เอกสารประกอบการสอนเขียนแบบเบื้องต้น

เขียนแบบเบื้องต้น Basic Drawing นายธีรพงษ์ จันทรโสภณ วิทยฐานะครูเชี่ยวชาญ โรงเรียนเลิงแฝกประชาบํารุง อําเภอกุดรัง จังหวัดมหาสารคาม สังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดมหาสารคาม

2

เขียนแบบเบื้องต้น Basic Drawing นายธีรพงษ์ จันทรโสภณ สงวนลิขสิทธิ์© เอกสารอิเล็กทรอนิกส์ฉบับนี้ เป็นเอกสารประกอบการสอน รายวิชาการงานอาชีพ 4 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่องการเขียนแบบเบื้องต้น อนุญาตให้เผยแพร่ได้ พิมพ์ครั้งที่ 1 เอกสารอิเล็กทรอนิกส์ 15 พฤศจิกายน 2566 เอกสารฉบับนี้สร้างขึ้นด้วย LaTex Cover Page Create by Stylish LaTeX Cover Page, Latexdraw.com

2

เกี่ยวกับผู้เขียน นายธีรพงษ์ จันทรโสภณ วิทยฐานะครูเชี่ยวชาญ - Dip. In Electrical Power. Rajamangala Institute of Technology Northeastern Campus, Nakhon Ratchasima. - B. Eng. (Electrical Engineering). Khon Kaen University. - Grad. Dip. (Teaching Profession). RajabhatMahaSarakham University. - M. Ed. (Educational Research and Evaluation). RajabhatMahaSarakham University. 3

4

คํานํา เอกสารประกอบการสอน รายวิชาการงานอาชีพ 4 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เล่มนี้ ได้เรียบเรียงขึ้นจากการวิเคราะห์หลักสูตรสถานศึกษาของโรงเรียนเลิงแฝกประชาบํารุง โดยผู้ เรียบเรียงได้จัดทําตามลําดับและมีเนื้อหาตรงตามสาระการเรียนรู้ และครอบคลุมรายละเอียดในคําอธิบายรายวิชาอย่างครบถ้วน ซึ่งได้รวบรวมเนื้อหา ใบงาน จากประสบการณ์สอนงานเขียนแบบเบื้องต้นมากว่า 20 ปี ซึ่งผู้เขียนได้นํามาเรียบเรียงเป็นเล่ม ประกอบไปด้วย ประวัติงานเขียนแบบ เครื่องมือ งานเขียนแบบ เส้น รูปเรขาคณิต แบ่งครึ่งเส้นตรง แบ่งครึ่งส่วนโค้ง แบ่งครึ่งมุม สร้างเส้นขนาน สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม ห้าเหลี่ยม หกเหลี่ยม เขียนภาพไอโซเมตริก เขียนภาพออบลิค เขียน ภาพออบลิค เขียนภาพฉาย งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้า งานเคลือบผิวชิ้นงาน ผู้เรียบเรียงหวังเป็นอย่างยิ่งว่า เอกสารประกอบการสอน รายวิชา การงานอาชีพ 4 หน่วยการเรียนรู้ ที่ 1 เรื่อง การเขียนแบบเบื้องต้น เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อนักเรียน ครู อาจารย์และบุคคลทั่วไป หากมีข้อผิดพลาดประการใดผู้เรียบเรียงขออภัยมา ณ ที่นี้ นายธีรพงษ์ จันทรโสภณ i

ii คํานํา

สารบัญ คํานํา i 1 บทนําเกี่ยวกับงานเขียนแบบ 1 1.1 ความสําคัญของงานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1.2 วิวัฒนาการของงานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1.3 ประเภทของงานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1.3.1 เขียนแบบทางเครื่องกล . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1.3.2 เขียนแบบทางไฟฟ้า - อีเล็กทรอนิกส์ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.3.3 เขียนแบบก่อสร้าง - สถาปัตยกรรม . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 2 เครื่องมือในงานเขียนแบบ 5 2.1 ชนิดเครื่องมือในงานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2.1.1 โต๊ะเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2.1.2 กระดานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.1.3 ไม้ที (T-Square) และทีสไลด์ (T-Slide) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.1.4 ฉากสามเหลี่ยม (Set Square) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.1.5 วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.1.6 ดินสอ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 2.1.7 ปากกาเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2.1.8 แสดงปากกาและขนาดเส้นที่เขียนจากปากกาเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2.2 เทคนิควิธีการใช้เครื่องมือเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.2.1 ลําดับขั้นการติดยึดกระดาษกับโต๊ะเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.2.2 การเลื่อนไม้ทีขึ้นลง . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2.2.3 การเลื่อนฉากสามเหลี่ยมบนไม้ที . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2.2.4 การเขียนเส้นตรงในแนวนอนด้วยไม้ที . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2.2.5 การเขียนเส้นตรงในแนวตั้งด้วยฉากสามเหลี่ยม กดให้ขอบหัวไม้ทีแนบติดกับขอบโต๊ะ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2.2.6 การเขียนเส้นตรงในแนวเฉียงด้วยฉากสามเหลี่ยม . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.2.7 การใช้ฉากสามเหลี่ยมในทิศทางมุมต่าง ๆ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.2.8 การใช้วงเวียนเขียนวงกลมหรือส่วนโค้ง . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2.2.9 การตั้งปลายดินสอวงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2.2.10 การจับดินสอเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.3 มาตรฐานงานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.3.1 ตัวเลข ตัวอักษร . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.3.2 มาตราส่วน (Scale) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.3.3 เส้น . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.3.4 กระดาษเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 iii

iv สารบัญ 3 รูปทรงเรขาคณิต 19 3.1 การแบ่งครึ่งเส้นตรงโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 3.2 การแบ่งครึ่งส่วนโค้งโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 3.3 การแบ่งครึ่งมุมโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 3.4 การเขียนเส้นขนานโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 3.5 การเขียนรูปสามเหลี่ยมด้านเท่า โดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 3.6 การเขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 3.7 การเขียนรูปห้าเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 3.8 การเขียนรูปหกเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 4 ภาพสามมิติ (PICTORIAL VIEW) 23 4.1 ภาพออบลิค . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 4.1.1 ภาพออบลิคแบบเต็มส่วน (Cavalier Drawing) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 4.1.2 ภาพออบลิคแบบครึ่งส่วน (Cabinet Drawing) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 4.2 ภาพสามมิติแบบแอกโซโนเมตริก . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 4.2.1 ภาพไดเมตริก (Diametric Projection) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 4.2.2 ภาพไตรเมตริก (Trimetric Projection) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 4.2.3 ภาพไอโซเมตริก (Isometric Projection) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 4.3 เทคนิคการเขียนภาพสามมิติ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 4.3.1 ภาพสามมิติแบบออบลิค . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 4.3.2 ภาพสามมิติแบบไอโซเมตริก . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 5 ภาพฉาย (ORTHOGRAPHIC DRAWING) 27 5.1 หลักการฉายภาพ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 5.2 ระบบการแสดงภาพฉาย . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 5.2.1 ภาพฉายแบบมุมที่ 1 (First angle Projection) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 6 งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน 31 6.1 งานไม้ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 6.1.1 ความหมายและความสําคัญของงานไม้ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 6.1.2 การจําแนกชนิดของไม้ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 6.1.3 เครื่องมือช่างพื้นฐาน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 6.1.4 การต่อไม้ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 6.1.5 การเข้าไม้ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 6.1.6 การซ่อมแซม ปรับปรุง และแก้ไขงานไม้. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 6.2 งานปูน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 6.2.1 ความสําคัญของงานปูน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 6.2.2 ชนิดของงานปูน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 6.2.3 เครื่องมือเครื่องใช้เกี่ยวกับงานปูนและเก็บรักษา . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 6.2.4 วัสดุผสมที่ใช้ในงานปูน . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 6.2.5 คอนกรีต . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.3 งานไฟฟ้า . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.3.1 ความหมายและความสําคัญของงานไฟฟ้า . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.3.2 ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับงานไฟฟ้า . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 6.3.3 การซ่อมแซม ปรับปรุง และแก้ไขในงานไฟฟ้า . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 6.3.4 การซ่อมเตารีดไฟฟ้า . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 6.4 การเคลือบสีผิว . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6.4.1 การเคลือบผิวบนผลิตภัณฑ์ไม้ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6.4.2 วัตถุประสงค์ของการเคลือบสีผิว . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6.4.3 ประเภทของสารเคลือบผิว . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6.4.4 ประเภทของการเคลือบเงาไม้. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

สารบัญ v บรรณานุกรม 49

vi สารบัญ

บทที่ 1 บทนําเกี่ยวกับงานเขียนแบบ บทนํา งานเขียนแบบมีความสําคัญกับผู้ที่เป็นวิศวกร ผู้ออกแบบ และช่างเขียนแบบเป็นอย่างมากเปรียบเสมือนแผนที่ที่จะนําทางเพื่อไปสู่จุดหมายได้อย่างถูกต้อง ฉะนั้นช่างเขียน แบบที่ดีจึงต้องเห็นความสําคัญ มีความเข้าใจวิวัฒนาการและการพัฒนา สามารถจําแนกตามลักษณะของงานเขียนแบบประเภทต่าง ๆ ได้ 1.1 ความสําคัญของงานเขียนแบบ แบบงานถือว่าเป็นหัวใจที่สําคัญของงานช่างอุตสาหกรรมทุกสาขา การจะผลิตชิ้นงานสิ่งประดิษฐ์ หรือสิ่งปลูกสร้างต่างๆ ก็จะต้องมีแบบงานเป็นหลัก ทําให้ผู้ผลิตหรือผู้สร้าง เข้าใจและจินตนาการเห็นรูปร่าง ขนาด และวัสดุสิ่งเหล่านั้นได้ สามารถนํามาวางแผนขั้นตอนการทํางานตลอดจนถึงการประมาณการ ระยะเวลาที่ผลิตได้ 1.2 วิวัฒนาการของงานเขียนแบบ ในสมัยโบราณเมื่อประมาณ 50,000 กว่าปีที่ผ่านมา ยุคนั้นมนุษย์ถํ้าได้ทําเครื่องหมายรูปภาพต่างๆ ไว้บนพื้นดิน ผนังถํ้า ก้อนหิน เพื่อเป็นการสื่อสาร และบันทึกความคิด ระหว่างมนุษย์ถํ้าด้วยกัน และเมื่อมนุษย์เริ่มมีอารยะธรรมมากขึ้น จึงเริ่มมีการคิดค้นและพัฒนาสร้างเครื่องมือและสิ่งประดิษฐ์ต่างๆ ขึ้นมา มีการสื่อสารและถ่ายทอดต่อ ๆ กันโดยใช้ รูปภาพ ตัวอักษร ตัวเลขและภาพลายเส้น และได้พัฒนาเรื่อยมาจนถึงการใช้คอมพิวเตอร์ในการเขียนแบบ ปัจจุบันงานเขียนแบบที่ใช้ในวงการงานอุตสาหกรรมเป็นระบบมาตรฐานสากล 1.3 ประเภทของงานเขียนแบบ งานเขียนแบบมีข้อแตกต่างกันตามลักษณะเฉพาะของสาขาอาชีพต่างๆ พอสังเขป ดังนี้ 1.3.1 เขียนแบบทางเครื่องกล เป็นการเขียนแบบชิ้นส่วนต่าง ๆ ของเครื่องจักรกลซึ่งงานเขียนแบบจะมี 2 ลักษณะ ดังนี้ 1) แบบภาพประกอบ (Assembly Drawing) เป็นภาพเขียนแบบเครื่องจักรกลหรืออุปกรณ์ต่างๆ ที่มีชิ้นส่วนประกอบร่วมกันหลายชิ้น ซึ่งจะทําให้รู้ว่าชิ้นส่วนแต่ละชิ้นประกอบเข้ากันอย่างไร อยู่ตําแหน่งไหน ดัง แสดงภาพในรูปที่ 1.1 รูปที่ 1.1: แสดงภาพเขียนแบบเครื่องกลภาพประกอบของเหล็กตอกนําศูนย์

2 บทที่ 1. บทนําเกี่ยวกับงานเขียนแบบ 2) แบบภาพแยกชิ้น (Detail Drawing) เป็นการเขียนแบบชิ้นส่วนต่างๆของเครื่องจักรกลในแต่ละชิ้นส่วน เพื่อที่จะแสดงลักษณะรูปร่าง และรายละเอียดของชิ้นส่วนแต่ละชิ้นให้ชัดเจน ทําให้เข้าใจง่ายต่อ การอ่านแบบ ดังแสดงภาพแยกชิ้น ในรูปที่ 1.2 รูปที่ 1.2: แสดงภาพเขียนแบบเครื่องกลภาพแยกชิ้นของเหล็กตอกนําศูนย์ นอกจากนี้การเขียนแบบเครื่องกลยังมีการเขียนแบบตามลักษณะงานอื่นอีกหลายประเภท อาทิเช่น การเขียนแบบงานเชื่อม, เขียนแบบแผ่นคลี่, เขียนแบบงานท่อ และเขียนแบ บนิวแมติกส์และไฮดรอลิกส์ เป็นต้น 1.3.2 เขียนแบบทางไฟฟ้า - อีเล็กทรอนิกส์ การเขียนแบบสาขานี้ ลักษณะโดยทั่วไปจะเขียนสัญลักษณ์แทนอุปกรณ์ต่าง ๆ โดยจะแสดงการทํางานที่มีการต่อเชื่อมกันเป็นวงจรแบ่งตามลักษณะงานได้ 2 ประเภท คือ เขียน แบบไฟฟ้า และเขียนแบบอิเล็กทรอนิกส์ ดังแสดงในภาพในรูปที่ 1.3 และรูปที่ 1.4 รูปที่ 1.3: แสดงภาพเขียนแบบวงจรไฟฟ้า (ที่มา : ณรงค์ฤทธิ์ ดวงมาลัยและไวพจน์ ศรีธัญ, 2546 หน้า 191) รูปที่ 1.4: แสดงภาพเขียนแบบวงจรอีเล็กทรอนิกส์ 1.3.3 เขียนแบบก่อสร้าง - สถาปัตยกรรม เป็นงานเขียนแบบสิ่งปลูกสร้าง เช่นบ้านอาคาร หรือสิ่งปลูกสร้างต่างๆ ซึ่งมีลักษณะการเขียนแบบเป็น 3 ส่วน ได้แก่ แบบโครงสร้าง, แบบสถาปัตยกรรม และแบบระบบอาคาร ดังตัวอย่างที่แสดงในรูปที่ 1.5

1.3. ประเภทของงานเขียนแบบ 3 รูปที่ 1.5: แสดงภาพเขียนแบบสถาปัตยกรรม บทสรุป การเขียนแบบมีความสําคัญต่องานช่างอุตสาหกรรม ผู้เรียนจึงต้องมีความตระหนักเป็นอย่างมาก มีความเข้าใจในวิวัฒนาการ การพัฒนาของงานเขียนแบบที่มีมาอย่างต่อเนื่อง ต้องสามารถแยกแยะงานเขียนแบบในแต่ละประเภทได้

4 บทที่ 1. บทนําเกี่ยวกับงานเขียนแบบ แบบฝึกหัด หน่วยที่ 1 บทนําเกี่ยวกับงานเขียนแบบ จงตอบคําถามต่อไปนี้ให้ได้ใจความที่สมบูรณ์ที่สุด 1. จงอธิบายความสําคัญของงานเขียนแบบที่มีต่อวงการช่างอุตสาหกรรม . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. จงบอกวิวัฒนาการงานเขียนแบบมาพอสังเขป . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. จงบอกประเภทใหญ่ของงานเขียนแบบ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

บทที่ 2 เครื่องมือในงานเขียนแบบ บทนํา เครื่องมือในงานเขียนแบบมีหลายอย่างหลายประเภท ช่างเขียนแบบที่ดีจึงต้องมีความรู้ ความเข้าใจและ รู้จักวิธีการใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ต่าง ๆ ในการเขียนแบบ ตลอดจน เข้าใจเทคนิควิธีการเขียนแบบ จึงจะได้งานเขียนแบบที่ดีและถูกต้อง 2.1 ชนิดเครื่องมือในงานเขียนแบบ 2.1.1 โต๊ะเขียนแบบ เป็นโต๊ะที่ใช้สําหรับยึดติดกระดาษเขียนแบบ ใช้ร่วมกับไม้ทีและฉากสามเหลี่ยม ตลอดจนวางเครื่องมือเขียนแบบอื่น ๆ ลักษณะรูปร่างโดยทั่วไปมีโครงสร้างเป็นเหล็กกล่อง สี่เหลี่ยมมีกระดานที่ยึดติดกับตัวโต๊ะ เอียงทํามุมกับตัวกระดานโดยทั่วไปเป็นไม้อัดที่ปิดทับด้วยวัสดุที่ผิวเรียบ เช่น โฟไมก้า, เมลามีน เป็นต้น พื้นผิววัสดุปิดทับจะเป็นผิวด้าน กระดาน รูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีหลายแบบหลายขนาด เช่น ขนาด 40 x 60 เซนติเมตร , ขนาด 60 x100 ซนติเมตร, ขนาด 80 x 120 ซนติเมตร เป็นต้น ที่ขอบกระดานทั้งสี่ด้านต้องเรียบ ตรง และได้ฉากกัน โต๊ะเขียนแบบมีหลายแบบหลาย ดังแสดงในรูปที่ 2.1 , 2.2 และ 2.3 รูปที่ 2.1: แสดงโต๊ะเขียนแบบพร้อมชุดอุปกรณ์ รูปที่ 2.2: แสดงโต๊ะเขียนแบบที่สามารถปรับมุมเอียงได้ รูปที่ 2.3: แสดงโต๊ะเขียนแบบพร้อมทีสไลด์

6 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ 2.1.2 กระดานเขียนแบบ เป็นอุปกรณ์เขียนแบบที่ใช้งานเช่นเดียวกับโต๊ะเขียนแบบ ไม่มี โครงตัวและขาโต๊ะสามารถเคลื่อนย้ายไปไหนได้ง่ายและสะดวกสบาย ขอบกระดานทั้งสี่ด้านเรียบ ตรง และได้ ฉากกัน สามารถทําขึ้นมาใช้เองได้ โดยใช้ไม้อัดหรือไม้แผ่นที่มีพื้นผิวเรียบตัดตามขนาด ที่ต้องการ แล้วขัดผิวและขอบกระดานให้เรียบ หากต้องการกระดานที่ใช้กับกระดาษขนาด A3 ควร ใช้กระดานขนาดประมาณ 40 x 60 เซนติเมตร รูปที่ 2.4: แสดงกระดานเขียนแบบพร้อมอุปกรณ์ รูปที่ 2.5: แสดงกระดานเขียนแบบชนิดมาตรฐานพร้อมอุปกรณ์ 2.1.3 ไม้ที (T-Square) และทีสไลด์ (T-Slide) เป็นเครื่องมือที่ใช้สําหรับเขียนเส้นตรงในแนวนอน และใช้ร่วมกับฉากสามเหลี่ยมในการเขียนเส้นในแนวดิ่งและเส้นเอียงมุมต่าง ๆ มีลักษณะรูปร่างเป็นตัวที (T) มีส่วนประกอบ 2 ส่วน คือส่วนหัว (Head) และส่วนใบ (Blade) ซึ่งทั้งสองส่วนจะยึดติดกันโดยทํามุมฉากต่อกัน ส่วนใบจะมีสเกลติดยาวตลอดความยาว โดยทั่วไปจะมีหน่วยเป็นระบบเมตริกที่วัดเป็น เซนติเมตร วัสดุโดยทั่วไปจะเป็นไม้และพลาสติก รูปที่ 2.6: แสดงลักษณะไม้ที ทีสไลด์ เป็นเครื่องมือที่ใช้ทํางานในลักษณะเช่นเดียวกับไม้ที สามารถนํามาประกอบกับ โต๊ะเขียนแบบ หรือกระดานเขียนแบบได้ โดยใช้หลักการทํางานของเชือกและรอก มี ความสะดวก รวดเร็วในการใช้งาน และมีความขนานเที่ยงตรงกว่าไม้ที ดังแสดงในรูปที่ 2.7 รูปที่ 2.7: แสดงทีสไลด์ที่ติดตั้งบนโต๊ะเขียนแบบ 2.1.4 ฉากสามเหลี่ยม (Set Square) เป็นเครื่องมือที่ใช้เพื่อขีดเขียนเส้นในแนวดิ่ง และเส้นในแนวเอียง การใช้งานจะใช้ร่วมกับไม้ทีมีอยู่ 2 แบบ ดังนี้ 1) ฉากสามเหลี่ยมแบบตายตัว มีรูปร่างเป็นสามเหลี่ยมมุมฉากมี 3 ด้าน 3 มุม โดยจะมีมุมฉากอยู่หนึ่งมุมมีอยู่ 2 แบบ คือ แบบมุมภายใน 45, 45 และ 90° และมุมภายใน 30, 60 และ 90° วัสดุโดย ทั่วไปจะเป็นพลาสติกใสมีสเกลอยู่ที่ด้านข้าง มีทั้งสเกลระบบเมตริกที่วัดเป็นเซนติเมตร และระบบอังกฤษที่วัดเป็นนิ้ว ดังแสดงในรูปที่ 2.8

2.1. ชนิดเครื่องมือในงานเขียนแบบ 7 (a) มุม 45, 45 และ 90° (b) มุม 30, 60 และ 90° รูปที่ 2.8: แสดงฉากสามเหลี่ยมแบบตายตัว 2) ฉากสามเหลี่ยมแบบปรับมุมได้ ลักษณะรูปร่างเป็นสามเหลี่ยมที่สามารถปรับมุมต่าง ๆ ได้ ดังแสดงในรูปที่ รูปที่ 2.9: แสดงฉากสามเหลี่ยมแบบปรับมุมได้ 2.1.5 วงเวียน เป็นเครื่องมือที่ใช้สําหรับการเขียนส่วนโค้ง หรือวงกลมมีลักษณะเป็นขาสองขาติดกัน โดยสามารถปรับขยายขาให้กว้างหรือแคบได้ ปลายขาข้างหนึ่งจะติดเหล็กปลายแหลมไว้ ส่วนปลายขาอีกข้างจะมีชุดจับยึดดินสอ แบ่งตามลักษณะการใช้งานได้ 4 แบบ ดังนี้ (a) วงเวียนขนาดเล็ก (b) วงเวียนขนาดกลาง รูปที่ 2.10: แสดงวงเวียนขนาดเล็กและวงเวียนขนาดกลาง 1) วงเวียนขนาดเล็ก เป็นวงเวียนที่ใช้เขียนส่วนโค้ง หรือวงกลมที่มีขนาดเล็ก ลักษณะรูปร่างมีขาสองขา โดยขาข้างหนึ่งจะยึดติดเหล็กปลายแหลม ส่วนขาอีกข้างหนึ่งจะมีชุดจับยึดดินสอ การขยายความกว้างขาวงเวียนจะใช้สกรูเป็นตัวปรับ โดยมีแรงสปริงเป็นตัวดันไว้ดังแสดงในรูปที่ 2.10 a 2) วงเวียนขนาดกลาง เป็นวงเวียนที่ใช้เขียนส่วนโค้ง หรือวงกลมขนาดกลางที่ใช้โดยทั่วไป ดังแสดงในรูปที่ 2.10 b

8 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ 3) วงเวียนถ่ายขนาด เป็นวงเวียนที่มีลักษณะรูปร่างคล้ายกับวงเวียนที่ใช้ในงานเขียนแบบทั่วไปแต่ปลายขาวงเวียนจะเป็นปลายแหลมทั้งสองข้าง ใช้สําหรับวัดระยะขนาดจากบรรทัด แล้วไปถ่ายขนาดลงบนแบบงาน หรือใช้แบ่งเส้นตรงออกเป็นส่วน ๆ เท่า ๆ กัน ดังแสดงในรูปที่ 2.11 a 4) วงเวียนคาน เป็นวงเวียนที่ใช้สําหรับเขียนส่วนโค้ง หรือวงกลมขนาดใหญ่ มีส่วนประกอบหลักอยู่ 3 ส่วน คือ ส่วนที่หนึ่งเป็นแกนหลักมีลักษณะรูปร่างเป็นคานตรงยาวส่วนที่สอง เป็นชุดเหล็กปลายแหลม และส่วนที่สามเป็นชุดดินสอ ซึ่งส่วนที่สองและสามสามารถเลื่อนไปมาบนคานแกนหลัก และจะมีสกรูที่สามารถล็อกตําแหน่งได้ ดังแสดงในรูปที่ 2.11 b (a) วงเวียนถ่ายขนาด (b) วงเวียนคาน รูปที่ 2.11: แสดงวงเวียนถ่ายขนาดและวงเวียนคาน 2.1.6 ดินสอ เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการขีดเขียนเส้นลงบนผิวกระดาษเขียนแบบ ตัวไส้ดินสอทําจากกราไฟท์ มีอยู่ 2 แบบ ดังนี้ 1. ดินสอเปลือกไม้ เป็นดินสอเปลือกไม้ที่หุ้มไส้ดินสอขนาด 2 มิลลิเมตรเวลาใช้งานจะต้องเหลาให้ไส้ดินสอยาวยื่นออกมาจากเปลือกไม้ และลับปลายให้ แหลมเล็ก ดังแสดงในรูปที่ 2.12 รูปที่ 2.12: แสดงดินสอเปลือกไม้ 2. ดินสอแบบเปลี่ยนไส้ เป็นดินสอที่ไม่มีเปลือกดินสอ มีแต่ไส้ดินสอ โดยใช้คู่กับตัวโครงปากกา ใช้ง่ายและสะดวก มีอยู่ 2 แบบ คือ 1) ดินสอแบบไส้ใหญ่ ตัวโครงดินสอเป็นท่อพลาสติกที่ใส่ไส้ดินสอขนาด 2 มิลลิเมตรอยู่ภายใน มีระบบกลไกในการจับยึดไส้ดินสอ เมื่อกดกลไกไส้ดินสอก็เลื่อนเข้าออกได้ ดังแสดงในรูปที่ 2.13 2) ดินสอแบบ ไส้มาตรฐาน ลักษณะการทํางานคล้ายกันกับดินสอแบบไส้ใหญ่ แต่ไส้ดินสอแบบนี้จะขนาดเล็กเหมือนเข็ม มีหลายขนาด เช่น 0.3, 0.5 และ 0.7 มิลลิเมตรใช้งานสะดวกเพียงกดให้ปลาย ดินสอยื่นออกมาจากด้ามดินสอเพียงเล็กน้อย ไม่ต้องเหลาและลับปลายดินสอเลย ใช้สําหรับขีดเส้นตามขนาดความหนาที่ต้องการ ดังแสดงในรูปที่ 2.14 รูปที่ 2.13: แสดงดินสอกดแบบไส้ใหญ่ 2 มิลลิเมตร รูปที่ 2.14: แสดงดินสอกดแบบไส้มาตรฐาน เกรดตามความแข็งของไส้ดินสอ แบ่งได้ 3 ระดับ ดังนี้ ก. แบบไส้แข็ง ใช้สําหรับเขียนงานที่ต้องการความเที่ยงตรงสูง หรือการร่างแบบ เส้นที่เขียนจะมีความเบาบาง มีตั้งแต่เบอร์ 9H - 4H โดยเบอร์ที่

2.1. ชนิดเครื่องมือในงานเขียนแบบ 9 มีตัวเลขมากก็จะมีความแข็งมาก รูปที่ 2.15 a ข. แบบไส้แข็งปานกลาง ใช้สําหรับการเขียนแบบทั่วไปมีตั้งแต่เบอร์ 3H – B รูปที่ 2.15 b ค. แบบไส้อ่อน ใช้สําหรับการเขียนงานศิลปะชนิดต่าง ๆ เช่น การวาดภาพแรเงา ไม่เหมาะที่จะนํามาใช้ในงานเขียนแบบ เนื่องจากเส้นมีความ หยาบและเลอะง่ายมีตั้งแต่เบอร์ 2B - 7B โดยเบอร์ที่มีตัวเลขมากก็จะมีความอ่อนมากการเขียนเส้นร่าง เราควรเลือกใช้ดินสอแบบไส้แข็งปานกลางเบอร์ 2H - 3H และควรใช้ดินสอเบอร์ F - HB เมื่อเขียนเส้นเต็มบางหรือเส้นเต็มหนาจะทําให้ได้ความหนาเส้นเขียนแบบหลายขนาด การใช้ดินสอเปลือกไม้จะต้องเหลาให้ปลายแหลมอยู่เสมอจะทําให้เส้นมีความคมชัด 2.15 c (a) แบบไส้แข็ง (b) แบบไส้แข็งปานกลาง (c) แบบไส้อ่อน รูปที่ 2.15: แสดงการแบ่งเกรดความแข็งของไส้ดินสอ 2.1.7 ปากกาเขียนแบบ เป็นเครื่องมือที่ใช้สําหรับการขีดเขียนเส้นลงในกระดาษไขลักษณะคล้ายปากกาหมึกซึม เส้นที่เขียนจะได้ความหนาของเส้นตามมาตรฐาน มีหลายขนาดตั้งแต่ 0.13, 0.18, 0.25, 0.35, 0.5, 0.7, 1.0, 1.4 และ 2 .0 มิลลิเมตร สําหรับงานเขียนแบบทั่วไปจะนิยมใช้กลุ่มเส้น 0.5 ซึ่งจะใช้ปากกาเขียนแบบจํานวน 3 ด้าม คือปากกาขนาด 0.5, 0.35 และ0.25 มิลลิเมตร รูปที่ 2.16: แสดงปากกาและขนาดเส้นที่เขียนจากปากกาเขียนแบบ 2.1.8 แสดงปากกาและขนาดเส้นที่เขียนจากปากกาเขียนแบบ นอกจากเครื่องมือต่างๆ ดังที่กล่าวมาแล้วนั้น งานเขียนแบบก็จะมีเครื่องมือและอุปกรณ์ช่วยในงานเขียนแบบต่าง ๆ เพื่อช่วยให้การเขียนแบบมีความสะดวก รวดเร็ว สวยงาม และมีประสิทธิภาพให้ดียิ่งขึ้น มีหลายชนิด ดังนี้ 1) ยางลบ เป็นอุปกรณ์ใช้ลบรอยขีดเขียนที่ไม่ต้องการออกจากบนพื้นผิวกระดาษ มี 2 แบบคือ ยางลบดินสอ และยางลบหมึก 2) แผ่นกันลบ เป็นแผ่นพลาสติกบางๆ ที่เจาะรูรูปร่างแบบต่าง ๆ เพื่อใช้สําหรับลบในพื้นผิวที่ต้องการลบเท่านั้น ดังแสดงในรูปที่ 2.17 รูปที่ 2.17: แสดงแผ่นกันลบ

10 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ 3) แปรงปัด เป็นแปรงที่ใช้ปัดเศษยางลบหรือสิ่งสกปรกออกจากกระดาษ 4) เพลทแบบต่าง ๆ เป็นอุปกรณ์ที่เจาะรูตามลักษณะรูปร่างต่างๆ เพื่อใช้เป็นแบบในการเขียนรูปร่างตามแบบ เช่น เพลทตัวเลข-ตัวอักษร, เพลทวงกลมวงรี เป็นต้น ดังแสดงในรูปที่2.18 (a) เพลทวงกลม (b) เพลทวงรี รูปที่ 2.18: แสดงเพลทวงกลมและเพลทวงรี ที่มา : www.technologystudent.com/despro2/basdrw4.htm 5) กระดูกงู เป็นเส้นพลาสติกอ่อนที่มีรูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมคางหมู สามารถดัดโค้งงอเป็นส่วนโค้งตามที่ต้องการ เพื่อใช้เป็นแบบในการเขียนส่วนโค้ง ดังแสดงในรูปที่ 2.19 รูปที่ 2.19: แสดงการใช้งานกระดูกงู ที่มา : www.technologystudent.com/despro2/basdrw4.htm 6) บรรทัดเขียนส่วนโค้ง เป็นแผ่นพลาสติกที่มีส่วนโค้งรัศมีหลายขนาดสัมผัสต่อเนื่องกันไปตลอด ใช้สําหรับเขียนส่วนโค้งต่างๆ การใช้งานจะวางทับให้ตรงจุดของส่วนโค้งอย่างน้อย 3 จุดแล้ว จึงเขียนไปตามแนวส่วนโค้ง ดังแสดงในรูปที่ รูปที่ 2.20: แสดงบรรทัดเขียนส่วนโค้ง ที่มา : www.technologystudent.com/despro2/basdrw4.htm 7) ลีรอย (Leroy) เป็นอุปกรณ์ช่วยในการเขียนตัวเลข-ตัวอักษร เพื่ออํานวยความสะดวกและรวดเร็ว 8) เครื่องเหลาดินสอ เป็นอุปกรณ์ในการเหลาดินสอเปลือกไม้

2.2. เทคนิควิธีการใช้เครื่องมือเขียนแบบ 11 9) บรรทัดวัดมุม ใช้ในการเขียนมุมเป็นองศา ดังแสดงในรูปที่ 2.21 รูปที่ 2.21: แสดงบรรทัดวัดมุม ที่มา : www.technologystudent.com/despro2/basdrw4.htm 10) กระดาษทราย ใช้สําหรับการลับปลายดินสอให้แหลม 11) เทปกาว ใช้สําหรับยึดกระดาษให้ติดกับโต๊ะเขียนแบบ 2.2 เทคนิควิธีการใช้เครื่องมือเขียนแบบ 2.2.1 ลําดับขั้นการติดยึดกระดาษกับโต๊ะเขียนแบบ ขั้นที่ 1 วางกระดาษลงบนโต๊ะเขียนแบบ โดยให้เส้นขอบกระดาษขนานกับขอบของไม้ที แล้วติดเทปกาวจุดที่ 1 ที่มุมบนด้านซ้ายมือ ดังแสดงในรูปที่ 2.22 a ขั้นที่ 2 รีดกระดาษจากจุดที่ 1 มุมบนซ้ายมือลงมายังมุมล่างขวามือแล้วยึดด้วยเทปกาวจุดที่ 2 ดังแสดงในรูปที่ 2.22 b ขั้นที่ 3 รีดกระดาษจากจุดที่ 1 มุมบนซ้ายมือ พร้อมกับรีดจากจุดที่ 2 มุมล่างขวามือ มายังมุมบนขวามือ จุดที่ 3 แล้วยึดด้วยเทปกาว ดังแสดงในรูปที่ 2.22 c ขั้นที่ 4 รีดกระดาษจากจุดที่ 3 (มุมบนขวามือ) ลงมายังมุมด้านล่างซ้ายมือให้ตรึง แล้วยึดด้วยเทปกาวจุดที่ 4 ดังแสดงในรูปที่ 2.22 d (a) แสดงขั้นตอนที่1 (b) แสดงขั้นตอนที่2 (c) แสดงขั้นตอนที่3 (d) แสดงขั้นตอนที่4 รูปที่ 2.22: แสดงลําดับขั้นการติดยึดกระดาษเขียนแบบบนโต๊ะเขียนแบบ

12 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ 2.2.2 การเลื่อนไม้ทีขึ้นลง มือซ้ายต้องจับส่วนหัวไม้ที และกดให้แนบติดกับขอบโต๊ะแล้วเลื่อนขึ้น-ลงไปตามตําแหน่งที่ต้องการเขียนเส้น ดังแสดงในรูปที่ 2.23 รูปที่ 2.23: แสดงทิศทางการเลื่อนไม้ทีขึ้นลง 2.2.3 การเลื่อนฉากสามเหลี่ยมบนไม้ที มือซ้ายจับส่วนหัวไม้ที และกดให้ขอบหัวไม้ทีแนบติดกับขอบโต๊ะ มือขวาจับฉากสามเหลี่ยมแล้วเลื่อนไปมาซ้ายขวา โดยขอบฉากสามเหลี่ยมจะต้องแนบกับขอบไม้ที ดังแสดงในรูปที่ 2.24 รูปที่ 2.24: แสดงทิศทางการเลื่อนฉากสามเหลี่ยมบนไม้ที 2.2.4 การเขียนเส้นตรงในแนวนอนด้วยไม้ที มือซ้ายต้องจับส่วนหัวไม้ที และกดให้แนบติดกับขอบโต๊ะ ส่วนมือขวาจับดินสอแล้วขีดเส้นจากด้านซ้ายไปทางขวามือ โดยให้ส่วนปลายดินสอติดกับขอบไม้ที ดังแสดง ในรูปที่ 2.25 รูปที่ 2.25: แสดงทิศทางการเลื่อนฉากสามเหลี่ยมบนไม้ที 2.2.5 การเขียนเส้นตรงในแนวตั้งด้วยฉากสามเหลี่ยม กดให้ขอบหัวไม้ทีแนบติดกับขอบโต๊ะ แล้ววางฉากสามเหลี่ยมให้แนบขนานกับขอบไม้ที แล้วใช้มือซ้ายกดฉากสามเหลี่ยมให้แนบกับกระดาษเขียนแบบ มือขวาจับดินสอแล้วขีดเส้นจากด้านล่างขึ้นไปทาง ด้านบนตามแนวตั้งฉากของฉากสามเหลี่ยม ดังแสดงในรูปที่ 2.26

2.2. เทคนิควิธีการใช้เครื่องมือเขียนแบบ 13 รูปที่ 2.26: แสดงการเขียนเส้นตรงในแนวตั้งด้วยฉากสามเหลี่ยม 2.2.6 การเขียนเส้นตรงในแนวเฉียงด้วยฉากสามเหลี่ยม กดให้หัวไม้ทีแนบติดกับขอบโต๊ะ แล้ววางฉากสามเหลี่ยมให้แนบขนานกับไม้ที แล้วใช้มือซ้ายกดฉากสามเหลี่ยมให้แนบกับกระดาษเขียนแบบ มือขวาจับดินสอแล้ว ขีดเส้นจากด้านซ้ายไปทางขวามือตามแนวเฉียงของฉากสามเหลี่ยม โดยให้ส่วนปลายดินสอติดกับขอบไม้ทีดังแสดงในรูปที่ 2.27 รูปที่ 2.27: แสดงการเขียนเส้นตรงในแนวเอียงด้วยฉากสามเหลี่ยม 2.2.7 การใช้ฉากสามเหลี่ยมในทิศทางมุมต่าง ๆ 1) การใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นในแนวตั้งฉาก (a) ฉากสามเหลี่ยม 45, 45 และ 90° (b) ฉากสามเหลี่ยม 30, 60 และ 90° รูปที่ 2.28: แสดงการใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นตรงในแนวตั้งฉาก

14 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ 2) การใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นเอียงทํามุม 30 องศา (a) แบบมุม 90° อยู่ด้านล่าง (b) แบบมุม 90° อยู่ด้านบน รูปที่ 2.29: แสดงการใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นตรงในแนวเอียงมุม 30 องศา 3) การใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นเอียงทํามุม 45 องศา (a) แบบมุม 90° อยู่ด้านล่าง (b) แบบมุม 90° อยู่ด้านบน รูปที่ 2.30: แสดงการใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นตรงในแนวเอียงมุม 45 องศา 4) การใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นเอียงทํามุม 60 องศา (a) แบบมุม 90° อยู่ด้านล่าง (b) แบบมุม 90° อยู่ด้านบน รูปที่ 2.31: แสดงการใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นตรงในแนวเอียงมุม 60 องศา 5) การใช้ฉากสามเหลี่ยมประกอบกันเขียนเส้นเอียงทํามุม 15 องศา รูปที่ 2.32: แสดงการใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นตรงในแนวเอียงมุม 15 องศา

2.2. เทคนิควิธีการใช้เครื่องมือเขียนแบบ 15 6) การใช้ฉากสามเหลี่ยมประกอบกันเขียนเส้นเอียงทํามุม 75 องศา รูปที่ 2.33: แสดงการใช้ฉากสามเหลี่ยมเขียนเส้นตรงในแนวเอียงมุม 75 องศา 2.2.8 การใช้วงเวียนเขียนวงกลมหรือส่วนโค้ง ขั้นที่ 1 ตั้งระยะรัศมีที่ต้องการกับสเกลบรรทัด ดังรูป 2.34 ขั้นที่ 2 วางปลายขาเหล็กวงเวียนลงในตําแหน่งจุดศูนย์กลางวงกลมหรือรัศมี ดังรูป 2.35 ขั้นที่ 3 เริ่มเขียนวงกลมหรือส่วนโค้งโดยหมุนวงเวียนไปตามเข็มนาฬิกาและให้เอียงไปด้านหลังประมาณ 15 องศา 2.36 รูปที่ 2.34: แสดงการตั้งระยะรัศมีวงเวียนกับสเกลบรรทัด รูปที่ 2.35: แสดงการวางตําแหน่งปลายขาวงเวียน รูปที่ 2.36: แสดงการเขียนวงกลม 2.2.9 การตั้งปลายดินสอวงเวียน 1) ดินสอจะต้องสั้นกว่าปลายขาเหล็กวงเวียนเล็กน้อย 2) ปลายดินสอควรลับปลายเป็นรูปปากเป็ด

16 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ 3) เพื่อให้นํ้าหนักเส้นเข้ม ควรใช้ดินสอปลายวงเวียนเกรดความแข็งประมาณ 2B รูปที่ 2.37: แสดงลักษณะของปลายดินสอของวงเวียน 2.2.10 การจับดินสอเขียนแบบ ต้องจับดินสอให้กระชับมือพอดีไม่แน่นหรือหลวมจนเกินไป แนวแกนของดินสอควรทํามุมกับพื้นกระดาษเป็นมุมประมาณ 60 องศา ปลายดินสอต้องชิดกับขอบของไม้ที หรือ ขอบไม้ฉากสามเหลี่ยม ขณะเขียนเส้นควรหมุนดินสอไปด้วยช้า ๆ ตามทิศทางเข็มนาฬิกาจะทําให้เส้นที่เขียนมีความหนาสมํ่าเสมอกันตลอดความยาวเส้น ดังแสดงในรูปที่ 2.38 รูปที่ 2.38: แสดงการจับดินสอ บทสรุป การเขียนแบบเป็นงานที่ต้องใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ช่วยในงานเขียนแบบ ฉะนั้นผู้เขียนแบบจึงต้องมีความเข้าใจ และรู้เทคนิควิธีการใช้เครื่องมือต่างๆ เป็นอย่างดี จึง จะทําให้ได้งานเขียนแบบที่ดีมีคุณภาพ การเขียนเส้นร่างแบบ ควรใช้ดินสอที่มีไส้แข็ง เกรด ตั้งแต่ 9H ถึง 4H (ข้อแนะนํา ควรใช้ดินสอไส้แข็งเกรด 4H) การเขียนเส้นขอบรูป เส้นแนวตัด ควรใช้ดินสอที่มีไส้แข็ง เกรด ตั้งแต่ 3H ถึง B (ข้อแนะนํา ควรใช้ดินสอไส้แข็งเกรด HB) 2.3 มาตรฐานงานเขียนแบบ งานเขียนแบบเป็นเครื่องมือที่ใช้สื่อสารกันระหว่างผู้เขียนแบบ ผู้ออกแบบกับช่างผู้ผลิตงานเขียนแบบจึงต้องกําหนดมาตรฐานเพื่อให้มีความเข้าใจตรงกัน และในงานเขียนแบบ ก็มีความแตกต่างกันไปตามลักษณะและประเภทงาน ในที่นี้จะกล่าวถึงในส่วนที่เป็นเบื้องต้นทั่วไป ได้แก่มาตรฐานตัวเลขตัวอักษร เส้น กระดาษ และมาตราส่วน 2.3.1 ตัวเลข ตัวอักษร ในงานเขียนแบบตัวเลขตัวอักษร ถือเป็นการสื่อสารที่สําคัญอย่างยิ่งระหว่างผู้เขียนแบบและผู้อ่านแบบ หากตัวเลขตัวอักษรเขียนไม่ชัดเจน ผู้อ่านแบบอาจจะอ่านค่าและแปล ความหมายผิดได้ ปัจจุบันตัวเลขตัวอักษรที่นิยมใช้ในงานเขียนแบบจะเขียนได้หลายวิธี เช่น การใช้ตัวอักษรลอก การใช้บรรทัดตัวอักษร (Letter Template) การใช้เครื่องเขียนตัวอักษร ที่เรียกว่า “ Leroy “ซึ่งมีให้เลือกหลายขนาดมีทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ และการเขียนด้วยมือเปล่า 2.3.2 มาตราส่วน (Scale) ในงานเขียนแบบมาตราส่วน เป็นการเขียนแบบชิ้นงานให้มีขนาดพอเหมาะกับกระดาษเขียนแบบ และสามารถเห็นรายละเอียดได้ชัดเจนสมบูรณ์ โดยใช้สัดส่วนตามตัวเลข ซึ่ง ตัวเลขตัวหน้า คือขนาดที่เขียนลงในแบบงาน และตัวเลขตัวหลังคือขนาดของชิ้นงานจริง มี 3 รูปแบบ ดังนี้ 1) มาตราส่วนจริง คือขนาดของภาพเขียนแบบมีขนาดเท่ากับขนาดชิ้นงานจริง มีรูปแบบอยู่เพียงอย่างเดียวเท่า นั้น คือ 1:1 2) มาตราส่วนย่อ คือ ขนาดของภาพเขียนแบบมีขนาดย่อเล็กลงจากขนาดชิ้นงานจริง มีอยู่หลายมาตราส่วน เช่น 1:2, 1:5, 1:10, 1:20, 1:50, 1:100, 1:200, 1:500 เป็นต้น 3) มาตราส่วนขยาย คือ ขนาดของภาพเขียนแบบมีขนาดขยายใหญ่ขึ้นจากขนาดชิ้นงานจริง มีอยู่หลายมาตราส่วน เช่น 2:1, 5:1, 10:1, 20:1, 50:1, 100:1 เป็นต้น

2.3. มาตรฐานงานเขียนแบบ 17 2.3.3 เส้น เส้น เป็นเสมือนภาษาหนึ่งที่ใช้สื่อความหมายในแบบงานซึ่งมีความสําคัญมาก เส้นที่ใช้ใน งานเขียนแบบจะมีรูปแบบ และความหนาเส้นแตกต่างกัน ดังรูป 2.39 รูปที่ 2.39: แสดงขนาดกระดาษ 2.3.4 กระดาษเขียนแบบ กระดาษเขียนแบบ เป็นวัสดุงานที่ใช้สําหรับเขียนบันทึกแบบงานลงบนผิวกระดาษ เพื่อใช้เป็นการสื่อสารถ่ายทอดระหว่างช่างผู้เขียนแบบกับช่างผู้ผลิตชิ้นงาน กระดาษที่ใช้ใน งานเขียนแบบมีอยู่ 2 ชนิด คือกระดาษเขียนแบบธรรมดากับกระดาษไข 1) ขนาดกระดาษ มีอยู่หลายขนาดสามารถเลือกใช้ตามความเหมาะสม ในมาตรฐาน DIN 476 ได้กําหนดขนาดกระดาษหลักไว้ 7 ขนาด คือ A0, A1, A2, A3, A4, A5 และ A6 โดยกระดาษขนาด A0 เป็นขนาดกระดาษที่มีขนาดโตที่สุด มีพื้นที่รวม 1 ตารางเมตร มีรูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า โดยมีสัดส่วนความกว้างต่อความยาวเป็น 1 / root 2 ดัง รูป 2.40 รูปที่ 2.40: แสดงเปรียบเทียบขนาดกระดาษเขียนแบบ 2 ความหนากระดาษ มีหน่วยเรียกความหนาเป็นแกรม (กรัม) ซึ่งกระดาษที่มีพื้นที่หนึ่งตารางเมตร และนําไปชั่งนํ้าหนักได้จํานวนเป็นกรัม ซึ่งตัวเลขที่ได้ก็คือขนาด ความหนากระดาษตัวอย่างเช่น กระดาษที่มีพื้นที่หนึ่งตารางเมตร ชั่งนํ้าหนักได้นํ้าหนัก 120 กรัม แสดงว่ากระดาษแผ่นนี้หนา 120 แกรม หรือกระดาษขนาด A4 จํานวน 16 แผ่น (รวม หนึ่งตารางเมตร) ชั่งนํ้าหนักได้80 กรัม แสดงว่ากระดาษชุดนี้หนา 80 แกรม บทสรุป งานเขียนแบบจะต้องมีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานสากลที่ช่างเขียนแบบทุกคนจะต้องตระหนักเป็นอย่างมาก เพราะเมื่อเขียนแบบเสร็จแล้ว งานเขียนแบบนั้นผู้อ่านแบบ คนอื่น ๆ จะเข้าใจและสื่อความหมายต่าง ๆ ตรงกันจึงจะถือได้ว่างานเขียนแบบนั้นมีมาตรฐานสากล

18 บทที่ 2. เครื่องมือในงานเขียนแบบ แบบฝึกหัด หน่วยที่ 2 เครื่องมือในงานเขียนแบบและมาตรฐานงานเขียนแบบ คําสั่ง จงเลือกคําตอบข้อที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. ไม้ทีมีส่วนประกอบกี่ส่วน ก. 1 ส่วน ข. 2 ส่วน ค. 3 ส่วน ง. 4 ส่วน 2. ทีสไลด์เป็นเครื่องมือที่ใช้เช่นเดียวกับไม้ที โดยใช้หลักการทํางานของอะไร ก. เชือก ข. รอก ค. สกรู ง. เชือกและรอก 3. ฉากสามเหลี่ยมมีมุมภายในรวมกันกี่องศา ก. 60 องศา ข. 90 องศา ค. 120 องศา ง. 180 องศา 4. ข้อใดคือมุมภายในทั้งสามของฉากสามเหลี่ยม ก. 90, 60, 45 ข. 90, 60, 30 ค. 90, 45, 30 ง. 60, 45, 45 5. ต้องการเขียนวงกลมหรือส่วนโค้งขนาดใหญ่ ควรใช้วงเวียนในข้อใด ก. วงเวียนขนาดเล็ก ข. วงเวียนขนาดกลาง ค. วงเวียนถ่ายขนาด ง. วงเวียนคาน 6. ข้อใดเป็นวัสดุที่ใช้ทําไส้ดินสอ ก. คาร์บอน ข. กราไฟท์ ค. ลิกไนท์ ง. วุลแฟรม 7. ข้อใดเป็นดินสอที่เหมาะสําหรับการใช้เขียนงานศิลปะประเภทแรเงา ก. 3H ข. H ค. HB ง. 5B 8. อุปกรณ์ในข้อใดที่ใช้สําหรับเขียนส่วนโค้ง ก. กระดูกงู ข. เพลทวงรี ค. บรรทัดเขียนส่วนโค้ง ง. กระดูกงูและบรรทัดเขียนส่วนโค้ง 9. เทคนิคการใช้วงเวียนเพื่อเขียนวงกลมหรือส่วนโค้ง ควรเอนเอียงวงเวียนไปด้านหลังประมาณกี่องศา ก. 15 องศา ข. 30 องศา ค. 45 องศา ง. 60 องศา 10. เทคนิคการจับดินสอเพื่อเขียนแบบควรจับให้แนวแกนดินสอเอียงกับพื้นกระดาษประมาณกี่องศา ก. 15 องศา ข. 30 องศา ค. 45 องศา ง. 60 องศา 11. หลักการเขียนตัวอักษรมีหลักการว่าอย่างไร ก. เขียนง่าย ข. อ่านง่าย ค. เขียนรูปแบบเดียวกัน ง. ถูกทั้งหมด 12. ข้อใดเป็นเส้นที่ใช้ในการเขียนเส้นขอบรูปที่มองเห็น ก. เส้นเต็มหนา ข. เส้นเต็มบาง ค. เส้นประ ง. เส้นศูนย์กลางหนา 13. ข้อใดเป็นเส้นที่ใช้ในการเขียนเส้นขอบรูปที่ถูกบัง ก. เส้นเต็มหนา ข. เส้นเต็มบาง ค. เส้นประ ง. เส้นศูนย์กลางหนา 14. ตามมาตรฐาน DIN 476 ได้กําหนดมาตรฐานขนาดกระดาษ A0 มีพื้นที่เท่าใด ก. 1 ตารางฟุต ข. 2 ตารางฟุต ค. 0.5 ตารางเมตร ง. 1 ตารางเมตร 15. กระดาษตามมาตรฐาน DIN 476 มีมาตราส่วนขนาดความกว้างต่อความยาวเท่าใด ก. 1 ต่อ 2 ข. 1 ต่อ รูท 2 ค. 1 ต่อ 3 ง. 1 ต่อ รูท 3 16. ข้อใดเป็นขนาดกระดาษที่เล็กที่สุด ก. A1 ข. A2 ค. A3 ง. A4 17. กระดาษที่มีความหนา 120 แกรม หมายถึงกระดาษที่มีพื้นที่เท่าใดต่อนํ้าหนักเท่าใด ก. 1 ตารางฟุตต่อนํ้าหนัก 120 ออนซ์ ข. 1 ตารางฟุตต่อนํ้าหนัก 120 กรัม ค. 1 ตารางเมตรต่อมีนํ้าหนัก 120 ออนซ์ ง. 1 ตารางเมตรต่อนํ้าหนัก 120 กรัม 18. มาตราส่วน (Scale) มีกี่แบบ ก. 1 แบบ ข. 2 แบบ ค. 3 แบบ ง. 4 แบบ 19. ชิ้นงานจริงยาว 24 มิลลิเมตร ถ้าเขียนแบบด้วยมาตราส่วน 2 : 1 งานเขียนแบบจะยาวกี่มิลลิเมตร ก. 12 ข. 24 ค. 48 ง. 72 20. วัดขนาดในแบบงานยาว 24 มิลลิเมตร ถ้าเขียนแบบด้วยมาตราส่วน 2 : 1 ชิ้นงานจริงจะยาวกี่มิลลิเมตร ก. 12 ข. 24 ค. 48 ง. 72

บทที่ 3 รูปทรงเรขาคณิต บทนํา การเขียนภาพชิ้นงานรูปร่างต่างๆ จะต้องอาศัยหลักการเขียนรูปทรงเรขาคณิต และนํามาประยุกต์ช่วยในการเขียนภาพ เช่น การเขียนส้นสัมผัสวงกลม, การเขียนวงรี การสร้าง รูปหกเหลี่ยมและอื่นๆ เป็นต้น 3.1 การแบ่งครึ่งเส้นตรงโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. กําหนดเส้นตรง AB ดังแสดงในรูป 3.1 ช่องที่ 1 2. ใช้จุด A เป็นจุดศูนย์กลาง กางรัศมีเกินครึ่งของเส้นตรง AB เขียนส่วนโค้งแรก ดังแสดงในรูป 3.1 ช่องที่ 2 3. ใช้จุด B เป็นจุดศูนย์กลาง กางรัศมีเดิมเขียนส่วนโค้งตัดส่วนโค้งเดิม ได้จุดตัด X และ Y ดังแสดงในรูป 3.1 ช่องที่ 3 4. ลากเส้นตรงจากจุด X มาจุด Y ตัดเส้นตรง AB ที่จุด C ดังแสดงในรูป 3.1 ช่องที่ 4 รูปที่ 3.1: แสดงการแบ่งครึ่งเส้นตรงโดยใช้วงเวียน 3.2 การแบ่งครึ่งส่วนโค้งโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. กําหนดส่วนโค้ง AB ดังแสดงในรูป 3.2 ช่องที่ 1 2. ใช้จุด A เป็นจุดศูนย์กลาง กางรัศมีเกินครึ่งของส่วนโค้ง AB เขียนส่วนโค้งแรกดังแสดงในรูป 3.2 ช่องที่ 2 3. ใช้จุด B เป็นจุดศูนย์กลาง กางรัศมีเดิมเขียนส่วนโค้งตัดส่วนโค้งเดิม ได้จุดตัด X และ Y ดังแสดงในรูป 3.2 ช่องที่ 3 4. ลากเส้นตรงจากจุด X มาจุด Y ตัดส่วนโค้ง AB ที่จุด C ดังแสดงในรูป 3.2 ช่องที่ 4 รูปที่ 3.2: แสดงการแบ่งครึ่งส่วนโค้งโดยใช้วงเวียน 19

20 บทที่ 3. รูปทรงเรขาคณิต 3.3 การแบ่งครึ่งมุมโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. กําหนดมุม ABC ดังแสดงในรูป 3.3 ช่องที่ 1 2. ใช้ B เป็นจุดศูนย์กลางกางวงเวียนรัศมีพอประมาณเขียนส่วนโค้งตัดที่แขนมุมทั้งสองแขนที่จุด X และ จุด Y ดังแสดงในรูป 3.3 ช่องที่ 2 3. ใช้จุด X และ Y เป็นจุดศูนย์กลางกางวงเวียนรัศมีพอประมาณเขียนส่วนโค้งตัดกันที่จุดD ดังแสดงในรูป 3.3 ช่องที่ 3 4. ลากเส้นตรงจากจุด D มายังจุด B จะได้เส้นตรงที่แบ่งครึ่งมุม ABC ดังแสดงในรูป 3.3 ช่องที่ 4 รูปที่ 3.3: แสดงการแบ่งครึ่งมุมโดยใช้วงเวียน 3.4 การเขียนเส้นขนานโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. กําหนดเส้นตรง AB และรัศมี R ดังแสดงในรูป 3.4 ช่องที่ 1 2. ใช้จุด A เป็นจุดศูนย์กลางกางวงเวียนรัศมี R เขียนส่วนโค้งแรก ดังแสดงในรูป 3.4 ช่องที่ 2 3. ใช้จุด B เป็นจุดศูนย์กลางกางวงเวียนรัศมี R เขียนส่วนโค้งที่สอง ดังแสดงในรูป 3.4 ช่องที่ 3 4. ลากเส้นตรงสัมผัสส่วนโค้ง X และส่วนโค้ง Y จะได้เส้นตรง XY ขนานกับเส้นตรง AB เท่ากับระยะ R ดังแสดงในรูป 3.4 ช่องที่ 4 รูปที่ 3.4: แสดงการเขียนเส้นขนานโดยใช้วงเวียน 3.5 การเขียนรูปสามเหลี่ยมด้านเท่า โดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. กําหนดเส้นตรง AB ดังแสดงในรูป 3.5 ช่องที่ 1 2. ที่จุด A กางวงเวียนรัศมี AB เขียนส่วนโค้งแรก ดังแสดงในรูป 3.5 ช่องที่ 2 3. ที่จุด B กางวงเวียนรัศมี AB เขียนส่วนโค้งที่สองไปตัดส่วนโค้งแรกที่จุด C ดังแสดงในรูป 3.5 ช่องที่ 3 4. ลากเส้นตรงจากจุด A ไป C และจุด C ไป B จะได้สามเหลี่ยมด้านเท่า ABC ดังแสดงในรูป 3.5 ช่องที่ 4 รูปที่ 3.5: แสดงการเขียนรูปสามเหลี่ยมด้านเท่าโดยใช้วงเวียน 3.6 การเขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. กําหนดเส้นตรง AB ดังแสดงในรูป 3.6 ช่องที่ 1 2. เขียนเส้นตรงเส้นหนึ่งตั้งฉากกับเส้นตรง AB ดังแสดงในรูป 3.6 ช่องที่ 2

3.7. การเขียนรูปห้าเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน 21 3. ที่จุด A กางวงเวียนรัศมี AB เขียนส่วนโค้งตัดเส้นตั้งฉากที่จุด C ดังแสดงในรูป 3.6 ช่องที่ 3 4. ที่จุด C กางวงเวียนรัศมี AB เขียนส่วนโค้งหนึ่งส่วนโค้ง ดังแสดงในรูป 3.6 ช่องที่ 4 5. ที่จุด B กางวงเวียนรัศมี AB เขียนส่วนโค้งตัดส่วนโค้งแรกที่จุด D ดังแสดงในรูป 3.6 ช่องที่ 5 6. ลากเส้นตรงจาก C ไป D และจาก D ไป B จะได้สี่เหลี่ยมจัตุรัส ABDC ดังแสดงในรูป 3.6 ช่องที่ 6 รูปที่ 3.6: แสดงการเขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสโดยใช้วงเวียน 3.7 การเขียนรูปห้าเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. เขียนวงกลมตามขนาดความโตของรูปห้าเหลี่ยมด้านเท่า ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 1 2. ที่จุด B กางวงเวียนรัศมี BA (รัศมีของวงกลม) เขียนส่วนโค้งตัดเส้นรอบวงที่จุด C และD ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 2 3. ลากเส้นตรง CD ไปตัดเส้นตรง AB ที่จุด E ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 3 4. ที่จุด E กางวงเวียนรัศมี EF ไปตัดเส้นศูนย์กลางแนวนอนที่จุด G ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 4 5. ที่จุด F กางวงเวียนรัศมี FG ไปตัดเส้นรอบวงที่จุด 1 ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 5 6. ที่จุด 1 กางวงเวียนรัศมีเดิม (รัศมี FG)ไปตัดเส้นรอบวงที่จุด 2, 3, 4 ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 6 7. ลากเส้นตรงจาก F-1, 1-2, 2-3, 3-4 และ 4 มาบรรจบที่จุด F จะได้รูปห้าเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลม ดังแสดงในรูป 3.7 ช่องที่ 7 รูปที่ 3.7: แสดงการเขียนรูปห้าเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน 3.8 การเขียนรูปหกเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน ขั้นตอนการเขียน 1. เขียนวงกลมตามขนาดความโตของรูปหกเหลี่ยมด้านเท่า ดังแสดงในรูป 3.8 ช่องที่ 1 2. ที่จุด A กางวงเวียนรัศมี AO (รัศมีของวงกลม) เขียนส่วนโค้งไปตัดเส้นรอบวงที่จุด C และ D ดังแสดงในรูป 3.8 ช่องที่ 2 3. ที่จุด B กางวงเวียนรัศมีเดิม เขียนส่วนโค้งไปตัดเส้นรอบวงที่จุด E และ F ดังแสดงในรูป 3.8 ช่องที่ 3 4. ลากเส้นตรงจาก A-D, D-F, F-B, B-E และ C มาบรรจบที่ A จะได้รูปหกเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลม ดังแสดงในรูป 3.8 ช่องที่ 4 รูปที่ 3.8: แสดงการเขียนรูปหกเหลี่ยมด้านเท่าในวงกลมโดยใช้วงเวียน บทสรุป การเขียนรูปทรงเรขาคณิต ถือว่าเป็นพื้นฐานที่สําคัญในการเขียนแบบทุกประเภท ช่างเขียนแบบที่ดีจึงต้องมีความเข้าใจในการสร้างรูปทรงเรขาคณิตเพื่อนําไป ประยุกต์ใช้ในงานเขียนแบบต่อไป

22 บทที่ 3. รูปทรงเรขาคณิต

บทที่ 4 ภาพสามมิติ (PICTORIAL VIEW) บทนํา ภาพสามมิติ เป็นภาพที่มองเห็นรูปร่างของชิ้นงานทั้งสามด้าน ในลักษณะเป็นสามมิติทั้งความกว้าง ความยาว และความลึก จึงเป็นภาพที่สื่อให้ผู้อ่านแบบได้เข้าใจลักษณะรูป ร่างชิ้นงานได้ดีและชัดเจน ซึ่งมีลักษณะการเขียนภาพสามมิติอยู่ 3 ลักษณะใหญ่ๆ ช่างเขียนแบบที่ดีจึงต้องมีความรู้ความเข้าใจในการเขียนภาพสามมิติ 4.1 ภาพออบลิค เป็นภาพเขียนแบบที่ด้านหน้ามีลักษณะตั้งตรง ส่วนภาพด้านข้างและด้านบนจะเอียงลึกลงไปเพียงด้านเดียว โดยมีขนาดที่ขนานเท่ากันตลอด โดยทั่วไปจะเป็นมุมเอียง 45องศา มีอยู่ 2 แบบ ดังนี้ 4.1.1 ภาพออบลิคแบบเต็มส่วน (Cavalier Drawing) เป็นแบบที่มีอัตราส่วนภาพระหว่างความกว้าง: ความสูง: ความลึกของภาพเป็น 1 : 1 : 1 ดังแสดงในรูป 4.1 รูปที่ 4.1: รูปแบบภาพออบลิคแบบเต็มส่วน 4.1.2 ภาพออบลิคแบบครึ่งส่วน (Cabinet Drawing) เป็นแบบที่มีอัตราส่วนภาพระหว่างความกว้าง : ความสูง : ความลึก ของภาพเป็น 1 : 1 : 0.5 ดังแสดงในรูป 4.2 รูปที่ 4.2: รูปแบบภาพออบลิคแบบเต็มส่วน 23

24 บทที่ 4. ภาพสามมิติ (PICTORIAL VIEW) 4.2 ภาพสามมิติแบบแอกโซโนเมตริก แอกโซโนเมตริก (Axonometric) คําว่าแอกซอน (Axon) มาจากคําว่า Axis ซึ่งแปลว่าแกนฉะนั้นภาพแอกโซโนเมตริจึงเป็นภาพสามมิติที่วัดจากแกนสามแกนมุมรวมกัน 360 องศา โดย มีแกนหลักทํามุมตั้งฉากกับแนวนอน ส่วนอีกสองแกนจะมีมุมเอียงลึกลงไปทั้งสองข้าง มีอยู่ 3 แบบดังนี้ 4.2.1 ภาพไดเมตริก (Diametric Projection) เป็นภาพเขียนแบบสามมิติที่มีมุมรอบศูนย์กลางจํานวนสามแกน โดยสองแกนมุมเท่ากัน ส่วนแกนที่สามทํามุมต่างออกไป และแกนหลักต้องทํามุมตั้งฉากกับแนวนอน โดยมีรูป แบบอัตราส่วนความกว้าง ความสูง และความลึกของภาพอยู่หลายรูปแบบ ดังแสดงในรูป 4.3 - 4.4 รูปที่ 4.3: แสดงรูปแบบภาพไดเมตริกมุม 15, 15 องศา รูปที่ 4.4: แสดงรูปแบบภาพไดเมตริกมุม 15, 37.5 องศา 4.2.2 ภาพไตรเมตริก (Trimetric Projection) เป็นภาพเขียนแบบสามมิติที่มีมุมรอบศูนย์กลางจํานวนสามแกน โดยทั้งสามแกนทํามุมไม่เท่ากัน และแกนหลักต้องทํามุมตั้งฉากกับแนวนอน โดยมีสัดส่วนความกว้าง ความสูง และความลึกของภาพ ดังแสดงในรูป 4.5 รูปที่ 4.5: แสดงรูปแบบภาพไตรเมตริกมุม 15, 45 องศา 4.2.3 ภาพไอโซเมตริก (Isometric Projection) เป็นภาพเขียนแบบสามมิติที่มีมุมรอบศูนย์กลางจํานวนสามแกน โดยทั้งสามแกนทํามุม 120 องศาเท่ากัน และแกนหลักต้องทํามุมตั้งฉากกับแนวนอน โดยมีสัดส่วนความกว้าง ความสูง และความลึกของภาพ ดังแสดงในรูป 4.6

4.3. เทคนิคการเขียนภาพสามมิติ 25 รูปที่ 4.6: แสดงรูปแบบภาพไอโซเมตริกมุม 30, 30 องศา รูปที่ 4.7: แสดงตัวอย่างภาพไอโซเมตริก 4.3 เทคนิคการเขียนภาพสามมิติ 4.3.1 ภาพสามมิติแบบออบลิค รูปที่ 4.8: แสดงตัวอย่างภาพสามมิติที่ต้องการเขียนแบบภาพออบลิค ลําดับขั้นตอนการเขียนแบบ รูปที่ 4.9: แสดงขั้นตอนการเขียนภาพออบลิค 4.3.2 ภาพสามมิติแบบไอโซเมตริก

26 บทที่ 4. ภาพสามมิติ (PICTORIAL VIEW) รูปที่ 4.10: แสดงตัวอย่างภาพสามมิติที่ต้องการเขียนแบบภาพไอโซเมตริก ลําดับขั้นตอนการเขียนแบบ รูปที่ 4.11: แสดงขั้นตอนการเขียนภาพไอโซเมตริก

บทที่ 5 ภาพฉาย (ORTHOGRAPHIC DRAWING) บทนํา ภาพฉายเป็นภาพเขียนแบบเครื่องกลที่ผู้ออกแบบ และผู้เขียนแบบใช้เป็นเครื่องมือสื่อสารให้ผู้ผลิตได้ผลิตชิ้นงานตามลักษณะรูปร่างและรายละเอียดของชิ้นงานที่กําหนด การ เขียนและอ่านแบบภาพฉายได้จึงมีความสําคัญต่อผู้เป็นช่างอุตสาหกรรม 5.1 หลักการฉายภาพ การมองชิ้นงานในด้านต่างๆ ในแนวที่ตั้งฉากกับพื้นผิวชิ้นงานทีละด้าน ก็จะเห็นภาพแต่ละด้านรวมหกด้าน ดังแสดงในรูป 5.1 รูปที่ 5.1: แสดงภาพด้านทั้งหกด้านของภาพฉาย 5.2 ระบบการแสดงภาพฉาย ระบบการแสดงภาพฉายเป็นการจัดวางภาพด้านต่าง ๆ ตามรูปแบบที่ได้กําหนดไว้เป็นมาตรฐาน ซึ่งมีอยู่หลายมาตรฐาน ในที่นี้จะกล่าวถึงการแสดงภาพฉายตามมาตรฐาน DIN 6 ซึ่งมีระบบการฉายภาพอยู่ 3 วิธี คือ การฉายภาพแบบมุมที่ 1, การฉายภาพแบบมุมที่ 3 และการฉายภาพแบบลูกศรชี้ 5.2.1 ภาพฉายแบบมุมที่ 1 (First angle Projection) หรือ ระบบ ISO-Method E เป็นวิธีการฉายภาพที่มีรูปแบบการวางภาพด้านต่าง ๆ ดังแสดงในรูป รูปที่ 5.2: แสดงการวางภาพฉายแบบมุมที่ 1 27

28 บทที่ 5. ภาพฉาย (ORTHOGRAPHIC DRAWING) รูปที่ 5.3: แสดงการวางภาพฉายแบบมุมที่ 1 เทคนิคการมองภาพฉายแบบมุมที่ 1 ขั้นที่ 1 วางชิ้นงานลงบนฉากรับภาพในช่องมุมที่ 1 ขั้นที่ 2 ตัดฉากรับภาพมุมอื่น ๆ ออกให้เหลือเพียงมุมที่ 1 ขั้นที่ 3 เขียนภาพด้านหน้าตามที่เห็นจริงลงบนพื้นผิวฉากรับภาพด้านหน้า ขั้นที่ 4 เขียนภาพด้านข้างตามที่เห็นจริงลงบนพื้นผิวฉากรับภาพด้านข้าง

5.2. ระบบการแสดงภาพฉาย 29 ขั้นที่ 5 เขียนภาพด้านบนตามที่เห็นจริงลงบนพื้นผิวฉากรับภาพด้านบน ขั้นที่ 6 คลี่ฉากรับภาพด้านข้างให้อยู่แนวระนาบเดียวกันกับฉากรับภาพด้านหน้า ขั้นที่ 7 คลี่ฉากรับภาพด้านบนให้อยู่แนวระนาบเดียวกันกับฉากรับภาพด้านหน้า ขั้นที่ 8 นําชิ้นงานออกไปให้เหลือเพียงฉากรับภาพทั้งสามด้าน ขั้นที่ 9 หมุนฉากรับภาพทั้งหมดให้อยู่แนวตรงตั้งฉากกับสายตาก็จะได้ภาพฉายมุมที่ 1 ขั้นที่ 10 เขียนเส้นโยงความสัมพันธ์ระหว่างด้านหน้า บน ข้าง เส้นระหว่างบน ข้าง จะเอียง 45 องศา

30 บทที่ 5. ภาพฉาย (ORTHOGRAPHIC DRAWING)

บทที่ 6 งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน ในบทนี้ จะกล่าวถึง งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน ซึ่งจะกล่าวถึงเครื่องมือที่ใช้ในงานแต่ละประเภท ว่ามีหลักการใช้งานเครื่องมือ การดูแลและการเก็บ รักษาเครื่องมืออย่างไร ซึ่งงานช่างแต่ละประเภทจะใช้งานเครื่องมือที่แตกต่างกัน 6.1 งานไม้ งานไม้เป็นงานช่างที่ใช้ฝีมือและความคิดสร้างสรรค์ ต้องมีความอดทน ขยัน มีความรับผิดชอบสูง สามารถนําทรัพยากรธรรมชาติที่เป็นไม้มาประดิษฐ์เป็นของเล่น ของใช้ได้ อย่างเหมาะสม ทั้งที่จะต้องมีทักษะในการใช้เครื่องมือและกระบวนการในการใช้ จึงจะสามารถทํางาน ไม้ได้อย่างสวยงาม เรียบร้อย มีประสิทธิภาพในการใช้เครื่องมือและใช้วัสดุ ปัจจุบัน ไม้มีคุณค่ามาก หายาก เพราะป่าไม้ถูกทําลายไปเกือบหมดจนต้องใช้วัสดุอื่น ๆ มาทดแทนไม้ เช่น พลาสติก โลหะ งานช่างไม้ในงานช่างพื้นฐานเป็นงานช่างไม้เบื้องต้น สามารถปฏิบัติ ได้ทั้งชายและหญิง เช่น การรู้จักเครื่องมือเครื่องใช้ วิธีการใช้วัสดุ และการเก็บรักษา การซ่อมบํารุงสิ่งของเครื่องใช้ภายในบ้าน เช่น เฟอร์นิเจอร์ ส่วนประกอบของอาคารบ้านเรือน เป็นต้น 6.1.1 ความหมายและความสําคัญของงานไม้ งานไม้หมายถึง การปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องกับการ ใช้ไม้ หรือผลผลิตที่เกิดจากไม้เป็นวัสดุในการสร้างหรือ ผลิตชิ้นงาน เพื่อตอบสนองความต้องการของมนุษย์ ซึ่ง งานไม้มี ความสําคัญต่อการดํารงชีวิตของมนุษย์ ดังนี้ 1. ใช้สร้างบ้านพักอาศัยและสาธารณูปโภคต่างๆ 2. ใช้ประดิษฐ์สิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ ในการดํารงชีวิตประจําวัน เช่น โต๊ะ เก้าอี้ เป็นต้น 3. ใช้สร้างงานทางศิลปะ เช่น ประตูหน้าต่างโบสถ์ การตกแต่งภายใน เป็นต้น งานช่างไม้สามารถแยกประเภทออกได้ดังนี้ ก.งานช่างไม้ก่อสร้าง ทํางานเกี่ยวกับการก่อสร้างอาคารบ้านเรือนที่อยู่อาศัย ต้องทํางานกลางแดด กลางแจ้ง บนที่สูง ข.งานช่างไม้ ครุภัณฑ์ ทํางานเกี่ยวกับการสร้างเครื่องเรือนต่างๆ เช่น ตู้ โต๊ะ เตียง ต้องเป็นผู้มีความละเอียดประณีต ทํางานภายในโรงงาน ที่มีเครื่องจักรเครื่องมือพร้อม ค.งานช่างไม้แบบ ทํางาน เกี่ยวกับการทําแบบหล่อโลหะ ได้แก่ชิ้นส่วนต่างๆ ของเครื่องยนต์ ต้องทํางานด้วยความละเอียดประณีตมาก ง.งานช่างไม้แกะสลัก ทํางานเกี่ยวกับการแกะลวดลายต่างๆ ลงบนไม้ ประโยชน์ของการเรียนรู้เกี่ยวกับงานช่างไม้ 6.1.2 การจําแนกชนิดของไม้ ไม้เนื้ออ่อน (Soft Wood) เป็นไม้ที่มีวงปีกว้างมาก เนื่องจากเป็นไม้โตเร็ว ลําต้นใหญ่ เนื้อค่อนข้างเหนียวแต่ใช้ทํางานง่าย เนื้อไม้มีสีจางหรือค่อนข้างซีด เช่น ไม้ยาง ไม้ฉําฉา ไม้โมก ไม้กระท้อน ไม้ยมหอม ไม้จําปาป่า ไม้สนต่างประเทศ เป็นต้น เหมาะกับงานในที่ร่มหรืองานชั่วคราว งานตกแต่ง และเครื่องมือเครื่องใช้ ไม้เนื้อแข็ง (Hard Wood) เป็นไม้ที่มีวงปีมากกว่าไม้เนื้ออ่อน เพราะเจริญเติบโตช้ากว่า คือต้องมีอายุหลายสิบปี จึงจะนํามาใช้งานได้ ลักษณะทั่วไปของไม้จะมีเนื้อมัน ลาย ละเอียด มีนํ้าหนักมาก เนื้อแน่น สีเข้ม (แดงถึงดํา) แข็งแรงทนทาน เช่น ไม้สัก ไม้ตะแบก ไม้ประดู่ ไม้มะเกลือ เป็นต้น เหมาะสําหรับงานเฟอร์นิเจอร์ งานก่อสร้างบ้านและเครื่องมือ ไม้เนื้อแกร่ง เป็นไม้ที่มีการเจริญเติบโตช้ามาก จึงทําให้วงปีถี่มากกว่าไม้สองชนิดแรก คือต้องมีอายุไม่น้อยกว่า 60-70 ปี จึงจะนํามาใช้งานได้ เนื้อไม้มีสีเข้มค่อนข้างแดง นํ้า หนักมากและแข็งกว่าไม้เนื้อแข็ง ไม้ที่จัดอยู่ในกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นไม้ที่ใช้ในการก่อสร้างหรือเป็นโครงสร้าง อาทิ คาน ตง เสา ได้แก่ ไม้แดง ไม้ชิงชัน ไม้ตะเคียน ไม้มะค่าโมง ไม้พะยูง ไม้ เต็ง เป็นต้น 6.1.3 เครื่องมือช่างพื้นฐาน เครื่องมือที่ใช้ในงานช่างมีอยู่มากมายหลายชนิด แต่ละชนิดมีลักษณะการใช้งาน ที่แตกต่างกันตามลักษณะงานของแต่ละประเภท เช่น งานไม้ งานโลหะ งานไฟฟ้า งานปูน และ งานประปา เป็นต้น เครื่องมือบางชนิดอาจใช้ประโยชน์ได้หลายงาน เช่น ค้อน เป็นเครื่องมือที่ใช้ได้ทั้งงานไม้และงานปูน เครื่องมือที่ใช้ในงานช่างพื้นฐานสามารถแบ่งออกได้ 5 ประเภท ดังนี้ 31

32 บทที่ 6. งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน เครื่องมือประเภทวัด 1. บรรทัดเหล็ก ใช้วัดระยะ การดูแลรักษา ระวังอย่าให้ตกหล่น เช็ดให้สะอาดหลังใช้งาน 2. ฉากเหล็ก ใช้สําหรับวัดระยะทางและมุม การดูแลรักษา ระวังอย่าให้ตกหล่น เช็ดให้สะอาดหลังใช้งาน 3. ตลับเมตร ใช้วัดระยะ การดูแลรักษา ระวังอย่าให้ตกหล่น เช็ดให้สะอาดหลังใช้งาน เครื่องมือประเภทตัด เป็นเครื่องมือที่ใช้สําหรับตัดไม้หรือโลหะหรือวัสดุอื่น ๆ เครื่องมือตัดที่ใช้ในงานช่างมีหลายชนิดแล้วแต่การใช้งาน มีตัดต่อไปนี้ เลื่อย เป็นเครื่องมือที่ใช้สําหรับตัด ทํา ด้วยโลหะเป็นแผ่นบาง ๆ มีฟันเป็นซี่ ซึ่งเลื่อยที่นิยมใช้กันทั่วไป คือ 1. เลื่อยลันดา แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ เลื่อยตัดและเลื่อยโกรก เลื่อยใช้ตัดไม้ตามขวางของเสี้ยนไม้ มีฟันถี่จํานวนฟัน 8-12 ซี่ต่อความยาว 1 นิ้ว เลื่อยโกรกจะมีฟัน ห่างจํานวน 5-8 ซี่ต่อความยาว 1 นิ้ว ใช้สําหรับผ่าไม้ตามความยาวของเสี้ยนไม้ รูปที่ 6.1: เลื่อยลันดา ที่มา http://www.baanlaesuan.com/ 2. เลื่อยหางหนู ลักษณะใบเลื่อยเรียวยาวไปตลอดแนว ใช้ในงานฉลุ แต่งวัตถุรูปทรงกลม หรือส่วนโค้ง ที่มีความยาวไม่มากนัก รูปที่ 6.2: เลื่อยหางหนู ที่มา http://www.baanlaesuan.com/ 3. เลื่อยตัดเหล็ก (เลื่อยมือ) เป็นเครื่องมือที่ใช้ในงานโลหะเป็นส่วนใหญ่ ส่วนประกอบคือตัวเลื่อย และใบเลื่อย ตัวเลื่อยเป็นโครงเหล็กมีด้ามหรือมือจับ ส่วนใบเลื่อย ทําด้วยเหล็กกล้า มีความเหนียวมาก ฟันเลื่อยมีทั้งชนิดละเอียดและหยาบ รูปที่ 6.3: เลื่อยตัดเหล็ก ที่มา http://www.baanlaesuan.com/ การใช้และการเก็บบํารุงรักษาเลื่อย 1. ใช้ตะไบตกแต่งฟันเลื่อยให้คมอยู่เสมอ หลังจากทําความสะอาดซี่เลื่อยออกหมดเรียบร้อยแล้ว 2. ถอดใบเลื่อยมือออกจากตัวเลื่อยเมื่อใช้งานเสร็จแล้ว 3. ทาด้วยนํ้ามันเครื่อง เพื่อรักษาใบเลื่อยไม่ให้เป็นสนิม 4. เก็บใส่กล่องเพื่อป้องกันความชื้น และเพื่อป้องกันการเกิดสนิม

6.1. งานไม้ 33 เครื่องมือประเภทตอก เครื่องมือประเภทตอก ได้แก่ ค้อน นับว่าเป็นสิ่งจําเป็นที่ควรมีไว้ประจําบ้าน เพราะเป็นเครื่องมือที่ใช้ได้สะดวก เป็นพื้นฐานของงานช่างประจําบ้าน ค้อนมีหลายชนิด ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของการใช้งานดังนี้ 1. ค้อนหงอน เป็นค้อนที่นิยมใช้ตามบ้านทั่วไป มีส่วนประกอบ 2 ส่วน คือ ส่วนหัวค้อนและด้ามค้อน ส่วนมากใช้กับงานช่างไม้ ในการจับยึดแน่นด้วยตะปู จึงมีทั้ง การตอกและถอนตะปูอยู่เสมอ การจับค้อนที่ถูกวิธีควรจับตรงปลายของด้ามค้อน และเหวี่ยงนํ้าหนักให้พอเหมาะ ตะปูจะได้ไม่คดงอ 2. ค้อนหัวกลม เป็นค้อนที่ใช้กับงานโลหะ ใช้ในงานตอก หรือทุบโลหะ พับโลหะ หรือเคาะโลหะให้เป็นรูปทรงต่าง ๆ ตามต้องการ เครื่องมือสําหรับเจาะไม้ 1. สิ่ว (Chisels) คือเครื่องมือในงานไม้ที่เป็นเหล็ก มีความคม จึงต้องระวังเป็นพิเศษ เมื่อไสไม้ได้ขนาดแล้ว งานที่จะท าต่อไปคือการประกอบไม้เข้าด้วยกันโดยการ เจาะ สิ่วจึงเป็นเครื่องมือที่ใช้ในงานเจาะมากที่สุด การแบ่งสิ่วตามลักษณะที่สร้างมาในท้องตลาด แบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ - สิ่วที่โคนเรียวแหลมฝังเข้าไปในด้าม เรียกว่า Tang - สิ่วที่ด้ามฝังเข้าในโคนสิ่ว เป็นท่อเรียวกลวงข้างใน เรียกว่า Socket รูปที่ 6.4: สิ่ว 2.สว่านแท่นหรือสว่านตั้งพื้น เป็นสว่านขนาดใหญ่มีแท่นสําหรับจับยึดชิ้นงานหรือใช้สําหรับวางปากกาจับชิ้นงานการติดตั้งจะติดตั้งอยู่กับที่ จึงเหมาะสําหรับการ เจาะชิ้นงานที่สามารถนํามาวางบนแท่นจับยึดบนแท่นจับงาน หรือปากกาจับชิ้นงาน การใช้และการบํารุงรักษา 1. ก่อนใช้ควรตรวจดูสภาพของเครื่องให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน 2. เลือกดอกสว่านให้เหมาะกับชิ้นงาน 3. เมื่อใช้ประแจขันหัวจับดอกสว่านแล้วควรดึงออกทุกครั้งเพื่อป้องกันอันตราย 4. อย่าจับหัวดอกสว่านให้หยุดด้วยมือ 5. ควรใช้อุปกรณ์ในการจับยึดให้แน่น 6. ควรใช้แปรงปัดเศษโลหะที่เจาะ 7. ก่อนใช้เครื่องควรหยอดนํ้ามัน 8. ไม่ควรตีหรือเคาะงานแรง ๆ บนแท่นเจาะ 9. อย่าใช้แกนเจาะสว่านเป็นที่อัดหรือเจาะ 10. หลังใช้งาน ปัด เช็ดทําความสะอาดทุกครั้ง เครื่องมือไสไม้ เครื่องมือไสไม้ (Planer tool) ในงานช่างไม้ได้แก่ กบ (Planers) กบถือเป็นเครื่องมือสําคัญและขาดไม่ได้สําหรับช่างไม้ เนื่องจากกบเป็นเครื่องมือที่ใช้แต่งผิวไม้ให้ เรียบได้ขนาดตามความต้องการ ตัวกบอาจทําด้วยไม้หรือด้วยเหล็ก ดังนั้นกบที่ใช้กันแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท คือ กบไม้ กบเหล็ก รูปที่ 6.5: กบไสไม้

34 บทที่ 6. งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน 6.1.4 การต่อไม้ การต่อไม้ เป็นการนําไม้ที่มีความยาวไม่พอมาต่อกันให้ยาวขึ้น เพื่อให้ได้ขนาดตามที่ต้องการ ด้วยการนําปลายไม้ท่อนหนึ่งมาชนกับปลายไม้อีกท่อนหนึ่ง แล้วยึดด้วยตะปู การ ต่อไม้มีหลายแบบ ดังนี้ แสดงการต่อไม้ การต่อไม้แบบชนธรรมดา การต่อไม้แบบชนเฉียง การต่อไม้แบบต่อดาม การต่อไม้แบบบากซิกแซ็ก การต่อไม้แบบบากตรง 6.1.5 การเข้าไม้ การเข้าไม้ เป็นการนําไม้ตั้งแต่สองชิ้นขึ้นไปมาประกบกัน ทําให้เกิดเป็นมุมขึ้น โดยอาจเป็นมุมฉาก หรือมุมอื่นๆ การเข้าไม้มีวิธีการทําได้หลายวิธีแล้วแต่ความเหมาะสมของงาน เพื่อให้เกิดความแข็งแรงมากที่สุด อาจพิจารณาจากความหนาของไม้ คุณภาพไม้ และทิศทางของแรงที่จะกระทํากับรอยต่อ การเข้าไม้เป็นเรื่องสําคัญ และเป็นพื้นฐานของงานโครงสร้าง ต่างๆ ในงานทําเฟอร์นิเจอร์ วิธีการเข้าไม้มีหลายแบบ ดังนี้ 1.แสดงการเข้าไม้โครงสร้าง

6.1. งานไม้ 35 การเข้าไม้แบบการเข้าชนฉาก การเข้าไม้แบบการเข้าชนเฉ ( 45 องศา ) หรือ การเข้าปากกบ การเข้าไม้แบบการเข้าบากตรง การเข้าไม้แบบการเข้าบากหางเหยี่ยว การเข้าไม้แบบการเข้าฝังเดือยเดี่ยว

36 บทที่ 6. งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน 2.แสดงการเข้าไม้ประณีต การเข้าไม้แบบการเข้าบ่า การเข้าไม้แบบการเข้าลิ้น การเข้าไม้แบบการเข้าชนเฉ ( 45 องศา ) หรือ การเข้าปากกบ การเข้าไม้แบบการเข้าบากหางเหยี่ยว 6.1.6 การซ่อมแซม ปรับปรุง และแก้ไขงานไม้ เมื่อชิ้นงานที่สร้างหรือผลิตจากไม้เกิดความชํารุดทรุดโทรมหรือเสียหายจากการใช้ หรือจากการสึกหรอตามกาลเวลา ก็จะต้องมีการซ่อมแซม ปรับปรุง และแก้ไขให้สามารถ ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพเหมือนเดิมหรือดีขึ้น หรือการแปรเปลี่ยนจากสภาพหนึ่งให้เป็นอีกสภาพหนึ่ง เพื่อประโยชน์ใช้สอยในชีวิตประจําวันได้ด้วยความปลอดภัย มีขั้นตอนการ ปฏิบัติ ดังนี้ 1. ศึกษาและวิเคราะห์ถึงสาเหตุของการชํารุดเสียหาย 2. กําหนดจุดที่จะซ่อมแซม ปรับปรุงแก้ไข 3. วางแผนการซ่อมแซม 4. จัดเตรียมเครื่องมือ วัสดุและอุปกรณ์ที่จําเป็นต้องใช้ 5. ดําเนินการซ่อมแซม ปรับปรุงและแก้ไขตามลักษณะการชํารุดเสียหายของชิ้นงาน 6. ตรวจสอบและทดสอบความเรียบร้อยของชิ้นงานให้ใช้งานได้ตามปกติ 7. ทําความสะอาดสถานที่ทํางานและจัดเก็บเครื่องมือ วัสดุและอุปกรณ์ให้เรียบร้อย 6.2 งานปูน งานปูนเป็นแขนงหนึ่งของงานก่อสร้าง ซึ่งมีความสําคัญในงานก่อสร้าง ปัจจุบันงานปูนเป็นงานหนักและคงทนต่อดินฟ้าอากาศ งานปูนสร้างโดยวัสดุที่ทําขึ้นจากสิ่งที่ได้จาก ธรรมชาติและวัสดุที่ได้จากธรรมชาติผสมกัน งานปูน มีลักษณะแตกต่างกันหลายแบบ เช่น ในรูปของคอนกรีต ปูนก่อ หินขัด หินล้าง เป็นต้น ดังนั้นการเรียนรู้เกี่ยวกับงานปูน จึงสามา รถนําไปใช้ประโยชน์ ในการก่อสร้าง หรือการ ซ่อมแซม ปรับปรุง แก้ไขงานหรือชิ้นงานที่ชํารุดเสียหาย ให้กลับมาใช้งานต่อไปได้เป็นอย่างดี ซึ่งช่วยประหยัด ค่าใช้จ่ายในการจัดซื้อใหม่ อีกด้วย 6.2.1 ความสําคัญของงานปูน งานปูน หมายถึง การปฏิบัติงานช่าง ที่ต้องใช้ศิลปะ ทักษะและกระบวนการทํางานปูน ผสมปูน ก่ออิฐ ฉาบปูน ผสมคอนกรีต เทคอนกรีต และตกแต่งผิวคอนกรีต เพื่อสร้าง หรือผลิตชิ้นงานตามรูปแบบ ให้เสร็จภายในกําหนดเวลาการแข็งตัวของปูนซีเมนต์ ซึ่งงานปูนมีความสําคัญต่อ การดํารงชีวิตของมนุษย์ ดังนี้ 1. ให้ความสวยงามและแสดงออกให้เห็นถึงศิลปวัฒนธรรมของชาตินั้นๆ 2. ให้ความคงทนแข็งแรงแก่สิ่งปลูกสร้างทุกชนิดเป็นระยะเวลายาวนาน

6.2. งานปูน 37 3. ใช้เป็นหลักฐานแสดงให้เห็นถึงความเจริญก้าวหน้าทางด้านสถาปัตยกรรม 6.2.2 ชนิดของงานปูน แบ่งตามประเภทของงานได้ดังนี้ 1. ช่างปูนโครงสร้าง 2. ช่างปูนประณีต 3. ช่างปูนก่อสร้างและบูรณะ 4. ช่างปูนเฟอร์นิเจอร์ 5. ช่างปูนสุขภัณฑ์ 6. ช่างปูนชั่วคราว 6.2.3 เครื่องมือเครื่องใช้เกี่ยวกับงานปูนและเก็บรักษา เครื่องมือเครื่องใช้และอุปกรณ์ ในการทํางานเกี่ยวกับช่างปูนนั้นมีมากมายหลายอย่างซึ่งพอจะกล่าวได้พอสังเขปเฉพาะที่สําคัญดังนี้ 1. จอบและพลั่ว ใช้ขุดดินและผสมคลุกเคล้าส่วนผสมซึ่งได้แก่ ปูน ทราย ให้เข้ากัน การเก็บรักษาหลังจากเลิกใช้งานแล้วต้องล้างให้สะอาดทุกครั้งเพราะถ้าไม่ล้างให้ สะอาดแล้วส่วนผสมก็จะเกาะมากขึ้น ๆ ทุกทีทําให้เครื่องมือชํารุดได้ง่าย รูปที่ 6.6: จอบและพลั่ว ที่มา https://f.ptcdn.info/921/024/000/1414402335-1-o.jpg 2. ตะแกรงร่อน ใช้ร่อนทรายและปูนขาวที่สกปรกหรือเป็นกากออก เพราะบางครั้งอาจจะมีสิ่งสกปรกเจือปนมากับทราย เช่น เปลือกหอยหรือหิน จําเป็นจะต้อง ทําให้สะอาดเสียก่อนโดยการใช้ตะแกรงร่อน ตะแกรงมีหลายขนาดแล้วแต่ลักษณะของงานนั้น ๆ รูปที่ 6.7: ตะแกรงร่อน ที่มา https://s3-ap-southeast-1.amazonaws.com/builk3storage/product/20180220_012806_product_2090173_800_600.jpg

38 บทที่ 6. งานไม้ งานปูน งานไฟฟ้าและงานเคลือบผิวชิ้นงาน 3. ไม้เมตร ใช้วัดขนาดหรือระยะต่างๆ ตามแบบ การใช้ต้องระวังอย่าให้ตกและต้องรักษาให้สะอาดเสมอ ถ้าเป็นเหล็กหลังจากทําความสะอาดแล้วควรชโลมด้วย นํ้ามัน รูปที่ 6.8: ไม้เมตร ที่มา http://www.taweemitr.com/wholesale/image/cache/data/209/209-011_resize-800x800.jpgg 4. เกรียง เกรียงมีหลายชนิดที่สําคัญซึ่งใช้กับงานนั้นมีดังนี้ ก.เกรียงเหล็ก มีทั้งชนิด 3 เหลี่ยมและ 4 เหลี่ยม สําหรับเกรียงชนิด 3 เหลี่ยมใช้ในงานก่ออิฐ ชนิด 4 เหลี่ยมใช้สําหรับขัดมันและใช้ตีปูนขัดมันหรือตบแต่ง ผิวปูนฉาบในขั้นสุดท้าย ข.เกรียงไม้ ได้แก่เกรียงที่ทําด้วยไม้ใช้สําหรับตบแต่งหรือกดปูนให้เรียบ เช่นแต่งพื้นหรือฉาบปูน การเก็บรักษาเกรียงก็เช่นเดียวกันกับเครื่องมือชนิดอื่นๆ คือหลังจากใช้แล้วต้องล้างให้สะอาด รูปที่ 6.9: เกรียงแบบต่างๆ ที่มา http://www.srithaihardware.com/product_detail.php?category=16&sub _category=36&id=1369 5. กะบะถือปูน ส่วนมากใช้ใส่ปูนก่อและปูนถือโดยตักจากถังผสมปูนมาใส่ในกะบะใส่ปูนอีกทีหนึ่ง รูปที่ 6.10: กระบะถือปูน ที่มา http://www.indygroup.in.th/wp-content/uploads/2018/01/c011.png