คาํ อธบิ ายการใชว ธิ พี ิจารณาคดที างอเิ ล็กทรอนกิ ส
สวนการพิจารณาคดอี อนไลน
จดั ทําโดย
คณะทํางานนิเทศ ติดตาม สง เสริม และสนบั สนนุ การพิจารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกสในศาลชนั้ ตน
(๑)
คําปรารภ
ประธานศาลฎีกา
การอํานวยความยุติธรรมและคุมครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนภายใตหลักนิติธรรมถือเปน
เปาหมายหลักของศาลยุติธรรมในฐานะสถาบันหลักในการอํานวยความยุติธรรมใหแกประชาชนและ
สงั คม การดาํ เนินการเพ่อื พฒั นาบุคลากรและระบบงานของศาลยุติธรรมเพือ่ เสรมิ สรางประสิทธิภาพใน
การปฏบิ ัติงานของศาลยตุ ิธรรม ถอื เปน นโยบายหลักและเปน ภาระกิจที่สาํ คัญอกี ประการหนง่ึ ของศาลยุตธิ รรม
ในการคมุ ครองสทิ ธเิ สรีภาพและสง เสรมิ การเขาถงึ ความยตุ ธิ รรมดวยความเสมอภาค และเที่ยงธรรม
การจัดทําคําอธิบายการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส สวนการพิจารณาคดีออนไลน
มีเจตนารมณเพ่ือจะเสริมสรางองคความรู และพัฒนาความเขาใจใหแกบุคลากรของ
ศาลยตุ ธิ รรม รวมทั้งจะเปนเครือ่ งมือท่ีสาํ คัญสําหรับผูพพิ ากษาศาลยุติธรรมในการศกึ ษาเพื่อประกอบการ
ใชดุลพินิจใหถูกตอง เที่ยงธรรมและสอดคลองกับความเจริญกาวหนาทางเทคโนโลยี และสามารถ
อาํ นวยความยุติธรรมและคุมครองสิทธิเสรีภาพใหประชาชนไดเขาถึงกระบวนการยุติธรรมโดยสะดวก
รวดเร็ว และทั่วถึง จึงขอขอบคุณผูมีสวนเกี่ยวของทุกทานที่เพียรพยายามจัดทําคําอธิบายการใชวิธี
พจิ ารณาคดที างอิเล็กทรอนกิ ส สวนการพิจารณาคดีออนไลน จนสาํ เรจ็ พรอ มที่จะอํานวยประโยชนใ หแกผ ู
พพิ ากษาและบคุ ลากรของศาลยุตธิ รรม ในการอาํ นวยความยตุ ิธรรมไดอยางมปี ระสทิ ธิภาพตอ ไป
(นางเมทินี ชโลธร)
ประธานศาลฎกี า
(๒)
คาํ นํา
สืบเนื่องจากสํานักงานศาลยุติธรรมไดจัดทําคําอธิบายการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
สวนการพิจารณาคดีออนไลน ข้ึน โดยมีความมุงหมายท่ีจะใชเปนเครื่องมือ แหลงขอมูล และแนวทาง
เก่ียวกับการน่ังพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส เพื่อใหการปฏิบัติงานของผูพิพากษาและเจาหนาที่
เปนมาตรฐานเดียวกัน ซ่ึงการนําเทคโนโลยีมาปรับใชในการพิจารณาคดีนั้นมีหลกั บางประการท่ีแตกตางจาก
การใชวิธีพจิ ารณาความแพงทวั่ ไป ดงั นั้น จงึ มีความจาํ เปนท่ีจะตองจัดทาํ คําอธบิ ายการใชว ธิ ีพิจารณาคดี
ทางอเิ ล็กทรอนกิ ส สว นการพิจารณาคดอี อนไลน ดังกลาวใหเกิดความกระจา งชัดและมคี วามเขาใจท่ีตรงกัน
การจัดทําคําอธิบายการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส สวนการพิจารณาคดีออนไลน
จึงเปนการนําเสนอทางวิชาการเพื่อสรางองคความรูและความเขาใจของผูพิพากษาศาลยุติธรรม
และเจาหนาทซี่ ่ึงปฏิบัติหนาท่ีโดยตรง ตลอดจนผูสนใจทว่ั ไป โดยคาํ อธิบายฉบบั น้ีไดรวบรวมหลักการ
สําคัญ คําอธิบายและตัวอยางรายงานกระบวนพิจารณาเกี่ยวกับการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
คําถามที่พบบอยเก่ียวกบั การพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส ตลอดจนกฎหมายและระเบยี บทีเ่ กี่ยวของ
เพ่อื อาํ นวยความสะดวกในการปฏิบัติงาน การศึกษา และการทําความเขาใจ เกี่ยวกับการน่ังพิจารณา
โดยวธิ ีการทางอิเล็กทรอนิกส ตามขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วา ดวยการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๓ ที่ออกโดยอาศัยอํานาจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๔/๑
มาตรา ๕๑ วรรคสอง และมาตรา ๖๘
โอกาสน้ี คณะทํางานนิเทศ ติดตาม สงเสริม และสนับสนุนการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ในศาลชัน้ ตน ขอขอบคุณคณะทํางานประสานงานศูนยประสานงานการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
และผูมีสวนเกี่ยวของทุกทานที่อุทิศเวลา ทุมเทกําลังกายและสติปญญา จนทําใหคําอธิบายการใช
วธิ พี ิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส สวนการพิจารณาคดีออนไลน สําเร็จลุลวง และหวังเปนอยางย่ิงวา
คําอธิบายเลมนี้ จะเปนประโยชนและใชเปนแนวทางในการปฏิบัติงานเพ่ือใหศาลสามารถพิจารณาคดีได
ดวยความสะดวก รวดเรว็ และมีประสิทธิภาพตอไป
คณะทํางานฯ
สงิ หาคม ๒๕๖๔
(๓)
สารบญั
หวั ขอ หนา
คําปรารภ ................................................................................................................................... (๑)
คาํ นํา .......................................................................................................................................... (๒)
สารบญั ....................................................................................................................................... (๓)
หมวด ๑ : บททัว่ ไป ……………………………………….…………………………………….......…….............. ๑
๑
๑.๑ ท่มี า ความหมายและประโยชนข องการพจิ ารณาคดที างอิเล็กทรอนกิ ส. ................ ๑
๑.๑.๑ ทมี่ าของการพจิ ารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนิกส ........................................ ๓
๑.๑.๒ ความหมายของการพจิ ารณาคดที างอิเลก็ ทรอนกิ ส ............................. ๔
๑.๑.๓ ประโยชนข องการพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส ................................ ๕
๕
๑.๒ หลักการสําคัญของการพิจารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนิกส …….....................…....…... ๖
๑.๒.๑ การคาํ นึงถงึ ความสามารถในการเขาถงึ เทคโนโลยีของคูความ ............. ๘
๑.๒.๒ การคํานึงถงึ สทิ ธใิ นการตอสคู ดขี องคคู วาม ……………..…................……. ๙
๑.๒.๓ การพิจารณาคดีโดยเปด เผย ………………...………....….....................…..… ๑๐
๑.๒.๔ การดําเนินกระบวนพจิ ารณาเสมอื นหนึง่ ในหองพิจารณา ...…........…… ๑๒
๑.๒.๕ การคมุ ครองขอ มลู สว นบุคคล ............................................................... ๒๒
๑.๒.๖ หลักการท่ีแตกตา งจากการใชว ธิ พี จิ ารณาความแพงทว่ั ไป ………....….… ๒๒
๒๒
หมวด ๒ : การพจิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนิกส ........................................................................ ๒๓
๒.๑ ประเภทคดที ส่ี ามารถใชว ธิ ีพจิ ารณาคดที างอเิ ล็กทรอนิกส ……….....………............. ๒๓
๒.๒ ผมู สี ทิ ธิรอ งขอพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนกิ ส …………………….........................…... ๒๔
๒.๓ ระยะเวลาในการยืน่ คาํ รอ งขอพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส ...................………… ๒๕
๒.๓.๑ ยน่ื คาํ รอ งขอพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนกิ สพ รอมกับคาํ คูความ ..........
๒.๓.๒ ยื่นคํารองขอพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ สในระหวา งการพิจารณา ...
๒.๔ เงือ่ นไขในการอนญุ าตใหพ จิ ารณาคดที างอิเล็กทรอนกิ ส ………………........……....…
(๔)
หัวขอ หนา
๒.๕ การสงหมายเรียกและการประกาศนัดไตสวนคดีท่ีนั่งพิจารณาคดีโดยวิธีการ
๒๖
ทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส ..................................................................................................................….
๒.๕.๑ การสงหมายเรียก หรือประกาศนัดไตสวน โดยวิธีการลงโฆษณา ๒๖
๒๗
ทางส่อื เทคโนโลยีสารสนเทศ (e-Notice System) …………………................................………...... ๒๘
๒.๕.๒ การสงหมายเรียกพยาน และการมาศาลของพยาน ....…….................... ๒๙
๒๙
๒.๖ การจายคาปวยการ คา พาหนะเดินทาง และคา เชาท่ีพักของพยาน ...................... ๒๙
๒.๗ ขอพึงปฏิบัติในการนง่ั พจิ ารณาคดีโดยวิธกี ารทางอเิ ล็กทรอนกิ ส …....................... ๓๐
๓๑
๒.๗.๑ การปฏบิ ตั ิตนของผูพ พิ ากษา ………....................................................... ๓๑
๒.๗.๒ การปฏบิ ตั ติ นของเจา หนาท่ีหนา บลั ลังก ………...................................... ๓๓
๒.๗.๓ การปฏิบตั ติ นของคูความและทนายความ ………................................... ๓๓
๒.๘ แอปพลิเคชนั ท่ีใชในการนงั่ พจิ ารณาคดีโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส ……............ ๓๓
๒.๙ อุปกรณแ ละเคร่อื งมอื ทจ่ี าํ เปน ในการนง่ั พิจารณาคดโี ดยวธิ กี ารทางอิเลก็ ทรอนกิ ส ๔๐
หมวด ๓ : กระบวนพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนกิ ส ………………….…………............……...……..
๓.๑ กระบวนพจิ ารณาคดรี อ งขอจดั การมรดกทางอิเล็กทรอนกิ ส.................................. ๔๖
๓.๑.๑ กระบวนพิจารณากอนวนั นดั ................................................................. ๔๖
๓.๑.๒ กระบวนพจิ ารณาในวนั นัด.................................................................... ๕๑
๓.๒ กระบวนพิจารณาคดีผบู ริโภค คดีมโนสาเร คดีไมมขี อ ยงุ ยาก และคดีแพง สามญั ๖๑
ทางอเิ ลก็ ทรอนิกส....................................................................................................................... ๖๑
๓.๒.๑ กระบวนพจิ ารณากอนวันนดั ................................................................. ๖๑
๓.๒.๒ กระบวนพิจารณาในวนั นดั .................................................................... ๖๖
๓.๓ การสืบพยานสองฝายทางอเิ ล็กทรอนกิ ส................................................................ ๖๖
๓.๓.๑ กระบวนพิจารณากอนวนั นัด ................................................................
๓.๓.๒ กระบวนพิจารณาในวันนดั ...................................................................
๓.๔ การลงลายมอื ชื่ออิเลก็ ทรอนิกสใ นสญั ญาประนปี ระนอมยอมความ ......................
๓.๔.๑ ตอ งกระทําตอ หนา ศาลท่นี ัง่ พจิ ารณา ...................................................
(๕)
หัวขอ หนา
๖๖
๓.๔.๒ มีการพิสจู นต วั ตนและยนื ยนั ตวั ตนของคคู วาม .....................................
๖๗
๓.๔.๓ ปรากฏลายมือชื่อของคูความทั้งสองฝายในรูปแบบของลายมือชื่อ ๖๗
อิเลก็ ทรอนกิ สซ ่งึ แสดงถงึ เจตนาในการลงลายมอื ชอ่ื ในสญั ญาประนปี ระนอมยอมความ ........... ๗๐
๗๐
๓.๔.๔ การยืนยันและบนั ทกึ หลกั ฐาน .............................................................. ๗๒
๓.๕ ตัวอยางรายงานกระบวนพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ ส ...................................... ๗๘
๘๒
๓.๕.๑ คดไี มม ขี อพพิ าท ................................................................................... ๘๓
๓.๕.๒ คดมี ขี อ พพิ าท .......................................................................................
หมวด ๔ : คําถามทพ่ี บบอ ยเกี่ยวกบั วธิ พี ิจารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส …………..............….... ๘๔
ภาคผนวก : รวมกฎหมายและระเบยี บเกย่ี วกบั การใชว ธิ พี ิจารณาคดที างอเิ ล็กทรอนิกส .....
ขอกาํ หนดของประธานศาลฎกี า ................................................................................. ๑๐๐
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการไกลเกลี่ย พ.ศ. ๒๕๕๔ ลงวันที่
๒๘ กนั ยายน ๒๕๕๔ ................................................................................................................. ๑๐๕
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยแนวทางการนําสืบพยานหลักฐาน
และการสืบพยานบุคคลที่อยูนอกศาลโดยระบบการประชุมทางจอภาพ พ.ศ. ๒๕๕๖ ลงวันท่ี ๑๐๙
๓ พฤษภาคม ๒๕๕๖ .................................................................................................................
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการย่ืน สง และรับคําคูความและ ๑๑๒
เอกสารทางระบบรับสง อิเลก็ ทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๐ ลงวนั ที่ ๒๖ เมษายน ๒๕๖๐ ...................
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการไกลเกลี่ย (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๐ ๑๑๙
ลงวันที่ ๕ มถิ ุนายน ๒๕๖๐ ........................................................................................................
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการจัดทําสารบบความ สารบบ ๑๒๐
คําพิพากษา และการรวบรวมเกบ็ รักษาเอกสารในสํานวนความในรปู แบบขอ มูลอเิ ล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๒ ลงวนั ท่ี ๒๔ มถิ ุนายน ๒๕๖๒ ............................................................................... ๑๒๘
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการยื่น สง และรับคําคูความและ
เอกสารทางระบบรับสง อิเล็กทรอนกิ ส (ฉบบั ท่ี ๒) พ.ศ. ๒๕๖๒ ลงวันที่ ๔ ธันวาคม ๒๕๖๒ ....
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓ ...............................................................................
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการไกลเกล่ียกอนฟอง พ.ศ. ๒๕๖๓
ลงวันที่ ๔ พฤศจิกายน ๒๕๖๓ ..................................................................................................
(๖)
หัวขอ หนา
๑๓๑
ระเบยี บราชการฝา ยตลุ าการศาลยุตธิ รรม ...............................................................................
ระเบียบราชการฝายตุลาการศาลยุติธรรม วาดวยการดําเนินคดีแพงระหวางท่ีมี ๑๓๒
๑๓๖
การแพรระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา ๒๐๑๙ (Coronavirus Disease : COVID-19) ๑๓๗
พ.ศ. ๒๕๖๔ ............................................................................................................................... ๑๓๙
คาํ แนะนาํ ของประธานศาลฎีกา ............................................................................................... ๑๔๐
คําแนะนําของประธานศาลฎีกา วาดวยการสงเอกสารและการประกาศนัดไตสวน ๑๔๓
โดยวิธีลงโฆษณาทางสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศ พ.ศ. ๒๕๖๑ ...................................................... ๑๔๙
ประกาศสํานกั งานศาลยตุ ธิ รรม ................................................................................................ ๑๖๖
๒๑๕
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑและวิธีการสงเอกสารและการประกาศ ๒๑๖
นัดไตส วนโดยวธิ ลี งโฆษณาทางสอื่ เทคโนโลยีสารสนเทศ ลงวันท่ี ๑ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๑ .........
๒๒๗
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เร่ือง หลักเกณฑและวิธีการจัดทําสารบบความ ๒๒๙
สารบบคําพิพากษา และการรวบรวมเก็บรักษาเอกสารในสํานวนความในรูปแบบขอมูล ๒๓๐
อเิ ลก็ ทรอนกิ ส ลงวนั ท่ี ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๒............................................................................ ๒๓๔
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการ และเงื่อนไขในการยื่น สง
และรบั คาํ คูค วามและเอกสารทางระบบรับสงอิเลก็ ทรอนกิ ส ลงวันที่ ๓๐ ธันวาคม ๒๕๖๒ ......
ประกาศสํานักงานศาลติธรรม เร่ือง การไกลเกลี่ยกอนฟองตามประมวลกฎหมาย
วธิ ีพิจารณาความแพง มาตรา ๒๐ ตรี ลงวนั ที่ ๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๓ ......................................
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง คูความที่มีสิทธิลงทะเบียนเพ่ือใชงาน
ระบบรบั สงอิเลก็ ทรอนกิ ส (e-Filing System) ลงวันท่ี ๒๗ มกราคม ๒๕๖๔ ..........................
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขเกี่ยวกับการใช
วธิ พี จิ ารณาอเิ ลก็ ทรอนกิ ส ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ..........................................................
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เร่ือง หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขในการย่ืน สง
และรับคําคูความและเอกสารในคดีครอบครัวทางระบบบริการออนไลนศาลยุติธรรม ลงวันที่
๒๒ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ................................................................................................................
หนังสอื สาํ นักงานศาลยุติธรรม ..................................................................................................
หนงั สอื สํานกั งานศาลยุติธรรม ดว นทส่ี ดุ ที่ ศย ๐๑๖/ว ๕๗๘ ลงวันท่ี ๔ มิถนุ ายน ๒๕๖๔
เร่อื ง ขอพจิ ารณาในการลงลายมือช่อื อเิ ล็กทรอนิกสในสญั ญาประนปี ระนอมยอมความในคดแี พง
หนังสอื สาํ นกั งานศาลยตุ ธิ รรม ดวนทส่ี ดุ ที่ ศย ๐๑๖/ว ๘๔๐ ลงวันท่ี ๒ สิงหาคม ๒๕๖๔
เรือ่ ง แจงแนวทางการน่งั พิจารณาโดยใชว ธิ ีการทางอิเลก็ ทรอนิกสนอกทีท่ ําการ .......................
๑
หมวด ๑ : บททัว่ ไป
ในปจจุบนั ประชาชนมีความคุนเคยกบั การนําเทคโนโลยีมาใชอาํ นวยความสะดวกในการทาํ งาน
และในชีวิตประจาํ วันมากขึ้น “ศาลยุติธรรม” เปนองคกรตุลาการที่มีพันธกิจสําคัญในการอํานวย
ความยุติธรรม พัฒนาและสรางระบบสนับสนุนการอํานวยความยุติธรรมใหมีความรวดเร็ว สะดวก
ทนั สมัย และเปนสากล จึงมีความจําเปนตองปรบั ตัวเพ่ือตอบสนองตอความตองการของประชาชนและ
เปนทางเลือกใหแกประชาชนในการเขารวมกระบวนพิจารณาของศาลไดโดยไมตองเดินทางมาศาล
อันเปนการลดภาระคาใชจายและเพิ่มความสะดวกใหกับประชาชน โดยเฉพาะอยางยิ่งในสถานการณ
การแพรระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา ๒๐๑๙ (Coronavirus Disease: COVID-19) อีกทั้ง
ยังสอดคลองกบั แนวนโยบายประธานศาลฎกี าทมี่ ุง กระจายการเขาถึงความยุติธรรม (Access to Justice)
สูประชาชนในพื้นที่หางไกล และสรางกลไกการดําเนินกระบวนพิจารณาและพิพากษาคดีที่ทันสมัย
แตกระน้ันก็ตาม การนําวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสมาใชจําเปนตองจํากัดขอบเขตที่ชัดเจนแนนอน
และยังคงตองคํานึงถึงหลักการสําคัญของกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง และตองเคารพตอสิทธิ
ในกระบวนการยุติธรรมของประชาชนตามท่ีรัฐธรรมนูญรับรองและคุมครองไว เพ่ือเปนหลักประกัน
ใหแกประชาชนที่จะไดร บั การพจิ ารณาคดีทถี่ กู ตอง รวดเรว็ และเปน ธรรม
คาํ อธิบายการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส สวนการพิจารณาคดีออนไลน เลมน้ี
มีวัตถุประสงคสําคัญเพื่อสนับสนุนและสรางแนวทางในการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสใหแกผูพิพากษา
เพื่อใหผูพิพากษาสามารถพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสไดโดยเหมาะสมแกคดีและเปนเอกภาพ
ในแนวทางเดยี วกนั
๑.๑ ท่มี า ความหมายและประโยชนข องการพิจารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
๑.๑.๑ ทีม่ าของการพจิ ารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
๑) การแกไ ขประมวลกฎหมายวธิ ีพจิ ารณาความแพง
ศาลยุติธรรมเริ่มเขาสูระบบศาลอิเล็กทรอนิกส นับแตมีพระราชบัญญัติแกไขเพ่ิมเติม
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง (ฉบับท่ี ๒๘) พ.ศ. ๒๕๕๘ ซ่ึงแกไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมาย
วิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๔/๑ มาตรา ๕๑ วรรคสอง และมาตรา ๖๘ ใหประธานศาลฎีกามีอํานาจ
ออกขอกําหนดโดยความเห็นชอบของท่ีประชุมใหญศาลฎีกา เพื่อเปนอนุบัญญัติ หรือขอกําหนดกลาง
กาํ หนดหลักการรองรับใหการดําเนินกระบวนพิจารณาของศาลในทุกขั้นตอน นับตั้งแตการฟองคดี
การยื่นและสงคําคูความและเอกสาร การแจงคําสั่งของศาล การจัดทําสารบบความหรือสารบบคําพิพากษา
การสืบพยานและการรับฟงพยานหลักฐาน การวินิจฉัยคดี การดําเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ สามารถ
๒
ดําเนนิ การโดยวิธีการทางอเิ ล็กทรอนกิ สห รือกระทําในรปู แบบขอมลู อเิ ล็กทรอนิกส เพื่อเพ่มิ ประสทิ ธิภาพให
การพจิ ารณาพพิ ากษาคดแี ละการใหบริการประชาชนผมู อี รรถคดีเปนไปดว ยความสะดวกรวดเร็ว
๒) การพัฒนาระบบรบั สงอเิ ลก็ ทรอนิกส
ในชวงเร่ิมตน ประธานศาลฎีกาไดออกขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการยื่น
สง และรบั คาํ คคู วามและเอกสารทางระบบรับสงอเิ ล็กทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๐๑ กาํ หนดหลักการสําคญั ให
การยืน่ ฟองคดีสามารถทําไดผานระบบรับสงอเิ ล็กทรอนิกส โดยใหถอื วา คําฟองและเอกสารท่ีไดย ืน่ และ
สงทางระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสตลอดจนคําส่ังหรือการอื่นใดที่กระทาํ โดยผูพิพากษาหรือเจาหนาที่
ถือวามีการลงลายมือชื่อโดยผูท่ีเกี่ยวขอ งซง่ึ เปนผูทาํ รายการ และสงิ่ พิมพออกจากระบบรับสง อิเลก็ ทรอนิกส
ใหถือวาเปนสําเนาท่ีไดรับการรบั รองตามประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง แลว
๓) การพัฒนาสารบบและสํานวนความอเิ ล็กทรอนิกส
ตอมาประธานศาลฎีกาไดออกขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการจัดทํา
สารบบความ สารบบคําพิพากษา และการรวบรวมเก็บรักษาเอกสารในสํานวนความในรูปแบบขอมูล
อิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๒๒ กําหนดหลักการสําคัญใหจัดทําสารบบความและสารบบคําพิพากษา
หรือสํานวนความในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสได รวมถึงสิ่งพิมพออกใหถือวาเปนสาํ เนาที่ไดรับรองตาม
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพงและใหใชแทนตนฉบับได โดยไมตองขอคัดสําเนาและรับรอง
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง ตามมาตรา ๕๔ นอกจากน้ี ยังกําหนดใหการรับสงสํานวน
ความและเอกสารท่ีไดร วบรวมเก็บรักษาในรูปแบบขอมลู อเิ ล็กทรอนิกสตามขอ กําหนดดงั กลา วระหวาง
ศาลยังอาจใชว ธิ กี ารทางอิเลก็ ทรอนิกสไ ด
๔) การพัฒนาวิธีพจิ ารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
นอกจากขอ กําหนดของประธานศาลฎีกาท้ังสองฉบับที่เปน อนุบญั ญตั ิรองรับการพัฒนา
ระบบรับสง อิเลก็ ทรอนิกส (e-Filing System) และการพฒั นาสารบบและสาํ นวนอิเล็กทรอนิกส ประธาน
ศาลฎกี าไดออกขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วา ดวยวธิ ีพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓๓
มีสาระสําคัญกําหนดลักการเพ่ือรองรับใหมีการดําเนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส
การจัดทาํ เอกสารในสาํ นวนความในรูปแบบอิเลก็ ทรอนกิ ส การนัง่ พจิ ารณาและบันทึกคาํ เบกิ ความพยาน
โดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส การรับฟงพยานหลักฐานที่เปนขอมูลอิเล็กทรอนิกส การทําคําพิพากษา
หรือคําสั่งและลงลายมือชื่อในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส การประชุมในศาลชั้นอุทธรณและศาลฎีกา
๑ ประกาศราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา เลม ๑๓๔ ตอนที่ ๔๙ ก วันที่ ๓ พฤษภาคม ๒๕๖๐ โดยใหมีผลใชบังคับ
ตงั้ แตวันถัดจากวันประกาศในราชกจิ จานุเบกษาเปน ตน ไป
๒ ประกาศราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎกี า เลม ๑๓๖ ตอนท่ี ๘๑ ก วันท่ี ๕ กรกฎาคม ๒๕๖๒ โดยใหมีผลใชบังคบั
ตั้งแตวันถดั จากวนั ประกาศในราชกจิ จานเุ บกษาเปนตน ไป
๓ ประกาศราชกจิ จานเุ บกษา ฉบบั กฤษฎกี า เลม ๑๓๗ ตอนท่ี ๗๘ ก วนั ท่ี ๓๐ กนั ยายน ๒๕๖๓ โดยใหมผี ลใชบังคบั
ตั้งแตว ันถดั จากวนั ประกาศในราชกจิ านเุ บกษาเปน ตนไป
๓
โดยวิธีการประชมุ ผานสื่ออิเลก็ ทรอนิกส ท้งั นี้ เพื่อรองรบั กระบวนพิจารณาของศาลใหสามารถทําในรปู แบบ
อเิ ลก็ ทรอนกิ สไดจนเสร็จสนิ้
๑.๑.๒ ความหมายของการพิจารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
๑) การพจิ ารณา
ประมวลกฎหมายวธิ พี ิจารณาความแพง มาตรา ๑ กลาวถงึ การพจิ ารณา ดงั น้ี
“กระบวนพิจารณา” หมายความวา การกระทําใด ๆ ตามท่ีบญั ญัตไิ วในประมวลกฎหมายน้ี
อนั เกี่ยวดวยคดีซึ่งไดกระทําไปโดยคูความในคดีน้ันหรือโดยศาล หรือตามคําสั่งของศาลไมวาการนั้น
จะเปน โดยคคู วามฝา ยใดทําตอศาลหรอื ตอ คคู วามอีกฝายหนึ่ง หรือศาลทําตอคูความฝายใดฝา ยหนงึ่ หรอื
ทุกฝา ย และรวมถึงการสง คาํ คูค วามและเอกสารอืน่ ๆ ตามทบ่ี ญั ญัตไิ วในประมวลกฎหมายน้ี๔
“การพิจารณา” หมายความวา กระบวนพิจารณาทั้งหมดในศาลใดศาลหนึ่งกอน
ศาลนั้นชี้ขาดตดั สนิ หรือจาํ หนายคดโี ดยคําพิพากษาหรอื คาํ สั่ง๕
“การน่ังพิจารณา” หมายความวา การทศี่ าลออกนง่ั เก่ยี วกบั การพจิ ารณาคดี เชน ชีส้ องสถาน
สบื พยาน ทําการไตส วน ฟง คาํ ขอตา ง ๆ และฟง คําแถลงการณดวยวาจา๖
ดังนั้น การพิจารณาจึงรวมกระบวนพิจารณาทั้งหมด ตั้งแตมีคดีเกิดขึ้นและยื่นฟอง
ตอศาล การกระทําทุกอยางหลังจากนั้นไมวาจะเปนคูความกระทําตอคูความอีกฝายหน่ึง หรือคูความ
กระทําตอศาลหรือศาลกระทําตอคูความ รวมถึงการย่ืน สง และรับ คําฟอง คําคูความ คําใหการและ
เอกสารตาง ๆ ยังรวมถึงการน่ังพิจารณาคดี เชน ช้ีสองสถาน สืบพยาน ทําการไตสวน ฟงคําขอตาง ๆ
และฟงคําแถลงการณดวยวาจา ซ่ึงถาการพิจารณากระทาํ โดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสก็จะหมายถึง
วิธีพิจารณาคดที างอิเลก็ ทรอนกิ ส
๒) วิธกี ารทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
ขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพจิ ารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓
ไดใหนิยามคําวา “อิเล็กทรอนิกส” หมายความวา การประยุกตใชวิธีการทางอิเล็กตรอน ไฟฟา
คลื่นแมเหล็กไฟฟา หรือวิธีอื่นใดในลักษณะคลายกัน และใหหมายความรวมถึงการประยุกตใชวิธีการ
ทางแสง วธิ ีการทางแมเ หลก็ หรอื อปุ กรณท เี่ กี่ยวของกบั การประยุกตใชว ิธตี าง ๆ เชนวา นน้ั
ตัวอยางเชน โทรศัพท แฟกซ อีเมล อินเทอรเน็ต สมารทโฟน แท็บเลต โปรแกรม
คอมพิวเตอร สื่อออนไลนก็ถือวาเปนอิเล็กทรอนิกสดวย เพราะคําวา “วิธีการทางอิเล็กตรอนน้ัน”
จะหมายรวมถึงการสงขอมูลไปตามสายโทรศัพท สายแลน สายไฟเบอร หรือแมแตการสงขอมูล
ผา นดาวเทยี มกเ็ ปน การประยกุ ตใ ชว ิธีทางอเิ ลก็ ตรอนทั้งหมด
๔ ประมวลกฎหมายวิธพี ิจารณาความแพง มาตรา ๑ (๗)
๕ ประมวลกฎหมายวธิ ีพจิ ารณาความแพง มาตรา ๑ (๘)
๖ ประมวลกฎหมายวธิ พี ิจารณาความแพง มาตรา ๑ (๙)
๔
๓) วิธพี ิจารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
วิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส คือ การพิจารณาคดีตามขอ ๑) โดยใชวิธีการทาง
อิเล็กทรอนิกสตามขอ ๒) มาสนับสนนุ ซึ่งหมายถงึ กระบวนการทกุ อยางท่ีศาลดําเนินการ หรือที่คคู วาม
ดําเนินการตอศาล หรือคูความดําเนินการตอคูความดวยกันเอง โดยใชวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส เชน
โทรศพั ท อีเมล แฟกซ อนิ เทอรเนต็ มาสนบั สนุนในการดาํ เนินการ ถือเปนการพิจารณาคดโี ดยใชวิธีการ
ทางอเิ ล็กทรอนกิ สทัง้ สิ้น
๑.๑.๓ ประโยชนข องการพจิ ารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
การพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสเปนการเพิ่มชองทางการใหบริการของศาล เพ่ิมชองทางการ
เขาถึงกระบวนการยุติธรรมสูประชาชน ทําใหประชาชนสามารถเขาถึงกระบวนการยุติธรรมได
โดยสะดวก รวดเรว็ และมีประสิทธิภาพมากย่ิงขน้ึ โดยมปี ระโยชนทเ่ี ห็นไดช ัดคือ
๑) ประหยัดคาใชจ า ยและเวลา
เดิมคูความหรือพยานตองเดินทางมาศาลตามนัดเพ่ือเขารวมการพิจารณา แตเมื่อใช
การน่ังพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส คูความหรือพยานสามารถใหการหรือเบิกความนอกศาล
โดยอาจเปนบานพัก ท่ีทํางาน หรือสถานอื่น ๆ ที่คูความหรือพยานนั้นสะดวก การน่ังพิจารณาโดยวิธีการ
ทางอิเล็กทรอนิกส จึงเปนการลดภาระคาใชจายและเวลาเดินทางของคูความหรือพยาน ไมวาจะเปน
คาใชจายท่ีเกิดจากการเดินทาง การหยุดงาน คาท่ีพัก หรือคาใชจายอื่น ๆ ที่คคู วามอาจจะตองสูญเสีย
เม่ือตองเดินทางมาศาล
๒) เพ่ิมความโปรงใสในการดาํ เนินคดีและความปลอดภยั ของเอกสารในคดี
การย่ืนและจัดเก็บเอกสารโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสทําใหคูความสามารถเขาถึง
เอกสารในคดไี ดส ะดวกรวดเร็วมากยง่ิ ขึน้ โดยคูความสามารถเขา ถึงเอกสารในคดจี ากทใ่ี ดกไ็ ด ในเวลาใด
กไ็ ด แตเ ดิมคคู วามตองเดนิ ทางมาศาลเพอ่ื ขอตรวจดสู าํ นวนหรือคดั ถา ยเอกสารในเวลาราชการโดยตอ ง
ยืน่ คาํ รอ งและรอใหศ าลส่ังอนุญาต นอกจากน้นั เอกสารทางคดีในรปู แบบกระดาษมีความเส่ียงทจ่ี ะถูกแกไข
หรอื ทาํ ลายโดยยากแกการตรวจสอบ ตา งจากขอมลู อิเล็กทรอนกิ สทส่ี ามารถตรวจสอบการเปลี่ยนแปลง
และผูท่เี ปลีย่ นแปลงเอกสารไดงายกวา
๓) อาํ นวยความสะดวกและมีประสทิ ธิภาพ
เม่ือศาลอนุญาตใหคูความฝายใดใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส คูความสามารถ
ยื่น สง หรือรับคําคูความหรือเอกสารในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสของ
สํานักงานศาลยุตธิ รรม ซ่งึ คูค วามสามารถเขาตรวจดเู อกสารตาง ๆ ท่ีคคู วามไดย่ืนไวผานระบบดงั กลาว
ไดตลอดเวลา รวมทั้งสามารถตรวจสอบคําสั่งศาล ความคืบหนาของคดี หรือวันและเวลาที่ศาลนัด
พิจารณาคดี อีกทงั้ ยังเปนการลดข้นั ตอนการดําเนินงานทางธรุ การ ลดการดาํ เนินการที่ตอ งใชกระดาษ
ลดภาระในการดูแลและคาใชจา ยในการจัดเกบ็ สํานวนความปลอดภัย
๕
๔) ความปลอดภยั ของคูความในสถานการณพ ิเศษ
ในสถานการณการฉุกเฉิน เชน การแพรระบาดของโรคติดตอ การเกิดภัยธรรมชาติ
การจลาจล ฯลฯ อาจทําใหป ระชาชนไมสะดวกในการเดินทางมาศาล การพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนกิ ส
ชวยใหประชาชนที่มีความจําเปนตองมาศาลสามารถเลือกใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสแทน
การเดนิ ทางมาศาลในสถานการณพเิ ศษได
๑.๒ หลกั การสาํ คญั ของการพจิ ารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๔/๑ และขอ ๔ ของขอกําหนดของ
ประธานศาลฎีกา วาดวยการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ กําหนดวัตถุประสงค
ในการดาํ เนินกระบวนพิจารณาดว ยวธิ กี ารทางอเิ ลก็ ทรอนกิ สวา จะตอ งเปนไปเพอ่ื ใหการดําเนนิ กระบวน
พจิ ารณาเปน ไปโดยสะดวก รวดเรว็ และเที่ยงธรรม และประกาศสํานกั งานศาลยตุ ิธรรม เรอ่ื ง หลักเกณฑ
วิธีการและเงื่อนไขเก่ียวกับการใชวิธีพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส กําหนดใหเม่ือศาลเห็นสมควรหรือ
คูความฝายหน่ึงฝายใดรองขอ ศาลอาจใชดุลพินิจกาํ หนดใหมีการนั่งพิจารณาโดยท่ีคูความหรือบุคคล
ท่ีเก่ียวของในคดีอยูนอกศาลโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสก็ได๗ ซึ่งการดําเนินกระบวนพิจารณาดวย
วิธดี งั กลา วมขี อทต่ี องพิจารณา ดังนี้
๑.๒.๑ การคาํ นงึ ถงึ ความสามารถในการเขา ถงึ เทคโนโลยีของคูความ
ในการดาํ เนนิ กระบวนพิจารณาดวยวธิ กี ารทางอิเล็กทรอนิกส ศาลตอ งคาํ นงึ ถึงความสะดวกและ
ประหยดั ในการเขาถงึ เทคโนโลยีของคูความดว ยเสมอ๘ โดยใชดุลพินิจพเิ คราะหเปน รายกรณวี ามเี หตุผล
สมควรใหมีการดาํ เนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสหรือไม เน่ืองจากความสามารถ
ในการเขาถึงเทคโนโลยีของคูความแตละคนอาจแตกตางกันและเปนเร่ืองเฉพาะตัวอันถือเปนขอจํากัด
ตอการใชวิธีพิจารณาคดีอิเล็กทรอนิกส ซึ่งความพรอมในการเขาถึงเทคโนโลยีนั้นประกอบดวย
ปจจัย ๒ สวน คือ
๑) อปุ กรณและซอฟตแ วร (hardware and software) คูค วามตอ งมอี ปุ กรณทสี่ ามารถ
เขาถึงเทคโนโลยีได เชน คอมพิวเตอร โดยสามารถใชไดท้ังคอมพิวเตอรสวนบุคคลแบบตั้งโตะ (Desktop
Computer) คอมพวิ เตอรส ว นบุคคลโนตบุก (Notebook Laptop) หรือแทบ็ เลต็ คอมพวิ เตอร (Tablet)
๗ ประกาศสํานักงานศาลยตุ ิธรรม เรอ่ื ง หลักเกณฑ วธิ ีการและเงื่อนไขเกี่ยวกับการใชวธิ พี ิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๒ “เม่ือศาลเห็นสมควรหรือคูความรองขอ ไมวาคคู วามฝายใดฝายหน่ึงขาดนัด
หรือไมกต็ าม ศาลอาจกาํ หนดใหม ีการน่ังพจิ ารณาโดยท่คี ูความหรอื บุคคลทีเ่ กย่ี วขอ งในคดีอยนู อกศาลโดยวธิ ีการทางอิเล็กทรอนิกส”
๘ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๔ “เพ่ือใหการดําเนินกระบวนพิจารณาเปนไปโดยสะดวก รวดเร็ว และเท่ียงธรรม เมื่อศาลเหน็ สมควรหรือคูความรองขอ
ศาลอาจกําหนดใหดําเนนิ กระบวนพิจารณาดวยวิธีการตามขอกาํ หนดนี้ โดยคํานึงถึงความสะดวกและประหยัดสาํ หรับคูค วาม
ท่ยี งั ไมสามารถเขาถึงเทคโนโลยีดว ย ทง้ั นี้ ประเภทคดี หลกั เกณฑแ ละวธิ กี ารใหเปน ไปตามที่สํานักงานศาลยุติธรรมประกาศกาํ หนด”
๖
เคร่ืองพิมพเอกสาร (printer) เครื่องสแกนเอกสาร (scanner) โทรศัพทเคล่ือนท่ีสมารทโฟน (Smartphone)
อินเทอรเน็ต เปนตน ซึ่งอุปกรณดังกลาวตองสามารถติดตั้งแอปพลิเคชันที่ใชในการพิจารณาคดี
ทางอเิ ล็กทรอนกิ สด ว ย
๒) ทักษะ (skill) หมายถึง ทักษะความสามารถในการใชงานอุปกรณอิเล็กทรอนิกส
ซึ่งทักษะเปนปจจัยสาํ คัญตอการเขาถึงทางดานเทคโนโลยี เชน มีอุปกรณคอมพิวเตอรแตไมสามารถ
ใชงานได มีอุปกรณสมารทโฟนแตสามารถใชงานไดเพียงทักษะพื้นฐาน ยอมถือวาไมมีความพรอม
ในการเขา ถงึ เทคโนโลยีทาํ ใหไ มพรอ มท่ีจะใชบ ริการทางการศาลในรูปแบบอิเลก็ ทรอนกิ ส
ดว ยเหตุนี้ หากคูความไมมคี วามพรอ มในการเขา ถงึ เทคโนโลยตี ามปจ จยั ดงั กลา วขา งตน
ไมวาสวนหนึ่งสวนใด ศาลไมอาจบังคับใหใชวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสกับคูความฝายที่ไมพรอม
ทางเทคโนโลยีได อยางไรก็ตาม ความสามารถในการเขาถึงเทคโนโลยีเปนปญหาขอเท็จจริงและ
เปนเรอื่ งเฉพาะตัว เมอ่ื มีคคู วามกลา วอางวา ตนไมสามารถเขาถึงเทคโนโลยีศาลก็พึงใชด ลุ พินิจวาคูค วาม
ไมมีความพรอมในการเขาถึงเทคโนโลยีโดยแทจริงหรือเปนเพียงขออางในการประวิงคดี เชน
เมื่อพิจารณาจากสถานะของคูความแลวนาจะจัดหาอุปกรณท่ีจําเปนตองใชในการดําเนินกระบวนพิจารณา
ดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสหรือไม ตัวอยางเชน หากคูความเปนนิติบุคคลที่ประกอบธุรกิจเปนปกติ
และมีทนายความขออางที่วาไมสามารถจัดหาอุปกรณที่จําเปนจําเปนตองใชในการดําเนินกระบวน
พิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสอาจฟงไมข้ึน อีกท้ังการอนุญาตใหคูความฝายท่ีมีความพรอม
ในการดําเนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสใ ชวิธีการทางอิเล็กทรอนกิ สโดยคูความอีกฝาย
ยังสามารถเดินทางมาศาลและใชวธิ พี ิจารณาแบบปกติก็มิไดท าํ ใหเสียความเปนธรรม
๑.๒.๒ การคํานงึ ถงึ สทิ ธใิ นการตอสูคดขี องคคู วาม
เมื่อศาลพิจารณาถึงความสามารถของคูความในการใชวิธีการพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสแลว
ประเด็นตอมาที่ศาลตอ งพิจารณากค็ ือ การพจิ ารณาดวยวิธีการทางอิเลก็ ทรอนกิ สกอใหเกิดความไมเปนธรรม
หรือสิทธิในการดาํ เนินคดหี รอื ตอ สคู ดีของคคู วามฝา ยใดฝา ยหนึง่ ลดลงหรอื ไม กลาวคอื
การที่ศาลจะใชด ุลพนิ ิจในการสง่ั ใหคดใี ดใชว ิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสน ั้น นอกจากศาลจะตอง
คํานึงถึงความสามารถในการเขาถึงเทคโนโลยีของคูความแลว ส่ิงสําคัญอีกประการหนึ่งท่ีศาลตองคํานึงถึง
คือ การใชวิธีพิจารณาคดีอิเล็กทรอนิกสนั้นตองไมทําใหสิทธิในการตอสูคดีของคูความลดนอยลง
อันจะทําใหเกิดความไดเปรียบเสียเปรียบในทางคดี ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๓๙ เพ่ือใหเกิดความเปนธรรมแกคูความทั้งสองฝาย ดังน้ัน
๙ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๓ “ศาลอาจกําหนดใหมีการนัง่ พจิ ารณาและบันทึกคาํ เบิกความพยานโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสท ้ังหมดหรือบางสว น
ก็ได เพื่อใหการพิจารณาเปนไปดวยความสะดวก รวดเร็วและเท่ียงธรรม โดยตองไมทําใหสิทธิในการตอสูคดีของคูความลด
นอ ยลง ทั้งนี้ หลกั เกณฑและวิธกี ารใหเ ปน ไปตามทส่ี ํานักงานศาลยตุ ิธรรมประกาศกาํ หนด”
๗
การใชดุลพินจิ ของศาลในการพิจารณาส่ังคํารอง คําขอหรือมีคําสั่งใด ๆ ภายใตการดําเนินกระบวนพิจารณา
ดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสนี้เอง ศาลพึงคํานึงถึงคูความที่ยังไมสามารถเขาถึงเทคโนโลยีวา
การใชวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสดังกลาวน้ันตองไมทําใหสิทธิในการตอสูคดีของคูความลดนอยลง หรือ
อาจกลาวอีกนัยหน่ึง คือ คคู วามทั้งสองฝายตองเขาถงึ เทคโนโลยีได โดยอาจพิจารณาจากคูความท้งั สองฝาย
ไดย่ืนคําฟอ ง คําใหก าร และเอกสารผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing system) หรือไดย่ืนคําคูความ
และเอกสารผานระบบบริการออนไลนศาลยุติธรรม (Court Integral Online Service : CIOS)๑๐ หรือ
คคู วามท้งั สองฝา ยรอ งขอใหศ าลดาํ เนินกระบวนพิจารณาดว ยวิธีการทางอิเลก็ ทรอนกิ ส
ทั้งน้ี ศาลอาจใชดุลพินิจสอบถามคูความท้ังสองฝายเพ่ือใหมีขอมูลเพียงพอเกี่ยวกับ
ความพรอมและความสามารถในการเขาถึงเทคโนโลยีของคูความในคดี เชน การสืบพยานบุคคลที่เปน
ประจักษพยานสําคัญในคดีที่คูความอีกฝายหนึ่งประสงคใหสืบพยานแบบเผชิญหนาเพื่อใชสิทธิ
ในการถามคาน ศาลอาจพิจารณาไมอนุญาตใหสืบพยานออนไลนก็ได แตหากคดีไมยุงยากและเปน
การสืบพยานตามเอกสารศาลอาจพิจารณาอนุญาตใหสืบพยานออนไลนก็ไดและหากศาลมีคําส่ังหรือ
อนญุ าตตามคาํ รอ งใหดําเนนิ กระบวนพิจารณาดวยวธิ ีการดังกลาวแลว กอ็ าจสง่ั ไวใ นรายงานกระบวนพิจารณา
เพ่ือเปน หลักฐานปรากฏในสํานวน
การคํานึงถึงสิทธิในการตอสูคดีของคูความนั้นมีอยูตลอดการพิจารณาคดี หากระหวาง
การพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสศาลเห็นวามีเหตุท่ีทําใหเกิดความไมเ ปนธรรมหรือสทิ ธใิ นการดําเนนิ คดี
หรือตอสคู ดีของคูความฝายใดฝายหนึ่งลดลง ศาลอาจใชดลุ พินิจพักหรือเล่ือนการพิจารณาหากเหตุน้ัน
เปนเหตุถาวรศาลอาจใชดุลพินิจยกเลิกการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอกนิกสก็ได ท้ังนี้ การใชดุลพินิจ
กํ า ห น ด ใ ห ดํ า เ นิ น ก ร ะ บ ว น พิ จ า ร ณ า ด ว ย วิ ธี ก า ร ท า ง อิ เ ล็ ก ท ร อ นิ ก ส ห รื อ ไ ม นั้ น อ า จ พิจ า ร ณ า จ า ก
สถานการณหรือเหตุจําเปนในหวงเวลานั้นดวยวาหากไมอนุญาตใหดําเนินกระบวนพิจารณาดวย
วิธกี ารทางอิเล็กทรอนิกสแ ลว จะเปน เหตุใหค ดีตองเลือ่ นการพจิ ารณาออกไปอยางไมม กี าํ หนดหรอื ไม
๑๐ ประกาศสํานกั งานศาลยุติธรรม เรอ่ื ง หลักเกณฑ วธิ ีการและเง่ือนไขเกี่ยวกบั การใชว ิธีพจิ ารณาทางอิเลก็ ทรอนกิ ส
พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๗ “การยื่น สง หรือรับเอกสารในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสหรือขอมูล
อิเล็กทรอนิกสที่จัดทําข้ึนตามประกาศน้ี ใหคูความและเจาหนาท่ีดําเนินการโดยทางระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (ระบบรับสง
อิเล็กทรอนิกส (e-Filing).หรือระบบบริการออนไลนศาลยุติธรรม (Court.Integral Online.Service.:.CIOS)) หรือระบบ
อเิ ล็กทรอนิกสอนื่ ของสาํ นักงานศาลยุตธิ รรม”
๘
๑.๒.๓ การพจิ ารณาคดโี ดยเปด เผย
ตามประมวลกฎหมายวิธพี จิ ารณาความแพง มาตรา ๓๖ บญั ญัตวิ า “การนั่งพจิ ารณาคดีจะตอ งกระทํา
ในศาลตอ หนาคคู วามท่ีมาศาลและโดยเปดเผย...” โดยมขี อพิจารณาเกย่ี วกับบทบัญญตั ิดงั กลา วและการ
ใชวธิ ีพจิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ ส ดงั น้ี
๑) การนั่งพจิ ารณาคดจี ะตอ งกระทาํ ในศาล
ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรมเร่ือง หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขเกี่ยวกับการใช
วิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส ขอ ๒๑ กําหนดวาการนัง่ พิจารณาทางระบบอิเล็กทรอนิกสใหดําเนินการ
ในหองพิจารณา ประกอบกับการนั่งพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสจะตองมีเจาหนาที่ศาลและ
อปุ กรณม ากกวาการนงั่ พจิ ารณาในกรณีปกติ ดังน้ัน การนง่ั พิจารณาคดีทใี่ ชวิธีพิจารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
ผูพิพากษาและเจาหนาที่จึงตองกระทําในหองพิจารณาของศาล อยางไรก็ตาม ในกรณีมีเหตุฉุกเฉิน
หรือเปนการจําเปน ศาลมีอํานาจสั่งกําหนดใหมีการนั่งพิจารณา ณ สถานท่ีอื่นนอกท่ีทําการศาลก็ได๑๑
ตามประมวลกฎหมายวธิ ีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๕ วรรคหน่งึ ๑๒
๒) การน่ังพิจารณาคดีจะตอ งกระทําตอหนา คคู วามท่ีมาศาล
การที่ศาลอนุญาตใหใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส เนื่องจากคูความหรือ
พยานฝายท่ีรองขอไมสามารถเดินทางมาศาลได หรือมีความจําเปนอื่น ๆ ท่ีศาลเห็นสมควรวา คูความ
หรือพยานนั้นไมจําเปนตองเดินทางมาศาล ดังนั้น โดยลักษณะของการนั่งพิจารณาคดีโดยวิธีการ
ทางอิเล็กทรอนิกสคูความหรือพยานนั้นจึงมิไดมาปรากฏตัวที่ศาลโดยกายภาพ แตอยูนอกศาลและ
ปรากฏตัวเปนภาพและเสียงผานส่ืออิเล็กทรอกนิกส อยางไรก็ตาม โดยอาศัยขอกําหนดประธานศาลฎีกา
วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๓ ประกอบหลักเกณฑและวิธีการท่ี
สํานักงานศาลยุติธรรมประกาศกําหนด๑๓ การน่ังพิจารณาที่คูความหรือพยานบุคคลอยูนอกศาล
๑๑ สาํ นกั งานศาลยุติธรรมไดกําหนดรายละเอียดเกย่ี วกบั แนวทางการนงั่ พิจารณาโดยใชว ิธกี ารทางอิเล็กทรอนิกสนอก
ท่ีทาํ การไวตามหนังสือสํานักงานศาลยตุ ธิ รรม ดว นทีส่ ดุ ที่ ศย ๐๑๖/ว ๘๔๐ ลงวนั ท่ี ๒ สิงหาคม ๒๕๖๔ เร่อื ง แจงแนวทางการ
น่ังพิจารณาโดยใชวธิ กี ารทางอเิ ล็กทรอนิกสนอกทีท่ าํ การ
๑๒ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๕ “ถาประมวลกฎหมายนี้มิไดบัญญัติไวเปนอยาง
อื่น การนั่งพิจารณาคดีที่ยื่นไวตอศาลใดจะตองกระทําในศาลนั้นในวันที่ศาลเปดทําการและตามเวลาทํางานที่ศาลได
กําหนดไว แตในกรณีมีเหตุฉุกเฉินหรือเปนการจําเปนศาลจะมีคําสั่งกําหนดการนั่งพิจารณา ณ สถานที่อื่น หรือใน
วันหยุดงาน หรอื ในเวลาใด ๆ ก็ได
ใหผูพิพากษาและเจาพนักงานศาลซ่ึงปฏิบัติงานในวันหยุดงาน หรือในเวลาใด ๆนอกเวลาทําการปกติไดรับ
คาตอบแทนเปนพเิ ศษ ตามระเบียบที่กระทรวงยตุ ิธรรมกําหนด โดยไดรับความเหน็ ชอบจากกระทรวงการคลัง”
๑๓ ประกาศสาํ นักงานศาลยุตธิ รรม เร่ือง หลักเกณฑ วธิ ีการและเงือ่ นไขเกี่ยวกับการใชว ิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๓ ขอ ๑๔ “การนั่งพิจารณาที่คูความหรือบุคคลท่ีเกี่ยวของในคดีอยูนอกศาลโดยวิธีการทาง
อเิ ล็กทรอนกิ ส ใหดําเนนิ การทางระบบอิเล็กทรอนิกสหรือแอปพลิเคชนั ทีส่ าํ นกั งานศาลยุตธิ รรมกําหนดที่สามารถส่ือสารภาพ
และเสยี งไดอยา งชัดเจนและตอเน่อื ง โดยถอื วา บุคคลนั้นไดมาดําเนินกระบวนพิจารณาที่ศาล”
๙
โดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส ซึ่งสามารถสื่อสารภาพและเสียงไดอยางชัดเจนและตอเน่ืองดวยระบบ
อเิ ล็กทรอนกิ สท่ีประกาศกําหนด ใหถอื วาคูค วามหรือพยานนนั้ ไดม าดาํ เนนิ กระบวนพจิ ารณาทีศ่ าลแลว
๓) การนงั่ พิจารณาคดีจะตองกระทําโดยเปด เผย
การนั่งพิจารณาโดยเปดเผย คือการที่ศาลอนุญาตใหประชาชนเขาฟงการพิจารณา
เพื่อความโปรงใสและคุมครองคูความจากการพิจารณาที่เปนการลับ ดังไดกลาวขางตนวา การท่ีศาล
อนุญาตใหใชว ธิ ีพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนิกสศ าลยังคงจะตอ งนัง่ พจิ ารณาในศาล ประกอบกบั ประกาศ
สาํ นักงานศาลยตุ ิธรรม เร่ือง หลักเกณฑ วิธีการและเงอ่ื นไขเก่ียวกบั การใชวิธีพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ขอ ๒๑ กําหนดวา “การนั่งพิจารณาทางระบบอิเล็กทรอนิกสใหดําเนินการในหองพิจารณาโดยให
ถายทอดภาพและเสียงของคูความหรือบุคคลที่เกี่ยวของในคดีท่ีใชระบบอยูนอกศาลมาเผยแพรใน
หองพิจารณาอยางเปดเผย” ดังนั้น ประชาชนจึงยังสามารถเขาฟงการพิจารณาในหองพิจารณาได
หาใชการพจิ ารณาโดยไมเปดเผยไม
ขอสงั เกต ตามระเบียบคณะกรรมการบริหารศาลยุตธิ รรม วาดวยการใหขาวและบรกิ าร
ขาวสารของศาลยตุ ธิ รรม พ.ศ. ๒๕๔๕ ขอ ๑๓ วรรคหนึ่ง กาํ หนดวา การกระทําไมวาโดยวิธีการใด ๆ
ใหปรากฏซึ่งภาพหรือเสียง หรือทั้งภาพและเสียง การถายภาพ ภาพยนตร บันทึกภาพหรือเสียง
หรือการกระทาํ อยางอื่นในทาํ นองเดียวกันในระหวางการนั่งพิจารณาและพิพากษาคดีของศาลจะ
กระทํามิได เวนแตเปนการกระทําในการพิจารณาคดีตามกฎหมาย” ดังน้ัน แมศาลจะพิจารณาคดี
โดยเปดเผย แตก็มีขอบเขตตามขอ หามดังกลาว ซึ่งบงั คับใชท้ังกับการน่ังพจิ ารณากรณีปกติและการน่ัง
พิจารณาโดยวธิ กี ารทางอิเล็กทรอนกิ ส
๑.๒.๔ การดาํ เนนิ กระบวนพจิ ารณาเสมอื นหนงึ่ ในหอ งพจิ ารณา
การน่ังพิจารณา หมายความวา การท่ีศาลออกนั่งเก่ียวกับการพิจารณาคดี เชน ช้ีสองสถาน
สบื พยาน ทําการไตส วน ฟง คําขอตาง ๆ และฟง คาํ แถลงการณดวยวาจา ซึง่ โดยหลักแลว การนงั่ พิจารณาคดี
ทยี่ ่ืนไวตอ ศาลใดจะตองกระทําในศาลนัน้ ในวันที่ศาลเปดทําการและตามเวลาทาํ งานที่ศาลไดกําหนดไว
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๕ และคูความท่ีเกี่ยวของตองมาศาล มิฉะน้ัน
อาจสงผลตอรูปคดี เชน ถาคูความฝายใดไมมาศาลในวันสืบพยานคือวันที่ศาลเริ่มตนทําการสืบพยาน
คูความฝายนั้นจะตกเปนผูขาดนัดพิจารณา ตามมาตรา ๒๐๐ วรรคหน่ึง หรือคูความฝายใดไมมาศาล
ในวันนัดชี้สองสถานหรือวันนัดอื่นท่ีมิใชวันสืบพยาน ถือวาคูความฝายนั้นสละสิทธิการดําเนินกระบวน
พิจารณาของตนและทราบกระบวนพจิ ารณาที่ศาลดําเนนิ การไปในนัดน้ัน ตามมาตรา ๑๘๓ ทวิ วรรคหน่ึง
และมาตรา ๒๐๐ วรรคสอง
อยางไรก็ตาม ประมวลกฎหมายวิธพี ิจารณาความแพง มาตรา ๓๔/๑ กําหนดใหประธานศาลฎีกา
โดยความเหน็ ชอบของที่ประชุมใหญศาลฎกี ามอี ํานาจออกขอ กาํ หนดเกี่ยวกับการฟอ งคดี การสืบพยาน
และการรบั พงั พยานหลักฐาน การวนิ ิจฉยั คดี ตลอดจนการดาํ เนนิ กระบวนพจิ ารณาใด ๆ ไดตามความจาํ เปน
๑๐
เพ่ือใหการพิจารณาพิพากษาคดีเปน ไปโดยสะดวก รวดเร็ว และเท่ยี งธรรม หรอื เพอื่ ความเหมาะสมสําหรับ
คดีบางประเภท ซึ่งเปนท่ีมาของขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๓ โดยตามขอ ๑๓ ของขอกําหนดดังกลาว ศาลอาจกาํ หนดใหมกี ารนั่งพิจารณาทางออนไลน
ผา นแอปพลิเคชนั ซึ่งถือเปนการนั่งการพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส และบันทกึ คําเบิกความพยาน
โดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสทั้งหมดหรือบางสวนก็ได เพ่ือใหการพิจารณาคดีเปนไปดวยความสะดวก
รวมเรว็ และเท่ียงธรรม ดังนน้ั การที่ศาลนง่ั พิจารณาและคูความเขา รวมการพิจารณาทางออนไลนผาน
แอปพลิเคชันจึงถือเสมือนวาเปน การดําเนินกระบวนพิจารณาในหองพิจารณา โดยถือวาคูความท่ีปรากฏตัว
และปฏิบัติตามหลักเกณฑ วิธีการ และเง่ือนไขเกี่ยวกับการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสไดมา
ดําเนินกระบวนพิจารณาที่ศาลแลว๑๔ เม่ือการพิจารณาคดีทางออนไลนถือเสมือนวาเปนการดําเนิน
กระบวนพิจารณาในหองพิจารณา หากคูความประพฤติตนไมเ รียบรอ ยในระหวา งพจิ ารณาทางออนไลน
จึงอาจเปนความผิดฐานละเมิดอาํ นาจศาลได เชน การลักลอบบนั ทึกภาพและเสยี งระหวา งการพิจารณา
คดโี ดยไมไ ดร ับอนุญาต
ท้ังนี้ ในการย่ืนคํารองขอพิจารณาคดีออนไลนคูความจะตองระบุสถานท่ีที่คูความหรือบุคคล
ทเ่ี ก่ียวขอ งในคดีจะใชในการเขารวมการพิจารณาคดีออนไลนเพ่ือประกอบดลุ พินิจศาลในการพิจารณา
ส่งั คํารองขอพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกสต อไป อยางไรก็ตามในวนั นัดพิจารณาคูความอาจขอเปล่ียน
สถานท่ที ี่ใชใ นการเขารว มการพิจารณาคดีไดโดยใหแถลงขออนุญาตตอ ศาลในโอกาสแรก
๑.๒.๕ การคมุ ครองขอมลู สวนบุคคล
การพิจารณาคดีของศาลจําเปนตองเกี่ยวของกับขอมูลที่ทําใหร ะบุตัวบุคคลได เชน ชื่อ ช่ือสกุล
ท่ีอยู เลขบัตรประจาํ ตัวประชาชน หมายเลขโทรศัพท จดหมายอิเล็กทรอนิกส ประวัติอาชญากรรม
เปนตน ซ่ึงขอมลู ดังกลา วอยภู ายใตการคมุ ครองขอ มูลสว นบคุ คลตามประมวลกฎหมายวธิ พี ิจารณาความแพง
มาตรา ๕๔ มาแตเดิม และถือวาเปนขอมูลสวนบุคคล ตามพระราชบัญญัติคุมครองขอมูลสวนบุคคล
พ.ศ. ๒๕๖๒๑๕ และพระราชบญั ญตั ิขอ มูลขา วสารของราชการ พ.ศ. ๒๕๔๐๑๖ แมต ามกฎหมายดังกลาว
๑๔ ประกาศสาํ นกั งานศาลยุติธรรม เรอื่ ง หลักเกณฑ วิธีการและเงื่อนไขเก่ียวกบั การใชว ิธีพิจารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๔ “การน่งั พจิ ารณาที่คูความหรอื บุคคลที่เกีย่ วขอ งในคดีอยนู อกศาลโดยวิธกี ารทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
ใหดําเนินการทางระบบอิเล็กทรอนิกสหรือแอปพลิเคชันท่ีสํานักงานศาลยุติธรรมกําหนดที่สามารถสื่อสารภาพและเสียงได
อยา งชัดเจนและตอ เนอ่ื ง โดยถอื วา บคุ คลน้นั ไดมาดาํ เนนิ กระบวนพิจารณาที่ศาล”
๑๕ พระราชบัญญัติคุมครองขอมูลสวนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๖ “ขอมูลสวนบุคคล” หมายความวา ขอมูล
เกี่ยวกบั บคุ คลซงึ่ ทําใหสามารถระบุตวั บคุ คลนนั้ ไดไมวา ทางตรงหรือทางออ ม แตไมรวมถงึ ขอมลู ของผถู งึ แกก รรมโดยเฉพาะ”
๑๖ พระราชบัญญัติขอมูลขาวสารของราชการ พ.ศ. ๒๕๔๐ มาตรา ๔ “ขอมูลขาวสารสวนบุคคล” หมายความวา
ขอมูลขาวสารเก่ียวกับส่ิงเฉพาะตัวของบคุ คล เชน การศึกษา ฐานะการเงิน ประวัตสิ ุขภาพ ประวัติอาชญากรรม หรือประวัติ
การทํางาน บรรดาที่มีชื่อของผูน้นั หรือมีเลขหมาย รหัส หรือส่ิงบอกลักษณะอ่ืนท่ีทําใหรูตัวผูน ้ันได เชน ลายพมิ พน ้ิวมือ แผนบันทึก
ลักษณะเสียงของคนหรือรูปถาย และใหห มายความรวมถงึ ขอมูลขาวสารเกีย่ วกบั สิง่ เฉพาะตวั ของผูทีถ่ ึงแกก รรมแลวดวย”
๑๑
จะยกเวนไมน ํามาบังคับใชกับการพิจารณาพิพากษาคดีของศาล๑๗ แตถาไมใชการดําเนินการท่ีเกี่ยวกับ
การพิจารณาคดีของศาล ถึงแมเปนขอมูลในคดีก็อยูภายใตบังคับของพระราชบัญญัติคุมครอง
ขอมูลสวนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ ซึ่งกําหนดใหผูควบคุมขอมูลสวนบุคคลท่ีไดร ับการยกเวนยังคงตองจัดใหมี
การรักษาความมั่นคงปลอดภัยของขอมูลสวนบุคคลใหเปนไปตามมาตรฐาน๑๘ โดยพระราชบัญญัติ
คุมครองขอมูลสวนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ ไดนิยามคําวา “ผูควบคุมขอมูลสวนบุคคล” หมายความวา
บคุ คลหรือนิตบิ ุคคลซ่ึงมีอาํ นาจหนาทีต่ ัดสินใจเกย่ี วกับการเก็บรวบรวม ใช หรือเปดเผยขอมลู สวนบุคคล
ดังน้ัน ศาลซ่ึงเปนผูพิจารณาคดี และสํานักงานศาลยุติธรรมซ่ึงเปนหนวยงานธุรการและเปนผูพัฒนาระบบ
การพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส จึงอยูในฐานะผูควบคุมขอมูลสวนบุคคลและมีหนาที่ในการรักษา
ความมั่นคงปลอดภัยของขอมูลสวนบุคคลซ่ึงเปนคูความในคดีใหเปนไปตามมาตรฐานตามกฎหมาย
ดงั กลา ว
กระทรวงดิจิทัลเพ่ือเศรษฐกิจและสังคมไดออกประกาศ เรื่อง มาตรฐานการรักษาความมั่นคง
ปลอดภัยของขอมูลสว นบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๓ โดยขอ ๕ กําหนดใหผูควบคุมขอมูลสวนบคุ คลตองจัดใหมี
มาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของขอมูลสวนบุคคล ซึ่งควรครอบคลุมถึงมาตรการปองกัน
ดา นการบรหิ ารจดั การ (administrative safeguard) มาตรการปอ งกันดานเทคนิค (technical safeguard)
และมาตรการปองกันทางกายภาพ (physical safeguard) ในเรื่องการเขาถึงหรือควบคุมการใชงาน
ขอมูลสว นบุคคลโดยอยางนอยตองประกอบดวยการดําเนนิ การ ดังตอไปน้ี
๑) การควบคุมการเขาถึงขอมูลสวนบุคคลและอุปกรณในการจัดเก็บและประมวลผล
ขอมลู สวนบคุ คลโดยคาํ นงึ ถงึ การใชง านและความม่ันคงปลอดภัย
๒) การกาํ หนดเก่ยี วกับการอนุญาตหรอื การกําหนดสทิ ธิในการเขาถงึ ขอมูลสว นบคุ คล
๓) การบริหารจัดการการเขาถึงของผูใชงาน (user access management) เพ่ือควบคุม
การเขาถงึ ขอมูลสว นบคุ คลเฉพาะผทู ไ่ี ดรบั อนุญาตแลว
๔) การกําหนดหนา ที่ความรบั ผดิ ชอบของผใู ชง าน (user responsibilities) เพอ่ื ปอ งกนั
การเขาถึงขอมูลสว นบุคคลโดยไมไดร ับอนุญาต การเปดเผย การลว งรู หรือการลักลอบทําสําเนาขอมูล
สว นบุคคล การลกั ขโมยอปุ กรณจ ัดเก็บหรือประมวลผลขอ มลู สว นบคุ คล
๑๗ พระราชบัญญัติคุมครองขอมูลสวนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๔ วรรคสอง และพระราชบัญญัติขอมูลขาวสาร
ของราชการ พ.ศ. ๒๕๔๐ มาตรา ๔
๑๘ พระราชบัญญัติคุมครองขอมูลสวนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๔ วรรคสอง และพระราชกฤษฎีกากําหนด
หนว ยงานและกจิ การทีผ่ ูค วบคมุ ขอ มลู สวนบุคคลไมอ ยูภายใตบ ังคบั แหงพระราชบญั ญัติคมุ ครองขอ มลู สว นบคุ คล พ.ศ. ๒๕๖๒
พ.ศ. ๒๕๖๓ มาตรา ๓
๑๒
๕) การจัดใหม ีวิธีการเพือ่ ใหส ามารถตรวจสอบยอ นหลังเกย่ี วกับการเขาถงึ เปลี่ยนแปลง
ลบ หรือถายโอนขอมูลสวนบุคคล ใหสอดคลองเหมาะสมกับวิธีการและส่ือที่ใชในการเก็บรวบรวม
ใชห รือเปดเผยขอ มูลสว นบคุ คล
ทั้งน้ี เหตุผลในการประกาศใชกฎหมายและประกาศดังกลาว เพ่ือปองกันการลวงละเมิดสิทธิ
ความเปนสวนตัวของขอมูลสวนบุคคล โดยเฉพาะในปจจุบันที่มีความกาวหนาของเทคโนโลยีทาํ ให
การเก็บรวบรวม ใช หรือเปดเผยขอมูลสวนบุคคล ทําไดโดยงาย สะดวก และรวดเร็ว ดวยเหตุนี้
การพจิ ารณาคดีโดยเฉพาะอยางย่ิงการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ ส จงึ จาํ เปน ตองคาํ นึงถึงการคุมครอง
ขอมูลสวนบุคคลของผูเก่ียวของทุกฝาย เพื่อเปนการคุมครองสิทธิความเปนสวนตัวและเปนการสอดคลอง
ตามกฎหมายและประกาศดังกลาว โดยการปฏิบัติตามแนวทางและขอพึงปฏิบตั ิตาง ๆ ท่ีจะไดก ลาวถึง
ตอไปในหมวด ๒ ของคําอธิบายฉบับนี้ ซ่ึงถือไดวาเปนมาตรฐานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของ
ขอ มลู สว นบุคคลอยา งหนงึ่ ตามท่กี ฎหมายและประกาศดงั กลา วกําหนดไว
อยางไรก็ตาม ถึงแมพระราชบัญญัติคุมครองขอมูลสวนบุคคล พ.ศ. ๒๕๖๒ จะยกเวนไมใ ชก ับ
การพิจารณาคดีของศาล แตสํานักงานศาลยุติธรรมก็ใหความสําคัญกับการคุมครองขอมูลสวนบคุ คล
จึงกําหนดใหศาลใชแอปพลิเคชันที่มีความปลอดภัยของขอมูล และมีขอหามไมใหมีการบันทึกภาพและ
เสียงหรือเผยแพรภาพและเสียงกระบวนพจิ ารณาท่ที ําทางออนไลน
๑.๒.๖ หลักการท่แี ตกตางจากการใชว ธิ ีพจิ ารณาความแพงทว่ั ไป
การดาํ เนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเลก็ ทรอนิกสเปน การยอมรบั ใหก ระบวนพิจารณา
แบบเดิมสามารถทําในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสหรือขอมูลอิเล็กทรอนิกสไดตามเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไป
โดยเฉพาะเทคโนโลยีดิจทิ ัล สว นข้ันตอนการพิจารณาตา ง ๆ ของศาลและหลกั กฎหมายวิธีพิจารณาความ
ยังคงเปนไปตามที่บัญญัติไวในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง หรือหากมีกฎหมายกาํ หนด
วิธีพิจารณาคดีน้ัน ๆ ไวเปนการเฉพาะ เชน คดีมโนสาเร คดีผูบริโภค ก็ตองนําวิธีพิจารณาคดีดังกลาว
มาใชบ งั คบั เพียงแตขอกําหนดของประธานศาลฎกี า วาดวยวิธีพิจารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓
ไดกําหนดรายละเอียดของการดําเนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสเพื่อความสะดวก
รวดเรว็ และผอนคลายความเครงครัดของกระบวนพจิ ารณารูปแบบเดิมบางเรอ่ื งมากขนึ้ อนั เนอื่ งมาจาก
ปจจัยดานเทคโนโลยีและผูใชงาน เชน การยนหรือขยายระยะเวลา ซ่ึงไดบัญญัติไวแลวตามประมวล
กฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๒๓ หรือการดําเนินกระบวนพิจารณาท่ีผิดระเบียบหรือผิดหลง
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๒๗ เพียงแตการใชงานระบบอิเล็กทรอนิกสน้ัน
อาจเกิดความผิดพลาดได ไมวาจะเปนดวยตัวผูใชงานเองหรือระบบอิเล็กทรอนิกส การเครงครัดกับ
วธิ ีพจิ ารณาความแบบเดมิ อาจทาํ ใหไมส อดคลองกับพฤติการณท เ่ี กิดขนึ้ บทบัญญตั ิดงั กลาวจึงเปน เพยี ง
ใหอํานาจศาลใชดุลพินิจท่ผี อนคลายมากขึ้นและสอดคลองกับปญหาที่เกิดจากการใชงานทางอิเล็กทรอนิกส
โดยสภาพ แตท ้ังนี้ศาลยอมตองพจิ ารณาถงึ ความสุจริตของคูความท่อี างเหตนุ ้ันดว ย
๑๓
๑) การยน หรือขยายระยะเวลา
การยนหรือขยายระยะเวลาในสวนของคดีแพงนั้นโดยทวั่ ไปจะเปนไปตามประมวลกฎหมาย
วิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๒๓ กลาวคือ การขยายหรือยนระยะเวลาจะทําไดตอเมื่อมีพฤติการณพิเศษ
และศาลไดมีคําสั่งหรือคูความมีคําขอกอนสิ้น หากจะขอขยายระยะเวลาตองมีพฤติการณพิเศษ
หรือการที่คูความจะยื่นคําขอเมื่อพนกําหนดระยะเวลาดังกลาวไดนั้นจะตองปรากฏวามีเหตุสุดวิสัย
จึงจะเขาหลักเกณฑในการขอขยายระยะเวลา แตในการดาํ เนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการ
ทางอิเล็กทรอนกิ สน ้นั เมอ่ื ศาลเห็นสมควรหรือเม่อื คคู วามรอ งขอ ศาลมีอาํ นาจยน หรือขยายระยะเวลาได
ตามความจําเปนและเพื่อประโยชนแหงความยตุ ิธรรม๑๙ กลาวคอื คูความไมจําเปนตอ งยื่นคําขอภายใน
กําหนดระยะเวลาก็ได หากมีความจําเปนและเพื่อประโยชนความยุติธรรม ศาลอาจอนุญาตให
ขยายระยะเวลาได นอกจากนน้ั การดําเนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสอาจมีขอจํากัด
ทงั้ ในแงของเทคโนโลยหี รือผูใชง านเอง ศาลจงึ ควรคาํ นึงถึงเหตุปจจยั ตา ง ๆ ดว ย
ตวั อยา งเชน จําเลยไดรับอนุญาตใหยืน่ คาํ ใหก ารทางระบบรับสงอิเลก็ ทรอนิกสปรากฏวา
ในวันสุดทายที่จําเลยอาจย่ืนคําใหการได คอมพิวเตอรจาํ เลยเสียหายเน่ืองจากติดไวรัสคอมพิวเตอร
ทําใหไมมีคอมพิวเตอรท่ีจะจัดทําคําใหการ หรือระบบไฟฟาหรืออินเทอเน็ตขัดของ ไมอาจใชอุปกรณ
อิเล็กทรอนิกสได จึงยื่นคําใหการไมทัน และเลยเวลาทําการของศาลที่จะมายื่นคําใหการในรูปแบบ
กระดาษแลว หรอื แมวาเอกสารท่ีโจทกอางจะมีจํานวนไมม าก แตจําเลยไมสามารถอานเอกสารในรูปแบบ
ขอมูลอิเล็กทรอนิกสได โดยตองจัดพิมพออกมา ซึ่งตองจัดหาอุปกรณเพ่ิมเติมจึงใชเวลานาน ทําให
ไมสามารถยื่นคําใหการไดทันภายในกําหนด หรือโจทกประสงคจะอางอิงบันทึกคําพยานในคดีอื่น
แตมีการจัดเก็บบันทึกคําพยานในรปู ภาพและเสียงทําใหโ จทกต องถอดขอความออกมากอนจงึ ยื่นไมทัน
เหลานี้ตางเปนขอจํากัดอันเน่ืองมาจากปญหาทางเทคโนโลยีและผูใชงานเกี่ยวกับระบบอิเล็กทรอนิกส
ในบางครั้งบางกรณีอาจมิใชพฤติการณพิเศษหรือเหตุสุดวิสัยหากเปนกรณีกระบวนพิจารณาโดยใช
กระดาษแบบเดิม แตอ าจเปน พฤตกิ ารณพ เิ ศษหรอื เหตุสุดวิสยั ไดห ากเปนกระบวนพจิ ารณาทางอิเล็กทรอนกิ ส
ดังน้ัน การใชดุลพินิจจึงตองคํานึงถึงความจําเปนหรือเพื่อประโยชนแหงความยุติธรรมในสวนน้ีดวย
จะเห็นไดวา การดาํ เนนิ กระบวนพิจารณาดว ยวธิ กี ารทางอเิ ลก็ ทรอนิกสน้ีไดก ําหนดหลักการท่ผี อนคลาย
กวาประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง
๒) การดาํ เนินกระบวนพิจารณาท่ีผดิ ระเบยี บหรอื ผดิ หลง
โดยหลักแลวการเพิกถอนกระบวนพิจารณาท่ีผิดระเบียบในคดีแพงนั้นเปนไปตาม
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๒๗ ซงึ่ กําหนดไวโดยเครง ครดั กลาวคอื เม่ือมไิ ดปฏิบัติ
๑๙ ขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วา ดวยวิธพี จิ ารณาคดที างอเิ ล็กทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวนั ท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๖ “ระยะเวลาตามทก่ี ําหนดไวใ นขอ กาํ หนดน้ีหรือตามท่ศี าลกําหนด เมื่อศาลเหน็ สมควรหรอื เม่ือคคู วามรอ งขอ ศาลอาจมี
อํานาจยนหรอื ขยายไดตามความจาํ เปน และเพอื่ ประโยชนแ หง ความยตุ ิธรรม”
๑๔
ตามบทบญั ญตั ิแหงประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง เชน กรณีคคู วามปฏบิ ัตผิ ดิ ระเบียบหรอื ผิดหลง
ในกระบวนการพิจารณา หรือใชส ิทธิไมถูกตอง คูความฝายทีเ่ สียหายอาจยกขอคานเร่อื งผิดระเบียบนั้น
ข้ึนกลาวได แตตองไมชากวา ๘ วัน โดยคูความฝา ยน้ันตองมิไดดําเนินการอันใดข้ึนใหมหลังจากที่ไดทราบ
เร่ืองผิดระเบียบแลว หรือตองมิไดใหสัตยาบันแกการผิดระเบียบนั้น ๆ ไมวาโดยตรงหรือโดยปริยาย
หากเกนิ ระยะเวลาตามท่กี ฎหมายกําหนดคูค วามไมสามารถรอ งขอแกไ ขในเรอื่ งทผ่ี ดิ ระเบยี บหรอื ผดิ หลงนน้ั ได
ซึ่งหลักเกณฑดังกลาวยังนาํ มาใชกับการดาํ เนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสดวย
โดยศาลอาจส่ังใหคูความที่ดําเนินกระบวนพิจารณาผิดระเบียบหรือผิดหลงทําการแกไขใหถูกตองได
ภายในระยะเวลาและเง่ือนไขท่ีศาลเห็นสมควรกําหนด เวนแตขอผิดระเบียบหรือผิดหลงดังกลาวเกิดจาก
ความไมสุจริตของคูความฝา ยน้ัน๒๐ จะเหน็ ไดว า การดําเนินกระบวนพจิ ารณาดวยวิธีการทางอเิ ลก็ ทรอนกิ สน น้ั
กําหนดหลักการที่ผอนคลายกวามาตรา ๒๗ แหงประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง กลาวคือ
ใหดุลพนิ ิจท่ีกวางขึ้นและไมเครง ครดั แกศาลในการแกไขกระบวนพจิ ารณาทีผ่ ิดระเบียบหรือผิดหลงท่เี กิดข้ึน
ในกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส
อยางไรก็ตาม เนื่องจากบทบัญญัติดังกลาวอยูในขอกําหนดของประธานศาลฎีกา
วา ดว ยวธิ ีพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ดังน้นั ขอผิดระเบยี บหรือขอผิดหลงในทีน่ จี้ ึงตอง
เกี่ยวของกบั การใชว ธิ กี ารทางอิเล็กทรอนิกสในการดําเนนิ กระบวนพิจารณา และการใชดลุ พินจิ ของศาล
ใหแกไขกระบวนพิจารณาน้ัน ศาลตองพิจารณาวาขอผดิ ระเบียบหรือผิดหลงดังกลาวเกิดจากความไมสุจริต
ของคคู วามฝายนัน้ หรือไมดวย หากคูความกระทําลงโดยรูอยูแลวหรอื จงใจอาศยั ชองวา งของเทคโนโลยี
กแ็ สดงใหเ หน็ วาไมส จุ ริต ศาลกอ็ าจไมสั่งใหแ กไขได
ตัวอยางเชน ในคดีแพง จําเลยย่ืนคําใหการผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส แตเกิดเหตุ
ไฟฟาหรือสัญญาณอินเทอรเน็ตขัดของ ทําใหคําใหการในรูปขอมูลอิเล็กทรอนิกส ไมเขาสูระบบรับสง
อเิ ล็กทรอนิกส โดยจําเลยไมท ราบขอ ขัดของดังกลาวมากอน ตอมาในวนั นัด ศาลตรวจสาํ นวนในระบบแลว
ไมพบคาํ ใหการจึงพิพากษาคดไี ปฝายเดียวโดยถือวาจําเลยขาดนัดยื่นคําใหการ ดังนี้ หากจาํ เลยมาศาล
แจงวา จําเลยย่ืนคําใหการแลว การท่ีศาลพจิ ารณาพพิ ากษาคดีไปฝายเดยี วโดยจาํ เลยขาดนัดย่ืนคําใหการ
จึงเปนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ ศาลส่ังเพิกถอนกระบวนพิจารณาและอนุญาตใหจาํ เลย
ยืน่ คําใหก ารใหมไ ด
๒๐ ขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วา ดวยวิธพี จิ ารณาคดที างอเิ ล็กทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๕ “ศาลอาจส่ังใหคคู วามทีด่ าํ เนินกระบวนพิจารณาผดิ ระเบียบหรือผิดหลงทาํ การแกไ ขใหถ กู ตอ งไดภายในระยะเวลาและ
เงือ่ นท่ีศาลเห็นสมควรกาํ หนด เวน แตขอผดิ ระเบยี บหรอื ผิดหลงดงั กลา วเกิดจากความไมสจุ ริตของคคู วามฝายนั้น”
๑๕
๓) สถานะความเปนตน ฉบบั ของเอกสารทย่ี นื่ ผา นระบบรับสงอิเลก็ ทรอนกิ ส
การนําเสนอหรือเก็บรักษาเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสแทนกระดาษนั้น
จะไดร ับการยอมรับทางกฎหมายวาเปน “ตนฉบับ” ก็ตอเม่ือผูใชขอมูลอิเล็กทรอนิกสไดปฏิบัติตาม
เกณฑขั้นตา่ํ ๒ ประการ คอื
๑) ขอมูลอิเล็กทรอนิกสนั้นใชวิธีการที่เชื่อถือไดในการรักษาความถูกตอง
ของขอ ความต้ังแตก ารสรา งขอ ความเสร็จสมบรู ณ และ
๒) สามารถแสดงขอความในภายหลงั ได๒๑
อันเปนหลักการเดียวกับพระราชบัญญัติ วาดวยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๔๔
มาตรา ๑๐ เนอื่ งจากโดยสภาพของขอมูลอิเลก็ ทรอนิกสล ว นแลวแตเ ปนสาํ เนา ไมม ีสภาพเปนตน ฉบับได
กฎหมายจึงตองรับรองขอมูลอิเล็กทรอนิกสดังกลาวใหถือวาเปนตนฉบับหากไดปฏิบัติตามเกณฑขั้นตํ่า
สองประการขางตนแลว วิธีการดังกลาวยอมทําใหเกิดความนาเชื่อถือในความถูกตองของขอมูล
อเิ ลก็ ทรอนิกสน นั้ วาจะมขี อ ความอยา งเอกสารตน ฉบบั ซ่งึ ระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System)
และระบบบริการออนไลนศ าลยุติธรรม (CIOS) ประกอบกับประกาศสํานกั งานศาลยุติธรรม เรื่อง หลกั เกณฑ
วิธีการและเง่ือนไขเก่ียวกับการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส ไดกําหนดหลักเกณฑในการจัดทํา
เอกสารเพอื่ สงมาในระบบอเิ ลก็ ทรอนิกสโดยใชมาตรฐานดงั กลาว ดงั น้ัน เอกสารรูปแบบอิเล็กทรอนิกส
ทส่ี ง มาในระบบจงึ เปนไปตามมาตรฐานนแ้ี ลว
คูความสามารถยื่นพยานเอกสารและพยานวัตถุในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสผาน
ระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสได โดยใหถือวาพยานเอกสารและพยานวัตถทุ ยี่ ่นื ในรูปแบบขอ มูลอเิ ล็กทรอนกิ ส
เปนตนฉบับหรอื เอกสารเทียบเทา ฉบบั เดมิ ๒๒ ทงั้ นี้ ในการย่นื พยานเอกสารและพยานวัตถุดงั กลา วผา นระบบ
รับสงอิเล็กทรอนิกสจะตองอางในบัญชีระบุพยานและศาลยังคงมีหนาที่สั่งรับหรือไมรับพยานเอกสาร
และพยานวัตถุในรปู แบบขอมลู อิเลก็ ทรอนกิ สต ามประมวลกฎหมายวธิ พี ิจารณาความแพง มาตรา ๘๘
สาํ หรับการรับฟงและโตแ ยงพยานเอกสารในรปู แบบขอ มูลอิเล็กทรอนิกสน้ัน ยงั คงตอ ง
พจิ ารณาตามประมวลกฎหมายวิธพี ิจารณาความแพง ลกั ษณะ ๔ พยานหลกั ฐาน เชน ไมต ัดสทิ ธคิ คู วาม
๒๑ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธพี ิจารณาคดที างอเิ ล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวนั ท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๗ “ในกรณีทีก่ ฎหมายกําหนดใหน ําเสนอหรอื เก็บรักษาขอความใดในสภาพทเ่ี ปน มาแตเดิมอยางเอกสารตนฉบับ ถา ไดนาํ เสนอ
หรือเกบ็ รักษาในรูปแบบขอมูลอเิ ลก็ ทรอนิกส โดยใชว ิธีการที่เช่ือถือไดในการรักษาความถูกตองของขอ ความตั้งแตการสรางขอความ
เสรจ็ สมบรู ณ และสามารถแสดงขอความน้นั ในภายหลงั ใหถ ือวาไดม ีการนําเสนอหรือเก็บรกั ษาเปนเอกสารตนฉบับตามกฎหมายแลว”
๒๒ ขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธพี จิ ารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวนั ที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๘ “พยานเอกสารและพยานวัตถุท่ีคูความประสงคจะอางอิง ใหย่ืนในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสผานระบบรับสง
อิเล็กทรอนกิ ส และใหถือวา พยานเอกสารและพยานวัตถุดงั กลาวเปนตนฉบบั หรอื เอกสารเทยี บเทา ฉบบั เดมิ
กรณีการยื่นพยานเอกสารตามวรรคหนึ่ง คูความไมตองสงสําเนาใหคูความฝายอ่ืน เวนแตคูความฝายน้ันไมอาจ
เขาถงึ ขอมูลอเิ ล็กทรอนิกสน้นั ได”
๑๖
อีกฝายในอันทีจ่ ะกลาวอางและนําพยานบุคคลมาสืบประกอบขอ อางวา พยานเอกสารในรูปแบบขอมูล
อิเล็กทรอนกิ สท่ีแสดงนน้ั เปนเอกสารปลอมหรือไมถูกตองท้ังหมด หรือแตบางสวน หรือสญั ญาหรือหนี้
อยางอ่ืนที่ระบุไวในเอกสารน้ันไมสมบูรณ หรือคูความอีกฝายหน่ึงตีความหมายผิด ตามประมวลกฎหมาย
วธิ ีพิจารณาความแพง มาตรา ๙๔ วรรคสอง และมาตรา ๑๒๕ หากคคู วามอีกฝายคดั คา นขอมลู อเิ ลก็ ทรอนกิ ส
วาไมม ตี นฉบับหรือตนฉบับนั้นปลอมทั้งฉบับหรอื บางสวน คคู วามฝา ยทอี่ า งขอมูลอิเลก็ ทรอนกิ สก จ็ าํ ตอ ง
พิสูจนถึงความมีอยขู องตนฉบับน้ัน ในรูปแบบที่เปน ตน ฉบับทางกายภาพ เชน กระดาษ และตนฉบับใน
รูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส และเนื่องจากการย่ืนและสงเอกสารในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสนั้น
คูความแตละฝายสามารถเขาถึงขอมูลอิเล็กทรอนิกสดังกลาวในระบบไดอยูแลว จึงถือไดวาคูความอีกฝาย
ไดรับสาํ เนาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๙๐ แลว จึงไมจําตอ งสง สําเนาเอกสาร
ในรูปแบบกระดาษใหคคู วามอีกฝายอีก อนั เปนการลดภาระความยงุ ยากและยังประหยัดคา ใชจ ายแกคูความ
แตมีขอยกเวนวา หากคูความอีกฝายไมอาจเขาถึงขอมูลอิเล็กทรอนิกสนั้นได ก็ยังตองจัดสงสําเนา
ในรปู แบบกระดาษใหคคู วามอกี ฝาย
สาํ หรับกรณพี ยานวัตถุ หากศาลเหน็ วาจําเปนตองตรวจดพู ยานวตั ถเุ พราะไมส ามารถใช
วิธีการนําสืบพยานวตั ถุจากภาพถา ยท่ียื่นผานระบบรับสงอิเลก็ ทรอนิกส ศาลอาจสั่งใหคูความฝายท่อี า ง
พยานวตั ถนุ ้ันสง พยานวตั ถตุ อศาล หรอื นําสบื ณ ที่ทาํ การของศาล
ในทางปฏิบัติ เดิมการยื่นฟองทางระบบรับสง อิเล็กทรอนิกส (e-Filing system) โจทก
ยังตอ งเสยี คา จัดทําเอกสาร เนื่องจากเอกสารทายฟอ งมีจํานวนมาก การจดั สงหมายเรียกและสําเนาคําฟอ ง
รวมถึงเอกสารทายฟองจึงมีภาระคาใชจายสูง แตปจจุบันตามประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง
หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขเก่ียวกับการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส ลงวันที่ ๑๕ ธันวาคม
๒๕๖๓ ขอ ๑๐ กําหนดใหมีวิธีการจัดสงเอกสารทายคําฟองในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสใหแกจําเลย
ในคดีผูบริโภคท่ียื่นฟองในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing system) โดยในหมายเรียกท่ีสงใหแกจําเลย
น้ัน จะปรากฏ QR Code ซึ่งจําเลยสามารถสแกนแลวจะปรากฏเอกสารทายคําฟองเพื่อเรียกดูได โดย
โจทกจะตองยื่นคํารองพรอมระบุเหตุผลท่ีแสดงวาจําเลยสามารถเขาถึงเอกสารในรูปแบบขอมูล
อเิ ลก็ ทรอนกิ สไ ด เชน จาํ เลยมอี ปุ กรณค อมพวิ เตอร โทรศพั ทเ คล่อื นทสี่ มารทโฟน สัญญาณอินเทอรเ นต็ ที่
อยูสําหรับจัดสงจดหมายอิเล็กทรอนิกส หรือโจทกและจําเลยเคยติดตอสื่อสารกันโดยอาศัยชองทาง
เทคโนโลยีดิจิทัล เชน การสงขอ ความผา นแอปพลิเคชันไลน หรือจดหมายอิเลก็ ทรอนิกส๒ ๓ จงึ ไมตองมกี าร
สงสําเนาในรปู แบบกระดาษใหจ ําเลยอีก
๒๓ ขอ กําหนดของประธานศาลฎีกา วา ดว ยวธิ ีพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๑๘ กนั ยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๘ วรรคสอง “กรณีการยื่นพยานเอกสารตามวรรคหนึ่ง คูความไมตองสงสาํ เนาใหคูความฝายอื่น เวนแตคูความฝายนั้น
ไมอาจเขาถงึ ขอมลู อิเล็กทรอนิกสนน้ั ได”
๑๗
๔) การลงลายมือช่อื อเิ ลก็ ทรอนิกส
ในวธิ ีพิจารณาคดอี เิ ลก็ ทรอนิกส ศาล คูความ ทนายความ พยาน และบุคคลท่เี กี่ยวของ
กบั กระบวนพิจารณาอาจลงลายมอื ชอื่ อิเล็กทรอนกิ สลงในเอกสารอเิ ล็กทรอนกิ ส ซ่งึ การกระทําดังกลาว
มผี ลทางกฎหมายเทยี บเทากับลายมอื ชอ่ื ที่ทาํ ลงในเอกสารกระดาษ โดยมีวัตถปุ ระสงคเพอ่ื ระบตุ ัวบุคคล
ท่ีเก่ียวของกับขอมูลอิเล็กทรอนิกสนั้น และเพื่อแสดงวาบุคคลดังกลาวยอมรับขอความในขอมูล
อิเล็กทรอนิกสน้ัน๒๔ ซ่ึงหลักการของการลงลายมือชื่อในเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส
มีหลักการสอดคลองกับพระราชบัญญัติวาดวยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๔๔ มาตรา ๙
กลา วคอื มิไดมีการกําหนดเทคโนโลยีเฉพาะเจาะจงท่ีใชในการลงลายมือช่ือ จงึ ทําใหเ กิดความเปน กลาง
ทางเทคโนโลยี (technology neutrality) เพือ่ ใหร องรบั รูปแบบของลายมือช่อื อิเลก็ ทรอนิกสที่สรางข้ึน
โดยใชเทคโนโลยีตาง ๆ ได ดังน้ัน หากลายมือช่ือท่ีสรางข้ึนเปนไปตามหลักเกณฑท่ีกฎหมายกาํ หนด
กถ็ ือวา เปน การลงลายมือชื่ออเิ ล็กทรอนกิ สตามกฎหมาย๒๕
ลายมือชอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ สแ บงออกได ดงั น้ี
๑) ลายมือชอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ สท ่วั ไป คอื ลายมือชอ่ื อเิ ล็กทรอนกิ สใ นรปู แบบใด ๆ
ท่ีมีลักษณะตามท่ีกําหนดในพระราชบัญญัติวาดวยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๔๔ มาตรา ๙
เชน การพิมพช ื่อไวทายเน้ือหาของจดหมายอิเล็กทรอนกิ ส การสแกนภาพของลายมือช่ือที่เขยี นดวยมือ
และแนบไปกบั เอกสาร การใชปากกาสไตลสั (stylus) เขียนลายมอื ชอ่ื ดว ยมือลงบนหนาจอและบนั ทกึ ไว
ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส การคลิกปุมแสดงการยอมรับหรือตกลง การทาํ เคร่ืองหมายในชองแสดง
การยอมรับ และ
๒๔ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๓ “ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส” หมายความวา หรือสัญลักษณอื่นใดท่ีสรางข้ึนใหอยูในรูปแบบอิเล็กทรอนิกสซึ่งนํามาใช
ประกอบกับขอมูลอิเล็กทรอนิกสเพ่ือแสดงความสัมพันธระหวางบุคคลกับขอมูลอิเล็กทรอนิกส โดยมีวัตถุประสงคเพ่อื ระบุ
ตัวบุคคลผเู ปน เจาของลายมอื ช่ืออิเล็กทรอนิกสท่เี ก่ียวของกับขอมูลอิเล็กทรอนิกสนนั้ และเพ่ือแสดงวา บุคคลดังกลา วยอมรับ
ขอ ความในขอ มูลอิเล็กทรอนิกสน นั้ ”
๒๕ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๐ “ในกรณีท่ีตองลงลายมือชื่อในเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส อาจใชลายมือช่ือเล็กทรอนิกส หรือใหถือวา
ไดม กี ารลงลายมือชือ่ แลว ถา
(๑) ใชวิธีการที่สามารถระบุตัวเจาของลายมือชื่อและสามารถแสดงเจตนาของเจาของลายมือช่ือเกี่ยวกับขอความ
ในขอมลู อิเล็กทรอนกิ ส และ
(๒) ใชวธิ ีการในลกั ษณะอยา งใดอยา งหน่ึง ดังตอไปนี้
(ก) วิธีการที่เช่ือถือไดโดยเหมาะสมกับวัตถุประสงคของการสรางหรือสงขอมูลอิเล็กทรอนิกสโดยคํานึงถึง
พฤติการณแ วดลอมทงั้ ปวง รวมถงึ ขอตกลงใด ๆ ท่เี ก่ียวขอ ง หรือ
(ข) วิธีการอื่นใดทส่ี ามารถยืนยันตัวเจาของลายมือชื่อและสามารถแสดงเจตนาของเจาของลายมือชื่อตาม (๑)
ไดดวยวิธีการนัน้ เองหรือประกอบพยานหลักฐานอน่ื ”
๑๘
๒) ลายมือชอ่ื อิเล็กทรอนกิ สท เ่ี ชอื่ ถือไดทีม่ ลี ักษณะตามท่กี ําหนดในพระราชบัญญัติ
วาดวยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๔๔ มาตรา ๒๖ และมาตรา ๒๘ เชน ลายมือชื่อดิจิทัลที่อาศัย
โครงสรางพ้ืนฐานกุญแจสาธารณะ (public key infrastructure : PKI) หรือท่ีมีใบรับรองที่ออกโดย
ผูใหบริการออกใบรับรองหรือโดยศาลเพื่อสนับสนุนลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส (certificate of authority)
โดยหลักเกณฑของลายมือชื่ออเิ ล็กทรอนิกสท่เี ชอ่ื ถอื ไดน ้ัน ไดแก ขอมลู ท่ีใชสรางลายมือชือ่ ตอ งเชอ่ื มโยง
ไปถึงเจาของลายมือชื่อได ขอมูลที่ใชสรางลายมือช่ืออยูภายใตการควบคุมของเจาของลายมือชื่อ และ
ตอ งสามารถตรวจพบการเปล่ียนแปลงของลายมือชื่อและขอความได ลายมือชื่ออเิ ล็กทรอนกิ สทเี่ ชือ่ ถือ
ไดตามมาตรา ๒๖ คือ ลายมือช่ือดิจิทัล (digital signature) ซึ่งเปนลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสท่ีไดจาก
กระบวนการเขารหัสลับขอมูลอิเล็กทรอนิกสที่ชวยใหสามารถยืนยันตัวเจาของลายมือชื่อและตรวจพบ
การเปลี่ยนแปลงของขอความและลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสได รวมถึงการทําใหเจาของลายมือชื่อไม
สามารถปฏเิ สธความรบั ผดิ จากขอความทตี่ นเองลงลายมือชอื่ ได
ลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกสทั่วไปน้ันมีผลทางกฎหมายเชนเดียวกับการเปนลายมือช่ือ
อิเล็กทรอนิกสท่ีเชื่อถือได แตการเปนลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกสทั่วไป ผูอางวาลายมือช่ือนั้นนาเช่ือถือ
ตองหาหลักฐานมาพิสูจนวาลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกสนั้นนาเชื่อถืออยางไร แตหากเปนลายมือช่ือ
อิเล็กทรอนิกสท่ีเชื่อถือไดตามมาตรา ๒๖ จะไดรับประโยชนจากขอสันนิษฐานตามกฎหมายวาลายมือช่ือ
อิเล็กทรอนิกสนั้นนาเช่ือถือ และผูท่ีโตแยงวาลายมือชื่อไมนาเช่ือถือจะตองหาหลักฐานมาพิสูจนวา
ลายมือช่ืออิเลก็ ทรอนกิ สด ังกลาวไมนา เช่ือถืออยางไร
การลงลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกสในคําคูความหรือเอกสารทางคดี อาจแยกพิจารณาได
ดังนี้
๑) การลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสในคําคูความหรือเอกสารท่ีย่ืนทางระบบ
รับสงอิเล็กทรอนิกสของสํานักงานศาลยุติธรรม แบงออกไดเปน ๒ ระบบ คือ ระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส
(e-Filing system) และระบบบริการออนไลนศาลยุติธรรม (CIOS) ซ่ึงการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส
จะใชในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing system) เนื่องจากศาลจําเปนตองเขาไปสั่งในระบบ
ขณะที่การสั่งในระบบบริการออนไลนศาลยตุ ธิ รรม (CIOS) เจา หนาทศ่ี าลจะจัดทาํ สง่ิ พิมพออกมาใหศาลสั่ง
คํารองและแจงคําสั่งศาลผานระบบเทาน้ัน ไมไ ดมกี ารเขา ไปส่งั ในระบบ ในการใชงานยงั แบงการลงลายมอื ช่อื
ไดเ ปน ๒ กรณี คือ
(๑) การลงลายมอื ชอื่ อิเลก็ ทรอนกิ สข องผูใ ชระบบ
ผูใชระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสที่ลงทะเบียนตอศาลแลว จะไดรับ
ชื่อผูใชระบบและรหัสผาน เพื่อใชเขาสูระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส โดยชื่อผูใชระบบและรหัสผาน
เปนหลักฐานแสดงการลงลายมือชื่อของผูใชระบบในการติดตอกับศาลหรือคูความอ่ืนผานระบบรับสง
อิเล็กทรอนิกส และการระบุช่ือผูใชระบบและรหัสผานลงในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสเพ่ือเขาใชระบบ
๑๙
ถือเปนการยืนยันตัวผูใชระบบและการรับรองขอความในขอมูลอิเล็กทรอนิกส ดังนั้น การท่ผี ใู ชระบบ
ย่ืนคําฟองและเอกสารทางระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส โดยมีการพิมพชื่อและชื่อสกุลหรือลงลายมือช่ือ
ในเอกสารทีส่ งผานระบบถอื วา มกี ารลงลายมือชอื่ แลว ๒๖
สําหรับเอกสารที่บุคคลภายนอก ซึ่งมิใชผูใชระบบตองลงลายมือช่ือ
เชน หนงั สือมอบอํานาจ ใบแตงทนายความ เนื่องจากบุคคลภายนอกไมไดลงทะเบียนและยืนยันตัวตน
เพ่ือใชระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส ดังนั้น บุคคลภายนอกจึงตองลงลายมือชื่อในเอกสารดังกลาวให
ครบถวนเสียกอนแลวจึงจัดทําเปนเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส และใหผูใชระบบอัปโหลด
(upload) เอกสารผานระบบได โดยถือวา ผูใชระบบไดรับรองแลววา ผูใชระบบมีเอกสารดังกลาว
อันเปนตน ฉบบั อยใู นครอบครอง๒๗
(๒) การลงลายมือช่ืออเิ ลก็ ทรอนกิ สของผูพพิ ากษา
การลงลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกสของผูพิพากษาเพ่ือเขาใชงานในระบบ
รับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System) น้ัน ผูพิพากษาท่ีใชระบบจะตองผานกระบวนการพิสูจนและ
ยืนยันตัวตนกอน และเม่ือเขาใชงานใหดาํ เนินการโดยใชรหัสผาน (password) รวมกับรหัสผานแบบ
ใชคร้ังเดียว (one time password : OTP) ท่ีมาจาก mobile application และมีการรับรองประทับตรา
(stamp certificate) ลงในเอกสารดวยระบบจัดการกุญแจสวนตัว (private key)๒๘ เม่ือผูพิพากษา
๒๖ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยการยื่น สงและรับคําคูความและเอกสารทางระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๐ ลงวันท่ี ๒๖ เมษายน ๒๕๖๐ ขอ ๕ “เมื่อผูยื่นคําขอใชระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสไ ดรับอนุญาตใหเปนผูใชระบบ
ตามเงอ่ื นไขและวธิ ีการทกี่ ําหนดไวใ นประกาศสาํ นกั งานศาลยตุ ิธรรมแลว จะไดรับช่อื ผูใชร ะบบและรหัสผาน เพ่อื ใชเ ขาสูระบบ
รบั สง อิเลก็ ทรอนิกส
ชอ่ื ผูใชระบบและรหสั ผานเปนหลกั ฐานแสดงการลงลายมือช่ือของผูใ ชร ะบบในการตดิ ตอ กบั ศาลหรือคคู วามอ่ืนผา น
ระบบรับสงอเิ ล็กทรอนิกส ผูใชระบบตองเก็บรักษาช่อื ผใู ชระบบและรหสั ผา นไวเปน ไวเ ปนความลับ การระบุชอื่ ผใู ชระบบและ
รหัสผานลงในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสเพ่ือเขาใชระบบตามขอกําหนดนี้ ถือเปนการยืนยันตัวตนผูใชระบบและการรับรอง
ขอความในขอ มลู อเิ ล็กทรอนกิ ส”
๒๗ ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่องหลักเกณฑและวิธีการยื่น สงและรับคําคูความและเอกสารทางระบบ
รับสงอิเล็กทรอนิกส ลงวนั ท่ี ๓๐ ธันวาคม ๒๕๖๓ ขอ ๖ วรรคสอง “เอกสารท่ีบคุ คลภายนอกซ่งึ มิใชผ ใู ชระบบ ตองลงลายมอื
ช่ือ เชน หนังสือมอบอํานาจ หรือใบแตงทนายความ ตองมีการลงลายมือช่ือของบุคคลภายนอกครบถวนแลงกอนจัดทําเปน
เอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส ผูใชรับระบบจึงจะอัปโหลด (Upload) เอกสารบนระบบได และถือวาผูใชระบบได
รับรองแลววา ผใู ชร ะบบมเี อกสารดงั กลาวอนั เปนตน ฉบับอยูในครอบครอง”
๒๘ ประกาศสาํ นกั งานศาลยตุ ิธรรม เรื่อง หลักเกณฑและวธิ ีการย่ืน สงและรับคําคูความและเอกสารทางระบบรบั สง
อิเล็กทรอนิกส ลงวันท่ี ๓๐ ธันวาคม ๒๕๖๓ ขอ ๒๖ “การยืนยันตัวตนกับระบบอิเล็กทรอนิกสเพ่ือเขาใชงาน ใหดําเนินการ
โดยใชรหัสผาน (password) รวมกับรหัสผานแบบใชครั้งเดียว (One Time Password หรือ OTP) ท่ีมาจาก Mobile
Application และมีการรบั รองประทับตรา (Stamp Certificate) ลงในเอกสารดวยระบบจัดการกญุ แจสว นตัว (Private Key)
ทส่ี าํ นกั งานศาลยุติธรรมกาํ หนด”
๒๐
มีคําส่ังเกี่ยวกับคาํ ฟองทางระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสจะตองลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสท่ีเช่ือถือได
พรอมท้ังมีการประทับรับรองเวลา (time stamp) โดยสามารถตรวจสอบลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส
ท่สี รา งขนึ้ นนั้ ดวยกุญแจสาธารณะ (public key) ในใบรับรองอิเล็กทรอนิกส ซ่ึงคาํ สั่งหรือการอ่ืนใด
ที่กระทําโดยผูพิพากษาหรือเจาหนาที่ในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส ถือวามีการลงลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกส
ในระบบรบั สงอิเลก็ ทรอนกิ สแลว๒๙
๒) การลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสในเอกสารอ่ืนที่ทําข้ึนในกระบวนพิจารณา
ของศาลอาจทําโดยการลงลายมือชื่อในอุปกรณอิเล็กทรอนิกส ซ่ึงทําใหปรากฏภาพลายมือชื่อดังกลาว
ในเอกสารในเวลาที่มีการลงลายมือชื่อน้ัน หรือทําการใด ๆ บนอุปกรณอิเล็กทรอนิกส อันแสดงไดวา
ผูท าํ ไดยอมรับความถกู ตองของขอมูลหรือขอความท่ีเก่ยี วของ เชน การสแกนใบหนาหรอื ลายพิมพน ้ิวมือ
หรือลงลายมือชอื่ อิเล็กทรอนิกสผ านระบบอิเล็กทรอนิกสท่ีสํานักงานศาลยุติธรรมกําหนด ท้ังนี้ คูความ
พยาน และบุคคลที่เกี่ยวของในกระบวนพิจารณาท่ีจะลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส ตองดําเนินการ
ลงทะเบยี นพสิ ูจนและยืนยันตวั ตนเพ่ือใชระบบตามวิธกี ารทสี่ ํานักงานศาลยุตธิ รรมประกาศกาํ หนด๓๐
เอกสารทท่ี ําขนึ้ ในรูปแบบขอมลู อิเลก็ ทรอนกิ สใ นกระบวนพิจารณาคดขี องศาล
อาจจะใชก ารลงลายมือช่อื อเิ ล็กทรอนกิ สตางประเภทกันขึ้นอยูกบั ความเหมาะสม ชั้นของความลับและ
ความปลอดภยั ของเอกสารแตละประเภท เชน การลงลายมือชือ่ อิเล็กทรอนกิ สในคําเบกิ ความพยานหรอื
รายงานกระบวนพิจารณาที่ทําข้ึนในรปู แบบขอ มูลอิเล็กทรอนิกส อาจจะใชการลงลายมือชือ่ ในอุปกรณ
อิเล็กทรอนิกส ซ่ึงทําใหปรากฏภาพลายมือชื่อดังกลาวในเอกสารในเวลาท่ีมีการลงลายมือช่ือนั้น เชน
การลงลายมือช่ือโดยใชปากกาสไตลัส (stylus) ทําใหปรากฏภาพลายมือชื่อในอุปกรณ (electronic
signature pad) เนอื่ งจากเปน กรณีทเ่ี จาของลายมอื ชื่อปรากฏตอหนาศาลอยแู ลว
๒๙ ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑและวิธีการยื่น สงและรับคําคูความและเอกสารทางระบบ
รับสงอิเล็กทรอนิกส ลงวันท่ี ๓๐ ธันวาคม ๒๕๖๓ ขอ ๒๗ “คําส่ังเกี่ยวกับคําฟองที่กระทําโดยผูพิพากษาทางระบบรับสง
อเิ ล็กทรอนิกสใหถือวาสมบูรณตอเม่ือผพู ิพากษาไดลงลายมือช่ืออิเลก็ ทรอนิกสท่ีเชอื่ ถือได พรอมท้ังมกี ารประทบั รับรองเวลา
(Time Stamp) และสามารถตรวจสอบลายมอื ชือ่ อิเลก็ ทรอนกิ สท ส่ี รางข้ึนนั้นดวยกญุ แจสาธารณะ (Public Key) ในใบรบั รอง
อเิ ล็กทรอนิกสทสี่ าํ นกั งานศาลยุตธิ รรมกาํ หนด”
๓๐ ประกาศสํานักงานศาลยุตธิ รรม เร่อื ง หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขเกี่ยวกับการใชวธิ ีพิจารณาคดที างอิเลก็ ทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๙ “การลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสในเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส อาจดําเนินการ
อยางใดอยางหน่ึงโดย
(๑) ลงลายมือชือ่ ในอปุ กรณอเิ ลก็ ทรอนกิ สซึง่ ทําใหป รากฏภาพลายมอื ช่อื ดงั กลา วในเอกสารในเวลาทม่ี กี ารลงลายมือชอ่ื น้นั
(๒) ทําการใด ๆ บนอุปกรณอิเล็กทรอนิกสอันแสดงไดวา ผูทําไดยอมรับความถูกตองของขอมูลหรือขอความที่เกี่ยวของ
เชน การสแกนใบหนา หรือลายพมิ พน้วิ มอื
(๓) ลงลายมือชือ่ อิเล็กทรอนิกสผานระบบอิเล็กทรอนกิ สท ี่สาํ นักงานศาลยตุ ิธรรมกําหนด
คูความ พยาน และบุคคลท่ีเกี่ยวของในกระบวนพิจารณาท่ีจะลงลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกสตาม (๓) ตองดําเนินการ
ลงทะเบยี นพสิ ูจนแ ละยนื ยันตัวตนเพือ่ ใชระบบตามวิธกี ารทส่ี ํานักงานศาลยุตธิ รรมประกาศกําหนด”
๒๑
ขอสังเกต การลงลายมือช่ือของผูพิพากษาแลวบันทึกในคําพิพากษาอาจใชลายมือชื่อ
อิเลก็ ทรอนิกสไ ดไ มวา จะเปนคดที ม่ี ีองคคณะผพู พิ ากษาคนเดียวหรือหลายคน ซ่งึ ขอ กําหนดประธานศาลฎกี า
วา ดว ยวธิ พี ิจารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๙ กําหนดวา ใหศาลทาํ คําพพิ ากษาหรือคําส่ัง
และลงลายมือชื่อในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส ตามวิธีการที่สํานักงานศาลยุติธรรมประกาศกําหนด๓๑
ซ่งึ ในระยะเร่ิมตน สาํ นกั งานศาลยุตธิ รรมไดกําหนดวิธกี ารทําคําพพิ ากษาโดยการลงลายมือช่ืออิเล็กทรอนกิ ส
ในคําพิพากษาท่ีมีผูพิพากษาคนเดียวลงลายมือช่ือมารองรับ ตามประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง
หลักเกณฑ วิธีการและเงื่อนไขเกี่ยวกับการใชวธิ ีพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม
๒๕๖๔ ขอ ๓๗ กําหนดวา ผูพิพากษาอาจจัดทําคําพิพากษาหรือคําส่ังในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส
โดยบันทึกขอมูลอิเล็กทรอนิกสเปนไฟลประเภท PDF หรือ PDF/A แลวลงลายมือชื่อผานอุปกรณ
(electronic signature pad) และประทับตราประจําชาดในรปู แบบขอมูลอิเลก็ ทรอนิกส จากน้ันจึงอัปโหลด
(upload) คาํ พิพากษาหรือคาํ สั่งดังกลาวเขาสูระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสหลังจากการอานหรือถือวา
ไดอานคําพิพากษาหรือคําสั่งนั้นตามกฎหมายแลวได๓๒ ทั้งนี้ ผูพิพากษาจะตองลงทะเบียนและ
พสิ ูจนยืนยนั ตวั ตนแลว เพ่อื ใหแนใ จวา ผพู ิพากษาที่ลงลายมือช่ือเปน ผูพิพากษาเจา ของสาํ นวนท่มี อี ํานาจ
ในการพิจารณาพิพากษาคดีดงั กลาวจริง
เนื่องจากขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
พ.ศ. ๒๕๖๓ มไิ ดก ําหนดใหส ํานักงานศาลยุติธรรมออกประกาศหลักเกณฑเกย่ี วกับวิธกี ารการลงลายมือช่ือ
อิเล็กทรอนิกส สํานักงานศาลยุติธรรมจึงไดออกขอพิจารณาในการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส
ในสัญญาประนีประนอมยอมความในคดีแพงสําหรบั เปนแนวทางปฏิบัติในการลงลายมือช่ืออิเล็กทรอนิกส
ในสญั ญาประนีประนอมยอมความ๓๓ ซึง่ จะกลาวถงึ ตอ ไปในหมวด ๓
๓๑ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๙ วรรคหนง่ึ “เม่ือเสรจ็ การพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ ส ใหศาลทําคําพิพากษาหรอื คําสั่งและลงลายมือชื่อในรูปแบบ
อิเล็กทรอนิกส ตามวิธีการที่สาํ นักงานศาลยุติธรรมประกาศกําหนดและใหถือวาคาํ พิพากษาหรือคําสั่งไดทําเปนหนังสือและ
ลงลายมอื ช่ือตามประมวลกฎหมายวธิ พี ิจารณาความแพง มาตรา ๑๔๑ แลว”
๓๒ ประกาศสาํ นักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการและเงื่อนไขเก่ียวกับการใชวิธีพจิ ารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๓๗ “คดีท่ีอยูในอํานาจพิจารณาพิพากษาของผูพิพากษาคนเดียวตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
ผูพิพากษาอาจจัดทําคําพิพากษาหรือคําสั่งในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสโดยบันทึกขอมูลอิเล็กทรอนิกสเปนไฟลประเภท
PDF หรือ PDF/A แลวลงลายมอื ช่ืออเิ ล็กทรอนิกสของผูพิพากษาทพี่ พิ ากษาหรือทาํ คําสง่ั ตาม ขอ ๙ และประทบั ตราประจาํ ชาด
ในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส แลวอัปโหลด (Upload) คําพิพากษาหรือคําสั่งดังกลาวเขาสูระบบอิเล็กทรอนิกสท่ี
สาํ นกั งานศาลยุติธรรมกาํ หนด หลงั จากการอา นหรอื ถอื วาไดอา นคาํ พพิ ากษาหรอื คาํ ส่งั น้นั ตามกฎหมายแลว ”
๓๓ แนวทางการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสในสัญญาประนีประนอมยอมความในคดีแพง ไปตามหนังสือ
สาํ นักงานศาลยตุ ิธรรม ดวนท่ีสุด ท่ี ศย ๐๑๖/ว ๕๗๘ ลงวันที่ ๔ มิถุนายน ๒๕๖๔ เรื่อง ขอพิจารณาในการลงลายมือชื่อ
อิเล็กทรอนิกสในสัญญาประนีประนอมยอมความในคดีแพง
๒๒
หมวด ๒ : การพจิ ารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
๒.๑ ประเภทคดีทส่ี ามารถใชว ิธีพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนกิ ส
สําหรับประเภทคดีที่สามารถใชกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสไดนั้น
สํานักงานศาลยุติธรรมไดออกประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการ และเงื่อนไข
เกี่ยวกับการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส โดยกําหนดใหใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
กับคดีแพงทุกประเภท รวมถึงคดีแพงในศาลชํานัญพิเศษ คดีผูบริโภคและคดีท่ีมีกฎหมายกาํ หนดให
นาํ ประมวลกฎหมายวิธพี จิ ารณาความแพง ไปใชบ งั คับ๓๔
ทง้ั นี้ การใชว ิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสตามประกาศสํานักงานศาลยุตธิ รรมดังกลาวไมใช
บังคับแกการพิจารณาโดยไมเ ปด เผยตามมาตรา ๓๖ แหงประมวลกฎหมายวิธพี จิ ารณาความแพง๓๕
๒.๒ ผูม ีสิทธริ อ งขอพิจารณาคดีทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
ผมู สี ิทธิรองขอพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส ไดแ ก โจทก จาํ เลย ผูรอง หรือผูค ัดคา น แลว แตกรณี
กลา วคือ คคู วามทุกฝา ยในคดสี ามารถรอ งขอใหใชว ิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ สใ นสวนของตนเองได
กรณีคูความประสงคข อใหศ าลนงั่ พิจารณาตามประกาศสาํ นกั งานศาลยตุ ธิ รรม เร่ือง หลักเกณฑ
วิธีการและเงื่อนไขเก่ียวกับการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส สามารถดําเนินการได ดงั น้ี
(๑) ยืน่ คาํ รองขอแบบปกติโดยตรงตอ ศาล (ยื่นคํารองเปน กระดาษ)
(๒) ยืน่ คํารอ งขอผา นระบบบริการออนไลนศ าลยตุ ิธรรม (Court Integral Online Service : CIOS)
(๓) คดีท่ียื่นคําฟองต้ังตนคดีผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System) ตองย่ืนคํารอง
ขอผานระบบรบั สงอเิ ลก็ ทรอนิกส (e-Filing System) เทานนั้
(๔) ชอ งทางอนื่ ตามแตป ระกาศของศาล
สําหรับการเขารวมกระบวนพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส กรณีศาลมีคําสั่งอนุญาตใหใช
วิธพี จิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนิกส เมอ่ื ถงึ วนั นัดคูความท่ีไดรับอนุญาตใหใชว ธิ พี ิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส
๓๔ ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการ และเง่อื นไขเกี่ยวกบั การใชว ิธีพิจารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส
ลงวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๕ “ใหใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสกับคดีแพงทุกประเภทและคดีท่ีมีกฎหมาย
กําหนดใหนําประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพงไปใชบังคับ โดยใหปฏิบัติตามหลักเกณฑและวิธีการตามที่กําหนดใน
ประกาศน้ี”
๓๕ ประกาศสํานักงานศาลยุตธิ รรม เร่ือง หลักเกณฑ วธิ ีการและเง่อื นไขเกี่ยวกับการใชวธิ ีพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๒ วรรคสอง “ความในวรรคหน่ึงไมใชบังคับแกการพิจารณาโดยไมเปดเผยตามมาตรา ๓๖
แหงประมวลกฎหมายวธิ ีพิจารณาความแพง”
๒๓
นอกศาล สามารถเขารวมการพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสโดยใชแอปพลิเคชันตามท่ีไดรับอนุญาต
สวนคูความที่ไมไดรับอนุญาตใหใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสตองเดินทางไปที่ศาล ณ หองพิจารณา
ตามปกติ
๒.๓ ระยะเวลาในการยนื่ คาํ รอ งขอพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนกิ ส
การรอ งขอใหมีการนั่งพิจารณาโดยวิธีการทางอเิ ล็กทรอนกิ ส แบงไดเ ปน ๒ กรณี ดังนี้
๒.๓.๑ ย่ืนคาํ รอ งขอพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกสพรอมกบั คาํ คคู วาม
คูความสามารถยื่นคํารองขอพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสไดพรอมกับการยื่นคําคูความ
โดยคํารองตองบรรยายรายละเอียดใหปรากฏขอเท็จจริงที่แสดงวาผูรองมีความสามารถในการเขาถึง
เทคโนโลยีได ระบรุ ะบบอเิ ล็กทรอนิกส อุปกรณส่ือสาร และสถานทีท่ คี่ ูค วามหรือบคุ คลทเี่ ก่ียวของในคดี
ขอใชในการเขารวมการพิจารณาคดีออนไลน รวมถึงหมายเลขโทรศัพท ท่ีอยูจดหมายอิเล็กทรอนิกส
(e-mail address) หรือชองทางติดตอผานเครือขายสังคมออนไลน (social media platform) ใด ๆ
ทส่ี ามารถใชใ นการติดตอและสงลิงก (Link) เขาหองพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสใหแกผูรอ งในวันนัดได๓๖
เพ่ือประกอบดุลพินิจศาลในการพจิ ารณาสงั่ คํารอ งขอพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกสตอ ไป อยางไรกต็ าม
ในวันนัดพิจารณาคูความอาจขอเปลี่ยนสถานที่ที่ใชในการเขารว มการพิจารณาคดีไดโ ดยแถลงขออนุญาต
ตอศาลในโอกาสแรก
ขอสังเกต การนําสืบพยานเอกสารในการพิจารณาคดีออนไลนเนื่องจากเอกสารสวนใหญ
อยูในรูปแบบอิเล็กทรอนกิ สหรือสําเนาซ่ึงหากจําเลยไดสําเนาแลวไมคัดคานเอกสารนั้นก็สามารถรับฟงได
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๙๓ (๔) และมาตรา ๑๒๕ ประกอบคําพิพากษา
ศาลฎีกาที่ ๙๒๓๐/๒๕๕๑๓๗ แตในกรณีท่ีศาลเห็นวามีเหตุจาํ เปนตองใชตนฉบับ ศาลอาจแจงคูความ
ท่ีประสงคย่ืนคํารองขอพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสใหเตรียมตนฉบับเอกสารท่ีประสงคอางเปน
พยานหลักฐานมาใหเจาหนาที่งานรับฟองตรวจสอบความมีอยูจริงและความถูกตองตรงกันระหวาง
ตนฉบับเอกสารและสําเนาเอกสารในสํานวนต้ังแตในวันย่ืนคําคูความเพื่อความสะดวกในการพิจารณาคดี
เมือ่ เจาหนาท่งี านรับฟองตรวจเสรจ็ สิ้นและคืนเอกสารตน ฉบับใหแ กค ูความไปแลว ใหเ จาหนา ทีง่ านรบั ฟอ ง
๓๖ ประกาศสาํ นกั งานศาลยุตธิ รรม เรอ่ื ง หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขเกี่ยวกับการใชว ิธีพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๓ “การรองขอใหมีการน่ังพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส คูความอาจรองขอ
ในเวลาทยี่ ่ืนคําคูความหรือในระหวางการพิจารณา โดยตอ งระบุระบบอิเล็กทรอนกิ ส อุปกรณส ่ือสารและสถานทีท่ คี่ คู วามหรือ
บคุ คลทเ่ี กย่ี วของในคดีจะใชร ะบบมาดวย”
๓๗ คําพิพากษาศาลฎีกาท่ี ๙๒๓๐/๒๕๕๑ จําเลยไมไดคัดคานความถูกตองแทจริงของเอกสารวาไมมีตนฉบับหรือ
ตนฉบับน้ันปลอมทั้งฉบับหรือบางสวน หรือสําเนาน้ันไมถูกตองกับตนฉบับ จึงถือไดวาจาํ เลยไดยอมรับถึงการมีอยูและ
ความแทจรงิ ของตน ฉบับเอกสารนน้ั รวมทงั้ ยอมรบั วา สาํ เนานัน้ ถูกตองกบั ตนฉบับตามประมวลกฎหมายวธิ พี ิจารณาความแพง
มาตรา ๑๒๕ ศาลยอมรับฟง เปนพยานหลกั ฐานแหงเอกสารนัน้ ไดตามมาตรา ๙๓ (๔)
๒๔
ทํารายงานเจาหนา ที่เสนอผูพิพากษาวา เอกสารตน ฉบบั นนั้ มีอยูจริงและถกู ตองตรงกนั กับสาํ เนาเอกสาร
ในสาํ นวน เพื่อใหผูพิพากษาส่ังรวมสาํ นวน ทั้งน้ี เพราะในชั้นพิจารณาอาจเกิดปญหาความไมชัดเจน
ของเอกสารตนฉบับท่ีคูความแสดงใหศาลตรวจสอบผานจอภาพได ดังน้ัน การออกประกาศแจงใหค ูความ
ที่ประสงคย่ืนคํารองขอพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสเตรียมตนฉบับเอกสารที่ประสงคอางเปน
พยานหลักฐานมาใหเจาหนาที่งานรับฟองตรวจสอบตั้งแตวันท่ียื่นคําคูความจึงเปนหลักประกันใหแกผู
พพิ ากษาชน้ั หน่ึงวาเอกสารตนฉบับนัน้ มีอยูจ ริงและถกู ตองตรงกันกบั สาํ เนาเอกสารในสํานวน
๒.๓.๒ ยนื่ คาํ รอ งขอพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนกิ สในระหวา งการพจิ ารณา
นอกจากการยื่นคํารองขอพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสพรอมกับคําคูความแลว คูความ
ยังสามารถยืน่ คํารองขอในระหวางการพจิ ารณาไดเชนกัน อยางไรก็ตาม เพ่ือใหคูค วามอกี ฝายหนง่ึ หรือ
ผมู ีสว นไดเสียทีป่ ระสงคย ่นื คาํ ใหการหรอื คําคัดคานทราบวาจะมกี ารดําเนินกระบวนพิจารณาทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
การย่ืนคํารองขอพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสจึงควรเกิดข้ึนอยางชาท่ีสุดกอ นวันนัดเปนเวลาพอสมควร
เพื่อใหโอกาสคูความอีกฝายหน่ึงคัดคาน๓๘ หรือย่ืนคํารองขอพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสไดเชนเดียวกัน
โดยคาํ รองตอ งบรรยายรายละเอียดใหป รากฏขอเท็จจริงวา ตนมคี วามสามารถในการเขา ถึงเทคโนโลยไี ด
และระบุระบบอิเล็กทรอนิกส สถานท่ีท่ีจะใชระบบอิเล็กทรอนิกสรวมถึงหมายเลขโทรศัพท ท่ีอยู
จดหมายอิเล็กทรอนิกส (e-mail address) หรือชองทางติดตอผานเครือขายสังคมออนไลน (social
media platform) ใด ๆ ที่สามารถใชในการติดตอและสงลิงก (link) เขาหอ งพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
ใหแ กต นในวันนดั ได๓๙
อกี ทั้งการกาํ หนดใหค ูความย่นื คาํ รอ งขอพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ สอ ยา งชาที่สุดกอ นวันนัด
ดังกลาวยังเปนการเวนระยะเวลาใหเจาหนาท่ีสามารถตรวจสอบและจัดเตรียมความพรอมของบุคคล
อปุ กรณและสถานท่ี และรายงานความพรอ มของบุคคล อุปกรณและสถานท่ที ่ีใชในการนงั่ พิจารณาโดย
วธิ ีการทางอเิ ล็กทรอนิกสใ หศาลทราบกอ นวันนดั
๓๘ มีขอพิจารณาวา การท่ีคูความอีกฝายหน่ึงหรือผูมีสวนไดเสียที่ประสงคย่ืนคาํ ใหการหรือคําคัดคานไมทราบถึง
การพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส จะถือวาคูความดังกลาวเสียสิทธใิ นการตอสูคดีหรือไม เหน็ วา การไมทราบถึงการพิจารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกสไมไ ดทําใหคูความท่ีประสงคยน่ื คําใหการหรือคําคัดคานเสียสิทธิในการตอสูคดแี ตอยา งใด เน่ืองจากคูความ
ดังกลาวยงั สามารถมาใชสิทธยิ ืน่ คาํ ใหการหรือคาํ คดั คานไดท่ีศาลตามหมายเรยี กใหใ หการหรือประกาศนัดไตส วน แลว แตกรณี
๓๙ ในทางปฏบิ ัติ ผูมีสวนไดเ สียท่ปี ระสงคยน่ื คําคดั คานอาจไมไดยื่นคํารอ งขอเขารวมพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส
เพียงแตใ ชวิธีการตดิ ตอมายังเจา หนาทีศ่ าลตามชองทางท่ีระบุไวในประกาศนัดไตสวนเพ่ือแจงวาตนประสงคเขารวมพิจารณา
คดีทางอเิ ลก็ ทรอนกิ สเชนเดียวกบั ผูรอ ง ซึ่งในกรณีน้ี เจาหนา ที่ศาลตองจัดทํารายงานเจา หนาท่ีใหปรากฏไวในสํานวน เพื่อให
ผูพิพากษาเจาของสํานวนและเจาหนาท่ีหนาบัลลังกทราบวาตองสงลิงก (link) เพ่ือเขาหองพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ใหแ กผ มู ีสว นไดเสียคนดงั กลา วในวนั นดั ดวย
๒๕
๒.๔ เงือ่ นไขในการอนุญาตใหพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ ส
การพิจารณาวาคดีใดสมควรใชกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสหรือไมอาจเกิดได ๒ กรณี
ดังนี้
๑) ศาลเห็นสมควร โดยพจิ ารณาจากความพรอ มของคูความในการใชระบบอิเลก็ ทรอนิกส
ไมวาจะเปนตัวความ ผูรับมอบอํานาจ (ถามี) หรือทนายความ เชน กอนวันนัดพิจารณาหรือนัดไตสวน
คูความทั้งสองฝายมีการยื่นคําฟอง คําใหการหรือเอกสารตาง ๆ คํารอง คําขอ ผานระบบรับสง
อิเล็กทรอนิกส (e-Filing system) หรือระบบบริการออนไลนศาลยุติธรรม (Court Integral Online
Service : CIOS) อาจเปนเหตุที่ทําใหศาลเห็นไดวา คูความทั้งสองฝายมีความพรอมที่จะใหดําเนิน
กระบวนพิจารณาทางอิเลก็ ทรอนิกส
๒) คูความรองขอ ซึ่งอาจเกิดจากฝายโจทกหรือฝายจําเลย หรือทั้งสองฝายก็ได
แตหากเปนกรณที ่ีคคู วามฝายใดฝายหนึ่งรองขอ ในการใชดลุ พนิ ิจอนุญาตใหใ ชก ารดําเนนิ กระบวนพิจารณา
ทางอิเล็กทรอนิกสกับคูความอีกฝาย ศาลตองพิจารณาดวยวาคูความอีกฝายน้ันมีความพรอม โดยศาล
อาจสอบถามคูความอีกฝายเพ่ือทราบความประสงควาตองการใชวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสดวยหรือไม
เนื่องจากขณะน้ันอาจยงั ไมทราบวา คูความอกี ฝายมีความประสงคท่ีจะใชวิธีการดังกลาวและมีความพรอม
ในการเขาถงึ เทคโนโลยหี รือไม หรือศาลอาจรอไวสอบถามความพรอมของคูค วามเมื่อถงึ วนั นดั พิจารณานดั แรก
โดยศาลอาจสัง่ ในรายงานกระบวนพิจารณาวา
“สอบคูความท้ังสองฝายแลว เห็นวาคูความมีความพรอมในการดําเนินกระบวนพิจารณา
ดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส/คูความแถลงขอใหศาลนั่งพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส จึงอนุญาต
ใหดําเนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสได โดยเอกสารที่จะยื่นและสงนับจากนี้
ใหคูความทั้งสองฝายจัดทําในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกส และใหย่ืนและสงเอกสารผานระบบรับสง
อิเล็กทรอนิกส การนั่งพิจารณาและบันทึกคําเบิกความพยานใหกระทําโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส
สําหรบั พยานทุกปาก/สาํ หรับพยานปาก...”
ท้ังนี้ เงื่อนไขในการอนุญาตใหพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสทั้ง ๒ ประการดังกลาวขางตน
ศาลยังคงตอ งคํานงึ ถึงเง่ือนไขตามท่กี ําหนดไวในขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดว ยวิธีพิจารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๔ ที่ใหคํานึงถึงความสะดวกและประหยัดสําหรับคูความที่
ยงั ไมส ามารถเขา ถึงเทคโนโลยี และขอ ๑๓ ท่กี ําหนดใหก ารพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนกิ สต องไมท ําให
สิทธใิ นการตอ สูคดีของคคู วามลดนอยลง
อน่ึง หากศาลกําหนดใหส ืบพยานดว ยวธิ ีการทางอิเล็กทรอนิกส (สืบพยานทางออนไลน) ควรมีคําส่ัง
กอนวันนัดเปนเวลาพอสมควร เพื่อใหเจาหนาที่มีระยะเวลาพอสมควรในการตรวจสอบและจัดเตรียม
ความพรอมของอุปกรณและสถานท่ี และรายงานความพรอมของบุคคล อุปกรณและสถานท่ีที่ใช
๒๖
ในการนั่งพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสใหศาลทราบกอนวันนัด๔๐ ท้ังนี้ ในการน่ังพิจารณา
โดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส เชน การสืบพยานทางออนไลน หากมเี พียงคคู วามฝายใดฝายหน่ึงรองขอ
ใชวิธีนั่งพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส ศาลอาจอนุญาตเฉพาะคูความฝายที่ขอ สวนคูความ
ฝายที่ไมไดขอมาศาลดาํ เนินกระบวนพิจารณาตามปกติก็ได ซ่ึงหากคูความอีกฝายประสงคจะคัดคาน
การที่คคู วามฝา ยตรงขา มจะใชวิธกี ารนั่งพจิ ารณาทางอิเลก็ ทรอนิกสจะตอ งอา งเหตุผลทที่ าํ ใหศ าลเหน็ วา
การท่คี ูความอีกฝายไมมาศาลโดยใชการพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสน้ันทําใหตนเสียสิทธิในการตอสูคดี
หรอื สบื พยานอยางไร
๒.๕ การสงหมายเรยี กและการประกาศนดั ไตสวนคดที น่ี ่ังพจิ ารณาคดีโดยวธิ กี ารทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
๒.๕.๑ การสงหมายเรียก๔๑ หรือประกาศนัดไตสวน โดยวิธีการลงโฆษณาทางสื่อเทคโนโลยี
สารสนเทศ (e-Notice System)
นอกจากการสงหมายเรียกหรอื ประกาศนัดไตสวนโดยวิธีการตามปกติแลว ศาลอาจเห็นสมควร
ใหสงหมายเรียกหรือประกาศนัดไตสวนคดี โดยวิธีการลงโฆษณาทางสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศ
(e-Notice System) ได ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๗๙ ซ่ึงมีหลักเกณฑและ
วิธีการตามคําแนะนําของประธานศาลฎีกา วาดวย การสง เอกสาร และการประกาศนัดไตสวน
โดยวิธีลงโฆษณาทางส่ือเทคโนโลยีสารสนเทศ พ.ศ. ๒๕๖๑ และประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เร่ือง
หลักเกณฑและวิธีการสงเอกสารและการประกาศนัดไตสวนโดยวิธีลงโฆษณาทางส่ือเทคโนโลยีสารสนเทศ
ลงวันท่ี ๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๑ หลักการสําคัญคือ การจัดทําเอกสารและขอความของหมายเรียกหรือ
ประกาศนัดไตสวนคดีใหอยูในรูปแบบของขอมูลอิเล็กทรอนิกสเปนไฟลประเภท PDF หรือ PDF/A
แลว นาํ ขอ มูลลงประกาศโฆษณาทางเว็บไซต https://enotice.coj.go.th โดยการนับระยะเวลาและการ
มีผลของการลงโฆษณาจะเปนไปตามกฎหมายโดยเริ่มนับถัดจากวันที่มีการลงโฆษณาน้ัน แตการลงโฆษณา
ทางสือ่ เทคโนโลยสี ารสนเทศนี้ ไมใชในกรณที ่ีมขี อความอันอาจกระทบตอความม่ันคงแหง ราชอาณาจกั ร
ความสมั พันธระหวางประเทศ และความสงบเรียบรอ ยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน
สําหรับหมายเรยี กและประกาศนัดไตส วนในคดีที่ศาลอนญุ าตใหใชวธิ ีพจิ ารณาคดที างอิเลก็ ทรอนกิ สน นั้
ศาลพึงระบุในหมายเรียกหรือประกาศนัดไตสวนวา ศาลอนุญาตใหใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
สําหรับคดีน้ัน และแจงสิทธิแกจําเลยหรือผูคัดคานวา จาํ เลยหรือผูคัดคานมีสิทธิย่ืนคํารองขอใหใช
๔๐ ประกาศสาํ นกั งานศาลยุตธิ รรม เรอื่ ง หลักเกณฑ วธิ ีการและเง่ือนไขเกี่ยวกบั การใชวิธีพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๓๔ “ใหเ จาหนา ทีต่ รวจสอบและจดั เตรียมความพรอ มของอุปกรณแ ละสถานที่ และรายงาน
ความพรอมของบุคคล อปุ กรณ และสถานทีท่ ใ่ี ชในการน่ังพจิ ารณาโดยวิธกี ารทางอิเลก็ ทรอนิกสใหศ าลทราบกอนวันนดั ”
๔๑ หมายถงึ “หมายเรียก” ตามประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง มาตรา ๑๗๗ หรือมาตรา ๑๙๓
๒๗
วิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสได๔๒ กรณีที่จําเลยหรือผูคัดคานโตแยงคําสั่งศาลที่อนุญาตใหใช
วธิ ีพจิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ ส ศาลอาจมคี าํ สั่งใด ๆ ตามทีเ่ หน็ สมควร โดยพิเคราะหว า การใชว ธิ พี จิ ารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกสทําใหสิทธิของจําเลยหรือผูคัดคานท่ีโตแยงลดนอยลงหรือไม ตามขอกําหนดของ
ประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๓ หรือมเี หตุจาํ เปนอื่นใด
ตามทีศ่ าลเหน็ เปน การยุตธิ รรมและสมควร
๒.๕.๒ การสง หมายเรยี กพยาน๔๓ และการมาศาลของพยาน
กรณีคูความฝายใดอางพยานบุคคล กอนหรือในวันชี้สองสถานหรือกอนวันนัดสืบพยาน
ศาลพึงสอบถามคูความวา มีพยานปากใดทีต่ องการใชวธิ ีสืบพยานดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสหรือไม
หากมแี ละคูค วามทั้งสองฝายเห็นพอง ศาลอาจอนุญาตใหส บื พยานปากนน้ั ดว ยวธิ กี ารทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
และออกหมายเรียกพยานปากนั้น โดยระบุวาขอความในหมายเรียกพยานวา “สามารถมาเบิกความ
ดว ยวธิ ีการทางอิเล็กทรอนิกสได” และสั่งในรายงานกระบวนพิจารณาวา “ศาลพเิ คราะหแลวเห็นวา กรณี
นคี้ ูความยินยอม และไมทําใหสิทธิในการซักคานของคูความลดนอยลง จึงอนุญาตใหสืบพยานดวย
วิธีการทางอเิ ลก็ ทรอนกิ สไ ด”
ขอสังเกต การอนุญาตใหสืบพยานดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส ศาลควรคาํ นึงถึงสิทธิในการ
ซักคา นพยาน โดยไมทาํ ใหสิทธใิ นการซักคานของคคู วามลดนอยลง ตามขอ กําหนดของประธานศาลฎกี า
วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๓ เน่ืองจากการซักคานพยานท่ีเบิกความ
ดว ยวิธกี ารทางอิเล็กทรอนิกสก ับการซักคา นพยานกรณีปกติในหองพิจารณา อาจจะสงผลตอ การสังเกต
อากัปกริยาของพยานที่แตกตางกนั ๔๔ กรณีจึงเปนดุลพินิจของศาลวาจะอนุญาตใหสืบพยานดวยวิธีการ
ทางอเิ ล็กทรอนกิ ส หรอื จะใหพยานเดินทางมาเบกิ ความตอ ศาลดว ยตนเอง
๔๒ ตัวอยางขอความ
“ดว ยนาย... ผรู อง ยื่นคํารอ งตอ ศาลนีว้ า ...
ศาลไดนดั ไตสวนคํารองในวนั ท่ี ... เวลา ... นาฬิกา ถาผใู ดประสงคจ ะคัดคานคํารองเรื่องนปี้ ระการใด ใหยืน่ ตอศาล
กอนหรือภายในวนั นดั
อน่งึ คดีนีศ้ าลมคี ําสั่งอนญุ าตใหพิจารณาคดีผา นระบบอิเลก็ ทรอนกิ ส ผูประสงคจ ะยืน่ คาํ คัดคานสามารถเดินทางมา
ย่ืนคําคัดคานไดที่ศาลตามปกติ หรือหากประสงคขอใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสในการย่ืนคําคัดคาน สามารถติดตอ
แจงความประสงคโดยยื่นคํารองขอใชวธิ ีพิจารณาคดที างอเิ ล็กทรอนิกสผา นระบบบริการออนไลนศาลยตุ ธิ รรม (CIOS) หรือ ...
(ระบุชอ งทางตามประกาศของศาลน้ัน ๆ)”
๔๓ หมายถงึ “หมายเรยี กพยาน” ตามประมวลกฎหมายวิธีพจิ ารณาความแพง มาตรา ๑๐๖
๔๔ กรณีพยานท่ีรูเห็นในเรื่องท่ีเปนสาระสําคัญของประเด็นแหงคดีและคูความอีกฝายหน่ึงคัดคาน (เชน ประจักษ
พยานขณะเจา มรดกทําพินยั กรรมในคดปี ลอมพินยั กรรม พยานผอู ยูในเหตลุ ะเมดิ ) กรณเี ชน นอี้ าจมีความจาํ เปนทพี่ ยานจะตอง
เดนิ ทางมาเบกิ ความทศี่ าล แตถ าเปนพียงพยานประกอบ (เชน เจาพนักงานท่ีดินท่ีเบิกความรับรองเอกสาร พยานผูเช่ียวชาญ
ที่ใหความเหน็ ) อาจไมจาํ เปน ตอ งเดนิ ทางมาเบกิ ความทีศ่ าล
๒๘
สําหรับการสงหมายเรียกพยาน เปนไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๗๐ (๑)
ท่ีใหคูความฝายท่ีอางพยานน้ันเปนผูสงโดยตรง เวนแตศาลจะส่ังเปนอยางอื่น หรือพยานปฏิเสธ
ไมยอมรับหมายจงึ จะใหเ จาพนกั งานศาลเปนผูส ง ดังนนั้ ในทํานองเดียวกนั เมอ่ื ศาลอนุญาตใหส ืบพยานปากใด
ดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส จึงเปนหนาท่ีของคูความฝายน้ันในการสงลิงก (link) และนัดหมายให
พยานมาเบิกความดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสตามกําหนดนัด อยางไรก็ตาม ไมวาศาลจะอนุญาตให
สืบพยานปากใดดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสหรือไม พยานปากนั้นก็ยังสามารถเดินทางมาเบิกความ
ทศ่ี าลได และทนายความกไ็ มจําเปนตอ งอยูสถานท่ีเดยี วกนั กับพยานน้ัน
๒.๖ การจายปว ยการ คา พาหนะเดินทาง และคา เชา ทพี่ ักของพยาน
โดยปกติศาลตองสั่งใหคูความฝายท่ีอางเสียคาปวยการพยานตามรายไดและฐานะของพยาน
ซึ่งมาศาลตามหมายเรียก แตไมเกินวันละ ๔๐๐ บาท กับคาพาหนะเดินทางและคาเชาที่พักของพยาน
ทเี่ สยี ไปดว ยตามสมควร ตามตาราง ๔ (๑) ทายประมวลกฎหมายวิธพี จิ ารณาความแพง โดยบันทึกคาํ ส่ัง
ลงในแบบพิมพคําใหการ แลวใหพยานลงช่ือรับเงินไวที่หัวกระดาษแบบพิมพดานซาย๔๕ (มีขอสังเกตวา
เฉพาะพยานหมายเทานั้นที่มีสิทธิไดรับคาปวยการ) แตเนื่องจากการน่ังพิจารณาคดีโดยวิธีการทาง
อิเล็กทรอนิกส พยานอาจมิไดอยูในหองพิจารณาและไมสามารถลงช่ือรับเงินไวท่ีหัวกระดาษแบบพิมพ
ดงั เชน กรณพี ยานมาเบิกความในหองพิจารณาตามปกติได ดังน้ัน ในกรณีศาลนัง่ พจิ ารณาคดีโดยวิธีการ
ทางอิเล็กทรอนิกสศาลจึงอาจบันทึกหรือจดบันทึกใหความปรากฏวา ศาลมีคําสั่งใหคูความฝายที่อาง
เสียคาปว ยการพยาน คา พาหนะเดินทางหรือคาเชา ท่ีพกั ของพยาน และพยานนั้นไดแ ถลงวา ไดร บั เงินแลว
สําหรับวิธีการจายคาปวยการ คาพาหนะเดินทาง หรือคาเชาที่พัก แกพยานโดยคูความ
ฝา ยท่อี างพยานน้ัน เนือ่ งจากไมมีกฎหมายหรือระเบียบกําหนดวิธีการจายไว ดังน้ัน คูความฝายที่อางพยาน
จะตองดําเนินการใหเปนไปตามคําสั่งศาล โดยอาจจายเปนเงินสด หรือโอนเงินผานระบบอินเทอรเน็ต
ธนาคาร ตามทีค่ ูความฝายที่อา งพยานและพยานนนั้ ตกลงกัน
อน่ึง กรณีการจายคาปวยการ คาพาหนะเดินทาง หรือคาเชาที่พักแกพยานที่ศาลเรียกมาเอง
สามารถโอนเงินเขาบัญชีพยานผูมีสิทธิรับเงินโดยตรง และใชรายงานในระบบอินเทอรเน็ตธนาคาร
เปนหลักฐานการจายได๔๖ มีขอสังเกตวา กรณีพยานเบิกความจากสถานที่พักของตน ศาลอาจส่ังจาย
เฉพาะคาปว ยการ แตไมต องจายคา เดินทาง
๔๕ สํานักงานศาลยุติธรรม, คูมือปฏิบัติราชการของตุลาการสวนวิธีพิจารณาความแพง สวนวิธีพจิ ารณาความอาญา
สวนวธิ ีพิจารณาคดใี นศาลแขวง เลม ที่ ๑ (พ.ศ. ๒๕๔๙)
๔๖ ขอบังคับประธานศาลฎกี า วาดว ยการจายคาปวยการ คาพาหนะเดินทาง และคาเชาที่พักแกพ ยานทศี่ าลเรียกมาเอง
พ.ศ. ๒๕๖๐ ขอ ๖ ประกอบระเบยี บคณะกรรมการบริหารศาลยตุ ธิ รรมเกี่ยวกบั การเงิน พ.ศ. ๒๕๔๕ ขอ ๒๕ วรรคสอง
๒๙
๒.๗ ขอ พงึ ปฏบิ ัติในการน่งั พจิ ารณาคดีโดยวธิ กี ารทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
หลักการสําคัญประการหน่ึงของการพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส คือ “การถือเสมอื นหนงึ่ วา
เปนการพิจารณาในหองพิจารณาคดี” ดังน้ัน การปฏิบัติตนของผูที่เก่ียวของในกระบวนพิจารณาทุกฝาย
จะตองปฏิบัติเชนเดียวกับการเดินทางมาเขารวมกระบวนพิจารณาในหองพิจารณาคดีของศาลทุกประการ
รวมถึงศาลมีอํานาจใชบทบัญญัติแหงกฎหมายวาดวยการละเมิดอํานาจศาลเพื่อรักษาความสงบเรียบรอย
ตลอดกระบวนพิจารณา เพ่ือใหการดําเนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสเปนไปโดยเรียบรอย
ดงั น้ัน ผทู ่เี กย่ี วขอ ง ไดแก ผพู ิพากษา เจาหนา ที่หนา บลั ลังก คคู วามและทนายความพึงปฏบิ ัตติ น ดังนี้
๒.๗.๑ การปฏบิ ัตติ นของผพู ิพากษา
นอกจากหนาที่ในการควบคุมกระบวนพิจารณาตามปกติแลว ผูพิพากษาที่ดําเนิน
กระบวนพจิ ารณาทางอิเลก็ ทรอนิกสพงึ ปฏบิ ตั ดิ งั ตอไปนี้
๑) ผูพพิ ากษาตอ งขึน้ พจิ ารณาคดบี นบัลลังกใ นหอ งพิจารณาคดใี นศาลตามปกติ
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา ๓๖
๒) ผูพิพากษาพึงพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสโดยใชอุปกรณคอมพิวเตอร
ทไ่ี ดรับการจัดสรรจากสาํ นักงานศาลยุติธรรม เชน โนตบุก ไมควรใชโทรศัพทเคลื่อนท่ีเปนอุปกรณ
ในการพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
๓) ผูพิพากษาพึงตรวจสอบสภาพแวดลอมปลายทางท่ีคูความหรือทนายความ
อยูกอนการเริ่มพิจารณา และพึงตรวจสอบทุกคร้ังท่ีเกิดความสงสัยถึงความไมสุจริตหรือความผิดปกติ
ของสภาพแวดลอ มปลายทาง
๔) ผูพิพากษาพึงใหคําแนะนําคูความในการใชแอปพลิเคชันการประชุมใหมี
ความเหมาะสม เชน ไมใชเครื่องมือตกแตงรูปภาพเพิ่มเติม (filter) หรือภาพจําลองพื้นหลัง (virtual
background) รวมถึงใหคําแนะนําในการจัดมุมกลองใหเหมาะสมเพื่อความเปนระเบียบเรียบรอยของ
กระบวนพจิ ารณาทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
๒.๗.๒ การปฏบิ ตั ติ นของเจาหนา ทห่ี นา บัลลังก
เจาหนา ท่ีหนา บัลลงั กเปน บคุ คลท่ีมีความสําคญั อยางยิ่งในการดําเนินกระบวนพจิ ารณา
ทางอเิ ล็กทรอนกิ ส โดยการปฏบิ ตั ิตนของเจา หนา ท่ีหนา บัลลงั กในวันนัดพจิ ารณาทางอเิ ล็กทรอนกิ สอาจ
แยกออกเปน ขอไดดังน้ี
๑) เจาหนาทห่ี นา บลั ลงั กพงึ ตรวจสอบความพรอมของอปุ กรณเ คร่ืองมือท่จี ะใช
ในการดําเนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส รวมถึงตรวจสอบชองทางการติดตอและนัดหมาย
๓๐
กับทนายความหรือคูความใหพรอมกอนวันนัด เพื่อใหการดําเนินกระบวนพิจารณาในวันนัดเปนไป
โดยรวดเร็วและเรียบรอย๔๗
๒) เจาหนาที่หนาบัลลังกพึงติดตอสงลิงก (link) ใหแกคูความและทนายความ
ต้ังแตกอนถึงเวลานัดพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส เนื่องจากจะตองมีกระบวนการตรวจสอบยืนยัน
ตัวบคุ คล (identity verification) กระบวนการแนะนําขอปฏิบัติในการเขา รวมพจิ ารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
และการสาบานตนในกรณที ต่ี อ งมีการเบิกความ กอนกระบวนพิจารณาปกติจะเรมิ่ ขึน้ อีกดวย
๓) เจาหนาที่หนาบัลลังกพึงอยูรวมระหวางการดําเนินกระบวนพิจารณา
ทางอิเล็กทรอนิกสตลอดเวลา แตในชวงที่ศาลดําเนินกระบวนพิจารณา เจาหนาท่ีหนาบัลลังกอาจปด
ไมโครโฟนเพอื่ ไมใหเกิดเสียงแทรกเขา ไปในหองพิจารณาทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
๔) เจา หนาที่หนา บลั ลังกตองจัดทํารายงานเก่ียวกบั การใชระบบอิเล็กทรอนกิ ส
วันเวลาเรมิ่ ตนและสนิ้ สุดในการใชร ะบบ จากน้นั เสนอศาลเพ่อื พจิ ารณาสงั่ รวมไวใ นสาํ นวน
๕) ในคดีอาญาเจาหนาท่ีตองชี้แจงถึงหลักเกณฑวิธีการขั้นตอนในการน่ัง
พจิ ารณาโดยใชร ะบบอิเล็กทรอนกิ สร วมถึงชองทางในการใชสิทธิ์ตา ง ๆ ในคดอี าญาเพ่อื ใหจาํ เลยมขี อ มลู
เพียงพอในการตดั สนิ ใจวา จะยินยอมใหใชการพิจารณาโดยระบบอิเล็กทรอนิกสห รือไม
๒.๗.๓ การปฏบิ ัตติ นของคคู วามและทนายความ
ในวันนัดพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส ขอปฏิบัติท่ีคูความและทนายความพึงยึดถือ
เพอื่ ใหการดาํ เนินกระบวนพิจารณาเปน ไปอยา งมรี ะเบยี บเรยี บรอ ย มดี ังนี้
๑) คูความพึงแตงกายใหเรียบรอยและเหมาะสมแกกาลเทศะ เชนเดียวกับ
การเขารวมพิจารณาในหองพิจารณาคดี ทนายความพึงแตงกายตามแบบสากลนิยมและสวมเสื้อครุย
ในการปฏิบัติหนา ที่เชน เดยี วกบั การปฏบิ ตั หิ นาที่ในหอ งพจิ ารณาคดี
๒) คูความและทนายความพึงจัดเตรียมสถานที่สําหรับเขารวมกระบวนพิจารณา
ทางอิเล็กทรอนิกสใหเรียบรอย โดยสถานที่ดังกลาวจะตองเปนหองปดและมีความเปนสวนตัว
หากคูความและทนายความเขา รวมกระบวนพิจารณาจากสาธารณสถาน เชน รานกาแฟ สวนสาธารณะ หรือ
สถานที่อน่ื ในทาํ นองเดียวกนั ศาลอาจไมอ นญุ าตใหเขา รว มกระบวนพจิ ารณาทางอเิ ลก็ ทรอนิกสใ นวันนนั้
๓) คูความและทนายความพึงจัดวางอุปกรณเครื่องมือที่ใชในการเขารวม
กระบวนพิจารณาทางอิเลก็ ทรอนกิ สอยูบนโตะที่มพี ้ืนผิวเรยี บเพือ่ ไมใหกลองเกดิ การเคลื่อนยายระหวาง
การพิจารณาคดี
๔๗ เพือ่ หลีกเลยี่ งความเรงรีบท่อี าจเกิดข้ึนในวันนัดไตสวนหรือนัดพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส เจาหนาทหี่ นาบลั ลงั ก
อาจสรางหองประชุมทางอิเล็กทรอนิกสไวลวงหนา แลวสงลิงก (link) ใหแกคูความหรือทนายความทางขอความใน
โทรศัพทเคลือ่ นท่ี (SMS) จดหมายอิเลก็ ทรอนิกส (e-mail address) หรอื Line ID เปนตน ต้งั แตก อ นวนั นดั ก็ได
๓๑
๔) คูความและทนายความพึงนงั่ อยูบนเกาอท้ี ี่มีความเหมาะสมตลอดการเขารวม
กระบวนพิจารณา หามน่งั หรอื นอนอยบู นเตยี งนอน โซฟา หรือพืน้ หอง
๕) คูความและทนายความพึงตรวจสอบความพรอมของอุปกรณ สัญญาณ
อินเทอรเน็ต และการใชแอปพลิเคชันของตนใหมีความเรียบรอยเหมาะสม เชน กดปุมปดการตกแตง
เพมิ่ เตมิ ภาพ (filter) หรอื ภาพจาํ ลองพนื้ หลัง (virtual background) ไวต ลอดการพิจารณาคดี เปน ตน
๖) คูความและทนายความพึงรับประทานอาหารและเครื่องด่ืม รวมถึงจัดการ
ธุระสวนตัวใหเรียบรอยกอนกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสเริ่มตนขึ้น ระหวางพิจารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกส หามมิใหคูความรับประทานอาหารและเคร่ืองด่ืม และหามมิใหคูความและ
ทนายความออกจากหองเวนแตไดรับอนุญาตจากศาล โดยเมื่อกลับเขามาในหอง ศาลอาจส่ังให
ตรวจสอบสภาพแวดลอมปลายทางเพ่ือความโปรง ใสในการพจิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ สอีกครั้งกไ็ ด
๗) หามมิใหคคู วามและทนายความบันทกึ ภาพและเสียง หรอื ถายทอด แพรภาพ
หรอื แพรเสียงการดาํ เนินกระบวนพจิ ารณาทางอิเล็กทรอนิกส เวน แตไดร บั อนญุ าตจากศาล
๘) คูความและทนายความตองใหความรวมมือแกศาลและเจาหนาท่ีหนาบัลลังก
ในการตรวจสอบความพรอมของเคร่ืองมืออุปกรณและสภาพแวดลอมปลายทางตลอดระยะเวลาการ
ดําเนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส เพื่อใหการดําเนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส
เปน ไปโดยตอเน่อื ง โปรงใส และเปน ธรรม
๒.๘ แอปพลิเคชนั ทีใ่ ชในการนงั่ พิจารณาคดีโดยวธิ ีการทางอิเล็กทรอนิกส
ระบบอเิ ลก็ ทรอนิกสที่ใชใ นการน่งั พิจารณาโดยวิธีการทางอเิ ล็กทรอนิกสตามประกาศสํานักงาน
ศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ไดแก Google meet Cisco webex และ Zoom เพ่ือใหการดําเนินการสอดคลองกับมาตรฐานการ
รกั ษาความมน่ั คงปลอดภยั ของการประชมุ ผา นสอื่ อิเล็กทรอนกิ สและสะดวกในการนําสบื พยานเอกสาร
ทั้งน้ี การไตสวนคํารอ งขอต้ังผูจดั การมรดกหรือคํารองขอตั้งตนคดีประเภทอ่นื การนั่งพิจารณา
คดีผูบ ริโภค คดมี โนสาเร คดไี มม ขี อ ยงุ ยาก หรือการไตส วนคํารองในคดีแพง เชน คํารองขอสวมสิทธิเปน
เจาหน้ีตามคําพิพากษา คํารองขอเฉลี่ยทรัพย คาํ รองขอรับชาํ ระหน้ีจาํ นอง เปนตน อาจดาํ เนินการ
ทางแอปพลิเคชนั อ่นื ทสี่ ามารถสอื่ สารภาพและเสียงอยา งตอ เนือ่ ง
๒.๙ อุปกรณแ ละเครือ่ งมอื ท่ีจาํ เปนในการนงั่ พิจารณาคดีโดยวิธกี ารทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
ในการนงั่ พจิ ารณาผา นระบบอิเลก็ ทรอนกิ สค วรจดั เตรยี มอุปกรณแ ละสถานที่ ดังนี้
๑) หองพิจารณาคดี จัดเตรียมพืน้ ทส่ี าํ หรบั การตดิ ตง้ั อุปกรณ และมีแสงสวา งเพยี งพอ
๓๒
๒) คอมพิวเตอร สามารถใชไดทั้งคอมพิวเตอรสวนบุคคลแบบตั้งโตะ (desktop
computer) คอมพวิ เตอรสว นบุคคลโนต บกุ (notebook laptop) แทบ็ เลต็ คอมพิวเตอร (tablet) หรือ
โทรศัพทเคลื่อนท่สี มารท โฟน (smartphone) โดยอาจมอี ปุ กรณเ สรมิ ดงั ตอไปน้ี
(๑) ลําโพง สามารถใชไดท้ังลําโพงท่ีติดตั้งมาในเครื่องคอมพิวเตอร (internal
speaker) ลําโพงท่ีแยกตางหากออกจากเคร่ืองคอมพิวเตอร (external speaker) หรือหูฟงในรูปแบบ
Earphone Earbud หรอื Headset
(๒) ไมโครโฟน สามารถใชไดท้ังไมโครโฟนท่ีติดต้ังมาในเคร่ืองคอมพิวเตอร
(internal microphone) ไมโครโฟนที่แยกตางหากออกจากเคร่ืองคอมพิวเตอร (external microphone)
หรอื ไมโครโฟนทเ่ี ปนสว นหน่ึงของลาํ โพงหรือหูฟง
(๓) กลอง สามารถใชไดทั้งกลองท่ีติดตั้งมาในเคร่ืองคอมพิวเตอร (built-in
camera) หรือกลองท่ีแยกตา งหากออกจากเครือ่ งคอมพวิ เตอร (separate webcam)
(๔) เครื่องสาํ รองไฟฟา (uninterruptible power supply : UPS) (ถามี)
๓) เบราวเซอร (browser) แนะนํา Microsoft edge Google chrome หรือ Firefox
ทีเ่ ปน เวอรชันลา สุด
๔) การเช่ือมตออินเทอรเน็ต (Internet Connection) แนะนําใหใชสัญญาณ
อินเทอรเน็ตที่มีความเสถียร ความเร็วตั้งแต ๓ Mbps เปนตนไป โดยสามารถใชไดทั้งสัญญาณ
อินเทอรเนต็ ทเ่ี ช่อื มตอแบบใชสาย (wire internet) หรอื เชอ่ื มตอแบบไรสาย (wireless internet) ทง้ั น้ี
ควรตั้งคา คณุ ภาพของ Video ที่ ๑๐๘๐ p
๕) จอภาพสาํ หรับคูความหรือพยานที่มาศาล ในกรณีที่มีคูความหรือพยานอีกฝาย
มาศาล อาจประสานใหคูความหรือพยานท่ีมาศาลนั้นนําคอมพิวเตอรสวนบุคคลโนตบุก (Notebook
Laptop) แท็บเล็ตคอมพิวเตอร (Tablet) หรือโทรศัพทเคลื่อนที่สมารทโฟน (Smartphone) มาใช
เขารวมการนั่งพิจารณาคดีทางระบบอิเล็กทรอนิกส (ออนไลน) หรืออาจจัดเตรียมจอภาพ เชน จอโทรทัศน
จอโปรเจคเตอร จอมอนิเตอร เปนตน ท้ังนี้ เพอื่ ถายทอดสัญญาณภาพและเสียงใหคูความหรือพยานท่ี
อยูในหองพิจารณาทราบโดยตลอดระหวางการน่งั พิจารณาคดี
๓๓
หมวด ๓ : กระบวนพจิ ารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนิกส
๓.๑ กระบวนพิจารณาคดรี อ งขอจดั การมรดกทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
คดีรองขอจัดการมรดกนับเปนคดีที่เขาสูการพิจารณาของศาลยุติธรรมมากท่ีสุดประเภทหน่ึง
ประกอบกับสํานักงานศาลยตุ ิธรรมไดออกประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ วิธีการและ
เงื่อนไขเก่ียวกบั การใชวิธีพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส กําหนดใหใชวิธพี ิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
กับคดีแพงทุกประเภท ซึ่งรวมถึงคดีรองขอจัดการมรดกดวยที่สามารถดําเนินกระบวนพิจารณาทาง
อิเล็กทรอนิกสไดโดยคูความไมตองเดนิ ทางมาศาล
ท้ังน้ี คําอธิบายเก่ียวกับกระบวนพิจารคดีรองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสขอนี้ สามารถ
นาํ ไปใชก ับการไตสวนคดไี มม ีขอ พพิ าทอ่นื ได
๓.๑.๑ กระบวนพิจารณากอ นวนั นดั
กระบวนพิจารณากอนวันนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสมีประเด็นสําคัญ
ทต่ี องพจิ ารณา ดงั นี้
๑) คดีทส่ี ามารถไตส วนคํารองขอจัดการมรดกทางอเิ ล็กทรอนกิ ส
คดีรองขอจัดการมรดกท่ีสามารถไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสได อาจเปนคดีที่ผูรอง
ยื่นคํารองขอต้ังตนคดีแบบปกติ (คดีที่ยื่นคํารองเปนกระดาษ) หรือคดีที่ผูรองย่ืนคํารองตั้งตนคดี
ผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System) ก็ได และไมวาการรองขอจัดการมรดกนั้น
เปนการรองขอจัดการมรดกแบบมีพินัยกรรมหรือไมมีพินัยกรรม มีผูคัดคานหรือไมมีผูคัดคาน๔๘
กส็ ามารถไตส วนคํารอ งขอจดั การมรดกทางอเิ ล็กทรอนิกสไ ดท ั้งสิ้น
ทงั้ น้ี บุคคลซึ่งเปนคูความท่ีมีสิทธิลงทะเบียนเพื่อใชงานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสและ
สามารถย่ืนคําคูความและเอกสารทางระบบรับสงอิเลก็ ทรอนิกส ไดแ ก
(๑) บุคคลธรรมดาท่ีย่ืนคํารองขอจัดการมรดกซึ่งทายาททุกคนยินยอมใหผูร อง
เปน ผจู ดั การมรดก โดยมีนิติกรของศาลเปนผจู ดั ทําคํารอ งขอให
(๒) บุคคลธรรมดาทเ่ี ปนผบู รโิ ภคย่ืนฟอ งคดผี ูบ ริโภค๔๙
๔๘ หากพิจารณาตามประกาศสํานกั งานศาลยตุ ิธรรม เรือ่ ง หลกั เกณฑ วิธีการและเงอื่ นไขเกยี่ วกบั การใชว ิธีพจิ ารณา
คดีทางอิเล็กทรอนิกส ลงวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๓ ขอ ๕ กําหนดใหใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสกับคดีแพงทุก
ประเภทและคดีท่ีมีกฎหมายกําหนดใหนําประมวลกฎหมายวิธพี ิจารณาความแพงไปใชบังคับ ดงั นัน้ ปจ จบุ ันคดรี องขอจดั การ
มรดก ไมว า ผมู สี ว นไดเ สยี จะย่นื คาํ คดั คานหรอื ไม สามารถนดั ไตสวนทางอเิ ล็กทรอนกิ สไดท้ังสน้ิ
๔๙ ประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เรื่อง คูความท่ีมีสิทธิลงทะเบียนเพือ่ ใชง านระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filling
System) ลงวนั ที่ ๒๗ มกราคม ๒๕๖๔
๓๔
๒) ผมู สี ทิ ธิยื่นคํารอ งขอไตส วนคาํ รอ งขอจัดการมรดกทางอิเลก็ ทรอนิกส
การยนื่ คาํ รองขอไตสวนคาํ รอ งขอจัดการมรดกทางอิเลก็ ทรอนกิ ส ถือเปนการยื่นคาํ รอง
ขอใหด าํ เนนิ กระบวนพจิ ารณาดวยวธิ ีการทางอเิ ล็กทรอนกิ สตามขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วา ดว ย
วธิ พี ิจารณาคดที างอิเลก็ ทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๔๕๐ ซ่งึ หากพจิ ารณาขอกาํ หนดดังกลาว การเริ่มตน
ของการไตส วนคาํ รองขอจดั การมรดกทางอิเลก็ ทรอนกิ สอาจเกิดขนึ้ จากเหตดุ งั ตอ ไปนี้
(๑) คูความรอ งขอ
โดยท่ัวไปแลว “ผูรอง” ซึ่งเปนฝายเริ่มตนคดีรองขอจัดการมรดกยอมมีสิทธิ
ย่ืนคํารองขอไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสได และเม่ือศาลมีคําสั่งอนุญาตใหไตสวน
ทางอิเล็กทรอนิกส ก็จะมีการประกาศนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกโดยแจงใหผูมีสวนไดเสีย
ทราบดว ยวา คดนี ีจ้ ะดําเนินกระบวนพจิ ารณาในวนั นัดไตส วนผานทางระบบอิเลก็ ทรอนิกส หากผมู ีสว นไดเ สีย
ประสงคย่นื คําคดั คานอาจเดินทางมาย่นื คาํ คดั คา นที่ศาลไดตามปกติ หรืออาจแจงความประสงคต อศาล
ตามชอ งทางที่ระบไุ วในประกาศนัดไตสวนวา ตนประสงคเ ขา รวมกระบวนพิจารณาทางอเิ ลก็ ทรอนิกสกไ็ ด
อยางไรก็ตาม หากผูรองไมไดยื่นคํารองขอไตสวนคํารองขอจัดการมรดก
ทางอิเล็กทรอนิกส ซ่ึงในกรณีนี้ผูรองตองเดินทางมาเขารวมกระบวนพิจารณาท่ีศาลตามปกติในวันนัด
“ผูมสี ว นไดเสยี ทป่ี ระสงคย นื่ คาํ คดั คา น” อาจยน่ื คาํ รอ งขอเขา รวมกระบวนพจิ ารณาทางอิเล็กทรอนิกสก ไ็ ด๕ ๑
(๒) ศาลเห็นสมควร
นอกจากการเริม่ ตนยื่นคํารองขอไตสวนคํารองขอจัดการมรดกโดยคูความแลว
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๔ และขอ ๑๓
ยังใหอํานาจศาลในการกําหนดใหดําเนินกระบวนพิจารณาดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกสไดดวย ดังน้ัน
“ศาล” จึงอาจกําหนดใหไ ตสวนคํารอ งขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสได อยางไรก็ตาม ในการใชอํานาจ
กําหนดใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส ศาลจะตองคํานึงถึงความสะดวกและ
ประหยดั สําหรับคูความทย่ี ังไมส ามารถเขาถึงเทคโนโลยีดว ย หากคูความไมสามารถเขา ถึงเทคโนโลยี
ไดโดยสะดวกและประหยัด ศาลไมควรกําหนดใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส
๕๐ ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๑๘ กันยายน
๒๕๖๓ ขอ ๔ “เพือ่ ใหก ารดาํ เนินกระบวนพิจารณาเปนไปโดยสะดวก รวดเร็ว และเที่ยงธรรม เม่ือศาลเห็นสมควรหรอื คูความ
รอ งขอ ศาลอาจกําหนดใหด ําเนนิ กระบวนพิจารณาดวยวธิ ีการตามขอ กาํ หนดนี้ โดยคํานึงถงึ ความสะดวกและประหยัดสําหรับ
คูความทีย่ ังไมส ามารถเขาถึงเทคโนโลยดี ว ย …”
๕๑ ผูมีสวนไดเสยี ทปี่ ระสงคยน่ื คาํ คัดคา นคาํ รอ งขอจัดการมรดก อาจย่นื คํารองขอเขารว มกระบวนพิจารณาในวันนัด
ไตสวนทางอิเลก็ ทรอนกิ สก็ได โดยอยา งชาท่สี ดุ ควรย่นื คํารองขอพิจารณาทางอเิ ล็กทรอนิกสกอนวันนัดไตสวน เพ่ือใหศาลและ
เจาหนาที่ศาลเตรียมสํานวนคดีลวงหนา โดยบรรยายคํารองมาเชนเดียวกับกรณีที่ผูรองย่ืนคํารองขอพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส
ทง้ั น้ี หากมีเอกสารใด ๆ ตองย่นื ตอศาลอาจยน่ื ผา นระบบบริการออนไลนศ าลยุตธิ รรม (CIOS) หรือระบบรบั สงอิเล็กทรอนิกส
(e-Filing System) แลว แตก รณี
๓๕
ในทางกลับกัน หากศาลเหน็ วาคูความมีความสามารถในการเขาถึงเทคโนโลยีได เชน คูความมีความสามารถ
ในการย่ืนคํารองขอจัดการมรดกผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System) ไดเปนตน ยอมแสดงวา
คูความมีความสามารถเขาถึงเทคโนโลยีในการพิจารณาคดีดวยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส เชนนี้
ศาลกช็ อบที่จะใชอํานาจกาํ หนดใหไตส วนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสไ ด
ขอสังเกต ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทาง
อิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๔ และขอ ๑๓ ตางกําหนดใหสํานักงานศาลยุติธรรมประกาศกําหนด
รายละเอียดเกี่ยวกับประเภทคดี หลักเกณฑ และวิธกี ารในการใชวิธพี ิจารณาทางอิเลก็ ทรอนิกส ดังน้ัน
การใชอํานาจกาํ หนดใหไตสวนคาํ รองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสจ ะตองคํานึงถึงหลกั เกณฑต าม
ประกาศสํานกั งานศาลยุตธิ รรมดว ย๕๒
๓) ระยะเวลาในการยืน่ คํารองขอไตส วนคํารอ งขอจดั การมรดกทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
การยนื่ คํารองขอไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสอาจแบงไดเปน ๒ กรณี
ดังนี้
(๑) ยนื่ คาํ รอ งขอไตส วนทางอิเลก็ ทรอนิกสพรอ มกับคํารอ งขอจัดการมรดก
ผูรองขอจัดการมรดกสามารถยื่นคํารองขอไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสได
พรอมกับการยื่นคํารองขอจัดการมรดก โดยคํารองตองบรรยายรายละเอียดใหปรากฏขอเท็จจริง
ท่แี สดงวา ผูรองมีความสามารถในการเขาถึงเทคโนโลยีได ระบุระบบอิเลก็ ทรอนิกส อุปกรณสื่อสารและ
สถานที่ท่ีคูความหรือบุคคลที่เกี่ยวของในคดีจะใชระบบอิเล็กทรอนิกสรวมถึงหมายเลขโทรศัพท
ที่อยูจดหมายอิเล็กทรอนิกส (e-mail address) หรือชองทางติดตอผานเครือขายสังคมออนไลน
(social media platform) ใด ๆ ที่สามารถใชในการติดตอและสงลิงก (link) เขาหองพิจารณาคดีทาง
อิเล็กทรอนิกสใหแกผูรองในวันนัดได๕๓ เพื่อประกอบดุลพินิจศาลในการพิจารณาส่ังคํารองขอไตสวน
ทางอิเล็กทรอนิกสต อไป
๕๒ การเร่ิมตนของกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสอาจเร่ิมตนโดยศาลเห็นสมควรหรือคูความรองขอก็ได
เนือ่ งจากประกาศสาํ นักงานศาลยตุ ธิ รรม เร่อื ง หลักเกณฑ วิธกี ารและเง่อื นไขเก่ยี วกบั การใชวิธีพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนกิ ส
ลงวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๒ กําหนดไวชัดเจนวา “เมื่อศาลเห็นสมควรหรือคูความรองขอ ไมวา คูความฝา ยใดฝาย
หนึ่งขาดนัดหรือไมก็ตาม ศาลอาจกําหนดใหม ีการนั่งพจิ ารณาโดยท่คี ูความหรือบุคคลที่เก่ียวของในคดีอยูน อกศาลโดยวิธีการ
ทางอเิ ลก็ ทรอนิกส. ..”
๕๓ เทียบเคียงประกาศสาํ นักงานศาลยุติธรรม เร่ือง หลกั เกณฑ วิธกี ารและเงื่อนไขเกยี่ วกบั การใชวธิ ีพจิ ารณาคดีทาง
อิเลก็ ทรอนกิ ส ลงวันท่ี ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๓ ที่ระบุวา “การรองขอใหม กี ารนง่ั พิจารณาโดยวธิ กี ารทางอเิ ล็กทรอนิกส
คูความอาจรองขอในเวลาท่ียื่นคําคูความหรือในระหวางการพิจารณา โดยตองระบุระบบอิเล็กทรอนิกส อุปกรณส่ือสารและ
สถานทที่ คี่ คู วามหรือบุคคลที่เก่ียวของในคดีจะใชระบบมาดว ย”
๓๖
ขอสังเกต ศาลแตละศาลอาจออกประกาศแจงคูความที่ประสงคยื่นคํารองขอ
นดั ไตสวนทางอเิ ล็กทรอนิกสใหเตรียมตน ฉบับเอกสารท่ีประสงคอางเปนพยานหลักฐานมาใหเ จาหนาท่ี
งานรับฟองตรวจสอบความมีอยูจริงและความถูกตองตรงกนั ระหวางตนฉบบั เอกสารและสาํ เนาเอกสาร
ในสํานวนต้ังแตในวันย่ืนคํารองขอจัดการมรดก เม่ือเจาหนาท่ีงานรับฟองตรวจเสร็จส้ินและคืนเอกสาร
ตนฉบับใหแกคูความไปแลว ใหเจาหนาที่งานรับฟองทํารายงานเจาหนาที่เสนอผูพิพากษาวา เอกสาร
ตนฉบับนัน้ มีอยจู ริงและถกู ตองตรงกันกบั สําเนาเอกสารในสํานวน เพื่อใหผ ูพพิ ากษาสง่ั รวมสาํ นวน ท้งั น้ี
เพราะในชั้นไตส วนคํารอ งทางอิเล็กทรอนกิ สอาจเกิดปญหาความไมชดั เจนของเอกสารตนฉบบั ท่ีคูค วาม
แสดงใหศาลตรวจสอบผานจอภาพได ดังน้ัน การออกประกาศแจงใหคูความทีป่ ระสงคย ่ืนคํารอ งขอนัด
ไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสเตรียมตนฉบับเอกสารท่ีประสงคอางเปนพยานหลักฐานมาใหเจาหนาที่
งานรับฟองตรวจสอบต้ังแตวันท่ียื่นคํารองขอจัดการมรดกจึงเปนการอํานวยความสะดวกใหแก
ผพู ิพากษาช้นั หน่ึงวา เอกสารตนฉบับนัน้ มอี ยจู รงิ และถกู ตองตรงกันกบั สําเนาเอกสารในสํานวน
(๒) ย่ืนคาํ รองขอไตสวนทางอิเลก็ ทรอนกิ สระหวางพิจารณา
นอกจากการย่ืนคํารองขอไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสพรอมกับคํารองตามท่ี
กลาวมาแลว ผูรองขอจัดการมรดกยังอาจย่ืนคํารองขอไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสในระหวางพิจารณา
ไดเชนกัน อยางไรก็ตาม เพ่ือใหผูมีสวนไดเสียที่ประสงคยื่นคําคัดคานทราบวาผูรองจะดําเนินกระบวน
พิจารณาในวันนัดไตสวนทางอิเล็กทรอนิกส การยื่นคํารองขอไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสจึงควรเกิดขึ้น
อยางชาท่ีสุดกอนมีการประกาศนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดก มิฉะนั้นแลวยอมไมอาจระบุแจง
รายละเอียดเกี่ยวกบั การไตสวนทางอเิ ล็กทรอนิกสใหผ มู สี วนไดเสียทีป่ ระสงคย ่ืนคําคัดคานทราบได๕ ๔
ในสวนของผูมีสวนไดเสียที่ประสงคยื่นคําคัดคานคํารองขอจัดการมรดก
หากคดีน้ันผูรอ งไดรบั อนุญาตใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส ผูค ัดคานอาจเดินทาง
มายนื่ คาํ คัดคา นท่ีศาลไดตามปกติ หรอื อาจย่ืนคํารองขอเขา รว มกระบวนพิจารณาในวนั นัดไตส วนคาํ รอ ง
ขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสก็ได โดยคํารองตองบรรยายรายละเอียดใหปรากฏขอเท็จจริงวาตน
มคี วามสามารถในการเขาถึงเทคโนโลยีได ระบุระบบอิเล็กทรอนิกส อุปกรณสื่อสารและสถานท่ีท่ีจะใช
ระบบอิเล็กทรอนิกสรวมถึงหมายเลขโทรศัพท ท่ีอยูจดหมายอิเล็กทรอนิกส (e-mail address) หรือ
๕๔ มีขอพิจารณาวาการท่ีผูมีสวนไดเสียที่ประสงคย่ืนคาํ คัดคานไมทราบถึงการไตสวนทางอิเล็กทรอนิกส จะถือวา
ผมู ีสวนไดเ สยี ดังกลา วเสียสทิ ธใิ นการตอสูคดีหรือไม เห็นวา การไมทราบถงึ การไตสวนทางอเิ ล็กทรอนกิ สไมไดท ําใหผ มู ีสว นไดเสีย
ท่ปี ระสงคยื่นคาํ คดั คานเสียสิทธิในการตอ สคู ดีแตอยางใด เนื่องจากผูมีสวนไดเสยี ยงั สามารถมาใชส ิทธิย่นื คําคดั คานคาํ รองขอ
จดั การมรดกไดทีศ่ าลตามกําหนดนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทป่ี รากฏในประกาศนดั ไตส วน
๓๗
ชอ งทางตดิ ตอผานเครือขายสังคมออนไลน (social media platform) ใด ๆ ท่ีสามารถใชในการติดตอ
และสงลิงก (link) เขา หอ งพจิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ สใ หแ กตนในวันนดั ได๕ ๕
ขอสังเกต ในคดีท่ีผูรองขอจัดการมรดกไมไดย่ืนคํารองขอไตสวนทาง
อิเลก็ ทรอนกิ สซง่ึ จะมีการดําเนนิ กระบวนพจิ ารณาทีศ่ าลตามปกติ ผมู ีสว นไดเ สยี ทป่ี ระสงคย่นื คาํ คดั คา น
ก็สามารถยื่นคํารองขอเขารวมกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสไดเชนกัน โดยคํารองตองปรากฏ
รายละเอียดเชนเดยี วกับทก่ี ลาวมาขางตน และควรย่ืนคํารองขอไตสวนทางอเิ ล็กทรอนิกสอ ยางชาท่ีสุด
กอนวันนัดไตสวน เพื่อใหผูพิพากษาเจาของสํานวนและเจาหนาที่หนาบัลลังกทราบและเตรียมพรอม
อปุ กรณและเคร่อื งมอื ในการดาํ เนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนกิ สไวใหพรอมในวนั นัด
อนึ่ง หากคดีใดมีผูคัดคานคํารองขอจัดการมรดกซ่ึงอาจทําใหคดีไมสามารถเสร็จส้ินไป
ภายในนัดเดียวได กอนศาลมีคําส่ังเลื่อนคดีไปเพื่อนัดสืบพยานผูรองและผูคัดคานในนัดหนา ศาลอาจ
สอบถามความประสงคหรือคูความอาจย่ืนคํารองเพ่ือขอสืบพยานทางอิเล็กทรอนิกสสําหรับการพิจารณา
ในนัดตอไปไดเชนกัน ในกรณีนี้ใหศาลมีคําสั่งในคํารองขอสืบพยานทางอิเล็กทรอนิกสใหเสร็จสิ้น
กอนสิน้ สุดกระบวนพิจารณาในวันนดั เพ่อื ใหคูความทุกฝายทราบแนวทางการดําเนินกระบวนพิจารณา
ในนดั ตอไปลว งหนา
๔) เง่ือนไขการอนุญาตหรือกาํ หนดใหไ ตส วนคาํ รองขอจัดการมรดกทางอิเลก็ ทรอนิกส
เง่ือนไขการอนุญาตตามหรือกาํ หนดใหมกี ารไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเลก็ ทรอนิกส
มดี งั น้ี
(๑) เงือ่ นไขการอนุญาตตามคาํ รอ งขอไตสวนทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
เม่ือคูความย่ืนคํารองขอไตสวนทางอิเล็กทรอนิกส ไมวาจะยื่นพรอมกับคํารอง
ขอจัดการมรดกหรือย่ืนมาในระหวางพิจารณา๕๖ ศาลจะสั่งอนุญาตใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดก
ทางอิเล็กทรอนิกสไดหรือไมจะตองพิจารณาเงื่อนไขตามขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวย
๕๕ ในทางปฏิบัติ ผูมีสว นไดเสียท่ีประสงคย ่ืนคําคัดคา นอาจไมไดย่ืนคํารอ งขอเขา รว มพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
เพียงแตใชวิธีการติดตอมายงั เจาหนาทีศ่ าลตามชองทางที่ระบุไวในประกาศนัดไตส วนเพ่ือแจงวาตนประสงคเขารวมพิจารณา
คดีทางอิเล็กทรอนิกสเชนเดียวกับผูรอง ซึ่งในกรณีนี้ เจาหนาที่ศาลตองจัดทํารายงานเจาหนาที่ใหปรากฏไวในสํานวน
เพ่ือใหผ ูพิพากษาเจาของสํานวนและเจาหนาท่ีหนาบัลลังกทราบวาตองสงลิงก (Link) เพื่อเขาหองพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ใหแกผ ูมีสวนไดเ สยี คนดังกลา วในวันนดั ดว ย
๕๖ การยื่นคํารองขอพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสระหวางพจิ ารณา ไมมีกฎเกณฑจํากดั ระยะเวลาในการยื่นคํารอ งไว
อยางไรก็ตาม การยื่นคํารองขอดําเนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสสําหรับวันนัดครั้งแรกควรเกิดข้ึนกอนการสง
หมายเรียกหรือประกาศนัดไตสวนแลวแตกรณี เพ่ือใหศาลสามารถระบุแจงไวใ นหมายเรียกหรือประกาศนัดไตส วนใหอีกฝาย
ทราบไดวาโจทกหรือผูรองจะเขารวมกระบวนพิจารณาในวันนัดทางอิเล็กทรอนิกส สวนการยื่นคํารองขอดําเนินกระบวน
พิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสสําหรับวันนัดถัดไป คูความควรยนื่ คาํ รองขอพจิ ารณาทางอเิ ล็กทรอนกิ สกอนกระบวนพจิ ารณาใน
วันนดั ครั้งแรกเสรจ็ สน้ิ ลง เพื่อใหท กุ ฝา ยทราบวาในวันนดั ครัง้ ถัดไปจะมีกระบวนการพจิ ารณาทางอิเล็กทรอนิกสเ กดิ ข้ึน
๓๘
วิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๔ ท่ีกําหนดใหศาล “คํานึงถึงความสะดวกและ
ประหยัดสําหรับคูความท่ียังไมสามารถเขาถึงเทคโนโลยี” และขอ ๑๓ ท่ีกําหนดใหการพิจารณาคดี
ทางอิเล็กทรอนิกส “ตองไมทําใหสิทธิในการตอสูคดีของคูความลดนอยลง” ดวย ดังน้ัน หากศาล
พิจารณาแลวเห็นวาคูความสามารถเขาถึงเทคโนโลยีได อีกท้ังการพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสนั้น
จะไมทําใหสิทธิในการตอสูคดีของคูความลดนอยลง ก็ชอบที่จะส่ังอนุญาตใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดก
ทางอเิ ลก็ ทรอนิกสไดตามทค่ี ูความรองขอ
ขอสังเกต หากศาลมีคําสั่งอนุญาตใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทาง
อิเล็กทรอนกิ สโ ดยไมร อสอบถามผูมสี ว นไดเสยี หรอื ผูค ดั คา น จะถือวาการพจิ ารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส
ท่ีจะเกิดขึ้นทําใหสิทธิในการตอสูคดีของผูมีสวนไดเสียหรือผูคัดคานลดนอยลง อันอาจขัดแยงตอ
ขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๓ หรือไม
ในประเด็นน้ีเหน็ วา คําสั่งศาลท่ีอนุญาตใหไตสวนคํารอ งขอจัดการมรดกทางอเิ ล็กทรอนกิ สไมไดมีผลทํา
ใหสิทธิในการตอสูคดีของผูมีสวนไดเสียหรือผูคัดคานลดนอยลงแตประการใด ทั้งน้ี เพราะการที่ศาล
อนุญาตใหผูรองขอจัดการมรดกดาํ เนินการไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสในวันนัด ไมไดเปนการตัดสิทธิ
ผูมีสวนไดเสียท่ีประสงคย่ืนคําคัดคานในการท่ีจะเดินทางมาเขารวมกระบวนพิจารณาที่ศาลตามปกติ
แตอยางใด อยางไรกต็ าม กรณีจะแตกตา งออกไปหากในวนั นัดไตส วนคํารองขอจัดการมรดกมผี ยู ื่นคําคดั คาน
เขามาเปนคูความในคดีเรียบรอยแลว และผูรองย่ืนคํารองขอสืบพยานทางอิเล็กทรอนิกส กรณีเชนนี้
จาํ เปนตองสอบถามความพรอมของผูค ัดคานดว ย โดยผคู ัดคา นอาจคัดคา นวาการสบื พยานทางอิเลก็ ทรอนิกส
อาจมผี ลกระทบทําใหส ทิ ธิในการตอสคู ดีของผูคดั คา นลดนอ ยลงกไ็ ด
(๒) เงื่อนไขในการกาํ หนดใหไ ตส วนคํารอ งทางอเิ ลก็ ทรอนิกส
การท่ีศาลจะกําหนดใหไตสวนคํารองขอจดั การมรดกทางอิเล็กทรอนิกสดวยเหตุที่
“ศาลเห็นสมควร” ศาลยังคงตองคาํ นึงถึงเง่ือนไขตามที่กําหนดไวในขอกาํ หนดของประธานศาลฎีกา
วาดวยวิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๔ ท่ีใหคํานึงถึงความสะดวกและประหยัด
สําหรับคูความท่ียังไมสามารถเขาถึงเทคโนโลยี และขอ ๑๓ ที่กําหนดใหการพิจารณาคดีทาง
อิเล็กทรอนิกสตองไมทําใหสิทธิในการตอสูคดีของคูความลดนอยลง โดยศาลอาจพิจารณาจาก
พฤติการณในการยื่นคํารองขอจัดการมรดก เชน กรณีที่ผูรองยื่นคํารองขอจัดการมรดกทางระบบ
รับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System) ซ่ึงตองใชวิธีการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกสผานระบบโครงสราง
พื้นฐานกุญแจสาธารณะ (public key infrastructure : PKI) ยอมเปนขอบงช้ีประการหน่ึงไดวาผูรองมี
ความสามารถในการเขา ถงึ เทคโนโลยีท่ีใชในการไตสวนคํารองทางอิเล็กทรอนิกสได อกี ท้งั การกําหนดให
ไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอเิ ล็กทรอนิกสก็ไมเ ปนการตัดสิทธิผูมีสวนไดเ สียทปี่ ระสงคย ื่นคําคัดคาน
ในการเดินทางมาใชสิทธิยื่นคําคัดคานท่ีศาลตามปกติแตอยางใด การกําหนดใหไตสวนคํารองขอจัดการ
มรดกทางอเิ ล็กทรอนกิ สจ งึ ไมทําใหสิทธใิ นการตอ สคู ดขี องคูความลดนอ ยลง เปน ตน
๓๙
๕) การประกาศนดั ไตส วนคาํ รอ งขอจดั การมรดกทางอเิ ลก็ ทรอนกิ ส
หลังจากศาลมีคําส่ังอนุญาตใหไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสแลว
จะตอ งมกี ารประกาศนดั ไตส วนคาํ รองขอจดั การมรดกผา นสอ่ื เทคโนโลยีสารสนเทศของศาล (e-Notice)
เพื่อใหผูมีสวนไดเสียทราบ โดยการประกาศนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส
มขี อแตกตางจากประกาศนดั ไตสวนคํารอ งขอจดั การมรดกทั่วไปในประเด็น ดงั นี้
(๑) ระยะเวลาในการนัดไตส วนคํารอ งขอจัดการมรดก
ในคดีรองขอจัดการมรดกทั่วไป ศาลมักกําหนดนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดก
ลวงหนาสักระยะหนึ่ง เพื่อใหโอกาสผูมีสวนไดเสียในการยื่นคําคัดคานคํารองขอจัดการมรดกดังกลาว
อยางไรก็ตาม ตามระเบียบราชการฝายตุลาการศาลยุติธรรม วาดวยการดําเนินคดีแพงระหวางที่มี
การแพรร ะบาดของโรคติดเชือ้ ไวรสั โคโรนา ๒๐๑๙ (Coronavirus Disease : COVID-19) พ.ศ.๒๕๖๔ ขอ ๘ (๑)
กําหนดใหนัดไตสวนเมอ่ื พน ๑๕ วนั นบั แตว นั ยน่ื คาํ รองขอหรอื ระยะเวลาท่ยี าวกวาแลวแตศ าลจะเหน็ สมควร
และประกาศนัดไตสวนใหบคุ คลทว่ั ไปทราบทางสื่อเทคโนโลยสี ารสนเทศของศาลยุตธิ รรมโดยไมเ สยี คา ใชจ า ย
(๒) ขอ ความที่ปรากฏในประกาศนดั ไตส วนคํารอ งขอจัดการมรดก
นอกเหนอื จากขอความที่ปรากฏในประกาศนดั ไตสวนแบบปกติแลว คดีรองขอ
จัดการมรดกที่นัดไตสวนทางอิเล็กทรอนิกสจะตองปรากฏขอความอันเปนการแจงผูมีสวนไดเสีย
ในทํานองที่วา “ในวันนัดไตสวน ศาลอนุญาตใหผูรองเขารวมกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส
ผานแอปพลิเคชัน Google Meet หากผูมีสวนไดเสียประสงคยื่นคาํ คัดคานสามารถเดินทางมา
ย่ืนคําคัดคานที่ศาลไดตามปกติ หรือหากผูมีสวนไดเสียประสงคเขารวมกระบวนพิจารณาทาง
อิเล็กทรอนิกสสามารถเขาหองพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสไดที่หนาเว็บไซตของศาล หรือติดตอ
ขอชองทางสงลิงก (Link) เพื่อเขาหองพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสไดที่ …”๕๗ เพื่อใหผูมีสวนได
เสียทปี่ ระสงคมารว มกระบวนพิจารณาทราบชองทางท่ีตนสามารถเขา รวมพิจารณาทางอเิ ล็กทรอนิกสได
๕๗ มีขอสังเกตวา การเขาหองพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสของคูความในวันนัดเทาที่ปรากฏในปจจุบันมี ๒ วิธี ไดแก
(๑) การเขาหองพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสผานหนาเว็บไซตของศาล โดยศาลต้ังหองพิจารณาอิเล็กทรอนิกสประจําบัลลังกไว
ลวงหนาในเว็บไซต และ (๒) การเขาหอ งพจิ ารณาทางอิเลก็ ทรอนกิ สโ ดยใหเจา หนา ที่หนาบลั ลงั กสงลิงก (Link) เขา หองพิจารณา
ใหเ ม่ือถึงเวลานัด โดยในกรณที ี่ (๒) จาํ เปนตอ งใหผ ูม สี วนไดเ สยี ติดตอ มาแจงชอ งทางท่ีประสงครบั ลงิ กจ ากเจา หนา ที่หนาบลั ลงั ก
ในวันนัด เชน E-mail Line ID หรือหมายเลขโทรศัพท จากนั้นตองบันทึกขอมูลชองทางติดตอสงลิงกใหแกผูมีสวนไดเสีย
ใหปรากฏในสาํ นวน เพือ่ ใหเจาหนา ที่หนา บลั ลังกใชใ นการตดิ ตอสง ลิงกใ หแกผ มู สี ว นไดเ สยี ที่ประสงคยนื่ คําคดั คา นในวนั นัด
๔๐
๓.๑.๒ กระบวนพจิ ารณาในวนั นดั
ในวันนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส ผูรองและทนายผูรองตอง
เตรียมพรอมนําพยานเขาไตสวนในเวลานัด โดยขั้นตอนตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนัดไตสวนคํารองขอ
จัดการมรดกและสิ่งที่ผูเขารวมกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส ไดแก คูความ เจาหนาที่หนาบัลลังก
และศาลตอ งปฏิบัติในวนั นดั มีรายละเอยี ดดังน้ี
๑) ข้ันตอนการเขา หอ งพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนกิ ส
เมื่อถึงเวลานัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกจะตองมีหองพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
เตรียมพรอมไวส ําหรับใหทุกฝายเขารว มกระบวนพิจารณา โดยในการต้งั หองพิจารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
อาจแบงออกไดเ ปน ๒ วธิ ี ไดแ ก
(๑) การต้งั หอ งพจิ ารณาคดที างอเิ ลก็ ทรอนกิ สไวล วงหนา
วธิ ีการนี้เปนกรณีทีศ่ าลสรางลงิ ก (link) สําหรับเขาหองพจิ ารณาคดีไวลวงหนา
แลวนําลิงกดังกลาวโพสตไวที่หนาเว็บไซตของศาล หรือสงลิงกที่สรางไวลวงหนาใหแกคูความทางที่อยู
จดหมายอิเล็กทรอนิกส (e-mail address) ทค่ี ูความใหไว ซ่ึงวิธีการน้ีจะทําใหการพิจารณาคดีในวนั นัด
เปนไปโดยรวดเร็วมากยิ่งขึ้น ไมตอ งเสียเวลาสง ลิงกใหแกคูความในวันนัดซึ่งอาจมีคดีรอพิจารณาหลายคดี
เมื่อถึงวันเวลานัด เจาหนาท่ีหนาบัลลังกในฐานะผูตั้งหองประชุม (host) เพียงแครอตอบรับคําขอ
เขาหองประชุมของคูความและผูพิพากษาเทานั้น สวนคูความและผูพพิ ากษาก็เพียงแคกดลิงกทีต่ ั้งรอไวแ ลว
ลว งหนา เพือ่ ขอเขาหอ งประชุมเทานั้น
(๒) การต้ังหองพิจารณาคดีทางอิเลก็ ทรอนกิ สใ นวันนัด
วธิ ีการนี้เปนกรณที ่ีเจาหนา ท่ีหนา บลั ลังกสรา งหอ งประชุมเม่อื ถงึ เวลานดั ไตส วน
จากน้ันสงลิงกสําหรับเขาหองประชุมใหกับคูความและผูพิพากษาผานทางที่อยูจดหมายอิเล็กทรอนิกส
(e-mail address) Line ID หรือ SMS แลวแตกรณี จากน้ันคูความและผูพิพากษาเขาหองพิจารณาคดี
อิเล็กทรอนิกสตามลิงกที่เจาหนาที่หนาบัลลังกสงให อยางไรก็ตาม วิธีการนี้มีขอเสียในแงท่ีเจาหนาที่
หนาบัลลังกตองเสียเวลาในการตั้งหองพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกสในวันนัดซึ่งอาจมีคดีจํานวนมาก
ตอ งพิจารณา
๒) ขน้ั ตอนการตรวจสอบยนื ยนั ตัวบุคคล
การตรวจสอบยนื ยันตวั บคุ คล เจาหนา ทหี่ นาบลั ลังกตอ งแจง คูความทีเ่ ขารวมการพิจารณา
ทางอิเล็กทรอนิกสใหแสดงบัตรประจําตัวประชาชนใหปรากฏทางจอภาพ จากน้ันใหเจาหนาที่หนาบัลลังก
บนั ทกึ รปู ภาพคคู วามพรอ มบัตรประจําตวั ประชาชนดังกลาวท่ปี รากฏขอมลู บนบตั รประจาํ ตัวประชาชน
ชัดเจน เพื่อเก็บไวเปนพยานหลักฐานในสํานวน๕๘ และเมื่อตรวจสอบยืนยันตัวบุคคลเรียบรอยแลว
๕๘ ประกาศสาํ นักงานศาลยตุ ิธรรม เร่ือง หลกั เกณฑ วธิ กี ารและเง่ือนไขเกย่ี วกบั การใชวิธพี ิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ลงวนั ที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๑๗ “การแสดงตนของคคู วามหรอื หรือบคุ คลที่เก่ยี วขอ งในคดใี นการพิจารณาคดที างระบบ
๔๑
ใหเจาหนาท่ีหนาบัลลังกแนะนําวิธีปฏิบัติตนในการเขารวมกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกสใหคูความ
ทราบ
๓) ขน้ั ตอนการไตส วนพยานบคุ คลทางอิเลก็ ทรอนกิ ส
กอนเริ่มการไตสวนพยานบุคคล ใหเจาหนาท่ีหนาบัลลังกนาํ พยานท่ีจะเขาเบิกความ
ทางอิเล็กทรอนิกสสาบานตนตามหลักศาสนา จากน้ันใหพยานเบิกความผานจอภาพไปจนจบคําเบิกความ
ทั้งน้ี กอนหรือระหวางการไตสวน หากเกิดความสงสัยถึงความสุจริตในการดาํ เนินกระบวนพิจารณา
ของผูเขารวมกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส ศาลอาจตรวจสอบสภาพแวดลอมปลายทาง
ไดต ลอดเวลา๕๙
คูความและทนายความสามารถเบิกความเชนเดียวกับการมาเบิกความท่ีศาล และ
ตองใหความรวมมือกับศาลหรือเจาหนาที่ศาลในการตรวจสอบสภาพแวดลอมปลายทางท่ีคูความและ
ทนายความอยูด ว ยเสมอ เพอ่ื ความเรยี บรอยในการดําเนินกระบวนพิจารณาทางอิเลก็ ทรอนิกส
๔) ข้ันตอนการนาํ สืบเอกสารในการไตส วน
ในการไตสวนคํารองขอจัดการมรดก โดยปกติแลวผูรองจะเตรียมตนฉบับเอกสาร
ที่ประสงคอางเปนพยานหลักฐานในสํานวนมาแสดงตอศาลในการไตสวนประกอบกับคําเบิกความ
ของพยาน เชน บัตรประจําตัวประชาชน ทะเบียนราษฎร ใบมรณบัตร บัญชีเครือญาติ หนังสือยินยอม
ของทายาท เปน ตน อยา งไรก็ตาม ในกรณีท่ผี รู อง (พยาน) และทนายผูร อ งปรากฏตัวทางอิเล็กทรอนกิ ส
ผานแอปพลิเคชัน การสงตนฉบับเอกสารเพ่ือใหศาลตรวจเปรียบเทียบกับสําเนาเอกสารทายฟอง
อาจแตกตางออกไปจากการไตสวนในหองพิจารณา โดยวิธีการนําสืบเอกสารในการไตสวนคํารองขอ
จัดการมรดกทางอเิ ล็กทรอนิกสน น้ั จะแยกอธบิ ายออกเปน ๒ กรณี ไดแ ก
(๑) การนําสบื เอกสารในคดีที่ไมไ ดย นื่ คํารอ งทางระบบรบั สง อิเลก็ ทรอนกิ ส
ในคดีท่ัวไปที่ไมไดย่ืนคาํ รองขอจัดการมรดกผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส
(e-Filing System) ในวันนัดไตสวนคาํ รองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกสจะมีสําเนาเอกสารที่
อเิ ล็กทรอนกิ ส ใหดําเนินการโดยใหเ จาหนาที่ตรวจสอบบุคคลที่ใชร ะบบอเิ ล็กทรอนกิ สวาตรงกับคูความหรือบคุ คลทเ่ี ก่ยี วขอ งในคดี
หรือไม โดยใหบุคคลดังกลาวแสดงบัตรประจําตัวประชาชนใหปรากฏทางจอภาพของระบบ และใหเจาหนาท่ีทําการบันทึกภาพ
ใบหนาบุคคลน้ันพรอมกับบัตรประจําตัวประชาชนที่ปรากฏขอมูลบนบัตรประจําตัวประชาชนอยางชัดเจนเสนอศาลเพื่อเปน
หลักฐานรวมไวใ นสาํ นวน”
๕๙ วิธีการตรวจสอบสภาพแวดลอมปลายทางท่ีพยาน คูความ หรือทนายความอยูขณะเขารวมกระบวนพิจารณา
ทางอิเล็กทรอนิกส อาจกระทําไดหลายวิธี เชน หันกลองใหศาลตรวจสอบสภาพหองทุกดาน รวมถึงบนหรือใตโตะท่ี
คอมพิวเตอรต้ังอยู Share screen ใหศาลตรวจสอบหนาจอคอมพิวเตอร ใชกระจกสองหรือกลองหลังของโทรศัพทเคล่ือนที่
สอ งใหศ าลเหน็ หนาจอและสภาพดานหลังเครอื่ งคอมพิวเตอร เปนตน หรือหากศาลตองการความม่นั ใจวา พยานเบิกความโดยอยคู น
เดียวในหอ งปด ตลอดเวลาที่เบกิ ความ หลงั จากตรวจสภาพแวดลอ มปลายทางแลว ศาลอาจใหพ ยานตง้ั กลอ งในมมุ ท่ีศาลสามารถ
มองเห็นประตหู องไดตลอดเวลา เปนตน
๔๒
ผรู องประสงคอางเปนพยานหลักฐานรวมอยูในสาํ นวน กระบวนการนําสืบเอกสารประกอบการเบิกความจะ
เริ่มจากการท่ีผูรอง (พยาน) หรือทนายผูรองแสดงตนฉบับเอกสารใหปรากฏทางจอภาพ เพ่ือใหศาล
ตรวจสอบความถูกตองกับสําเนาเอกสารท่ีย่ืนไวแลวในสํานวน๖๐ หากตรวจสอบแลวถูกตองตรงกันกับ
สําเนาเอกสารในสํานวนจึงรับสําเนาเอกสารไวเปนพยานหลักฐานแทนตนฉบับ และหมายรับพยาน
เอกสารน้ันตามปกติ (หมาย ร. …) เวนแตมีความจําเปนตองใชตนฉบับเอกสาร ศาลอาจกําหนดให
คคู วามสงตน ฉบบั เอกสารตอ ศาลในภายหลังก็ได๖๑
ขอสังเกต หากในวันนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส
ผูรองและทนายผูรองประสงคอางเอกสารประกอบคําเบิกความพยานบุคคล ผูรองสามารถสงเอกสาร
ทป่ี ระสงคอา งตอ ศาลผานระบบบริการออนไลนศ าลยุตธิ รรม (CIOS) และใหเ จาหนาทศี่ าลจดั ทําส่งิ พมิ พ
ออกของเอกสารดงั กลาวเพื่อเก็บรวมไวในสํานวน๖๒
(๒) การนําสืบเอกสารในคดีทย่ี ่ืนคาํ รองทางระบบรับสงอเิ ลก็ ทรอนิกส
๖๐ หากภาพตนฉบับเอกสารท่ีปรากฏทางจอภาพไมชัดเจนเพียงพอใหศาลตรวจสอบความถูกตองตรงกันกับสําเนา
เอกสารได อันอาจเกิดจากคุณภาพของสัญญาณอินเทอรเน็ต คุณภาพของกลอง หรือขีดความสามารถของแอปพลิเคชัน เปนตน
ศาลอาจแนะนําใหทนายผูรองจัดทําเอกสารดังกลาวใหอยูในรูปแบบไฟล PDF. แลว Share screen เพ่ือใหศาลตรวจสอบ
ความถูกตอ งตรงกนั ของตนฉบับเอกสารดังกลาวกับสําเนาเอกสาร และ/หรือ ใหจดั สง ตนฉบับเอกสารดังกลา วตอ ศาลเพมิ่ เติม
ในภายหลงั กไ็ ด
๖๑ ประกาศสาํ นักงานศาลยุติธรรม เร่ือง หลักเกณฑ วิธีการและเงอื่ นไขเกี่ยวกับการใชวธิ ีพจิ ารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส
ลงวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๒๕ “ในการสืบพยาน ใหคคู วามทน่ี าํ สบื เอกสารหรอื ภาพถา ยเปดไฟลเอกสารหรือภาพถา ย
นั้นในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส แลวแสดงภาพเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสดังกลาวทางจอภาพของระบบ
อิเล็กทรอนิกสใหศาล พยานและคูความทุกฝายตรวจดู (share screen) หรือแสดงตนฉบับเอกสารหรือวัตถุพยานใหปรากฏ
ทางจอภาพของระบบอิเล็กทรอนกิ สเพ่ือใหต รวจสอบความถูกตอ งกบั สาํ เนาเอกสารหรอื ภาพถายที่ไดย นื่ ไวใ นสํานวนแลว
คูความที่นําเอกสารหรือภาพถายมาใชถามคานพยานตองแปลงเอกสารหรือภาพถายใหอยูในรูปแบบขอมูล
อิเล็กทรอนิกส แลวแสดงภาพเอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสดังกลาวทางจอภาพของระบบอิเล็กทรอนิกสใหศาล
พยานและคูความทุกฝายตรวจดู (share screen) และตองสงเอกสารหรอื ภาพถายในรูปแบบขอมูลอิเลก็ ทรอนิกสนั้นใหศาล
ทางระบบรับสงอิเลก็ ทรอนกิ สภายในเวลาท่ีศาลเหน็ สมควรเพอื่ จดั เกบ็ เปน สาํ นวนความ”
๖๒ ประกาศสาํ นักงานศาลยุตธิ รรม เรื่อง หลักเกณฑ วธิ ีการและเงอื่ นไขเก่ียวกับการใชวิธีพจิ ารณาคดีทางอเิ ล็กทรอนิกส
ลงวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๒๔ วรรคสอง “เอกสารในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสตามวรรคหน่ึงถือเปนเอกสาร
ตนฉบับหรือเอกสารเทียบเทาฉบับเดิมตามขอ ๑๘ แหงขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวยวิธีพิจารณาคดีทาง
อเิ ล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ในกรณที ี่ตองจัดทําสิง่ พมิ พออกของเอกสารดงั กลาวเพอื่ จดั เก็บเปน สํานวนความ ใหคูความท่ีอาง
เอกสารเปนผูรับผิดชอบคาจัดทําเอกสาร หากจําเปนตองใชตนฉบับอาจกําหนดใหคูความท่ีอางเอกสารน้ันนํามาสงตอศาล
ภายในเวลาที่ศาลเห็นสมควร”
๔๓
คดีรองขอจัดการมรดกที่ยื่นคํารองตั้งตนคดีผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส
(e-Filing System) มีความแตกตางจากคดีทั่วไป เนื่องจากสาํ นวนคดีรองขอจัดการมรดกประเภทนี้
ถูกจัดเก็บไวในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส และพยานเอกสารท่ีผูรองย่ืนไวในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส
ใหถือวาเปนตนฉบับหรือเอกสารเทียบเทาฉบับเดิมตามขอกําหนดของประธานศาลฎีกา วาดวย
วิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ขอ ๑๘ ดังนั้น กระบวนการนําสืบเอกสารในคดี
ที่ย่นื คํารองขอจดั การมรดกทางระบบรบั สง อิเลก็ ทรอนิกสจึงมคี วามแตกตางกับคดที ่วั ไปบางประการ
ในวันนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส ศาลมีเพียง
กากสํานวนคดีรองขอจัดการมรดก (กากสํานวน e-Filing) เทานั้น เมื่อผูรอง (พยาน) หรือทนายผูรอง
แสดงตนฉบับเอกสารใหปรากฏทางจอภาพ ศาลอาจตรวจสอบความถูกตองตรงกันกับพยานเอกสาร
ทย่ี ่ืนไวใ นระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส๖ ๓ หากตรวจสอบแลวถูกตองตรงกันก็ใหรบั พยานหลักฐานท่ีอางสง
ไวในระบบรับสงอิเล็กทรอนิกสเปนพยานหลักฐานในสํานวนโดยไมตองหมายรับพยานเอกสารนั้น
แตหากมีความจําเปนตองใชตนฉบับเอกสาร ศาลอาจกําหนดใหคูความสงตนฉบับเอกสารตอศาล
ในภายหลังกไ็ ด
ขอสังเกต หากในวันนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดกทางอิเล็กทรอนิกส
ผูรอ งและทนายผูรองประสงคอางเอกสารเพิ่มเติม หรือสงบนั ทึกคาํ เบิกความพยานตอ ศาล ผูรอ งตองสง
เอกสารที่ประสงคอางเพิ่มเติมและบันทึกคําเบิกความพยานตอศาลผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส
(e-Filing System) โดยในกรณีน้ี เจาหนาท่ีศาลไมจําตองจัดทําส่ิงพิมพออกของเอกสารดังกลาว
เพ่ือเกบ็ รวมไวใ นกากสํานวนแตอยางใด เพราะสํานวนคดหี ลกั อยใู นระบบรับสงอเิ ล็กทรอนกิ สอยูแลว๖๔
กลาวโดยสรุปสําหรับการนําสืบเอกสารในคดีท่ีนัดไตสวนคํารองขอจัดการมรดก
ทางอิเล็กทรอนิกส คูความและทนายความตองแสดงตนฉบับเอกสารใหศาลตรวจสอบผานจอภาพ
หากศาลตรวจสอบแลวถูกตองตรงกันกับสําเนาเอกสารที่อยูในสาํ นวน ก็อาจหมายรับสาํ เนาเอกสารน้ัน
เปนพยานหลักฐานในสํานวนแทนตนฉบับได เวนแตในคดีรองขอจัดการมรดกท่ียื่นผานระบบรับสง
๖๓ ขอกาํ หนดของประธานศาลฎีกา วา ดวยวิธีพจิ ารณาคดที างอิเล็กทรอนิกส พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓
ขอ ๑๘ ใหถือวาพยานเอกสารที่ยื่นในรูปแบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสผานระบบรับสงอิเล็กทรอนิกส (e-Filing System)
เปนตนฉบับหรือเอกสารเทียบเทาฉบับเดิมอยูแลว อยางไรก็ตาม หากศาลประสงคต รวจสอบความถูกตองแทจริงก็ใหคูความ
แสดงตนฉบับเอกสารผา นจอภาพได
๖๔ เทียบเคียงประกาศสํานักงานศาลยุติธรรม เร่ือง หลักเกณฑ วิธีการและเง่ือนไขเกี่ยวกับการใชวิธีพิจารณาคดี
ทางอเิ ลก็ ทรอนิกส ลงวนั ที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ขอ ๒๔ วรรคสอง“เอกสารในรปู แบบขอมูลอิเล็กทรอนิกสต ามวรรคหนึ่งถือ
เปน เอกสารตนฉบับหรอื เอกสารเทยี บเทาฉบบั เดิมตามขอ ๑๘ แหงขอกาํ หนดของประธานศาลฎีกา วา ดว ยวิธีพิจารณาคดที าง
อิเล็กทรอนกิ ส พ.ศ. ๒๕๖๓ ในกรณีท่ีตองจดั ทําสิ่งพิมพออกของเอกสารดังกลาวเพ่ือจัดเก็บเปนสํานวนความ ใหคูค วามที่อาง
เอกสารเปนผูรับผิดชอบคาจัดทําเอกสาร หากจําเปนตองใชตนฉบับอาจกําหนดใหคูความที่อางเอกสารนั้นนํามาสงตอศาลภายใน
เวลาท่ีศาลเหน็ สมควร”
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
คำอธิบายการใช้วิอิเล็กทรอนิกส์
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search