๕๑ แผนภูมิที่ 2 ร้อยละของระดับการศึกษาเกษตรกร ที่มา : ข้อมูลระดับการศึกษา วิเคราะห์และประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรกรฯ โดยสภาเกษตรกร จังหวัดตาก ปี ๒๕66 แผนภูมิที่ 3 : รายได้ – รายจ่าย – หนี้สินเกษตรกร ต าบลสามหมื่น ที่มา : ข้อมูล รายได้ - รายจ่าย -- หนี้สินเกษตรกร ต าบลสามหมื่น/อ าเภอแม่ระมาด วิเคราะห์และ ประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรกรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ปี 2566 : ข้อมูล รายได้ - รายจ่าย - หนี้สินเกษตรกร จังหวัดตาก จากส านักงานเศรษฐกิจการเกษตร เขต ๒ ปี ๒๕๕๗ ไม่ได้รับ การศึกษา 17 % ประถมศึกษา 55 % ม.ต้นขึ้นไป 28 % มัธยมศึกษา ตอนปลาย 5% อนุปริญญา 8% ปริญญาตรี 8% รายได้เฉลี่ย ภาคเกษตร รายจ่าย เฉลี่ยภาค เกษตร รายได้นอก ภาคเกษตร รายจ่ายนอก ภาคเกษตร รวมรายได้ เฉลี่ย รวมรายจ่าย เฉลี่ย หนี้สิน ภาคเกษตร นอกภาคเกษตร รายรับ รายจ่าย หนี้สิน ต.สามหมื่น 319,760.0 118,860.1 34,371.62 69,276.63 354,131.6 188,136.7 41,341.58 อ.แม่ระมาด 129,042.8 35,818.6 26,848.4 45,281.1 155,891. 81,099.7 61,170.1 จ.ตาก (สศก.) 144,944.0 75,437.00 51,383.00 83,828.00 196,327.0 159,265.0 60,000.00 0.00 50,000.00 100,000.00 150,000.00 200,000.00 250,000.00 300,000.00 350,000.00 400,000.00 ต.สามหมื่น อ.แม่ระมาด จ.ตาก (สศก.)
๕๒ การพิจารณาสภาพเศรษฐกิจของครัวเรือนเกษตรกร นอกจากจะพิจารณาจากรายได้สุทธิครัวเรือนที่ ได้รับทั้งกิจกรรมทางการเกษตรและกิจกรรมนอกการเกษตรแล้ว จ าเป็นต้องน าค่าใช้จ่ายในการบริโภคมาร่วม พิจารณาด้วย เพื่อดูว่าในรอบปีที่ผ่านมาเกษตรกรได้รับผลตอบแทนจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจของครัวเรือน มากกว่าหรือน้อยกว่าการใช้จ่ายเพื่อบริโภคของครัวเรือน จากการส ารวจข้อมูลเกษตรกรกลุ่มตัวอย่าง จ านวน 202 ราย พบว่าครัวเรือนเกษตรกรพื้นที่ต าบลสามหมื่นมีรายได้สุทธิภาคเกษตรก่อนหักช าระหนี้สินเฉลี่ย 200,899.92 บาท/ครัวเรือน สูงกว่ารายได้สุทธิเกษตรของจังหวัดตาก ตามข้อมูลแผนพัฒนาการเกษตร กลุ่มภาคเหนือตอนล่าง 1 ปี 2558 - 2560 ซึ่งจังหวัดตากมีรายได้สุทธิเกษตรเฉลี่ย 69,50๘ บาท/ครัวเรือน มีครัวเรือนเกษตรกรที่มีภาระหนี้สิน จ านวน 114 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 56.44 ไม่มีหนี้สิน จ านวน 88 ราย คิดเป็น ร้อยละ 43.56 ทั้งนี้ สามารถจ าแนก รายได้ รายจ่าย ครัวเรือนเกษตรกรต าบลวังสามหมื่น ได้ดังนี้ - ภาคการเกษตร รายได้เฉลี่ยภาคเกษตร 319,760.04 บาท/ครัวเรือน หักรายจ่ายภาคเกษตร 118,860.12 บาท/ครัวเรือน คงเหลือรายได้สุทธิเกษตรเฉลี่ย 200,899.92 บาท/ครัวเรือน - นอกภาคการเกษตร รายได้นอกภาคการเกษตร 34,371.62 บาท/ครัวเรือน/ปี รายจ่ายนอกภาค การเกษตร 69,276.63 บาท/ครัวเรือน/ปี - รวมทั้งภาคการเกษตรและนอกภาคการเกษตร ครัวเรือนเกษตรกรมีรายได้เฉลี่ย 354,131.66 บาท/ครัวเรือน/ปี หักรายจ่ายรวมเฉลี่ย 188,136.76 บาท/ครัวเรือน/ปี คงเหลือรายได้สุทธิเฉลี่ย 165,994.90 บาท/ครัวเรือน/ปี ทั้งนี้ ในปีการผลิต 2565 ที่ผ่านมา ครัวเรือนเกษตรกรได้รับเงินช่วยเหลือจากภาครัฐ ได้แก่ โครงการ ประกันรายได้เกษตรกร ผู้ปลูกมันส าปะหลัง เบี้ยผู้สูงอายุ เบี้ยยังชีพผู้พิการ เงินบริจาค บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ คิดเป็นเงินเฉลี่ย 9,406.27 บาท/ครัวเรือน/ปี ส่งผลให้ครัวเรือนเกษตรกรมีรายได้สุทธิต่อครัวเรือนเพิ่มขึ้น แม้ว่าค่าเฉลี่ยรายได้ภาคการเกษตรของครัวเรือนจะค่อนข้างสูงแต่จากการวิเคราะห์พบว่าเป็นผลมา จากราคารับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจหลักของครัวเรือนขยับตัวสูงขึ้นมาก ในปีที่มีการส ารวจ ข้อมูลฯ หากราคารับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลดลงอยู่ในเกณฑ์ปกติที่ราคาเฉลี่ย 8.5 บาท/กิโลกรัม จะส่งผล กระทบต่อรายได้เฉลี่ยภาคการเกษตรของครัวเรือนเกษตรกรเป็นอย่างมาก โดยจะมีรายได้ภาคเกษตรลดลงถึง ร้อยละ 44 ซึ่งส่งผลให้รายได้เฉลี่ยครัวเรือนจะลดลงเหลือเพียง 213,436 บาท/ครัวเรือน จากเดิมมีรายได้ เฉลี่ย 354,131.66 บาท/ครัวเรือน
๕๓ แผนภูมิที่ 4 : รายได้นอกภาคการเกษตร - เงินช่วยเหลือจากภาครัฐโดยเฉลี่ย ต าบลสามหมื่น จาก แผนภูมิที่ 3 : รายได้ - รายจ่าย - หนี้สินเกษตรกร ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก รายได้และรายจ่ายในกิจกรรมการผลิตทางการเกษตรของครัวเรือน เป็นข้อมูลพื้นฐานในการน าไปค านวณหา รายได้สุทธิ เพื่อเป็นเครื่องชี้วัดในรอบปีเกษตรกรที่ประกอบกิจกรรมการผลิตด้านการเกษตร มีผลตอบแทนจากการผลิต อันน ามาซึ่งองค์ประกอบของรายได้ของครัวเรือน พบว่าครัวเรือนเกษตรกร ต าบล ดอกเบี้ยที่ได้รับจากการให้กู้ ค้าขาย เก็บหาอาหารธรรมชาติ บุตรหลานญาติพี่น้องส่งเงินมาให้ รับจ้างในพื้นที่ รับจ้างนอกพื้นที่ อื่นๆ (ต าแหน่ง) ดอกเบี้ยที่ ได้รับจาก การให้กู้ ค้าขาย เก็บหา อาหาร ธรรมชาติ บุตรหลาน ญาติพี่น้อง ส่งเงินมาให้ รับจ้างใน พื้นที่ รับจ้างนอก พื้นที่ อื่นๆ (ต าแหน่ง) เกษตรกร (ราย) 1.00 3.00 32.00 3.00 10.00 4.00 33.00 จ านวนรายได้เฉลี่ย 20,000.0 61,233. 7,662.5 6,666.6 57,600. 8,750.0 109,545 รายได้นอกภาคการเกษตรโดยเฉลี่ย เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ เบี้ยยังชีพผู้พิการ บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ประกันรายได้… เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ เบี้ยยังชีพผู้พิการ บัตรสวัสดิการแห่ง รัฐ ประกันรายได้ ผลผลิตทาง การเกษตร ครัวเรือนที่ได้รับ (ครัวเรือน) 26.00 6.00 92.00 78.00 จ านวนรายได้เฉลี่ย (บาท/ปี) 9,092.31 9,600.00 5,781.52 13,055.13 เงินช่วยเหลือจากภาครัฐโดยเฉลี่ย ที่มา : ข้อมูลแผนภูมิที่ 4 รายได้นอกภาคการเกษตร - เงินช่วยเหลือจากภาครัฐโดยเฉลี่ย ต าบลสามหมื่น วิเคราะห์และประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ปี 2566
๕๔ สามหมื่น มีรายได้สุทธิภาคเกษตรก่อนหักช าระหนี้สินเฉลี่ย 200,899.92 บาท/ครัวเรือน (รายได้เฉลี่ยภาค เกษตร 319,760.04 บาท/ครัวเรือน หักรายจ่ายภาคเกษตร 118,860.12 บาท/ครัวเรือน ) จากข้อมูล แผนพัฒนาการเกษตร กลุ่มภาคเหนือตอนล่าง 1 ปี 2558 - 2560 จังหวัดตากมีรายได้สุทธิเกษตรเฉลี่ย 69,508 บาท/ครัวเรือน ทั้งนี้ ครัวเรือนเกษตรกรต าบลสามหมื่น มีรายจ่ายเฉลี่ย 188,136.76 บาท/ ครัวเรือน ในจ านวนนี้ ร้อยละ 63.18 เป็นรายจ่ายภาคการเกษตร และ ร้อยละ 36.82 เป็นรายจ่ายนอกภาค การเกษตร จากการสุ่มส ารวจข้อมูลฯ เกษตรกรในพื้นที่ต าบลสามหมื่น มีขนาดหนี้สินเฉลี่ย 41,341.58 บาท/ ครัวเรือน เมื่อพิจารณาปัจจัยที่มีผลต่อการเป็นหนี้ของครัวเรือนภาคเกษตร ต าบลแม่ระมาด พบว่าสาเหตุหลัก ที่ท าให้ ครัวเรือนเกษตรกรมีการเป็นหนี้มาจากหลายปัจจัย อาทิ ราคาสินค้าอุปโภค-บริโภคที่สูงขึ้น ส่งผลให้มี ภาระค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ผลผลิตทางการเกษตรราคาตกต่ า วัตถุประสงค์การเป็นหนี้ของครัวเรือนเกษตรกร พบว่าเป็นการกู้ยืมเพื่อการเกษตร ร้อยละ 76.98 และร้อยละ 23.02 เกษตรกรกู้เพื่อใช้จ่ายในครัวเรือน เพื่อ การศึกษา และอื่นๆ (แผนภูมิที่ 7) ระยะเวลาก่อหนี้เฉลี่ย 2.49 ปี ลักษณะการเปลี่ยนแปลงหนี้สินของ เกษตรกร เป็นหนี้ที่มีลักษณะลดลงเรื่อยๆ ร้อยละ 92.17 และไม่เปลี่ยนแปลง ร้อยละ 7.83 (แผนภูมิที่ 6) โดยเป็นหนี้ในระบบ ร้อยละ 80 นอกระบบร้อยละ 20 (แผนภูมิที่ 5) ส าหรับการศึกษาภาวะหนี้สินของครัวเรือนต าบลสามหมื่น ด้วยพื้นที่การเกษตรของต าบลตั้งอยู่ ใน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น เขตอุทยานแห่งชาติเขาพะวอ และป่าสงวนแห่งชาติ ป่าสามหมื่น จึงไม่มีเอกสาร สิทธิ์ที่ดิน ท าให้เกษตรกรที่ต้องการแหล่งเงินทุนไม่สามารถกู้เงินจากสภาบันการเงิน อาทิ ธนาคาร สถาบัน เกษตรกร แหล่งเงินกู้อื่นๆได้อย่างเต็มที่ เนื่องจากไม่มีหลักประกัน เกษตรกรส่วนใหญ่จึงมักกู้ยืมเงินจาก กองทุนหมู่บ้าน มาเป็นค่าใช้จ่ายในครัวเรือน เนื่องจากรายได้จากการท าการเกษตรไม่เพียงพอ แผนภูมิที่ 5 ประเภทหนี้ของเกษตรกร หนี้สินเฉลี่ย ในระบบ 80 % หนี้สินเฉลี่ย นอกระบบ 20 % ระยะเวลาในการก่อหนี้เฉลี่ย 2.49 ปี
๕๕ แผนภูมิที่ 6 ร้อยละ ลักษณะการเปลี่ยนแปลงหนี้ แผนภูมิที่ 7 ร้อยละ วัตถุประสงค์การขอกู้ยืมเงิน ที่มา : ข้อมูลอายุเฉลี่ยเกษตรกร - ระดับการศึกษา วิเคราะห์และประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ปี 2566 ลดลงเรื่อยๆ 92.17 % ไม่เปลี่ยนแปลง 7.83 % การเกษตร อื่นๆ วัตถุประสงค์ขอกู้ 76.98 % 23.02 %
๕๖ แผนภูมิที่ 8 ร้อยละ แหล่งเงินกู้ของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น 0.00 10.00 20.00 30.00 40.00 สร้างบ้าน ช าระหนี้สิน ใช้จ่ายในครัวเรือน การศึกษา อื่นๆ วัตถุประสงค์ขอกู้ (อื่นๆ) 6.25% 6.25% 37.50 % 21.88 % 28.13 % ร้อยละ วัตถุประสงค์การขอกู้(อื่นๆ) ญาติ/เพื่อน/แชร์ นายจ้าง/นายทุน กองทุนหมู่บ้าน กองทุน กยศ. ธ.ก.ส./ธนาคาร สหกรณ์ สถาบันการเงินเอกชน อื่นๆ แหล่งเงินกู้ของเกษตรกร - 10.00 20.00 30.00 40.00 50.00 60.00 19.42 % 0.72 % 52.52 % 3.60 % 12.23% 2.88 % 0.72 % 7.91 % ร้อยละ แหล่งเงินกู้ของเกษตรกร ที่มา : ข้อมูลแผนภูมิที่ 8 ร้อยละ แหล่งเงินกู้ของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น วิเคราะห์และประมวลผลจาก แบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ที่มา : ข้อมูลแผนภูมิที่ 5 การก่อหนี้ - ประเภทหนี้สิน - แผนภูมิที่ 6 ลักษณะการเปลี่ยนแปลงหนี้ - แผนภูมิที่ 7 วัตถุประสงค์ในการกู้ยืมและแหล่งเงินกู้ของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น วิเคราะห์และ ประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก
๕๗ ๒.) ปัญหาที่ดินท ากิน แผนภูมิที่ 9 : การถือครองที่ดินท ากินของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น แผนภูมิที่ 10 : เอกสารสิทธิ์ที่ดินท ากินของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น ที่มา : ข้อมูลการถือครองที่ดิน - ประเภทเอกสารสิทธิ์ที่ดินท ากินของเกษตรกร วิเคราะห์และประมวลผล จากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ปี ๒๕66 ผลการส ามะโนการเกษตร พ.ศ.2565 จังหวัดตาก มีผู้ถือครองท าการเกษตรทั้งสิ้น ณ วันส ามะโน ( 1 พ.ค. 2556 ) พบว่าจ านวนผู้ถือครองและพื้นที่ถือครองท าการเกษตรมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น จากข้อมูลผู้ถือครอง และพื้นที่ถือครองท าการเกษตร อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก มีจ านวนผู้ถือครองเป็นล าดับที่ 4 คือ 7,522 คน คิดเป็นร้อยละ 13 ของผู้ถือครองรวมทั้งจังหวัด และมีพื้นที่ถือครองเป็นล าดับที่ 3 คือมี 258,714.06 ไร่ คิด เป็นร้อยละ 13 ของพื้นที่ถือครองรวมทั้งจังหวัด โดยเฉลี่ยแล้วผู้ถือครอง 1 คนจะมีพื้นที่ถือครอง 24 ไร่ ในขณะ 0 50 100 ตนเอง เช่าที่ดิน ท าฟรี/ที่สาธารณะ ร้อยละ ลักษณะการถือครองที่ดิน 100 0 0 0 100 โฉนด/น.ส.๓/น.ส. ๓ ก สปก./สทก. ไม่มีเอกสารสิทธิ์ ร้อยละ ประเภทเอกสารสิทธิ์ที่ดิน 0 % 0 % 100 %
๕๘ ที่ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก มีพื้นที่เกษตรกรรม จ านวน 66,391.29 ไร่ ข้อมูลการใช้ที่ดิน ของกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2557 (แผนที่เกษตรเพื่อการบริหารจัดการเชิงรุก Agri-Map - กระทรวงเกษตรและ สหกรณ์) และ จากข้อมูลส านักงานเกษตรอ าเภอแม่ระมาด ทะเบียนเกษตรกรปี 2564 เฉพาะข้อมูลเกษตรกรที่ ขึ้นทะเบียน ของกรมส่งเสริมการเกษตร มีเกษตรกรลงทะเบียนการปลูกพืชต่างๆ ในพื้นที่ จ านวน 36,946 ไร่ ซึ่งครอบครัวผู้ถือครองส่วนใหญ่ท าการเพาะปลูกพืชที่ส าคัญ ได้แก่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ข้าว มันส าปะหลัง กล้วย พืชสมุนไพร อะโวคาโด และบุก การเลี้ยงสัตว์ สัตว์ที่นิยมเลี้ยงกันมาก ได้แก่ สุกรพันธุ์พื้นเมือง ไก่ โค-กระบือ พันธุ์พื้นเมือง แบบปล่อยให้อยู่กับป่า ส่วนใหญ่เป็นการเลี้ยงไว้เพื่อการบริโภค ส่วนการประมงไม่มีในพื้นที่ สัตว์ น้ าจึงหามาจากแหล่งน้ าธรรมชาติเป็นหลัก ส าหรับลักษณะการถือครองที่ดินของครัวเรือนเกษตรกรต าบลสามหมื่น จากแผนภูมิที่ 9 ผู้ถือครองท า การเกษตร ท าการเกษตรในเนื้อที่ของตนเองทั้งหมด แต่เมื่อส ารวจกลับพบว่า การถือครองเอกสารสิทธิ์ประเภท โฉนด/น.ส.๓/น.ส. ๓ ก และ การถือครองเอกสารสิทธิ์ประเภท สปก./สทก. ไม่พบอยู่ในพื้นที่ และเกษตรกรใน พื้นที่ทั้งหมดจากการส ารวจ ไม่มีการถือครองเอกสารสิทธิ์ใดๆในที่ดิน (แผนภูมิที่ 10) ผลจากการส ารวจข้อมูล การถือครองพื้นที่การเกษตร เกษตรกรไม่มีเอกสารสิทธิ์ เนื่องด้วยข้อจ ากัดของต าบลสามหมื่น มีพื้นที่ส่วนใหญ่ อยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่ตื่น เขตอุทยานแห่งชาติเขาพะวอ และป่าสงวนแห่งชาติป่าสามหมื่น ท าให้ ประชาชนไม่มีสิทธิเข้าท าประโยชน์และถือครองที่ดินเป็นของตนเองได้ ปัจจุบันประเภทป่าไม้ ๒ ประเภท คือ ป่าสงวนแห่งชาติ และป่าอนุรักษ์ตามกฎหมาย เช่น อุทยาน แห่งชาติ, เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า, ป่าอนุรักษ์ตามมติคณะรัฐมนตรี เป็นต้น ซึ่งจากประเด็นปัญหาเรื่องการบุกรุก ป่าของจังหวัดตากจะพบได้ในป่าไม้ทั้ง ๒ ประเภท นโยบายที่ผ่านมา กรมป่าไม้ได้ด าเนินนโยบายในลักษณะ ผ่อนผันเป็นหลักดังจะเห็นได้จากการมอบพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมส่วนหนึ่งให้ สปก. น าไปปฏิรูปเพื่อจัดสรรเป็นที่ ท ากินให้กับราษฎร และอีกส่วนหนึ่งคือการออกเอกสารสิทธิ์ สทก. ให้กับราษฎร (ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๒๕) ซึ่ง ด าเนินการโดยกรมป่าไม้ ต่อมายังได้มีมติคณะรัฐมนตรี ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๑ ผ่อนผันให้ราษฎรที่อยู่ อาศัยหรือถือครองท าประโยชน์ในพื้นที่ป่าไม้ โดยให้งดเว้นการจับกุม อย่างไรก็ดี พื้นที่ที่ราษฎรอยู่อาศัย ดังกล่าวไม่ได้มีการรับรองสิทธิเข้าครอบครองแบบถูกต้องตามกฎหมายเพียงแต่อนุโลมผ่อนผันให้ท ากินเพื่อ แก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของราษฎรเท่านั้น ส่วนการด าเนินการในปัจจุบันหน่วยงานสังกัดกรมป่าไม้ทุก หน่วยไม่ต้องการที่จะจับกุมราษฎร ส่วนใหญ่จะเป็นการขอความร่วมมือจากชุมชนและราษฎรในพื้นที่ไม่ให้มี การบุกรุกพื้นที่ป่า แต่พบว่ามีราษฎรบางคน/บางกลุ่ม ยังมีความพยายามในการบุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อแสวงหา ประโยชน์ให้ตนเองอยู่อีกมาก จึงมีความจ าเป็นต้องมีการจับกุมด าเนินคดีและใช้กฎหมายบังคับอยู่ จากการลงพื้นที่ของส านักงานสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ในปีงบประมาณ 2566 ในการจัดประชุม จัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล พื้นที่ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด ได้รับทราบข้อมูลจาก เกษตรกรในพื้นที่ว่าเกษตรกรประสบปัญหาการเข้าใช้ประโยชน์ที่ดินท ากิน โดยพื้นที่ท ากินของเกษตรกร โดยมากอยู่ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ณ ปัจจุบันภาคส่วนที่เกี่ยวข้องได้ผลักดันให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนจากปลูก พืชไร่เชิงเดียวเป็นการท าการเกษตรตามแนวทางสร้างป่าสร้างรายได้ และบางหมู่บ้าน/ชุมชนได้มีการจัดท า แผนที่ขอบเขตที่ดินแสดงการใช้ประโยชน์ที่ดินรายแปลงไว้เบื้องต้น ดังเช่น บ้านต้นผึ้ง หมู่ที่ 5 ต าบลสามหมื่น เพื่อแก้ไขปัญหาการไร้ที่ดินท ากินของเกษตรกรและการรุกล้ าเขตป่าสงวน โดยการกระจายสิทธิการถือครอง ให้แก่ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ที่ไม่ได้รุกล้ า โดยไม่ต้องเป็นกรรมสิทธิ์ แต่รับรองสิทธิร่วมในการจัดการที่ดินของชุมชน ตาม
๕๙ กรอบนโยบายการจัดที่ดินท ากินให้ชุมชนของคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ได้ เสนอคณะอนุกรรมการนโยบายที่ดินจังหวัด จังหวัดตาก พิจารณา พื้นที่หมู่ที่ 5 บ้านต้นผึ้ง ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด เป็นพื้นที่เป้าหมายตามแนวนโยบายการจัดการที่ดินท ากินให้ชุมชน ต่อไป แผนภูมิที่ 11 ลักษณะปัญหาที่ดินท ากินเกษตรกร ต าบลสามหมื่น แผนภูมิที่ 12 ร้อยละ ดินปัญหาพื้นที่ต าบลสามหมื่น (Agri-map) ที่มา : ข้อมูลแผนภูมิที่ 11 ลักษณะปัญหาที่ดินท ากินของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น วิเคราะห์และ ประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ข้อมูลแผนภูมิที่ 12 ปัญหาดิน ต าบลสามหมื่น ระบบแผนที่เกษตรเพื่อการบริหารจัดการเชิงรุก ออนไลน์(Agri-Map) กรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ * ค่าตัวเลขได้มาจากการค านวณ ด้วยระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ 0.00 50.00 100.00 ดินดี ดินเสื่อมโทรม ร้อยละ ลักษญะปัญหาที่ดินท ากินเกษตรกร 99.50 % 0.50% 0.00 20.00 40.00 60.00 80.00 100.00 พื้นที่ลาดชันเชิงซ้อน พื้นที่ดินตื้น พื้นที่ต าบลทั้งหมด ร้อยละ ดินปัญหาต าบลสามหมื่น (Agri-map) 234,848 ไร่ 97.27 % 6,590.67 ไร่ 2..73% 241,438.67 ไร่
๖๐ ข้อมูลระบบแผนที่เกษตรเพื่อการบริหารจัดการเชิงรุกออนไลน์ (Agri-Map) ในส่วนลักษณะปัญหา ที่ดินท ากินเกษตรกร (แผนภูมิที่ 11 -12) พบว่าต าบลสามหมื่น มีปัญหาดินเสื่อมโทรมเพียง ร้อยละ 0.50 โดยมีพื้นที่ไม่เหมาะสมกับการท าการเกษตร ได้แก่ - พื้นที่ลาดชันเชิงซ้อน 234,848 ไร่ ประกอบด้วยพื้นที่ภูเขาและเทือกเขาซึงมีความลาดชันมากกว่า ร้อยละ 35 พื้นที่บริเวณนี้ยังไม่มีการศึกษา ส ารวจและจ าแนกดิน เนื่องจากสภาพพื้นที่มีความลาดชันสูง ซึ่งถือ ว่ายากต่อการจัดการดูแลรักษาส าหรับการเกษตร - พื้นที่ดินตื้น 6,590.67 ไร่ ประกอบด้วยพื้นที่ดินเป็นดินลูกรัง มีก้อนกรวด เศษหิน ปะปนอยู่ในเนื้อ ดิน ท าให้เป็นอุปสรรคต่อการชอนไชของรากพืชและการไถพรวนและการเกษตรกรรมอื่นๆ ดินมีความอุดม สมบูรณ์ต่ า ความสามารถในการดูดซับน้ าและธาตุอาหารต่ า เนื้อดินเหนียวมีน้อยท าให้การเกาะยึดตัวของเม็ด ดินไม่ดีเกิดการชะล้างพังทลายได้ง่าย ๓.) ปัญหาแหล่งน้ าเพื่อการเกษตร แผนภูมิที่ 13 : ร้อยละการรับน้ าเพื่อการเกษตร สระน้ า ชุมชน/สระใน ไร่นา 2.31 บ่อบาดาล/ บ่อตอก/บ่อ น้ าตื้น 0.33 แม่น้ า/คลอง/หนอง/ บึงธรรมชาติ 58.75 น้ าฝน 38.28 อื่น 0.33 ที่มา : ข้อมูลการรับน้ าเพื่อการเกษตร วิเคราะห์และประมวลผลจากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภา เกษตรกรจังหวัดตาก ปี 2566
๖๑ จากข้อมูลแผนพัฒนาองค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก พบว่าต าบลสามหมื่น มีแหล่งน้ าธรรมชาติทั้งหมด 3 สาย ได้แก่ 1. ล าห้วยแสม ต้นน้ าอยู่ที่บ้านแสมใหญ่ หมู่ที่ 4 ต าบลสามหมื่น ไหลลงสู่ล าห้วยแม่ตื่นที่บ้านแสม ใหญ่ หมู่ที่ 3 ต าบลแม่ตื่น 2. ล าห้วยแม่ท้อ ต้นน้ าอยู่ที่บ้านขุนห้วยแม่ท้อ หมู่ที่ 2 ต าบลสามหมื่น ไหลผ่านต าบลแม่ท้อ อ าเภอ เมือง จังหวัดตากและไหลลงสู่แม่น้ าปิง 3. ล าห้วยกูเตอร์โกล ต้นน้ าอยู่ที่บ้านกูเตอร์โกล หมู่ที่ 4 ต าบลสามหมื่น ไหลลงสู่ล าห้วยขุนห้วยแม่ ท้อที่บ้านกูเตอะทะ หมู่ที่ 2 ต าบลสามหมื่น ส าหรับผลการส ารวจข้อมูลฯ ตามแผนภูมิที่ 8 การรับน้ าในพื้นที่ต าบลสามหมื่น เกษตรกรรับน้ าจาก แม่น้ า คลอง หนอง และบึงธรรมชาติ ร้อยละ 58.75 น้ าฝน ร้อยละ 38.28 สระน้ าชุมชน สระในไร่นา ร้อย ละ 2.31 และอื่นๆ ร้อยละ 0.33 เห็นได้ว่าเกษตรกรพื้นที่ต าบลแม่สามหมื่น ต้องพึ่งพาน้ าจากแหล่งน้ า ธรรมชาติเป็นหลัก และมีน้ าเพียงพอส าหรับการเกษตรเฉพาะช่วงฤดูฝน จากการระดมความต้องการแนว ทางแก้ไขปัญหาและพัฒนาภาคเกษตรกรรมพื้นที่ต าบลสามหมื่น และอ าเภอแม่ระมาด เกษตรกรในพื้นที่มี ความประสงค์ให้ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้การสนับสนุนการพัฒนาแหล่งกักเก็บน้ าชุมชน การผันน้ า เข้าสู่ระบบชลประทานในพื้นที่ ได้แก่ การขุดสระน้ าภายในชุมชน สูบน้ าจากอ่างเก็บน้ าสาธารณะเช้าสู่ที่กัก เก็บน้ าที่ชลประทานมอบให้ เนื่องจากน้ าไม่ไหลลงสู่อ่างเก็บน้ าของชลประทานที่มีระบบระบายน้ า แต่ไหลลง อ่างสาธารณะอื่นๆ ซ่อมแซมฝายที่เสียหาย และฟื้นฟูป่าชุมชน ทั้งนี้ จากการติดตามการพัฒนาแหล่งน้ าใน พื้นที่ต าบลสามหมื่น ทราบว่าองค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น ตลอดจนประชาชนในพื้นที่ มีความพยายาม ร่วมกันผลักดันโครงการร่วมทั้งการก่อสร้าง ก่อสร้างฝายชะลอน้ า ฝายแม้ว การวางวงบ่อ คสล. และการพัฒนา และฟื้นฟูแหล่งต้นน้ า เพื่อรักษาต้นน้ าและอณุรักษ์ป่าไม้ให้อุดมสมบูรณ์ ข้อมูลเกี่ยวกับพื้นที่ชลประทาน หมู่ที่ หมู่บ้าน ต าบล อ าเภอ ลุ่มน้ า (ระบุชื่อลุ่มน้ า) พื้นที่ ชลประทาน พื้นที่ ชลประทานที่มี ศักยภาพ หลัก ย่อย ในปัจจุบัน (ไร่) ในการขยาย เพิ่มขึ้น (ไร่) 1 แพ่แฮ สามหมื่น แม่ระมาด ปิง ห้วยแม่ท้อ - - 2 ขุนห้วยแม่ท้อ สามหมื่น แม่ระมาด ปิง ห้วยแม่ท้อ - - 3 หนองหลวง สามหมื่น แม่ระมาด สาละวิน แม่น้ าเมยตอนล่าง - - 4 แสม สามหมื่น แม่ระมาด ปิง น้ าแม่ตื่น - - 5 สามหมื่นต้นผึ้ง สามหมื่น แม่ระมาด ปิง น้ าแม่ตื่น - - ที่มา : โครงการชลประทานตาก
๖๒ ๔.) ปัญหาความยากจน สวัสดิการ และสิทธิเกษตรกร แผนภูมิที่ 14 : ระบบการท าเกษตรกรรม แผนภูมิที่ 15 : อาชีพเกษตรกรในแต่ละประเภท การปลูกพืช เกษตรเชิงเดี่ยว เกษตรผสมผสาน 46% 54% ร้อยละ รูปแบบการท าการเกษตรผสมผสาน 0.00 20.00 40.00 60.00 80.00 ข้าว มันส าปะหลัง ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ จ านวนเกษตรกรที่ปลูกพืชแต่ละชนิด (ราย) 46.67 % 24.90 % 20.75 % ร้อยละ การปลูกพืชของเกษตรกร
๖๓ การเลี้ยงสัตว์ แผนภูมิที่ 16 : การใช้ผลผลิตของเกษตรกร 0.00 20.00 40.00 60.00 80.00 100.00 โค ไม่ได้เลี้ยง จ านวนเกษตรกรที่เลี้ยงสัตว์แต่ละชนิด (ราย) การเลี้ยงสัตว์ของเกษตรกร 0.99 % 99.01 % ร้อยละ การเลี้ยงสัตว์ของเกษตรกร 0.00 20.00 40.00 60.00 80.00 จ าหน่าย บริโภค/ท าพันธุ์ การใช้ผลผลิตของเกษตรกร 75.93 % 24.07 % ร้อยละการใช้ผลผลิตของเกษตรกร
๖๔ ที่มา : ข้อมูลระบบการท าเกษตรกรรม - ประเภทพืช การเลี้ยงสัตว์ ของเกษตรกร - การใช้ผลิตของเกษตรกร วิเคราะห์และประมวลผล จากแบบส ารวจข้อมูลเกษตรฯ โดยสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ปี ๒๕66 จากข้อมูลแผนพัฒนาองค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก มีการปลูกพืช เศรษฐกิจที่ส าคัญ ได้แก่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ มันส าปะหลังโรงงาน และข้าว โดยมีพื้นที่การปลูกพืชเศรษฐกิจ (ปี 2565) จ านวน 45,823.25 ไร่ ผลการส ารวจฯ ของสภาเกษตรกรจังหวัดตาก เนื่องจากประชาชนส่วนใหญ่ในต าบลสามหมื่น ประกอบอาชีพเกษตรกรรมซึ่งเป็นแหล่งรายได้หลัก เกษตรกรท าเกษตรกรรมในระบบเกษตรผสมผสานและ เกษตรกรเชิงเดี่ยว ร้อยละ 54 และร้อยละ 46 ตามล าดับ (แผนภูมิที่ 14) โดยเกษตรผสมผสานในที่นี้เป็นทั้ง การท าเกษตรหลายชนิดในพื้นที่เดียวกัน และ หมายรวมถึงครัวเรือนเกษตรกรมีการประกอบกิจกรรม การเกษตรหลายชนิด อาทิ ปลูกข้าว ปลูกมันส าปะหลัง และปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ นอกเหนือจากเกษตรแบบ ผสมผสาน เกษตรกรบางรายมีการริเริ่มท าการเกษตรในรูปแบบอื่นๆ อาทิ วนเกษตร เกษตรทฤษฎีใหม่สินค้า เกษตรที่ส าคัญในพื้นที่ ได้แก่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ข้าว มันส าปะหลัง มีการเลี้ยงโคไว้จ าหน่าย (แผนภูมิที่ 16) ผลผลิตสินค้าเกษตรที่ได้ ร้อยละ 75.93 จะน าไปจ าหน่าย (แผนภูมิที่ 17) มีแหล่งจ าหน่าย คือ ลานรับซื้อใน ชุมชน ร้อยละ 48.78 สหกรณ์การเกษตร ร้อยละ 43.90 บริษัท/โรงงาน ร้อยละ 7.32 ส่วนผลผลิต ทางการเกษตรที่ได้ร้อยละ 24.07 ใช้บริโภคในครัวเรือน ที่เหลือจะเก็บไว้ท าพันธุ์ ทั้งนี้เกษตรกรในพื้นที่ต าบล สามหมื่นมีรายได้เฉลี่ย 354,131.66 บาท/ครัวเรือน และมีรายจ่ายเฉลี่ย 188,136.76 บาท/ครัวเรือน (รายจ่ายภาคเกษตร 118,860.12 บาท/ครัวเรือน และรายจ่ายนอกภาคเกษตร 69,276.63 บาท/ ครัวเรือน) ภาระหนี้สินเฉลี่ย 41,341.58 บาท/ครัวเรือน ถือได้ว่าการขยายตัวของการปลูกพืชเศรษฐกิจ (ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์) ของเกษตรกร ท าให้ครัวเรือนมีเงินมาลงทุนผลิต และมีรายได้มาจับจ่ายใช้สอยคล่องมือ มากกว่าเดิมเป็นแรงจูงใจเกษตรกรหันมาปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์กันมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงระบบการผลิตจาก เดิมที่เกษตรกรส่วนใหญ่ท าไร่หมุนเวียน เปลี่ยนเป็นไร่ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ที่มีการขยายตัวของพื้นที่มากขึ้น ต่อเนื่อง ท าให้เกิดปัญหาการบุกรุกพื้นที่ป่า การท าการเกษตรบนพื้นที่ลาดชั้น และการใช้สารเคมีการเกษตร ต่างๆ เหล่านี้ล้วนส่งผลกระทบต่อพื้นที่ป่าอนุรักษ์ต้นน้ า และเป็นสาเหตุส าคัญที่น าไปสู่การเกิดภัยธรรมชาติ 0.00 10.00 20.00 30.00 40.00 50.00 บริษัท/โรงงาน ลานรับซื้อ สหกรณ์ แหล่งจ าหน่ายผลผลิตของเกษตรกร 7.32 % 48.78 % 43.90 %
๖๕ ต่างๆ ด้วยความตระหนักถึงผลกระทบจากปัญหาที่เกิดขึ้นท าให้หลายภาคส่วนในอ าเภอแม่ระมาด ทั้งภาค ประชาชน ภาครัฐ และภาคเอกชน ร่วมมือกันในการหาแนวทางแก้ไขปัญหาฯ ดังกล่าว โดยได้น้อมน าแนวทาง สร้างป่า สร้างรายได้ ตามพระราชด าริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มาเป็นแบบอย่าง ในการแก้ไขปัญหาในระดับพื้นที่ และร่วมกันจัดท าแผนแม่บทการบริหารจัดการดิน น้ า ป่า ตามศาสตร์ พระราชา และการสร้างชุมชนเข้มแข็ง ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงอย่างยั่งยืน ของอ าเภอแม่ระมาดด้วย ๕.) แนวทางการพัฒนาอาชีพ และประเด็นที่เกี่ยวข้องกับเกษตรอุตสาหกรรม สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ขับเคลื่อนแผนพัฒนาเกษตรกรรมจังหวัดตาก ตั้งแต่ปีงบประมาณ ๒๕๕๗ – ปัจจุบัน บริบทพื้นที่จังหวัดกว่าร้อยละ ๗๐ เป็นพื้นที่ป่า โดยเฉพาะเขตพื้นที่ ๕ อ าเภอฝั่งตะวันตก (อ าเภอ แม่ระมาด อ าเภอท่าสองยาง อ าเภอแม่สอด อ าเภอพบพระ และอ าเภออุ้มผาง) ซึ่งส่งผลต่อการพัฒนาอาชีพ เกษตรกรรมเป็นอย่างมาก เกษตรกรในพื้นที่ส่วนใหญ่ยังอาศัยการเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจเชิงเดี่ยว เช่น ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และมันส าปะหลัง ในการสร้างรายได้ให้กับครัวเรือน ความพยายามในการปรับโครงสร้างการ ผลิตสินค้าเกษตร ให้เกษตรกรท าการเกษตรในรูปแบบวนเกษตร เกษตรกรรมยั่งยืน รวมไปถึงการผลิตสินค้า เกษตรกรปลอดภัย/เกษตรอินทรีย์ ยังมีข้อจ ากัดหลากหลายประการที่ท าให้การส่งเสริมและพัฒนา เกษตรกรรมในรูปแบบดังกล่าวยังไม่สัมฤทธิ์ผล อาทิ การส่งเสริมปลูกบุกยังมีข้อจ ากัดในการจ าแนกผลผลิตที่ เกิดจากการเพาะปลูกของเกษตรกร กับผลผลิตที่มาจากการเก็บหาของป่า, การรับรองมาตรฐานการปฏิบัติ ทางการเกษตรที่ดี (GAP) /เกษตรอินทรีย์ มีประเด็นข้อจ ากัดการรับรองการใช้พื้นที่ในเขตพื้นที่ป่าไม้ เป็นต้น นอกจากนี้ ที่ผ่านมาการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรอื่นๆ นอกเหนือจากพืชเศรษฐกิจหลักยังขาดการ เชื่อมโยงตลาดรองรับผลผลิตสินค้าเกษตรปลายทาง ซึ่งเป็นปัจจัยส าคัญในการสร้างความเชื่อมั่น ในการปรับเปลี่ยนให้กับเกษตรกร ดังนั้น ในการขับเคลื่อนแผนพัฒนาเกษตรกรรมจังหวัดตาก ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 – ปัจจุบัน สภาเกษตรกรจังหวัดตาก จึงได้น้อมน าแนวทางตามพระราชด าริ “สร้างป่าสร้างรายได้” ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มาเป็นหลักในการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมควบคู่กับแนวทาง “ตลาดน าการผลิต และการสร้างเกษตรมูลค่า สูง” โดยจัดท าข้อเสนอการพัฒนาเกษตรกรรมจังหวัดตาก “Herb City” เสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่อ าเภอแม่ระมาด ซึ่งได้ให้ความส าคัญในการด าเนินการ “สร้างป่าสร้างรายได้” จนเกิด การเชื่อมโยงและสร้างเกษตรกรให้เป็นผู้ประกอบการ อาทิ หมู่บ้านพะกอยวา (ห้วยกระทิง) ต าบลพระธาตุ อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ได้รับการคัดเลือกเป็นหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบจากโครงการอัน เนื่องมาจากพระราชด าริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โครงการสร้างป่าสร้างรายได้ ซึ่ง ส่งเสริมการปลูกและแปรรูปบุก การปลูกพืชในหลุมพอเพียง อาทิ ถั่วมะแฮะ กล้วย ฟักทอง พริก และพืชผัก อื่นๆ และมีการจัดจ าหน่ายสินค้าการเกษตรในนาม “กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านพะกอยวา” มีสินค้าและบริการ คือ หน่อไม้ บุก ผลผลิตทางด้านการเกษตร การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จาก ต้นแบบหมู่บ้านพะกอยวาดังกล่าว ท าให้เกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียงมีความตื่นตัวและขอเข้าร่วมด าเนินการตาม โครงการเพิ่มขึ้น ในต าบลสามหมื่นด้วยเช่นกันได้มีเกษตรกรในต าบลเข้าร่วมอบรมโครงการสร้างป่า สร้าง รายได้ตามแผนแม่บท การบริหารจัดการดินน้ า ป่า ตามศาสตร์พระราชา และการสร้างชุมชนเข้มแข็ง ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงอย่างยั่งยืน ภายใต้แผนงานโครงการสร้างป่าสร้างรายได้ ตามพระราชด าริ ซึ่งจัดโดยที่ท าการปกครองอ าเภอแม่ระมาด มีหลักคิด 6 ด้าน ประกอบด้วย การอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าไม้ การฟื้นฟู ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการที่ดินท ากิน การสร้างรายได้ การพัฒนาคุณภาพ
๖๖ ชีวิตและสร้างชุมชนเข็มแข็ง ทั้งนี้ ตั้งแต่ปีงบประมาณ ๒๕๖0 ราษฎรในพื้นที่ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด มีการจัดท าแผนงานของชุมชนตามหลักคิด “การฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม” สร้างป่าชุมชน 1,000 ไร่ โดยขอความร่วมมือจากเกษตรกรกันพื้นที่ไร่ข้าวโพดไว้ครัวเรือนละ 1 - 6 ไร่ และมีการส ารวจเก็บ ข้อมูลพื้นที่ที่ปลูกข้าวโพดขึ้นทะเบียนไว้เพื่อเป็นหลักฐาน อีกทั้งกันไว้เพื่อเข้าร่วมโครงการสร้างป่า สร้างรายได้ และให้มีการจัดตั้งกลุ่มด้านการเลี้ยงสัตว์ด้วย เพื่อให้การขับเคลื่อนแนวทางการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรม ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ตามพระราชด าริ “โครงการสร้างป่าสร้างรายได้” เป็นไปอย่างต่อเนื่อง และต่อยอดไปสู่เป้าหมาย ในการพัฒนานวัตกรรมและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าเกษตร โดยเฉพาะพืชสมุนไพรที่มีศักยภาพ สภาเกษตรกรจังหวัดตากร่วมกับมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์ หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ประกอบด้วย จังหวัดตาก, โรงพยาบาลบ้านตาก, บริษัท ทิปโก้ ไบโอเทค จ ากัด, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, การไฟฟ้าฝ่ายผลิต แห่งประเทศไทย และบริษัท ไทยวา จ ากัด (มหาชน) ให้การสนับสนุนงบประมาณและขับเคลื่อนกิจกรรม ส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” มีสมาชิกกลุ่มเกษตร สร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า น าร่องปลูกฟ้าทะลายโจรเพื่อแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ในพื้นที่หมู่ที่ ๕ บ้านต้นผึ้ง ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก โดย ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. กฤษณา ไกรสินธุ์ ประธานมูลนิธิกฤษณา ไกรสินธุ์ได้น านวัตกรรมรถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ ซึ่งประสบความส าเร็จในการ แปรรูปขมิ้นชันสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร จากการด าเนินงาน “ลังกาสุกะ โมเดล” ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดน ภาคใต้ (ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส) มาปรับใช้และออกแบบอุปกรณ์แปรรูปสมุนไพรให้เหมาะสมกับการแปร รูปฟ้าทะลายโจร ซึ่งมีอายุการเก็บเกี่ยวระยะสั้น 3 – 4 เดือน สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรได้รวดเร็วกว่า ขมิ้นชันซึ่งใช้ระยะเวลาเพาะปลูกและเก็บเกี่ยว รวมกว่า 8 - 9 เดือน นอกจากแปรรูปฟ้าทะลายโจรแล้วรถ แปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ซึ่งน ามาใช้ยังพื้นที่จังหวัดตาก ได้ออกแบบมาให้รองรับกระบวนการอบแห้งและแปร รูปเป็นพริกป่น เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับพริกกะเหรี่ยงซึ่งเป็นพืชอัตลักษณ์ในพื้นที่อีกด้วย ทั้งนี้ ภายใต้การ ด าเนินงาน “สามหมื่น โมเดล” ได้ค านึงถึงตลาดรองรับผลผลิตแปรรูปจากพืชสมุนไพร โดยเชื่อมโยงแผนก งานผลิตยาแปรรูปจากสมุนไพร โรงพยาบาลบ้านตาก และ บริษัท ทิปโก้ ไบโอเทค จ ากัด ซึ่งเป็นผู้รับซื้อ ผลผลิตของเกษตรกร ร่วมวางแผนกระบวนการผลิตตั้งแต่ต้นทาง เพื่อให้สามารถก าหนดปริมาณและคุณภาพ ผลผลิตให้ได้ตามความต้องการของตลาด การด าเนินงานที่ผ่านมา เดือนมีนาคม 2565 สภาเกษตรกรจังหวัดตาก จัดประชุมจัดท าแผนพัฒนาอาชีพเกษตรกรรม ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ร่วมกับตัวแทนเกษตรกร ผู้แทนองค์การบริหารส่วนต าบล สามหมื่น ผู้แทนหน่วยงานราชการ และภาคีเครือข่ายภาคเอกชน น าโดยศาสตราจารย์พิเศษ ดร. กฤษณา ไกรสินธุ์ ประธานมูลนิธิกฤษณา ไกรสินธุ์, ประธานบริษัท ทิปโก้ ไบโอเทค จ ากัด และคณะ เดือนมีนาคม- เมษายน 2565 ส ารวจพื้นที่และกลุ่มเกษตรกรเป้าหมายร่วมด าเนินงานน าร่อง กิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” โดยจัด ฝึกอบรมถ่ายทอดความรู้การเพาะปลูกพืชสมุนไพร การปรับปรุงบ ารุงดิน ให้กับสมาชิกกลุ่มเกษตรสร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า หมู่ที่ ๕ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก รวมถึงเก็บตัวอย่างดินและน้ าน าส่งตรวจ คุณภาพดินและน้ าเพื่อวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักตกค้างในดินและน้ า ในพื้นที่ด าเนินการแปลงน าร่องปลูก ฟ้าทะลายโจร จ านวน 2 แปลง ประกอบด้วย แปลงที่ 1 นายทรงวุฒิ กอปรคุณ และแปลงที่ 2 นายสิทธิพล
๖๗ ตระกูลวนาสุข สร้างความมั่นใจในกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย พร้อมเริ่มกระบวนการเพาะเมล็ดพันธุ์ ฟ้าทะลายโจรเตรียมส าหรับการเพาะปลูกในแปลงน าร่อง เดือนพฤษภาคม 2565 เมื่อทราบผลการวิเคราะห์ดินและน้ ามีความปลอดภัย ในพื้นที่แปลง น าร่อง 2 แปลง จึงเริ่มด าเนินการเพาะปลูก โดยปลูกต้นกล้าฟ้าทะลายโจรแซมในแปลงปลูกกาแฟ/อโวคาโด และแปลงพืชผักเดิมของเกษตรกร เดือนกรกฎาคม 2565 เก็บเกี่ยวผลผลิตฟ้าทะลายโจรในแปลงน าร่อง ๒ แปลง เข้าสู่กระบวนการ แปรรูปฟ้าทะลายโจรอบแห้งและบดละเอียด โดยในเบื้องต้นใช้เครื่องมืออุปกรณ์แปรรูปพืชสมุนไพรของ โรงพยาบาลบ้านตาก น าฟ้าทะลายโจรที่ผ่านกระบวนการแปรรูปวิเคราะห์สารส าคัญ โดยพบว่าฟ้าทะลายโจร ที่ปลูกในพื้นที่แปลงน าร่องมีสารส าคัญ ปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์ตามค่าก าหนดมาตรฐานยาสมุนไพรไทย เดือนกันยายน 2565 แปลงน าร่อง ๒ แปลง เริ่มเพาะปลูกฟ้าทะลายโจร รุ่นที่ ๒ เพื่อเตรียม ผลผลิตฟ้าทะลายโจรเข้าทดสอบกับรถสมุนไพรเคลื่อนที่ ในเดือนธันวาคม 2565 เดือนพฤศจิกายน 2565 เตรียมการคัดเลือก แปลงเพาะปลูกฟ้าทะลายโจร และวางแผนการผลิต ฟ้าทะลายโจรเพิ่มเติม ให้สอดคล้องกับก าลังการแปรรูปผลผลิตฟ้าทะลายโจรของรถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ ซึ่งสามารถรองรับปริมาณผลผลิตฟ้าทะลายโจรสดเข้าสู่กระบวนการแปรรูปอบแห้งได้ วันละ 1,000 กิโลกรัม เดือนมีนาคม 2566 พิธีส่งรถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ เพื่อใช้กลุ่มเครือข่ายเกษตรกรที่เข้าร่วม กิจกรรมฯ “สามหมื่นโมเดล” และเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดตาก ใช้ประโยชน์ร่วมกับโรงพยาบาลบ้านตาก แผนการด าเนินงาน วางแผนการเพาะปลูกฟ้าทะลายโจร พิจารณาก าลังการผลิตที่รถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ สามารถรองรับได้ ในปริมาณผลผลิตฟ้าทะลายโจรสด 1,000 กิโลกรัม/วัน ร่วมกับ ปริมาณผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ ฟ้าทะลายโจร (ปลูกแบบอินทรีย์) ขั้นต่ าเท่ากับ 400 กิโลกรัม/ไร่ โดยในระยะเริ่มต้นก าหนดให้รถแปรรูป สมุนไพรเคลื่อนที่แปรรูปผลผลิตฟ้าทะลายโจรในพื้นที่ต าบลสามหมื่น รวม 5 วัน/เดือน ต้องการผลผลิต ฟ้าทะลายโจรเข้าสู่กระบวนการแปรรูป จ านวน 5,000 กิโลกรัม/เดือน ดังนั้น หากต้องการให้มีผลผลิต ฟ้าทะลายโจรทุกเดือน ต้องก าหนดปฏิทินการเพาะปลูกให้กับเกษตรกรที่เข้าร่วมกิจกรรม ดังนี้
๖๘ ในต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด เกษตรกรมีการร่วมกลุ่มและจดทะเบียนวิสาหกิจชุมชนบ้านต้นผึ้ง ด าเนินกิจการ ผลิตสินค้า และแปรรูปขั้นต้น กลุ่มมีการปลูกบุก และแปรรูปบุกเป็นบุกตากแห้ง และสมุนไพร อื่นๆ เช่น ขมิ้น ไพล พริก ส่งขายในอ าเภอแม่สอด แม่ระมาด กลุ่มได้เชื่อมโยงกับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูป สมุนไพร “ปลูกรัก” ต าบลพระธาตุ อ าเภอแม่ระมาด ซึ่งมีผลิตภัณฑ์สมุนไพรแปรรูปจ าหน่ายหลายชนิด เป็น กลุ่มที่มีความเข้มแข็ง สามารถสร้างงานในชุมชน จึงเป็นต้นแบบกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปสมุนไพรที่เป็น ต้นแบบให้อีกหลายๆ กลุ่มในพื้นที่อ าเภอแม่ระมาด จึงสามารถร่วมพัฒนาสู่เกษตรอุตสาหกรรมพืชสมุนไพรได้ ประเด็นปัญหาและแนวทางพัฒนาภาคเกษตรกรรม ต าบลสามหมื่น (สรุปจากการจัดเวทีระดมความเห็นการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล)
๖๙
๗๐
๗๑ ประเด็นปัญหาและแนวทางพัฒนาภาคเกษตรกรรม ต าบลสามหมื่น (สรุปจากการจัดเวทีระดมความเห็นการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล) ประเด็นปัญหา/ความต้องการ แนวทางการพัฒนา 1. ขาดแคลนทรัพยากรน้ า(ล าห้วยสามหมื่น ม.3 ) 1.1 ฟื้นฟูป่าชุมชน 1.2 ซ่อมแซมฝายที่เสียหาย 1.3 ขุดสระของชุมชน 2. น้ าไม่ไหลลงสู่อ่างเก็บน้ าของชลประทานที่มี ระบบระบายน้ า แต่ไหลลงอ่างสาธารณะอื่นๆ 2. สูบน้ าจากอ่างเก็บน้ าสาธารณะเช้าสู่ที่กักเก็บน้ า ที่ชลประทานมอบให้ 3. ไม่มีอาชีพเสริม 3. ให้ภาครัฐเช้ามาช่วยเหลือสนับสนุนและส่งเสริม การสร้างอาชีพ - การท าไม้กวาด - การเลี้ยงวัว - การบรรจุ หีบห่อสินค้า - แหล่งทุนสนับสนุนการสร้างกลุ่มอาชีพ - ปรับเปลี่ยนวิธีทางการเกษตรแบบเชิงเดี่ยวมาสู่ การเกษตรผสมผสาน 4. ภูมิปัญญาท้องถิ่นสูญหาย ได้แก่ เลี้ยงช้าง,การ รักษาโรคด้วยสมุนไพร, การเลี้ยงวัว หมู ไก่,การเดิน ป่า,จักสาน 4. จัดท าแผนแม่บทชุมชนและฐานข้อมูลเกษตรกร 4.1 จัดท าศูนย์ภูมิปัญญาท้องถิ่น 4.2 อนุรักษ์ภูมิปัญญา 4.3 ให้ภาครัฐสนับสนุนการศึกษาดูงานชุมชน ต้นแบบ วิถีชีวิตชาวปกาเกอะญอกับกระแสอาเซียน (AEC) 5. เกิดโรคระบาดในช่วงฤดูฝน 5. เฝ้าระวังสถานการณ์และมีการประชาสัมพันธ์ให้ ชุมชนรับรู้ข้อมูลข่าวสาร 6. ทรัพยากรป่าไม้ถูกท าลาย 6. ปลูกป่าทดแทนและอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าไม้ และปลูก จิตส านึกให้ชุมชนรักป่ารักน้ า 7. ขาดเอกสารสิทธิ์ในที่ดินท ากิน 7. ภาครัฐให้ความช่วยเหลือแก่เกษตรกร
๗๒ ส่วนที่ 3 : ทิศทางการพัฒนาภาคการเกษตร ยุทธศาสตร์การพัฒนาเกษตรกรรมต าบลสามหมื่น วิสัยทัศน์ เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีที่ดินท ากิน สร้างความมั่นคงทางอาหาร เป็นฐานสร้างรายได้ให้ ชุมชน พันธกิจ 1) คุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีสิทธิในที่ดินเพื่อประกอบเกษตรกรรมของตนเอง 2) ส่งเสริม สนับสนุน การพัฒนาและแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ าเพื่อการเกษตร 3) พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และการตลาด สินค้าเกษตร ยุทธศาสตร์ที่ 1 : คุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีสิทธิในที่ดินเพื่อประกอบอาชีพเกษตรกรรมของตนเอง เป้าประสงค์ ๑) เกษตรกรได้รับการแก้ไขปัญหาที่ดินท ากินในเขตพื้นที่ป่า ทั้งในเชิงของการบริหารจัดการ และสิทธิในการใช้ประโยชน์ที่ดิน ๒) เกษตรกรที่ขาดแคลนที่ดินท ากิน ได้รับการจัดสรรที่ดินอย่างเหมาะสม กลยุทธ์ กลยุทธ์ที่ ๑ : การประสานบูรณาการหน่วยงานภาครัฐน ามาตรการ / กลไกการแก้ไขปัญหา กรรมสิทธิ์ สิทธิ ในที่ดินท ากินในเขตพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ กลยุทธ์ที่ 2 : การจัดสรรที่ดินท ากินและการจัดท าโฉนดชุมชนโดยขบวนการชุมชน จัดการตนเอง กลยุทธ์ที่ 3 : สนับสนุนแนวทางสร้างป่าสร้างรายได้ ในการบริหารจัดการพื้นที่ป่าไม้และป่าชุมชน การถือครองพื้นที่การเกษตรกรซึ่งไม่มีเอกสารสิทธิ์ของต าบลสามหมื่น พบว่าเกษตรกรส่วนหนึ่งมี ความเข้าใจว่าที่ดินดังกล่าวเป็นของตนเอง เนื่องจากท ากินในที่ดินดังกล่าวมาอย่างต่อเนื่อง และรับมรดก ตกทอดการใช้ประโยชน์ที่ดินมาจากรุ่นบิดา/มารดา ส่งผลให้การได้มาของที่ดินมีปัญหา และเกษตรกรคาดหวัง ว่าจะได้รับเอกสารสิทธิ์ที่ดิน อีกส่วนหนึ่งมาจากแนวกันเขตที่ดินระหว่างพื้นที่ป่าและพื้นที่ท ากินเกษตรกร ทับซ้อนเขตป่าสงวนแห่งชาติ โดยกรณีดังกล่าว หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้เข้ามาด าเนินการแก้ไขปัญหาโดยมีการ เดินส ารวจ รังวัด และจัดท าแผนที่โฉนดชุมชน และการจัดสรรที่ดินตามแนวของคณะกรรมการนโยบายที่ดิน แห่งชาติ (คทช.) ข้อเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาที่ดินท ากินเพื่อการเกษตร 1) เสนอให้ภาครัฐส ารวจพื้นที่ป่าเสื่อมโทรม เพื่อออกเอกสารสิทธิ์ หรือ ให้สิทธิท ากินในที่ดินแก่ เกษตรกรได้ ๒) บูรณาการหน่วยงานท้องถิ่น ร่วมก าหนดแนวเขตและจัดท าพิกัดรายแปลงในพื้นที่ท ากินของ ราษฎร เพื่อสนับสนุนหน่วยงานภาครัฐในการพิจารณาจัดสรรที่ดินท ากิน ตามนโยบายคณะอนุกรรมการ นโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ให้เกิดขึ้นโดยเร็ว
๗๓ 3) บูรณาการ ชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น และหน่วยงานป่าไม้ด าเนินการส ารวจ รังวัด จัดท าแผนที่ ก าหนดแบ่งเขตพื้นที่อยู่อาศัย พื้นที่ท ากิน และพื้นที่ป่าชุมชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน (ป่าเศรษฐกิจ) เพื่อให้ ประชาชนช่วยดูแลพื้นที่ป่า การจัดท าโฉนดชุมชน โดยขบวนการชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง สถาบันพัฒนา องค์กรชุมชน เครือข่ายสภาองค์กรชุมชนต าบลสามหมื่น 4) ส่งเสริมการเกษตรผสมผสานและการปลูกพืชเศรษฐกิจทางเลือก ตามความเหมาะสมของสภาพ พื้นที่ให้แก่ราษฎรที่อยู่ในเขตพื้นที่ผ่อนผันให้ท ากินของป่าไม้ รวมถึงราษฎรที่ได้รับการจัดสรรและอยู่ระหว่าง จัดสรรที่ดินตามนโยบาย คณะอนุกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ๕) น าแนวทางสร้างป่าสร้างรายได้ ตามพระราชด าริฯ มาประยุกต์ใช้ เพื่อบริหารจัดการที่ดินในเขต พื้นที่ป่าไม้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและเกิดความยั่งยืน ทั้งในมติของการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าไม้ และการเป็นที่อยู่ อาศัย/ที่ดินท ากินให้แก่ราษฎร ๖) ส่งเสริมการปลูกป่าต้นน้ า ป่าชุมชน ปลูกต้นไม้หัวไร่ปลายนาปลูกไผ่ใกล้แหล่งน้ าป้องกันดินตลิ่งพัง ส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมอนุรักษ์ป่า โดยให้เกษตรกรที่อาศัยอยู่เดิมในพื้นที่ป่าไม้ ร่วมกับองค์กรปกครองส่วน ท้องถิ่น และหน่วยงาน ป่าไม้ก าหนดกฎเกณฑ์ ระเบียบชุมชน แบ่งพื้นที่อยู่อาศัย พื้นที่ ท ากิน และพื้นที่ป่าไม้ ชุมชน โดยห้ามบุกรุกป่าเพิ่ม 7) เน้นการพัฒนาและยกระดับองค์ความรู้การจัดการที่ดิน แนวใหม่ทั้งระบบโดยชุมชนท้องถิ่นเป็นแกน หลัก และ สนับสนุนการท างานของขบวนองค์กรชุมชน/เครือข่าย ที่ดินแนวใหม่ ให้เป็นแกนหลักในการจัดการ เกิดการสร้างพื้นที่การท างานร่วมกับสถาบันการศึกษา หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง/ภาคประชาสังคม 8) ขับเคลื่อนงานที่ดินของต าบลที่ชัดเจนร่วมกับ หน่วยงานท้องถิ่นและส่วนงานที่เกี่ยวข้อง 9) ส่งเสริมให้มีการยกระดับข้อมูลเข้าสู่โปรแกรมดิจิตอล สามารถน าข้อมูลที่เกิดจากการท างานโดย ชุมชนท้องถิ่นไปใช้ เช่น การน าข้อมูลไปต่อสู้ด้านที่ดินกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ยุทธศาสตร์ที่ 2 : พัฒนาและบริหารจัดการแหล่งน้ าเพื่อการเกษตร เป้าประสงค์ ๑) แก้ไขปัญหาภัยแล้ง การขาดแคลนน้ าเพื่อการเกษตรในพื้นที่ต าบลสามหมื่น ๒) ระบบชลประทานเพื่อการเกษตรได้รับการพัฒนา ปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพ มีความ เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ และครอบคลุมพื้นที่การเกษตรอย่างทั่วถึง กลยุทธ์ กลยุทธ์ที่ ๑ : การพัฒนาและจัดหาแหล่งน้ าต้นทุนเพื่อบรรเทาปัญหาภัยแล้ง การขาดแคลนน้ าเพื่อการเกษตร กลยุทธ์ที่ 2 : พัฒนาและปรับปรุงระบบชลประทานเพื่อการเกษตรให้มีประสิทธิภาพและ เป็นไปอย่างทั่วถึงเหมาะสมกับสภาพพื้นที่
๗๔ ยุทธศาสตร์ที่ 3 : พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และการตลาด สินค้าเกษตร เป้าประสงค์ เกษตรกรมีขีดความสามารถในการแข่งขันและการจัดการสินค้าเกษตร เพื่อเสริมสร้างความ เข้มแข็ง พัฒนาศักยภาพการหารายได้ให้มีความมั่นคงและยั่งยืน ส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรให้เหมาะสมกับ บริบทพื้นที่ และการปลูกพืชทางเลือกที่สามารถตอบสนองความต้องการของตลาด กลยุทธ์ กลยุทธ์ที่ 1 : การปรับเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตรให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ กลยุทธ์ที่ 2 : การพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร การสร้างมูลค่าเพิ่มผลผลิต สินค้าเกษตรกร และการปลูกพืชทางเลือกที่สามารถตอบสนองความ ต้องการของตลาด กลยุทธ์ที่ 3 : เชื่อมโยงผู้ประกอบการเพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด ข้อเสนอแนวทางพัฒนาศักยภาพการหารายได้ของเกษตรกร ๑) แนวทางการปรับโครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตร เมื่อเปรียบเทียบรายได้เฉลี่ย - รายจ่ายเฉลี่ย - หนี้สิน ต าบลสามหมื่น เกษตรกรมีรายได้ รายจ่าย และภาวะหนี้สินต่ ากว่าค่าเฉลี่ยระดับจังหวัด จากข้อมูลเกษตรกรในต าบลสามหมื่น รายได้จะกระจุก ตัวเฉพาะเกษตรกรบางรายที่มีความพร้อมทางด้านทุนและปัจจัยเพื่อการผลิตสินค้าเกษตร ไม่ว่าจะเป็นที่ดิน แหล่งน้ าเพื่อการเกษตร และองค์ประกอบอื่นๆ โดยรายได้หลักของเกษตรกรยังคงพึ่งพาการเพาะปลูกพืช เศรษฐกิจ ได้แก่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ มันส าปะหลัง ข้าว เป็นหลัก ราคาผลผลิตมีความผันผวนตามความต้องการ ของตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ ท าให้ในบางช่วงการฤดูกาลผลิตสินค้ามีราคาตกต่ า ประกอบกับ สภาพอากาศที่แปรปรวน ภาวะฝนทิ้งช่วง ดินเสื่อมโทรม ปัญหาโรค แมลงศัตรูพืชระบาด การขาดองค์ความรู้ ลดต้นทุนและเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร การพัฒนาศักยภาพการหารายได้ของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น จ าเป็นต้องปรับเปลี่ยน โครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตรให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่และพัฒนาศักยภาพด้านการสร้างมูลค่าเพิ่มจาก ผลผลิตสินค้าเกษตร โดยกิจกรรมด้านการเกษตรกรที่เห็นว่ามีศักยภาพในพื้นที่ต าบลสามหมื่น ได้แก่ ๑) กิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ภายใต้ โครงการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล “สามหมื่นโมเดล” ภายใต้โครงการจัดท าแผนพัฒนา เกษตรกรรมระดับต าบล ร่วมกับมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์ กลุ่มเกษตรสร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า โดยเป็นการ ส่งเสริมพืชสมุนไพร 3 ชนิด ได้แก่ ฟ้าทะลายโจร พริกกะเหรี่ยง และขมิ้นชัน ซึ่งมีการสุ่มตรวจดินและน้ า กระจาย 6 จุด ในพื้นที่ต าบลสามหมื่น พบว่าไม่มีสารตกค้าง และมีอินทรียวัตถุที่สูง เหมาะสมกับการปลูกพืช สมุนไพรอินทรีย์ อีกทั้งมีการส่งมอบรถแปรรูปสมุนไพรจากมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์ ให้กับโรงพยาบาลบ้านตาก เพื่อให้บริการประชาชนที่มีผลผลิตสมุนไพรในพื้นที่ห่างไกล โดยมุ่งหวังให้เกิดการอนุรักษ์ป่าต้นน้ าอย่างยั่งยืน โดยเป็นกิจกรรมที่มีการประสานงานในด้านการตลาดรับซื้อทั้งภาครัฐและเอกชน สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ได้ศึกษาและถอดองค์ความรู้จากกิจกรรม “สามหมื่นโมเดล” พบว่าในพื้นที่ต าบลสามหมื่น อ าเภอพบพระ จังหวัดตาก ที่มีต้นทุนด้านความอุดมสมบูรณ์ของดินและน้ าใน
๗๕ พื้นที่ สภาพอากาศที่เหมาะสมกับพืชสมุนไพรประเภทหัวหรือเหง้า หรือพืชพื้นถิ่นอย่างพริกกะเหรี่ยง ดังนั้น เพื่อเป็นการต่อยอดขยายผลการสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร จึงได้จัดข้อเสนอ “โครงการส่งเสริมการปลูก สมุนไพรสร้างรายได้ให้เกษตรกรป่าต้นน้ าอย่างยั่งยืน ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก” อีกทั้ง เป็นการน้อมน าแนวทางโครงการตามพระราชด าริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีโดยการ สนับสนุนและสร้างความเข้าใจในการสร้างรายได้ โดยยังคงสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศป่าไม้ไว้ ด้วยการ ปลูกพืชสมุนไพรแบบผสมผสาน ซึ่งถือเป็นพืชป่า ระดับไม้เรือนยอดชั้นผิวดิน ตามโครงการสร้างป่า สร้าง รายได้ และด าเนินการแปรรูปด้วยรถแปรรูปสมุนไพร ก่อนจ าหน่ายให้กับตลาด เพื่อให้เกิดรายได้และการดู และรักษาป่าต้นน้ าอย่างยั่งยืน
๗ ยุทธศาสตร์การพัฒนาภาค วิสัยทัศน์ เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีที่ดินท ากิน สร้างความมั่นคง พันธกิจ 1) คุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีสิทธิในที่ดินเพื่อประกอบเกษตรกรรมของ 2) ส่งเสริม สนับสนุน การพัฒนาและแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ าเพื่อก 3) พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และการตลาด สินค ยุทธศาสตร์ ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีกรรมสิทธิ์ และสิทธิที่ดินเกษตรกรรม พัฒนาและบริหา เป้าประสงค์ ๑) เกษตรกรได้รับการแก้ไขปัญหาที่ดินท ากินในเขต พื้นที่ป่า ทั้งในเชิงของการบริหารจัดการและสิทธิใน การใช้ประโยชน์ที่ดิน ๒) เกษตรกรที่ขาดแคลนที่ดินท ากิน ได้รับการ จัดสรรที่ดินอย่างเหมาะสม ๑) แก้ไขปัญห การเกษตรในพื้น ๒) ระบบชลประ ปรับปรุงให้มีปร สภาพพื้นที่ แล ทั่วถึง กลยุทธ์ กลยุทธ์ที่ ๑ : การประสานบูรณาการหน่วยงาน ภาครัฐน ามาตรการ / กลไกการแก้ไขปัญหา กรรมสิทธิ์ สิทธิ ในที่ดินท ากินในเขตพื้นที่ป่าสงวน แห่งชาติ กลยุทธ์ที่ 2 : การจัดสรรที่ดินท ากินและการจัดท า โฉนดชุมชนโดยขบวนการชุมชนจัดการตนเอง กลยุทธ์ที่ 3 : สนับสนุนแนวทางสร้างป่าสร้างรายได้ ในการบริหารจัดการพื้นที่ป่าไม้และป่าชุมชน กลยุทธ์ที่ ๑ : กา เพื่อบรรเทาปัญ การเกษตร กลยุทธ์ที่ 2 :พัฒ เพื่อการเกษตรใ ทั่วถึงเหมาะสมกั
๖ การเกษตร ต าบลสามหมื่น ทางอาหาร เป็นฐานสร้างรายได้ให้ชุมชน งตนเอง การเกษตร ค้าเกษตร ารจัดการแหล่งน้ าเพื่อการเกษตร พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และ การตลาด สินค้าเกษตร าภัยแล้ง การขาดแคลนน้ าเพื่อ นที่ต าบลสามหมื่น ะทานเพื่อการเกษตรได้รับการพัฒนา ระสิทธิภาพ มีความเหมาะสมกับ ะครอบคลุมพื้นที่การเกษตรอย่าง เกษตรกรมีขีดความสามารถในการแข่งขันและการ จัดการสินค้าเกษตร เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็ง พัฒนา ศักยภาพการหารายได้ให้มีความมั่นคงและยั่งยืน ส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ตามแนวทางหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และการ ปลูกพืชทางเลือกที่สามารถตอบสนองความต้องการของ ตลาด ารพัฒนาและจัดหาแหล่งน้ าต้นทุน ญหาภัยแล้ง การขาดแคลนน้ าเพื่อ ฒนาและปรับปรุงระบบชลประทาน ให้มีประสิทธิภาพและเป็นไปอย่าง กับสภาพพื้นที่ กลยุทธ์ที่ 1 : การปรับเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตสินค้า เกษตรให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ตามแนวทางหลัก ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กลยุทธ์ที่ 2 : การพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตสินค้า เกษตรลดต้นทุนการผลิตและการสร้างมูลค่าเพิ่มผลผลิต สินค้าเกษตรกร กลยุทธ์ที่ 3 : เชื่อมโยงผู้ประกอบการเพื่อให้สอดคล้อง กับความต้องการของตลาด 76
๗ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 1 ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีกรรมสิทธิ์และสิทธิ แผนพัฒนา/แผนงาน/ โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการ ด าเนินงาน แหล่ง กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ ๑ : การประสาน บูรณาการ หน่วยงาน ภาครัฐน า มาตรการ / กลไกการแก้ไข ปัญหากรรมสิทธิ์ สิทธิในที่ดินท า กินในเขตพื้นที่ ป่าสงวน แห่งชาติ ประสาน การ ขับเคลื่อน แผนงาน โครงการจัด ที่ดินท ากิน และสร้าง ความเข้าใจ ให้กับ เกษตรกร กรรมสิทธิ์ สิทธิใน ที่ดินท ากิน ในเขตพื้นที่ ป่าสงวน แห่งชาติ 1. ขับเคลื่อน แผนงาน โครงการจัด ที่ดินท ากินกับ ส านักงานการ ปฏิรูปที่ดิน จังหวัดตาก 2. สร้างความ เข้าใจให้กับ เกษตรกร กรรมสิทธิ์ สิทธิ ในที่ดินท ากินใน เขตพื้นที่ป่า สงวนแห่งชาติ ประสานข้อมูลและ การจัดกิจกรรมอบรม ในพื้นที่ ส านักงานการปฏิ ส านักงานสภาเกษ สามหมื่น
๗ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ธิที่ดินเกษตรกรรม งงบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 ฏิรูปที่ดินจังหวัดตาก/ ษ๖รกรจังหวัดตาก/อบต. - ส านักงานการ ปฏิรูปที่ดิน จังหวัดตาก - สภจ.ตาก 77
๗ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 1 ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีกรรมสิทธิ์และสิทธิ แผนพัฒนา/แผนงาน/ โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการ ด าเนินงาน แหล่ง กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ 2 : การจัดสรรที่ดิน ท ากินและการ จัดท าโฉนด ชุมชนโดย ขบวนการชุมชน จัดการตนเอง ที่ดินท ากินใน เขตพื้นที่ป่า สงวนแห่งชาติ โครงการ ตรวจสอบ ที่ดินในเขต ปฏิรูปที่ดิน เพื่อตรวจสอบ ที่ดินในเขต ปฏิรูปที่ดิน ด าเนินการ ตรวจสอบที่ดินใน เขตปฏิรูปที่ดิน ส านักงานการปฏิรู
๘ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ธิที่ดินเกษตรกรรม งงบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 รูปที่ดินจังหวัดตาก - ส านักงานการ ปฏิรูปที่ดินจังหวัด ตาก 78
๗ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 1 ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีกรรมสิทธิ์และสิทธิ แผนพัฒนา/แผนงาน/ โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการด าเนินงาน กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ 3 : สนับสนุน แนวทางสร้าง ป่าสร้างรายได้ ในการบริหาร จัดการพื้นที่ป่า ไม้และป่าชุมชน ส่งเสริมการ ปลูก สมุนไพร สร้างรายได้ ช่วงนอกฤดู การเก็บ เกี่ยว ให้ เกษตรกร ป่าต้นน้ า อย่างยั่งยืน ต าบลสาม หมื่น อ าเภอแม่ ระมาด จังหวัดตาก 1. ส่งเสริมการ อ นุ รั ก ษ์ แ ล ะ ฟื้นฟูป่ าต้นน้ า ใ ห้ เ กิ ด ค ว า ม สมดุลของระบบ นิเวศ 2. เ พื่ อ ใ ห้ เกษต รก รเกิด รายได้จากการ จ า ห น่ า ย พื ช สมุนไพรอินทรีย์ 3. เพื่อให้เกิด เครือข่ายผู้ปลูก สมุนไพร ต าบล สามหมื่น อ าเภอ แ ม่ ร ะ ม า ด จังหวัดตาก 1. อบรมความรู้ในการปลูกและ ขยายพันธุ์พืชสมุนไพรเพื่อการ วางแผนการผลิต 2. แลกเปลี่ยนความรู้และ ถ่ายทอดประสบการณ์การผลิต และจ าหน่ายผลิตภัณฑ์สมุนไพร โดยเกษตรกรในกิจกรรม สาม หมื่นโมเดล 3. ตรวจคุณภาพดินและน้ าใน แปลงต้นแบบ 3. วางแผนการผลิตพืชสมุนไพร ของเครือข่ายเกษตรกร 4. ส่งเสริมพื้นที่ต้นแบบรายชนิด พืชสมุนไพร 5. เก็บผลผลิตเพื่อตรวจวัดค่า สารส าคัญ 6. ติดตามประเมินผล
๙ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ธิที่ดินเกษตรกรรม แหล่งงบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 อบต. สามหมื่น - ส านักปลัด อบต. สามหมื่น - สภจ.ตาก 79
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 2 พัฒนาและบริหารจัดการแหล่งน้ าเพื่อการเกษตร แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการ ด าเนินงาน แ กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ ๑ : การพัฒนาและ จัดหาแหล่งน้ า ต้นทุนเพื่อ บรรเทาปัญหา ภัยแล้ง การขาด แคลนน้ าเพื่อ การเกษตร โครงการก่อสร้าง แหล่งน้ าในไร่นา นอกเขต ชลประทาน เพื่อจัดหาแหล่งน้ า ต้นทุนเพื่อบรรเทา ปัญหาภัยแล้ง การขาด แคลนน้ าเพื่อ การเกษตร ด าเนินการจัดหา แหล่งน้ าต้นทุนเพื่อ บรรเทาปัญหาภัยแล้ง การขาดแคลนน้ าเพื่อ การเกษตร สถ กลยุทธ์ที่ 2 : พัฒนาและ ปรับปรุงระบบ ชลประทานเพื่อ การเกษตรให้มี ประสิทธิภาพ และเป็นไปอย่าง ทั่วถึงเหมาะสม กับสภาพพื้นที่ เสนอแผนงาน ส ารวจความความ พร้อมและ เหมาะสมพื้นที่ ต าบลสามหมื่น เพื่อผลักดันให้อยู่ ในแผนงาน โครงการเพิ่มพื้นที่ ชลประทาน เพื่อวิเคราะห์ความ เป็นไปได้ ปัญหาและ อุปสรรคในการเพิ่ม พื้นที่ชลประทาน ร่วมกับเกษตรกรใน พื้นที่ ส ารวจความความ พร้อมและเหมาะสม พื้นที่ต าบลสามหมื่น ร่วมกับเกษตรกรใน พื้นที่ โค จัง
๐ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 แหล่งงบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 ถานีพัฒนาที่ดินตาก สถานีพัฒนาที่ดินตาก ครงการชลประทาน งหวัดตาก - โครงการชลประทาน จังหวัดตาก - อบต. สามหมื่น - สภจ.ตาก 80
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และกา แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางกา ด าเนินงาน กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ ก ล ยุ ท ธ์ ที่ 1 : ก า ร ปรับเปลี่ยนโครงสร้าง การผลิตสินค้าเกษตร ให้เหมาะสมกับบริบท พื้นที่ตามแนวทางหลัก ป รั ช ญ า เ ศ ร ษ ฐ กิ จ พอเพียง โครงการอบรมและ ศึกษาดูงาน แหล่งเรียนรู้วิถีชีวิต เศรษฐกิจ พอเพียงและ เกษตรทฤษฎีใหม่ 1. เพื่อสร้างความรู้ความ เข้าใจในหลักปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงและ แนวทางในการด าเนินชีวิต ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจ พอเพียง 2.เกษตรกรที่เข้าอบรมได้มี โอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้จาก ประสบการณ์จริงสามารถ พัฒนาให้เกิดแนวคิดริเริ่มใน การสร้างอาชีพเสริมเพิ่ม รายได้ซึ่งเป็นการยก ระดับคุณภาพชีวิตและแก้ไข ปัญหาความยากจนให้แก่ ประชาชนได้อีกทางหนึ่ง เพื่อส่งเสริมให้เกษตรกร เข้าใจหลักการของเกษตร ด าเนินกิจกรรม 1. โครงการอัน มากจาก พระราชด าริ/พ ราชเสาวนีย์ เช่น การพัฒนาแหล่ น้ า การด าเนินชี ตามแนวทางปรั เศรษฐกิจพอเพี 2. รักษาต้นน้ าแ มีป่าไม้ที่อุดม สมบูรณ์ 3. สร้างและรัก คุณภาพสิ่งแวด
๑ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ารตลาด สินค้าเกษตร าร น แหล่ง งบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 เนื่อง ระ น งต้น ชีวิต รัชญา ยง ฯ และ ษา ล้อม อบต. สามหมื่น ส านักงาน ปลัด 81
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และกา แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางกา ด าเนินงาน กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ ก ล ยุ ท ธ์ ที่ 1 : ก า ร ปรับเปลี่ยนโครงสร้าง การผลิตสินค้าเกษตร ให้เหมาะสมกับบริบท พื้นที่ต า ม แน วท าง หลักปรัชญาเศรษฐกิจ พอเพียง โครงการเกษตร 1 ไร่สร้างรายได้เกิน แสน เพื่อเสริมสร้างอาชีพและ รายได้ที่ยั่งยืนให้เกษตรกรโดย ประยุกต์หลักปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงกับเกษตร ทฤษฎีใหม่ เน้นให้เกษตรกร พึ่งพาตนเองเป็นหลักใช้ ทรัพยากรการเกษตร ที่มีอยู่ในพื้นที่อย่างรู้ค่า และท าให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยกระบวนการเกษตร ผสมผสาน จัดอบรมให้ควา แก่เกษตรกรแล ไปศึกษาดูงานจ แหล่งเรียนรู้ที่เป็ ต้นแบบ
๒ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ารตลาด สินค้าเกษตร าร น แหล่ง งบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 ามรู้ ละพา จาก ป็น อบต. สามหมื่น ส านักงาน ปลัด 82
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และกา แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการด าเนินงา กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ 1 : การ ป รั บ เ ป ลี่ ย น โครงสร้างการผลิต สิ น ค้ า เ ก ษ ต ร ใ ห้ เหมาะสมกับบริบท พื้นที่ตามแนวทาง ห ลั ก ป รั ช ญ า เศรษฐกิจพอเพียง โครงการจัดตั้ง ศูนย์การเรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียง ต าบลสามหมื่น เพื่อพัฒนาพื้นที่เป็น ศูนย์การเรียนรู้ของ ชุมชนทางด้านเกษตร อินทรีย์ เกษตรทฤษฎี ใหม่ พลังงานทดแทน และการปศุสัตว์โดยมี แนวคิดปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงเป็น พื้นฐานการเรียนรู้ จัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียง จ านว ๑ แห่ง โดยก าหนด กิจกรรมของศูนย์ดังนี้ ๑. กิจกรรมด้านการลด ต้นทุนการผลิต ๒. กิจกรรมด้านการเรียน เศรษฐกิจพอเพียงและ การพึ่งตนเอง ๓. กิจกรรมด้านการบริห การพัฒนา ๔. กิจกรรมด้านการตลา และการแปรรูปผลผลิต
๓ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ารตลาด สินค้าเกษตร าน แหล่ง งบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 วน นรู้ หาร าด อบต. สามหมื่น ส านักปลัด 83
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และกา แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการ ด าเนินงาน กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ 1 : การ ป รั บ เ ป ลี่ ย น โครงสร้างการผลิต สิ น ค้ า เ ก ษ ต ร ใ ห้ เหมาะสมกับบริบท พื้นที่ตามแนวทาง ห ลั ก ป รั ช ญ า เศรษฐกิจพอเพียง โครงการอบรม และศึกษาดูงาน การจัดตั้งศูนย์การ เรียนรู้เศรษฐกิจ พอเพียง เพื่อศึกษาศูนย์การ เรียนรู้เศรษฐกิจ พอเพียงที่เป็นต้นแบบ ส าหรับน ามาปรับ ใช้ในการจัดตั้งศูนย์ การเรียนรู้เศรษฐกิจ พอเพียงของต าบลสาม หมื่น จัดอบรมและศึกษาดูงาน ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจ พอเพียงจากหน่วยงาน ต้นแบบ กลยุทธ์ที่ 2 : การ พัฒนาประสิทธิภาพ ก า ร ผ ลิ ต สิ น ค้ า เกษต ร ลดต้นทุน กา รผลิตและก า ร ส ร้ าง มู ล ค่ า เ พิ่ ม ผ ล ผ ลิ ต สิ น ค้ า เกษตรกร โครงการฝึกอบรม สร้างการรับรู้ มาตรการจ ากัด การใช้สารเคมี เพื่อสร้างการรับรู้ เกี่ยวกับแนวทางการ ขับเคลื่อนและ มาตรการจ ากัดการใช้ วัตถุอันตรายจาก สารเคมีเช่นพารา ควอต ไกลโฟเชต และคลอร์ไพริฟอส จัดอบรมให้ความรู้แก่ เกษตรกรในพื้นที่ต าบล สามหมื่น
๔ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ารตลาด สินค้าเกษตร แหล่ง งบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 น จ อบต. สามหมื่น ส านักปลัด อบต. สามหมื่น ส านักปลัด 84
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และกา แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการ ด าเนินงาน กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ 2 : การ พัฒนาประสิทธิภาพ ก า ร ผ ลิ ต สิ น ค้ า เกษต ร ลดต้นทุน กา รผลิตและก า ร ส ร้ าง มู ล ค่ า เ พิ่ ม ผ ล ผ ลิ ต สิ น ค้ า เกษตรกร โครงการอบรมการ ท าสารสกัดจากพืช สมุนไพรป้องกัน ศัตรูพืช เพื่อส่งเสริมให้ เกษตรกรลด/ เลิกการใช้สารเคมี โดยการ จัดท าสารสกัดจากพืช สมุนไพร แทนการใช้สารเคมี ต่างๆ จัดอบรมให้ความรู้แก่ เกษตรกรในพื้นที่ต าบล สามหมื่น กลยุทธ์ที่ 2 : การ พัฒนาประสิทธิภาพ ก า ร ผ ลิ ต สิ น ค้ า เกษต ร ลดต้นทุน กา รผลิตและก า ร ส ร้ าง มู ล ค่ า เ พิ่ ม ผ ล ผ ลิ ต สิ น ค้ า เกษตรกร กิจกรรมส่งเสริม องค์ความรู้การลด ต้นทุนการผลิต ด้วยการท าปุ๋ย หมักจากวัสดุเหลือ ใช้ทางการเกษตร 1. เพื่อให้เกษตรกร สามารถผลิตปุ๋ยหมักใช้ ด้วยตนเอง 2. เพื่อส่งเสริมการลด ต้นทุนการผลิตจากการ ใช้ปุ๋ยหมัก 3. เพื่อส่งเสริมการลด วัสดุเหลือใช้ทาง การเกษตรที่ส่งผลต่อ มลภาวะ PM 2.5 1. อบรมความรู้และ สาธิตการท าปุ๋ยหมัก โดย นายทธิพล ตระกูลวนาสุ ผู้แทนเกษตรกรระดับ ต าบลสามหมื่นและหมอ ดินอาสา 2. ติดตามประเมินผล
๕ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ารตลาด สินค้าเกษตร แหล่ง งบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 อบต. สามหมื่น ส านักปลัด ย สุข อ สภจ.ตาก สภจ.ตาก 85
๘ ส่วนที่ ๓ : แผนงานโครงการพัฒนาเกษตรกรรม อ าเภอแ ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และกา แผนพัฒนา/แผนงาน/โครงการ วัตถุประสงค์ แนวทางการ ด าเนินงาน กลยุทธ์ แผนงาน/ โครงการ กลยุทธ์ที่ 3 : เชื่อมโยง ผู้ประกอบการ เพื่อให้สอดคล้องกับ ความต้องการของ ตลาด กิจกรรมอบรม สร้างการรับรู้ ข้อมูลสินค้า สมุนไพรคุณภาพ เพื่อวางแผนการ ผลิต เพื่อให้เกษตรกรวาง แผนการผลิตเพื่อผลิต สมุนไพรคุณภาพตรง ตามความต้องการของ ตลาด ประสานผู้รับซื้อสมุนไพร ให้ข้อมูลและแผนการรับ ซื้อสินค้าสมุนไพร คุณภาพ
๖ แม่ระมาด / ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566 – พ.ศ. 2570 ารตลาด สินค้าเกษตร แหล่ง งบประมาณ ระยะเวลาในการด าเนินงาน หน่วยงาน รับผิดชอบ 2566 2567 2568 2569 2570 ร บ สภจ.ตาก - สภจ.ตาก - บริษัท ทิป โก้ไบโอเทค จ ากัด - เกษตรอ าเภอ แม่ระมาด 86
๑ ภาคผนวก
๒ สารบัญภาคผนวก ภาพกระบวนการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก หน้า 1 - 7 กลุ่มชุดดินของต าบลสามหมื่น หน้า 8 - 15 ข้อเสนอโครงการเพื่อแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาตามความต้องการของเกษตรกรที่ได้รับจากการจัดท า แผนพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมในระดับต าบล ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก หน้า 16 - 21 สรุปผลการขับเคลื่อนกิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” หน้า 22 - 37
๑ การประชุมสภาเกษตรกรจังหวัดตาก ครั้งที่ 5/2564 ได้ร่วมพิจารณาต าบลที่มีศักยภาพ และมีกิจกรรม เกษตร เกษตรกรที่เอื้ออ านวยต่อการพัฒนา เพื่อคัดเลือกเป็นต าบลเป้าหมายในการขับเคลื่อนโครงการ จัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล ตามนโยบายของสภาเกษตรกรแห่งชาติประจ าปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 โดยคัดเลือกต าบลวังประจบ อ าเภอเมืองตาก จังหวัดตาก เป็นต าบลเป้าหมายในการ ขับเคลื่อนโครงการฯ ดังกล่าว ภาพกระบวนการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก การคัดเลือกต าบลเป้าหมาย