ขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

บทวิเคราะห์

๑.๒ ตวั ละคร

นำงวนั ทอง บทบาทของ
นางวนั ทองในตอนนี้มีความสาคญั
อย่างยิ่ง เพราะนาเสนอถึงตวั ละคร
ผหู้ ญิงไทยที่ถกู ผชู้ ายชี้นาชะตาชีวิต

บทวิเคราะห์

บทเสภาเรือ่ ง ขนุ ช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา
เป็นตอนที่กล่าวถึงฉากที่สาคญั อยู่ ๒ แห่งคือ

ฉากในบา้ นของขนุ ช้าง ซึ่งกวีได้
บรรยายให้เหน็ ความรา่ รวยของขนุ ช้าง

ฉากท้องพระโรงท่ีสมเดจ็ พระพนั วษา
มีรบั สงั่ ให้นานางวนั ทองมาชาระความ

บทวิเคราะห์

๑.๔ แก่นเรื่อง แก่นเรอื่ งตอน

ขนุ ช้างถวายฎีกาต้องการ

ชี้ให้เหน็ ถึงอารมณ์ที่เป็น
ธรรมชาติของมนุษย์ คือ รกั
โลภ โกรธ หลง ซึ่งธรรมชาติ
อารมณ์นี้ ถา้ ไมส่ ามารถ
ควบคมุ ได้ กท็ าให้เกิด
ความหายนะขึน้ ในชีวิตได้

บทวิเคราะห์

๒. คณุ ค่าด้านวรรณศิลป์

๒.๑ ลกั ษณะการประพนั ธ์

บทประพนั ธแ์ ต่งด้วยกลอนเสภาซ่ึงมีลกั ษณะคล้าย
กลอนสภุ าพ ดงั นัน้ กวีสามารถยืดหย่นุ จานวนคาในกลอน
เสภาได้

บทวิเคราะห์

๒. คณุ ค่าด้านวรรณศิลป์

๒.๒ ศิลปะการประพนั ธ์

๑) อปุ มา มีการใช้คาว่า เหมอื น ดจุ ดงั่

จอกแหนแพเสาสาเภาใหญ่ จะทอดถมเท่าไรไม่รสู้ ึก
เหมือนมหาสมทุ รสดุ ซึ้งซึก น้าลึกเหลือจะหยงั่ กระทงั่ ดิน

พระพนั วษาตรสั ว่าใจของนางวนั ทองเหมือนมหาสมทุ รที่ทงั้ กว้างและ
ลึก ถมเท่าไรกไ็ ม่เคยเตม็

บทวิเคราะห์

๒) อติพจน์ คือ โวหารกล่าวเกินจริง
จะกล่าวถึงขนุ แผนแสนสนิท เรืองฤทธ์ิลือจบพิภพไหว

กล่าวถงึ ขนุ แผนที่มีเวทมนตรค์ าถา เลื่องลือไปทวั่ จน
แผน่ ดินสะเทือนไหว

บทวิเคราะห์

๓) สมั ผสั พยญั ชนะ คือ การนาพยญั ชนะเสียงเดียวกนั
มาวางไว้ใกล้กนั

ตะโกนเรียกในห้องวนั ทองเอ๋ยหาขานรบั เช่นเคยสกั คาไม่

ทงั้ ข้าวของมากมายกห็ ายไป ปากประตเู ปิ ดไว้ไม่ใส่กลอน

พลางเรียกหาข้าไทอย่วู ้าว่นุ อีอ่นุ อีอ่ิมอีฉิมอีสอน

อีมีอีมาอีสาคร น่ิ งนอนไยหวามาหากู

บทวิเคราะห์

๔) สมั ผสั สระ คือ การนาเสียงสระที่มีเสียงเหมอื นกนั
มาวางไวใ้ กล้กนั

ครานัน้ พระองคผ์ ทู้ รงเดช ปิ่ นปักนัคเรศเรืองศรี

เหน็ สามราเข้ามาอญั ชลี พระปรานีเหมือนลกู ในอทุ ร
ด้วยเดชะพระเวทวิเศษประสิทธ์ิ เผอิญคิดรกั ใคร่พระทยั อ่อน

ตรสั ถามอย่างความราษฎร ฮ้าเฮ้ยดกู ่อนอีวนั ทอง

บทวิเคราะห์

๒.๓ รสวรรณคดี
๑) รทุ รรส เป็นรสแห่งความโกรธเคือง

อิฐผาหาหาบมาท่มุ ถม กจ็ ่อมจมสญู หายไปหมดสิ้น
อีแสนถ่อยจญั ไรใจทมิฬ ดงั เพชรนิลเกิดขึน้ ในอาจม
ใจไม่ซื่อสมศกั ด์ิเท่าเส้นผม
รปู งามนามเพราะน้อยไปหรือ
แต่ใจสตั วม์ นั ยงั มีที่นิยม สมาคมกแ็ ต่ถึงฤดมู นั

บทวิเคราะห์

๒) ภยานกรส รสแห่งความกลวั ตื่นเต้นตกใจ

ฝันว่าพลดั ไปในไพรเถ่ือน เลื่อนเปื้ อนไม่ร้ทู ี่จะกลบั หลงั
ยงั มีพยคั ฆร์ า้ ยมาราวี
ลดเลี้ยวเที่ยวหลงในดงรงั พอนางดนั้ ป่ ามาถึงที่
ทงั้ สองมองหมอบอยรู่ ิมทาง แล้วฉุดครา่ พาร่ีไปในไพร

โดดตะครบุ คาบคนั้ ในทนั ที หวีดผวากอดผวั สะอื้นให้
สิ้นฝันครนั้ ต่ืนตกประหม่า ประหลาดใจน้องฝันพรนั่ อรุ า
เล่าความบอกผวั ด้วยกลวั ภยั

วรรคทอง

ความรกั ขนุ แผนกแ็ สนรกั ด้วยรว่ มยากมานักไม่เดียดฉันท์

ส้ลู าบากบกุ ป่ ามาด้วยกนั สารพนั อดออมถนอมใจ

ขนุ ช้างแต่อย่ดู ้วยกนั มา คาหนักหาได้ว่าให้เคืองไม่

เงินทองกองไว้มิให้ใคร ข้าไทใช้สอยเหมือนของตวั

จมื่นไวยเล่ากเ็ ลือดที่ในอก กห็ ยิบยกรกั เท่ากนั กบั ผวั

ทลู พลางตวั นางเริ่มระรวั ความกลวั อาญาเป็นพ้นไป

คำให้กำรของนำงวนั ทอง

วรรคทอง

เร่งเรว็ เหวยพระยายมราช ไปฟันฟาดเสียให้มนั เป็นผี
อย่าให้มีโลหิตติดดินกู
อกเอาขวานผา่ อย่าปรานี ตกดินจะอปั รียก์ าลีอยู่
เอาใบตองรองไว้ให้หมากิน สงั่ เสรจ็ เสดจ็ ส่ปู ราสาทชยั
ฟันให้หญิงชายทงั้ หลายดู
ประหำรชีวิตนำงวนั ทอง

ภาพประหารนางวนั ทอง ในพระอโุ บสถวดั ป่ าเลไลยก์
จงั หวดั สพุ รรณบรุ ี

บทวิเคราะห์

๓. คณุ ค่าด้านสงั คมและวฒั นธรรม

๓.๑ การปกครอง

พระมหากษตั ริยท์ รงมีอานาจสงู สดุ ในการปกครองบา้ นเมืองและดแู ล
ราษฎร ตดั สินคดีความต่าง ๆ

ครนั้ อย่มู าขนุ แผนต้องจาจอง กระหม่อมฉันมีท้องนัน้ เติบใหญ่
อย่ทู ี่เคหาหน้าวดั ตะไกร
ขนุ ช้างไปบอกว่าพระโองการ
มีรบั สงั่ โปรดปรานประทานให้
ยอื้ ยดุ ฉุดคร่าทาสามานย์ กระหม่อมฉันไม่ไปกห็ กั หาญ
ด้วยขนุ ช้างอ้างว่ารบั สงั ่ ให้ เพื่อนบา้ นจะช่วยกส็ ดุ คิด
จนใจจะมิไปกส็ ดุ ฤทธ์ิ ใครจะขดั ขืนไว้กก็ ลวั ผิด

ชีวิตอยใู่ ต้พระบาทา

บทวิเคราะห์

๓.๒ ค่านิยม

ผหู้ ญิงในสมยั นัน้ ไมม่ ีสิทธ์ิดาเนินชีวิตด้วยตนเอง
ต้องเชื่อฟังและปฏิบตั ิตามที่สามีบอกเสมอ

คราวนัน้ เมื่อตามไปกลางป่ า หน้าดาเหมือนหนึ่งทามินหม้อไหม้
ชนะความงามหน้าดงั เทียนชยั เขาฉุดไปเหมือนลงทะเลลึก
เจ้าพลายงามตามรบั เอากลบั มา ทีนี้หน้ าจะดาเป็ นน้าหมึก
กาเริบใจด้วยเจ้าไวยกาลงั ฮึก จะพาแม่ตกลึกให้จาตาย

บทวิเคราะห์

๓.๓ ความเชื่อ

ในสมยั ก่อนคนไทยมีความเช่ือเก่ียวกบั เวทมนตรค์ าถา
ของขลงั และการเลี้ยงผี

ฟ้ าขาวดาวเด่นดวงสว่าง จนั ทรก์ ระจ่างทรงกลดหมดเมฆสิ้น

จึงเซ่นเหล้าข้าวปลาให้พรายกิน เสกขมิ้นว่านยาเข้าทาตวั

ลงยนั ตร์ าชะเอาปะอก หยิบยกมงคลขึน้ ใส่หวั

เป่ ามนตรเ์ บอื้ งบนชอ่มุ มวั พรายยวั่ ยวนใจให้ไคลคลา

จบั ดาบเคยปราบณรงคร์ บ เสดจ็ ครบบริกรรมพระคาถา

ลงจากเรือนไปมิได้ช้า รีบมาถึงบา้ นขนุ ช้างพลนั

บทวิเคราะห์

๓.๔ สถาปัตยกรรมไทย

เรือนไทยสมยั ก่อนสร้างจากไม้ นิยมใช้ลิ่มซึ่งเป็นไมข้ ดั หรือ
ตอก และใช้ดาลซ่ึงทาด้วยไมข้ ดั บานประตแู ทนกลอนประตูใน
ปัจจบุ นั

ใช้พรายถอดกลอนถอนล่ิม รอยทิ่มถอดหลดุ ไปจากที่

และ

สะเดาะดาลบานเปิ ดหน้าต่างกาง ย่างเท้าก้าวขึน้ ร้านดอกไม้

ความรจู้ ากวรรณคดี

ได้รบั ความร้เู กี่ยวกบั เรื่องต่อไปนี้
๑. ประเพณีการขบั เสภา
๒. วิถีชีวิตความเป็นอย่ขู องคนไทย

๓. การใช้ฆ้องตีบอกเวลา

๔. ความเชื่อเร่ืองบญุ กรรม เวทมนตรค์ าถา

๕. ความรกั ท่ีมีต่อครอบครวั และความจงรกั ภกั ดีต่อ
พระมหากษตั ริย์

ข้อคิดนาชีวิต

๑. ควรมีความจงรกั ภกั ดีต่อสถาบนั พระมหากษตั ริย์

๒. ควรมีการตดั สินใจที่ดี รอบคอบและมีเหตผุ ล
๓. ควรใช้ความรกั ในทางสรา้ งสรรค์

เกน เกมทายคาศพั ท์
ขี้ครอก
ถกเขมร อาการท่ีตะโกนหรอื รอ้ งดงั ๆ
เป็ นทาสโดยกาเนิ ด
ผงอิทธิเจ การนุ่งผา้ โจงกระเบนดึงชายให้สงู
รน่ เหนือเข่า
มินหมอ้ ผงดินสอนามาผดั หน้าให้เป็นเสน่ห์
เรณู ทาให้คนเหน็ คนกร็ กั
อธุ จั
เขม่าดาท่ีติดก้นหม้อ
ละอองเกสรดอกไม้
ความฟ้งุ ซ่าน ความประหม่า