zamiennych do rozpoczęło jego liniową eksploatację na jednej
prototypowe wagony 105N przekazał do wagonów 105NT, zaniechano ich eksploatacji z najbardziej obciążonych linii – nr 16. Kolejne
testów w Warszawie (2 szt.) i w Katowicach liniowej, przeznaczając je na wagony gospo- potrójniaki pojawiły się w Krakowie dopie-
(1 szt.). Ich seryjna produkcja rozpoczęła się darcze. Prawdopodobnie w Krakowie do dziś ro w 1983 r. na linii 4 oraz 13, a w później-
rok później. zachował się jeden wagon 105NT. szym czasie także na innych trasach, głównie

RAPORT TRAMWAJOWY 41

Skład 3x105Na
#252+253+260
na ul. Dietla

obsługujących centrum Krakowa z najwięk- z 3 na 4 stycznia 2009 r., w ramach imprezy przerwie w 2016 r. Ze względu na pande-
szą dzielnicą Nowa Huta i Hutą im. Lenina. komunikacyjne z cyklu „Krakowska Nocka”, mię Covid-19 i lockdown, która ujawniła się
organizowanej cyklicznie przez Krakowski w Polsce w 2020 r., wiele przedsiębiorstw
Jako ciekawostkę warto dodać fakt, Klub Modelarzy Kolejowych. Drugi raz do tramwajowych zaczęło szukać rozwiązań
iż MPK podjęło się jazd próbnych składu czteroskładu (trzy wagony typu 105Na i jeden poprzez dublowanie niektórych kursów albo
4x105Na, jednak prawdopodobnie nigdy nie wagon 105NaD) można było wsiąść w nocy zwiększanie taboru, aby zwiększyć dystans
pojawił się na linii. Jednak miłośnicy komu- z 26 na 27 czerwca 2015 r. Wówczas także w pojazdach. Krakowskie MPK po dłuższej
nikacji mieli dwukrotnie okazję przejechać KKMK we współpracy z MPK zorganizował przerwie tak jak GAiT w Gdańsku zdecydo-
się takimi zestawami. Pierwszy raz, w nocy wydarzenie pod nazwą „40-lecie stopiątek wało o przywróceniu składów 3x105Na na
czyli 4x105Na od zmierzchu do świtu”. najbardziej obciążonych liniach 4 i 52.
Zrekonstruowany skład wagonów 2x105N
#001+002 obecnie pełniący funkcję wagonów Do 1999 r. trójskłady obsługiwały Obecnie oprócz składów 2x105Na
technicznych do odszraniania sieci trakcyjnej, w różnych okresach czasu linie: 3, 4, 8, 12, na innych liniach, składy trzywagonowe ob-
docelowo skład historyczny 13, 16, 16, 19, 22, 26, 40 i 44. Natomiast po sługują w Krakowie wyłącznie linię nr 52
1999 r. pojawiały się także na liniach: 1, 2, (Czerwone Maki P+R – Os. Piastów) w dni
5, 6, 9, 10, 11, 14, 15, 19 i 23, a także woziły robocze w ilości 7 lub 8 brygad oraz w soboty
pasażerów na liniach cmentarnych na Wszyst- na dwóch brygadach.
kich Świętych. W styczniu
1999 r. po wprowadzeniu Wagony krakowskiego MPK
nowego układu komunika- 105Na są malowane lakierem na
cyjnego potrójniaki zniknęły kolor biało-niebieski i pomimo swo-
z ulic Krakowa, jednak nie na jego wieku są dobrze utrzymane. Jeżeli ktoś
długo. Ponownie pojawiły się z Was będzie w Krakowie, to polecam prze-
w lutym 2000 r., a po kolejnej jażdżkę takimi tramwajami na jednej z naj-
dłuższych tras tramwajowych w mieście.

Tekst i zdjęcia:

Michał Grossmann

Skład 3x105Na #226+228+229
na pętli Os. Piastów

42 RAPORT TRAMWAJOWY

ŁÓDZKI ZAKŁAD
BUDUJE I MODERNIZUJE

Zakład Techniki MPK-Łódź zmodernizował kolejny tramwaj
Siemens NF6D. Pojazd zmienił się nie tylko pod względem
wyglądu zewnętrznego, ale przede wszystkim swojej
funkcjonalności i komfortu dla pasażerów. Poza remontami
kapitalnymi Zakład odnosi sukcesy na polu budowy tramwajów
specjalistycznych, czego przykładem jest nagrodzony na
ubiegłorocznych targach TRAKO wielozadaniowy wagon
techniczny 805Na_tech.

Tramwaje Siemens NF6D zaczęły wykorzystania podczas prowadzonych re- Pasażerowi docenią podniesienie
wjeżdżać na łódzkie tory w latach 2017-2020. montów infrastruktury. dostępności, komfortu i bezpieczeństwa –
Pojazdy sprowadzono z Zagłębia Ruhry, gdzie zamontowano platformę dla wózków inwa-
kursowały między miastami Bochum i Gelsen- Prezentowany na zdjęciach tramwaj lidzkich, pojawiły się okna z większą częścią
kirchen. W 70% niskopodłogowe (wszystkie NF6D jest drugim zmodernizowanym pojaz- przesuwną, nowa tapicerka oraz monitoring
wejścia w tej strefie) wagony zostały wypro- dem tego typu. W tym roku Zakład Techniki (wewnętrzny i zewnętrzny).
dukowane w latach 1992-1994. Trójczło- planuje poddanie takim pracom kolejnych
nowe i jednoprzestrzenne mogą pomieścić trzech.
155 pasażerów. Ich dwukierunkowość
daje możliwość szerokiego

POZA REMONTAMI
KAPITALNYMI ZAKŁAD
ODNOSI SUKCESY
NA POLU BUDOWY
TRAMWAJÓW
SPECJALISTYCZNYCH

W kabinie motorniczego poza
klimatyzacją zainstalowano nowy
pulpit wyposażony w duży monitor,
który wizualizuje parametry ruchu
i umożliwia pełną diagnostykę pojaz-
du, a także ekran do obsługi systemu
monitoringu i systemu informacji pa-
sażerskiej. Wymieniony został układ

RAPORT TRAMWAJOWY 43

napędny na nowoczesny i ekonomiczny. wysokim poziomie i pozwala na uniknięcie zaprojektowano do wykonywania rozma-
Każdy silnik zasilany jest przez oddzielny kłopotów z dostępnością części zamiennych. itych prac sieciowych, natomiast w okresie
falownik dzięki czemu zwiększono nieza- zimowym dzięki zainstalowanemu pługowi
wodność. Dodano funkcję jazdy awaryjnej Warto przypomnieć, że Zakład Tech- może służyć do odgarniania śniegu z torowi-
z baterii dzięki czemu możliwy jest zjazd ze niki MPK-Łódź posiada na swoim koncie bu- ska oraz nanoszenia na sieć trakcyjną płynu
skrzyżowania przy zaniku napięcia w sieci dowę wagonów technicznych – pomiarowy zapobiegającego osadzaniu się szadzi, za po-
trakcyjnej czy w sytuacji niesprawności ste- 805N-M16-LAB, wyposażony został w szereg mocą przystosowanego pantografu.
rownika wagonu. urządzeń służących m.in. do monitorowania
stanu sieci trakcyjnej, rejestrację zmian war- TM
tości napięcia w sieci czy pomiaru wysokości
zawieszenia sieci trakcyjnej. 805Na_tech Zdjęcia: MPK - Łódź Sp. z o.o.

REKLAMA

Zdemontowane podczas moderniza-
cji części wykorzystywane będą jako części
serwisowe dla wagonów, które jeszcze nie
zostały zmodernizowane.

Kompletny zespół urządzeń napędu
sterowania ENI-ZNAP/NF6D dostarczyła firma
Enika. Obejmował on m.in. przetwornicę sta-
tyczną, falownik, sterownik hamulców, tablicę
sterownika tramwaju, panel operatorski i ste-
rownik drzwi. Zastosowanie nowych podzespo-
łów polskiego producenta zapewnia utrzymanie
wskaźnika gotowości technicznej na bardzo

Kabina
motorniczego

44 RAPORT TRAMWAJOWY

Tramwaje z Bydgoszczy
na szlaku Rail Baltica

Pod koniec maja br. w siedzibie PESA Bydgoszcz SA została podpisana umowa na dostawę
tramwajów do stolicy Estonii – Tallina. Kontrakt może objąć 23 pojazdy (8 sztuk w pierwszym
etapie i 15 w ramach opcji). Tramwaje zasilą nową linię, która będzie stanowiła część korytarza
transportowego integrującego kraje bałtyckie z pozostałymi krajami Europy.

PESA zaoferowała Tallinowi trójczło- O tej, kolejnej już zagranicznej realiza- przekonany, że podobnie jak w Warszawie,
nowy tramwaj z rodziny Twist o długości 28,56 cji Prezes Zarządu PESA Krzysztof Zdziarski Kijowie czy Sofii, także mieszkańcy Tallina
metra. Pojazd może zabrać na swój pokład powiedział: polubią podróże naszymi komfortowymi,
309 pasażerów (w tym 65 na miejscach sie- nowoczesnymi i przyjaznymi środowisku
dzących). Jego prędkość konstrukcyjna wynosi – To kolejna europejska stolica, tramwajami.
80 km/h, a eksploatacyjna - 50 km/h. Wagony która wybrała tramwaje PESA. Jestem
zostaną wyposażone w nowoczesne syste-
my informacji, sprzedaży biletów, zliczania
pasażerów, monitoringu, rekuperacji energii
oraz diagnostyki online. Zarówno kabina mo-
torniczego, jak i przestrzeń pasażerska będą
klimatyzowane, a nowością będzie podgrze-
wana podłoga.

– Wszystkie pojazdy zostały objęte
48-miesięczną gwarancją. Dostawa pierw-
szych tramwajów z zamówienia podstawo-
wego rozpocznie się w III kwartale 2024 roku
– zapowiedział Paweł Hardy, kierownik kon-
traktu Tallin w PESA.

Całkowita wartość kontraktu razem
z zapisaną w nim opcją, z której zamawiający
może skorzystać w terminie do 16 miesięcy,
wynosi 52 mln euro.

RAPORT TRAMWAJOWY 45

– Konsekwentnie podnosimy jakość
komunikacji publicznej w stolicy. Dzięki tram-
wajom Twist nasi mieszkańcy będą podróżo-
wać w komfortowych warunkach, a co ważne
– nowe tramwaje, podobnie jak cały nasz
transport, będą korzystać w 100% z zielonej
energii – podkreślił, Andrei Novikov, Wice
Mer Tallina i Przewodniczący Rady Nadzor-
czej Zarządu Transportu Publicznego.

ZAKUP budowę nowej linii tramwajowej „Stary tramwaje wożą mieszkańców takich miast
NOWOCZESNYCH Port”, zakup taboru i powstanie hubu prze- jak Warszawa, Wrocław, Gdańsk, Kraków,
TRAMWAJÓW TO siadkowego. Trasa ma połączyć port w sto- Sofia, Moskwa, Kijów, Jassy, Cluj czy Seged.
CZĘŚĆ PROJEKTU licy Estonii z terminalem Ülemiste, który W tej chwili spółka realizuje zamówienia
MODERNIZACJI będzie punktem początkowym linii kolejo- na dostawę kolejnych tramwajów dla Sofii,
KOMUNIKACJI wej Rail Baltica. Krajowej w Rumunii i Wrocławia.
W TALLINIE
PESA dostarczyła do tej pory ponad RT
Zakup nowoczesnych tramwajów 800 tramwajów do kilkunastu miast w Eu-
to część projektu modernizacji komuni- ropie. Wyprodukowane w Bydgoszczy Zdjęcia: PESA Bydgoszcz SA
kacji w Tallinie. Zakłada on między innymi

Nawet 46 nowych pojazdów

Zarząd Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w Bydgoszczy
poinformował o rozstrzygnięciu przetargu na 10 tramwajów
z opcją na 36 kolejnych. Zwycięzcą postępowania została Pesa,
będąc jedynym producentem, który złożył ofertę.

Przedmiotem zamówienia jest dosta- mają być sukcesywnie dostarczane w ciągu
wa 10 sztuk nowych tramwajów wieloczło- kolejnych 6 latach.
nowych, całkowicie niskopodłogowych (6
szt. długich oraz 4 szt. krótkich) wraz ze Obecnie po Bydgoszczy kursuje 46
specjalistycznym wyposażeniem obsługo- składów typu Konstal 805Na. Najstarsze
wym, pakietem eksploatacyjno-naprawczym pojazdy mają 41 lat. Realizacja zamówienia
i świadczeniami dodatkowymi. Producent razem z opcją umożliwiłaby zastąpienie wszyst-
oszacował koszt całości na kwotę 102 mln zł. kich starszych pojazdów niskopodłogowymi.
W ostatnich latach na bydgoskie tory wyjecha-
Zamawiający przewiduje możliwość ły 33 nowe tramwaje. Obsługują one między
skorzystania z prawa opcji w zakresie dosta- innymi nowe torowiska do Fordonu, dworca
wy kolejnych 36 pojazdów (29 szt. długich kolejowego oraz wzdłuż ul. Kujawskiej.
oraz 7 szt. krótkich). Dostawa 10 tramwajów
ma zostać zrealizowana do końca listopada TM
2023 roku. Natomiast pozostałe wagony
Zdjęcia: PESA Bydgoszcz SA

46 RAPORT TRAMWAJOWY

100 tramwajów Škoda
na torach stolicy Słowacji

Przedsiębiorstwo transportu publicznego w Bratysławie i Škoda Transportation Group podpisały
dwie umowy na dostawy pojazdów ForCity Plus. Kontrakty dotyczą nowszych wersji tramwajów
jedno i dwukierunkowych, które są już w posiadaniu przewoźnika.

Tramwaje grupy Škoda Transportation

jeżdżą już od kilku lat po Bratysławie. Ope-

rator Dopravný podnik Bratislava, akciová

spoločnosť (DPB as) zamówił je w lipcu 2013

roku. Pojazdy zostały dostarczone w 2015

i 2016 roku. Tabor, jeżdżący po 42 km sieci

o metrowym rozstawie torów, zasiliło

wówczas 60 wagonów – 30 jedno-

kierunkowych 29T oraz drugie

tyle dwukierunkowych 30T. Tramwaje
Wyliczono, że dotychczas grupy Škoda
tramwaje te, przejechały Transportation
ulicami słowackiej stolicy jeżdżą już od kilku lat
22,5 miliona kilometrów, po Bratysławie.
czyli prawie tyle, ile wyno-

si połowa drogi z Ziemi na Pierwsza dotyczyła 30 jed- mln euro. Druga umowa na kwotę 26,5 mln
euro dotyczy pojazdów dwukierunkowych
Marsa. nokierunkowych tramwajów 30T3, pierwsze z nich mają wjechać na
bratysławskie tory w 2024 r.
Pod koniec marca i maja 29T3, których dostawy mają roz-

br. podpisano umowy na zakup kolej- począć się w przyszłym roku. War-

nych pojazdów Škoda ForCity Plus. tość całego kontraktu oszacowano na 72

RAPORT TRAMWAJOWY 47

DANE FORCITY PLUS FORCITY PLUS Prezes Zarządu DPB as Martin
TECHNICZNE 29T3 30T3 Rybanský o prowadzonych inwestycjach
powiedział:
Typ X54 (5 członów, 4 wózki)
Długość 32,5 m – Niedługo pasażerowie będą prze-
Szerokość wożeni nowoczesnymi tramwajami, które są
Całkowita pojemność 2,48 m² im już dobrze znane z ruchu ulicznego. Zo-
Miejsca stojące staną jednak wyposażone w nowe elementy,
Miejsca siedzące 250 (5 osób/m2) 242 (5 osób/m2) które podniosą transport publiczny na wyższy
Powierzchnia niskopodłogowa poziom. W przedsiębiorstwie, dla rozwoju
Drzwi 187 190 miejskiego transportu publicznego, staramy
Maksymalna prędkość się efektywnie wykorzystywać wszystkie do-
Rozstaw toru 63 52 stępne zasoby zewnętrzne. Dlatego cieszę
Zasilanie się, że po nowych tablicach informacyjnych,
89% 92% wiatach na przystankach czy trolejbusach
W porównaniu do poprzednich wer- odnowimy również tabor tramwajowy ze
sji nadwozie pojazdów będzie sztywniejsze, 5 podwójnych 10 podwójnych środków europejskich, dzięki czemu może-
a oświetlanie w pełni LED-owe. Dużą różnicę my zaoszczędzić właśnie środki.
poczują pasażerowie, którzy docenią m.in. au- 65 km/h
tomatyczną klimatyzację, system informacji Zakup nowych pojazdów sprawi, że
w czasie rzeczywistym, kolorowe wyświetlacze 1000 mm udział tramwajów niskopodłogowych w tabo-
rze Bratysławy wzrośnie do dwóch trzecich.
600 V DC / 750 V DC Ponadto nowe pojazdy zasilą rozbudowywa-
ną linii na osiedle Petržalka. W trakcie reali-
zewnętrzne czy ładowarki USB. Nad ich bezpie- zacji tej inwestycji, obejmującej budowę 3,9
czeństwem będzie czuwał nowy system moni- km linii tramwajowej, powstaną dwa nowe
toringu. Ponadto wnętrze wzbogacą uchwyty mosty tramwajowe oraz zostanie wyburzony
i drążki ze stali nierdzewnej. Przyciemniane 280-metrowy niedokończony tunel drogi eks-
szyby z osłoną przeciwsłoneczną zapewnią presowej. Inwestycję w konsorcjum z dwoma
również komfort termiczny wewnątrz pojazdu. słowackimi firmami realizuje Aldesa.

TM

Zdjęcia: Škoda Transportation Group

48 RAPORT TRAMWAJOWY

Największy kontrakt
tramwajowy na półkuli
południowej przyznany!

Pod koniec kwietnia br. Alstom i Departament Transportu LING FANG
australijskiego stanu Wiktoria podpisali umowę ramową na
dostawę 100 niskopodłogowych pojazdów nowej generacji Prezes Regionu Azji
Flexity 2. Wartość zamówienia sięgnie 700 mln euro. Pojazdy i Pacyfiku Alstom
trafią do Melbourne, aglomeracyjnego miasta posiadającego
największą na świecie sieć tramwajową. – Jest to mocne potwierdzenie na-
szego zaangażowania w dostarczanie
Długość podwójnego toru, o roz- Ostatni tramwaj linowy zakończył wozić pa- rozwiązań mobilnych, które spełnia-
stawie 1435 mm, w drugim co do wielko- sażerów w 1940 r. ją specyficzne wymagania naszych
ści mieście Australii liczy blisko 249 km. klientów. Kontrakt przyznany przez
Operatorem sieci jest spółka Yarra Trams, Kontrakt, poza 100 pojazdami Departament Transportu w Wiktorii
z której usług korzysta ponad 200 mln pa- Flexity 2, obejmuje 15-letnią usługę jest wyrazem uznania dla naszej siły
sażerów rocznie. utrzymania. W zachodniej części Mel- i osiągnięć w dostarczaniu naszych
bourne powstanie nowy obiekt przezna- innowacyjnych rozwiązań w skali lo-
Początki tramwaju w Melbourne się- czony do postoju i napraw. Rozpoczęcie kalnej. Projekt azapewni rozwiązanie,
gają roku 1885, kiedy na ulice wyjechały dostaw tramwajów ma rozpocząć się które zapewni równowagę między
tramwaje konne. Ich ostania linia została w 2025 r. Ich pojawienie się umożliwi wzrostem popytu pasażerów a po-
zlikwidowana w 1923 r. Ciekawostką jest, że wycofanie pojazdów wysoko- trzebą wyników w zakresie zrówno-
pod koniec XIX wieku tramwaje elektrycz- podłogowych z liczącego ważonej mobilności.
ne musiały konkurować z uruchomionymi blisko 500 tramwajów
w 1885 r. tramwajami linowymi. Pierwsze taboru przewoźnika
elektryki pojawiły się w 1889 r. i to na krótko,
bo siedem lat później zakończyły działalność.
Ich powrót nastąpił dopiero w 1916 r., od
tego roku trwa ich ciągła eksploatacja.

RAPORT TRAMWAJOWY 49

Mark Coxon, dyrektor zarządzający Nowe pojazdy zostaną dostosowa- efektywności energetycznej i konstrukcji
Alstom Australia i Nowa Zelandia podsu- ne do sieci tramwajowej, aby zapewnić ich zoptymalizowanej pod kątem hałasu za-
mowując zamówienie i jego znaczeniu dla bezproblemową integrację z rozległą siecią pewniają cichą pracę we wnętrzu. Ponad-
rynku dodał: bez potrzeby inwestycji w infrastrukturę, to zostaną wyposażone w zintegrowany
modernizację zasilania trakcyjnego czy nową pokładowy system magazynowania energii
– Cieszymy się, że możemy nadal sygnalizację. Bazując na wcześniejszej eks- (OESS), co pozwoli na ograniczenia poboru
wspierać i być częścią planu inwestycyjnego ploatacji tramwajów Flexity w Melbourne, prądu w godzinach szczytu. Pojazdy będą
rządu wiktoriańskiego, aby zapewnić bez- nowe pojazdy zyskają lokalną tożsamość, zużywać o 30-40% mniej energii na pasażera
pieczne, wydajne i nowoczesne rozwiązania odzwierciedlającą potrzeby operacyjne i do- w porównaniu z poprzednią generacją Flexity.
w zakresie mobilności oraz sprostać przyszłe- świadczenia użytkowników. Projektanci,
mu wzrostowi stanu. Tramwaje to kluczowy z myślą o bezpieczeństwie i komforcie pa- Dzięki temu zamówieniu Alstom
środek transportu w Melbourne. Lokalna re- sażerów oraz uwzględniając australijskie umocnił swoją pozycję dostawcy taboru szy-
alizacja tego projektu zapewni kompleksowe normy w zakresie dostępności transportu nowego w stanie Wiktoria. Zrealizowano tam
doświadczenie osobom dojeżdżającym do dla osób niepełnosprawnych, szczególną dostawy 141 tramwajów Flexity i Citadis,
pracy, zabezpieczy przyszłość produkcji i łań- uwagę zwrócili na obszary wielofunkcyj- 106 pociągów podmiejskich X’trapolis i 95
cuchy dostaw, w jednym z najdłużej działają- ne, przeznaczone do transportu rowerów, pociągów regionalnych Vlocity.
cych australijskich ośrodków produkcji taboru wózków inwalidzkich i dziecięcych. W pełni
w Dandenong. klimatyzowane pojazdy o wysokiej klasie TM

Kontrakt zapewni długoterminową sta- Zdjęcia: Alstom
bilność lokalnego przemysłu kolejowego i łań-
cuchów dostaw w Wiktorii. Z przestawionych
wyliczeń wynika, iż lokalny potencjał będzie
wykorzystany w 65% przy produkcji i w 85%
podczas zapewnienia usług serwisowych.

50 RAPORT TRAMWAJOWY

Wróci tramwaj z Łodzi
do Konstantynowa!

7 kwietnia br. władze Łodzi i Konstantynowa Łódzkiego podpisały umowę z wykonawcą
modernizacji linii konstantynowskiej. Inwestycję, która obejmuję także budowę nowej
infrastruktury przeprowadzi Przedsiębiorstwo Drogowo-Budowlane „KEMY” Sp. z o. o.
wraz z MPK-Łódź Spółka z o.o. Pierwszy tramwaj na odnowionej
trasie ma pojawić się za 16 miesięcy.

Linię tramwajową łączącą Łódź ZAJEZDNIA by znów mogli z nich skorzystać. Dziś
i Konstantynów Łódzki uruchomiono w 1910 został zrobiony w tej sprawie bar-
r., a zamknięto w 2019 r., gdy jej stan tech- – Tramwaj między Konstan- dzo ważny krok – dodał Robert
niczny zagrażał bezpieczeństwu pasaże- tynowem Łódzkim i Łodzią prze- Jakubowski, burmistrz Konstan-
rów, a po wykrzywionych szynach nie dało stał kursować wiosną 2019 roku. tynowa Łódzkiego.
się już jeździć. W 2020 r. władze obu miast Mieszkańcy naszego miasta żało- Modernizację linii tramwa-
wypracowały porozumienie i podpisały wali, że tak się stało, bo stwarzał
symboliczny dokument dotyczący planu możliwość wygodnego dojazdu do jowej łączącej Łódź z Konstantynowem
modernizacji linii. Łodzi i powrotu do domu. Wiedząc, że przeprowadzi konsorcjum - Przedsiębiorstwo
konstantynowianie oczekują powrotu tych Drogowo-Budowlane „KEMY” Sp. z o. o. wraz
Podczas konferencji prasowej z okazji połączeń, postanowiliśmy zrobić wszystko,
podpisania umowy prezydent Łodzi Hanna
Zdanowska powiedziała:

– Dziś już nie mówimy o planach, ale
zaczynamy ich realizację – zamykamy wszyst-

kie procedury i podpisujemy umowę! Bez-
pieczny i nowoczesny transport to
inwestycja w przyszłość i rozwój
miast. Mieszkańcy potrzebu-
ją sprawnej komunikacji, chcą
szybko dojechać do pracy,
szkoły, teatru czy kina. Mam
nadzieję, że w 2023 spotkamy

się w tramwaju na trasie między Ło-
dzią a Konstantynowem!