๒ การคัดเลือกต าบลเป้าหมาย
๓ การลงพื้นที่จัดเก็บข้อมูลเกษตรกร สภาเกษตรกรจังหวัดตากได้รับความร่วมมือและสนับสนุนการ ด าเนินงานอย่างดียิ่งจากผู้น าชุมชนและองค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น ในการลงพื้นที่ส ารวจสภาพ ปัญหาและความต้องการด้านการเกษตรต าบลสามหมื่น ในช่วงระหว่าง เดือนธันวาคม ๒๕๖5 - มกราคม ๒๕๖6
๔ สภาเกษตรกรจังหวัดตากได้เข้าร่วมการประชุมสภาองค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2566 เพื่อน าเสนอข้อมูล สภาพเศรษฐกิจครัวเรือนเกษตรกร และหารือ แลกเปลี่ยนความเห็นแนวทางแก้ไขปัญหาและพัฒนาด้านการเกษตรพื้นที่ต าบลสามหมื่น การประมวลและวิเคราะห์ข้อมูลแบบส ารวจสภาพเศรษฐกิจสังคมของเกษตรกร ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด การประชุมสภาองค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น
๕ การจัดกิจกรรม “การผลิตปุ๋ยชีวภาพเพื่อลดต้นทุนการผลิต ต าบลสามหมื่น ภายใต้โครงการ จัดท าแผนพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมต าบลสามหมื่น” วันที่ 5 พฤษภาคม 2566 ณ ศูนย์พัฒนาคุณภาพ ชีวิตบ้านต้นผึ้ง หมู่ที่ 5 ต าบลแม่ระมาด อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก เวทีระดมความเห็นปัญหาและความต้องการด้านการเกษตร และการผลิตปุ๋ยชีวภาพ
๖ การจัดกิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ“สามหมื่น โมเดล” ภายใต้โครงการจัดท าแผนพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมต าบลสามหมื่น สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ร่วมกับมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ประกอบด้วย จังหวัดตาก, โรงพยาบาลบ้าน ตาก, บริษัท ทิปโก้ไบโอเทค จ ากัด, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย และ บริษัท ไทยวา จ ากัด (มหาชน) เพื่อการพัฒนานวัตกรรมและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าเกษตร โดยเฉพาะ พืชสมุนไพรที่มีศักยภาพ และขับเคลื่อนกิจกรรมส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” หน่วยงานร่วมบูรณาการ โครงการจัดท าแผนพัฒนา เกษตรกรรมต าบลสามหมื่น
๗ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมลงพื้นที่ ภายใต้กิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” น าร่องในพื้นที่หมู่ที่ 5 บ้านต้นผึ้ง ต าบลสามหมื่น เพื่อเป็นแหล่งพัฒนาองค์ความรู้และขยายผล ในพัฒนาการผลิต การแปรรูป การตลาด รวมไปถึงเทคโนโลยีนวัตกรรมที่เกี่ยวข้อง การบริหารจัดการสินค้าเกษตร
๘ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ประกอบไปด้วยชุดดินที่ 1 , 18 , 29 , 31 , 48, 55 , 62 ที่มา : กรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
๙ ชุดดิน : บ้านหมี่ (Bm) ชุดดินบ้านโภชน์ (Bpo) ชุดดินบุรีรัมย์ (Br) ชุดดินช่องแค (Ck) ชุดดินโคกกระเทียม (Kk) และชุดดิน วัฒนา (Wa) ลักษณะเด่น : กลุ่มดินเหนียวสีด าลึกมาก มีรอยแตกระแหงกว้างและลึก ปฏิกิริยาดินเป็นกรดเล็กน้อยถึงเป็นด่างเล็กน้อย การระบายน้ าเลวถึงค่อนข้างเลว ปัญหา : ดินเหนียวจัด โครงสร้างแน่นทึบ ดินแห้งแข็ง แตกระแหง กว้างและลึก ดินเปียกเหนียวมาก ท าให้การไถพรวนยาก บางพื้นที่อาจขาดแคลนน้ า และน้ าท่วมขังในฤดู ฝน ท าความเสียหายกับพืชที่ไม่ชอบน้ า แนวทางการจัดการ : ปลูกข้าว ไถพรวนเมื่อดินมีความชื้นเหมาะสม ไถกลบตอซัง ปล่อยทิ้งไว้ 3-4 สัปดาห์ หรือไถ กลบพืชปุ๋ยสด (หว่านโสนอัฟริกันหรือโสนอินเดีย 4-6 กิโลกรัม/ไร่ ไถกลบเมื่ออายุ 50-70 วัน ปล่อยทิ้ง ไว้ 1 -2 สัปดาห์) ร่วมกับปุ๋ยเคมีสูตร 16-20-0 หรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า ใส่ปุ๋ยแต่งหน้าหลังปักด า 35-40 วัน พัฒนาแหล่งน้ าไว้ใช้ในช่วงที่ข้าวขาดน้ าหรือท านาครั้งที่ 2 หรือใช้ปลูกพืชไร่หรือพืชผักหลังเก็บเกี่ยวข้าว ไถกลบตอซังและท าร่องแบบเตี้ย ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 2-3 ตัน/ไร่ ร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ย อินทรีย์น้ า ปลูกพืชผักหรือไม้ผล ยกร่องกว้าง 6-8 เมตร คูน้ ากว้าง 1.0-1.5 เมตร ลึก 0.5-1.0 เมตร มี คันดินอัดแน่นล้อมรอบ ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 2-3 ตัน/ไร่ ร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์ น้ า หรือขุดหลุมปลูกขนาด 50x50x50 ซม. ปรับปรุงหลุมปลูกด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 20-35 กิโลกรัม/หลุม ในช่วงเจริญเติบโต ก่อนเก็บผลผลิตและภายหลังเก็บผลผลิต ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับ ปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ าตามชนิดพืชที่ปลูก พัฒนาแหล่งน้ าและจัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก . กลุ่มชุดดินในพื้นที่ลุ่ม กลุ่มชุดดินที่ 1
๑๐ ชุดดิน : ชุดดินชลบุรี (Cb) ชุดดินไชยา (Cya) ชุดดินโคกส าโรง (Ksr) และ ชุดดินเขาย้อย (Kyo) ลักษณะเด่น : กลุ่มดินร่วนละเอียดลึกมากที่เกิดจากตะกอนล าน้ า ปฏิกิริยา ดินกลางหรือเป็นด่าง การระบายน้ าเลวถึงค่อนข้างเลว ความ อุดมสมบูรณ์ต่ าถึงปานกลาง ปัญหา : ความอุดมสมบูรณ์ต่ า บางพื้นที่ขาดแคลนน้ านาน และน้ า ท่วมขังในฤดูฝน ท าความเสียหายกับพืชที่ไม่ชอบน้ า แนวทางการจัดการ : ปลูกข้าว ไถกลบตอซัง ปล่อยทิ้งไว้ 3-4 สัปดาห์ หรือไถกลบพืชปุ๋ยสด (หว่านโสนอัฟริกัน หรือ โสนอินเดีย 4-6 กิโลกรัม/ไร่ ไถกลบเมื่ออายุ 50-70 วัน ปล่อยไว้ 1-2 สัปดาห์) ร่วมกับการใช้ปุ๋ย อินทรีย์น้ าหรือปุ๋ยเคมีสูตร 16-16-8 ใส่ปุ๋ยแต่งหน้าหลังปักด า 35-45 วัน พัฒนาแหล่งน้ าไว้ใช้ในช่วงที่ ข้าวขาดน้ าหรือใช้ท านาครั้งที่ 2 หรือปลูกพืชไร่ พืชผักหรือพืชตระกูลถั่วหลังเก็บเกี่ยวข้าว โดยท าร่อง แบบเตี้ย ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 2-3 ตัน/ไร่ ร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า ปลูกพืชไร่ พืชผักหรือไม้ผล ยกร่องกว้าง 6-8 เมตร คูน้ ากว้าง 1.0-1.5 เมตร ลึก 0.5-1.0 เมตร และมีคันดินอัดแน่นล้อมรอบ เพื่อป้องกันน้ าท่วมขัง ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 2-3 ตัน/ ไร่ ร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า หรือขุดหลุมปลูกขนาด 50x50x50 ซม. ปรับปรุงหลุมปลูกด้วยปุ๋ย หมักหรือปุ๋ยคอก 20-35 กิโลกรัม/หลุม ในช่วงเจริญเติบโต ก่อนเก็บผลผลิตและภายหลังเก็บผลผลิต มี การใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า พัฒนาแหล่งน้ าและจัดระบบการให้น้ าใน แปลงปลูก กลุ่มชุดดินในพื้นที่ลุ่ม กลุ่มชุดดินที่ 18
๑๑ กลุ่มชุดดินในพื้นที่ดอน เขตดินแห้ง กลุ่มชุดดินที่ 29 ชุดดิน : ชุดดินบ้านจ้อง (Bg) ชุดดินเชียงของ (Cg) ชุดดินโชคชัย (Ci) ชุดดินแม่แตง (Mt)ชุดดินหนองมด (Nm) ชุดดินปาก ช่อง (Pc) และชุดดินสูงเนิน (Sn) ลักษณะเด่น : กลุ่มดินเหนียวลึกถึงลึกมากที่เกิดจากวัตถุต้นก าเนิดดินเนื้อ ละเอียดปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัด การระบายน้ าดีถึงดีปาน กลางความอุดมสมบูรณ์ต่ า ปัญหา : ความอุดมสมบูรณ์ต่ า ขาดแคลนน้ า และเกิดการชะล้าง พังทลายสูญเสียหน้าดินในพื้นที่ลาดชัน บางพื้นที่ดินเป็นกรดจัดมาก แนวทางการจัดการ : ปลูกพืชไร่หรือพืชผัก เลือกพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบ ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 1-2 ตัน/ไร่ หรือไถกลบพืชปุ๋ยสด (หว่านเมล็ดถั่วพร้า 8-10 กิโลกรัม/ไร่ เมล็ดถั่วพุ่ม 6-8 กิโลกรัม/ไร่ หรือ ปอเทือง 4-6 กิโลกรัม/ไร่ ไถกลบระยะออกดอก ปล่อยไว้ 1-2 สัปดาห์) ร่วมกับการใช้ปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ย อินทรีย์น้ า มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น ไถพรวนและปลูกพืชตามแนวระดับ มีวัสดุคลุมดิน ปลูกพืช หมุนเวียน หรือปลูกพืชสลับเป็นแถบ พัฒนาแหล่งน้ าและจัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก พื้นที่ที่เป็นกรด จัดมาก ควรใช้วัสดุปูน 200-300 กิโลกรัม/ไร่ ปลูกไม้ผล ขุดหลุมปลูกขนาด 50x50x50 ซม. ปรับปรุงหลุมปลูกด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 15- 25 กิโลกรัม/หลุม มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น ท าคันดิน ท าขั้นบันได ปลูกพืชคลุมดิน มีวัสดุคลุมดิน ปลูกพืชแซม ท าแนวรั้วหรือฐานหญ้าแฝกเฉพาะต้น ในช่วงเจริญเติบโต ก่อนเก็บผลผลิตและหลังเก็บ ผลผลิต ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ าตามชนิดพืชที่ปลูก พัฒนาแหล่งน้ าและ จัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก พื้นที่ที่เป็นกรดจัดมาก ควรใช้วัสดุปูน 0.5-1.0 กิโลกรัม/หลุม
๑๒ กลุ่มชุดดินในพื้นที่ดอน เขตดินแห้ง กลุ่มชุดดินที่ 31 ชุดดิน : ชุดดินเชียงคาน (Ch) ชุดดินกบินทร์บุรี (Kb) ชุดดินโป่งตอง(Po) และชุดดินสุรินทร์ (Su) ลักษณะเด่น : กลุ่มดินตื้นถึงก้อนกรวด หรือเศษหินปนลูกรังหนามาก ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดมาก การระบายน้ าดี ความอุดม สมบูรณ์ต่ า ปัญหา : ดินตื้นถึงชั้นก้อนกรวดหรือเศษหินปนลูกรังหนามาก ความ อุดมสมบูรณ์ต่ า ขาดแคลนน้ า เกิดการชะล้างพังทลายสูญเสีย หน้าดินในพื้นที่ที่มีความลาดชัน และบางพื้นที่มีก้อนกรวด หรือเศษหินกระจัดกระจายอยู่ที่ผิวดิน แนวทางการจัดการ : พื้นที่ดินตื้นมากหรือมีก้อนกรวดหรือลูกรังบริเวณหน้าดินมาก ไม่ควรน ามาใช้ประโยชน์ ปล่อยไว้ ให้เป็นป่า พื้นที่เลี้ยงสัตว์หรือปลูกไม้ใช้สอยโตเร็ว ปลูกพืชไร่หรือพืชผัก เลือกพื้นที่ที่มีหน้าดินหนาและมีสภาพพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบ จัดระบบการ ปลูกพืชหมุนเวียนตลอดทั้งปีและปลูกพืชบ ารุงดินร่วมอยู่ด้วย ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 3-4 ตัน/ไร่ หรือไถกลบพืชปุ๋ยสด (หว่านเมล็ดถั่วพร้า 10-12 กิโลกรัม/ไร่ เมล็ดถั่วพุ่ม 8-10 กิโลกรัม/ไร่ หรือปอเทือง 6-8 กิโลกรัม/ไร่ ไถกลบระยะออกดอก ปล่อยไว้ 1-2 สัปดาห์) ร่วมกับการใช้ปุ๋ยเคมีหรือ ปุ๋ยอินทรีย์น้ า มีมาตรการอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น การไถพรวนตามแนวระดับ มีวัสดุคลุมดิน ท าแนวรั้ว หรือท าฐานหญ้าแฝกเฉพาะต้น พัฒนาแหล่งน้ าและจัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก ปลูกไม้ผล ขุดหลุมปลูกขนาด 75x75x75 ซม. ปรับปรุงหลุมปลูกด้วยหน้าดินร่วมกับปุ๋ยหมัก หรือปุ๋ยคอก 25-50 กิโลกรัม/หลุม มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น การสร้างคันดิน ท าขั้นบันได ปลูกพืช คลุมดิน ท าแนวรั้วหรือท าฐานหญ้าแฝกเฉพาะต้น ในช่วงเจริญเติบโต ก่อนเก็บผลผลิตและภายหลังเก็บ ผลผลิต ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า ตามชนิดพืชที่ปลูก พัฒนาแหล่งน้ าและ จัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก
๑๓ กลุ่มชุดดินในพื้นที่ดอน เขตดินแห้ง กลุ่มชุดดินที่ 48 ชุดดิน : ชุดดินแม่ริม (Mr) ชุดดินน้ าชุน (Ncu) ชุดดินพะเยา (Pao) และชุดดินท่ายาง (Ty) ลักษณะเด่น : กลุ่มดินตื้นถึงก้อนหินหรือเศษหิน และอาจพบชั้นหินพื้น ภายในความลึก 150 ซม. จากผิวดิน ปฏิกิริยาดินเป็นกรดถึง เป็นกลาง การระบายน้ าดีความอุดมสมบูรณ์ต่ า ปัญหา : ดินตื้นถึงชั้นก้อนกรวดหรือลูกรังหนามาก ความอุดมสมบูรณ์ ต่ า ขาดแคลนน้ า และเกิดการชะล้างพังทลายสูญเสียหน้าดิน ในพื้นที่ที่มีความลาดชัน แนวทางการจัดการ : พื้นที่ดินตื้นมากหรือมีก้อนกรวดหรือลูกรังบริเวณหน้าดินมาก ไม่ควรน ามาใช้ประโยชน์ ปล่อยไว้ ให้เป็นป่า พื้นที่เลี้ยงสัตว์หรือปลูกไม้ใช้สอยโตเร็ว ปลูกพืชไร่หรือพืชผัก เลือกพื้นที่ที่มีหน้าดินหนาและมีสภาพพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบ จัดระบบการ ปลูกพืชให้หมุนเวียนตลอดทั้งปีและปลูกพืชบ ารุงดินร่วมอยู่ด้วย ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 3- 4 ตัน/ไร่ หรือไถกลบพืชปุ๋ยสด (หว่านเมล็ดถั่วพร้า 10-12 กิโลกรัม/ไร่ เมล็ดถั่วพุ่ม 8-10 กิโลกรัม/ไร่ หรือปอเทือง 6-8 กิโลกรัม/ไร่ ไถกลบระยะออกดอก ปล่อยไว้ 1-2 สัปดาห์) ร่วมกับการใช้ปุ๋ยเคมีหรือ ปุ๋ยอินทรีย์น้ า ไถพรวนและปลูกพืชตามแนวระดับ มีวัสดุคลุมดิน หรือท าแนวรั้วหญ้าแฝก พัฒนาแหล่งน้ า และจัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก ปลูกไม้ผล ขุดหลุมปลูกขนาด 75x75x75 ซม. ปรับปรุงหลุมปลูกด้วยหน้าดินร่วมกับปุ๋ยหมัก หรือปุ๋ยคอก 25-50 กิโลกรัม/หลุม มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น การสร้างคันดิน ท าขั้นบันได ท าฐาน ปลูกเฉพาะต้น ปลูกพืชคลุมดิน ท าแนวรั้วหรือท าฐานเฉพาะต้นหญ้าแฝก ในช่วงเจริญเติบโต ก่อนเก็บ ผลผลิตและภายหลังเก็บผลผลิต ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า ตามชนิดพืชที่ ปลูก พัฒนาแหล่งน้ าและจัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก
๑๔ กลุ่มชุดดินในพื้นที่ดอน เขตดินแห้ง กลุ่มชุดดินที่ 55 ชุดดิน : ชุดดินจัตุรัส (Ct) และชุดดินวังสะพุง (Ws) ลักษณะเด่น : กลุ่มดินลึกปานกลางถึงชั้นหินพื้น เศษหิน ก้อนหินหรือลูกรัง ปฏิกิริยาดินเป็นกลางหรือเป็นด่าง การระบายน้ าดีถึงดีปาน กลาง ความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ปัญหา : ดินลึกปานกลางถึงชั้นหินพื้น เศษหิน ก้อนกรวดหรือลูกรัง ขาดแคลนน้ าและเกิดการชะล้างพังทลายสูญเสียหน้าดินในพื้นที่ลาดชัน แนวทางการจัดการ : ปลูกพืชไร่หรือพืชผัก เลือกพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบ จัดระบบการปลูกพืชให้หมุนเวียนตลอดทั้งปี ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 2-3 ตัน/ไร่ หรือไถกลบพืชปุ๋ยสด (หว่านเมล็ดถั่วพร้า 8-10 กิโลกรัม/ไร่ เมล็ดถั่วพุ่ม 6-8 กิโลกรัม/ไร่ หรือปอเทือง 4-6 กิโลกรัม/ไร่ ไถกลบระยะออกดอก ปล่อยไว้ 1-2 สัปดาห์) ร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า ไถพรวนและปลูกพืชตามแนวระดับ มีวัสดุคลุมดิน ปลูก พืชหมุนเวียน ปลูกพืชสลับเป็นแถบ หรือท าแนวรั้วหญ้าแฝก พัฒนาแหล่งน้ าและจัดระบบการให้น้ าใน แปลงปลูก ปลูกไม้ผล ขุดหลุมปลูกขนาด 50x50x50 ซม. ปรับปรุงหลุมปลูกด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 20- 35 กิโลกรัม/หลุม มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น ปลูกพืชคลุมดิน มีวัสดุคลุมดิน ปลูกพืชแซม สร้างคัน ดิน ขั้นบันได ท าแนวรั้วหรือท าฐานหญ้าแฝกเฉพาะต้น ในช่วงเจริญเติบโต ก่อนเก็บผลผลิตและภายหลัง เก็บผลผลิต ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์น้ า ตามชนิดพืชที่ปลูก พัฒนาแหล่งน้ า และจัดระบบการให้น้ าในแปลงปลูก
๑๕ กลุ่มชุดดินในพื้นที่ดอน เขตดินชื้น กลุ่มชุดดินที่ 62 ชุดดิน : พื้นที่ลาดชันเชิงซ้อน (SC : slope complex) ลักษณะเด่น : พื้นที่ลาดชันเชิงซ้อนที่มีความลาดชันมากกว่า 35 เปอร์เซ็นต์ พื้นที่บริเวณนี้ยังไม่มีการศึกษา ส ารวจและจ าแนกดิน เนื่องจากสภาพพื้นที่มีความลาดชันสูง ซึ่งถือว่ายากต่อการ จัดการดูแลรักษาส าหรับการเกษตร ปัญหา : มีความลาดชันสูงมาก ในพื้นที่ท าการเกษตรจะเกิดการชะล้างพังทลาย สูญเสียหน้าดินอย่างรุนแรง ขาดแคลนน้ าและบางพื้นที่อาจพบชั้นหิน พื้นหรือเศษหินกระจัดกระจายอยู่บริเวณหน้าดิน แนวทางการจัดการ : ควรปล่อยไว้ให้เป็นป่าตามธรรมชาติ เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า แหล่งต้นน้ าล าธาร ในกรณีที่จ าเป็นต้อง น ามาใช้ประโยชน์ทางการเกษตร จ าเป็นต้องมีการศึกษาดินก่อน เพื่อให้ทราบถึงความเหมาะสมของดิน ส าหรับการปลูกพืช โดยมีการใช้ประโยชน์ที่ดินในเชิงอนุรักษ์หรือวนเกษตร ในบริเวณพื้นที่ที่เป็นดินลึก และสามารถพัฒนาแหล่งน้ าได้ มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ า เช่น ปลูกพืชคลุมดิน ท าแนวรั้วหญ้าแฝกและ ขุดหลุมปลูกเฉพาะต้น โดยไม่มีการท าลายไม้พื้นล่าง ส าหรับในพื้นที่ที่ไม่มีศักยภาพทางการเกษตร ควร รักษาไว้ให้เป็นสวนป่า สร้างสวนป่าหรือใช้ปลูกไม้ใช้สอยโตเร็ว
๑๖ ข้อเสนอโครงการเพื่อแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาตามความต้องการของเกษตรกร ที่ได้รับจากการจัดท าแผนพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมในระดับต าบล ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ------------------------------------------------------------ ชื่อโครงการ : ส่งเสริมการปลูกสมุนไพรสร้างรายได้ช่วงนอกฤดูการเก็บเกี่ยว ให้เกษตรกรป่าต้นน้ าอย่าง ยั่งยืน ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก (1) หลักการและเหตุผล (1.1) ที่มา : (ระบุ เช่น มติ ครม. นโยบายรัฐบาล แผนพัฒนาจังหวัด หรืออื่นๆ) 1. โครงการสร้างป่า สร้างรายได้ ตามพระราชด าริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี 2. ยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๖๑–๒๕๘๐) ยุทธศาสตร์ที่ 4 ด้านการสร้างโอกาสความเสมอภาคและเท่าเทียมกันทางสังคม ยุทธศาสตร์ที่ 5 ด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม 3. แผนปฏิรูปประเทศ ๑๑ ด้าน ด้านที่ 5 ด้านเศรษฐกิจ ด้านที่ 6 ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 4. (ร่าง) แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 หมุดหมายที่ 1 ไทยเป็นประเทศชั้นน าด้านสินค้าเกษตรและเกษตรแปรรูปมูลค่าสูง หมุดหมายที่ 4 ไทยเป็นศูนย์กลางทางการแพทย์และสุขภาพมูลค่าสูง หมุดหมายที่ 10 ไทยมีเศรษฐกิจหมุนเวียนและสังคมคาร์บอนต่ า หมุดหมายที่ 11 ไทยสามารถลดความเสี่ยงและผลกระทบจากภัยธรรมชาติและการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 5. แผนพัฒนากลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนล่าง 1 (พ.ศ. 2566 – 2570) ประเด็นการพัฒนาที่ 3 การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้า เกษตรด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี ประเด็นการพัฒนาที่ 5 การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน 6. แผนพัฒนาจังหวัดตาก (พ.ศ. 2566-2570) ยุทธศาสตร์ที่ 1 การพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน และแกไขปญหาความยากจน ยุทธศาสตร์ที่ 2 การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอม ยุทธศาสตร์ที่ 3 การพัฒนาผลิตภาพทางการเกษตร 7. แผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2566-2570) องค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น ยุทธศาสตร์ที่ 2 ด้านเกษตรและการท่องเที่ยว ยุทธศาสตร์ที่ 3 ด้านอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
๑๗ 8. แผนพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมระดับต าบล ต าบลสามหมื่น พ.ศ. 2566-2570 ยุทธศาสตร์ที่ ๑ : คุ้มครองสิทธิเกษตรกรให้มีสิทธิในที่ดินเพื่อประกอบอาชีพเกษตรกรรม ของตนเอง กลยุทธ์ที่ ๓ : สนับสนุนแนวทางสร้างป่าสร้างรายไต้ ในการบริหารจัดการพื้นที่ป่าไม้และ ป่าชุมชนชุมชน ยุทธศาสตร์ที่ ๓ : พัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ การผลิต การแปรรูป และการตลาด สินค้าเกษตร (1.2) สรุปสาระส าคัญ สภาพปัญหา/ความต้องการ พื้นที่ป่าต้นน้ าเป็นพื้นที่ซึ่งมีความส าคัญในการดูดซับน้ าฝน เก็บรักษาความชุ่มชื้นและชะลอ การไหลของน้ า การบุกรุกพื้นที่ป่าต้นน้ าเพื่อเปลี่ยนแปลงสภาพป่าไปเป็นพื้นที่เกษตรกรรมและชุมชน ท าให้ ความอุดมสมบูรณ์ของป่าต้นน้ าลดลงจนถึงมีสภาพเสื่อมโทรม ท าให้เกิดปัญหาน้ าท่วมฉับพลัน น้ าป่าไหลหลาก และปัญหาดินโคลนถล่มในพื้นที่ต้นน้ า ส่วนพื้นที่กลางน้ าและพื้นที่ท้ายน้ าเกิดปัญหาอุทกภัย การขาดแคลนน้ า การชะล้างพังทลายของดินในพื้นที่เกษตรและพื้นที่ลาดชันท าให้ความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลง โครงสร้างของ ดินถูกท าลาย ความสามารถในการอุ้มน้ าของดินลดลง และตะกอนน้ าท าให้สภาพล าน้ า อ่างเก็บน้ าตื้นเขินจาก ข้อมูลของกรมป่าไม้ในปี ๒๕๖๐ มีพื้นที่ป่าไม้ทั้งประเทศจ านวน ๑๐๒ ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ ๓๑.๕๘ ของพื้นที่ ประเทศ (ประเทศไทยมีพื้นที่ ทั้งหมด ๓๒๓ ล้านไร่) ซึ่งยุทธศาสตร์ชาติ๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๖๑-๒๕๘๐) ได้ก าหนด เป้าหมายในการฟื้นฟูป่าต้นน้ าที่เสื่อมโทรม เพื่อให้ได้พื้นที่ป่า ร้อยละ ๔๐ ของประเทศ หรือประมาณ ๑๒๘ ล้าน ไร่ โดยการปลูกป่าในพื้นที่ป่าต้นน้ าที่เสื่อมโทรมการสร้างฝายชะลอน้ า การป้องกันและลดการชะล้างการ พังทลายของดิน การปลูกหญ้าแฝกโดยก าหนดเป้าหมายฟื้นฟูพื้นที่ป่าต้นน้ า ๓.๕๒ ล้านไร่ และพื้นที่ด าเนินการ เพื่อป้องกันการสูญเสียหน้าดิน และลดการกัดเซาะในพื้นที่ต้นน้ า ๒๑.๔๕ ล้านไร่ รวมทั้งการเข้มงวดในการ ปราบปรามและป้องกันการบุกรุกท าลายป่า สร้างป่า สร้างรายได้ เป็นโครงการตามพระราชด าริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรม ราชกุมารีเพื่อฟื้นฟูป่าต้นน้ าล าธารที่ถูกท าลาย โดยด าเนินการไปพร้อมกันทั้งด้านสร้างจิตส านึกด้วยกระบวนการ ศึกษาแก่ประชาชนให้ร่วมฟื้นฟูป่า เป็นผู้รักษาป่า และอยู่กับป่าอย่างกลมกลืนแบบมีส่วนร่วมรวมทั้งการพัฒนา คุณภาพชีวิตให้แก่ประชาชนตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก มีพื้นที่ทั้งหมด 417.20 ตารางกิโลเมตร ลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงประมาณร้อยละ 80 และความชื่นต่างระดับกันท าให้มีสภาพป่าที่แตกต่างกัน หลายประเภท เช่น ป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรังและมีที่ราบส าหรับท า การเกษตรเล็กน้อย แต่การเกษตรกลับเป็นรายได้หลักของเกษตรกร โดยมีมีพืชเศรษฐกิจที่ส าคัญ ได้แก่ข้าวโพด เลี้ยงสัตว์ ข้าวนาปี มันส าปะหลัง ไม้ผลและพืชผัก ในส่วนไม้ยืนต้นที่ถือเป็นความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรดิน อยู่ในระดับปานกลางถึงต่ า มีการใช้สารเคมีหรือสารอันตรายในภาคการเกษตร ส่งผลกระทบให้มีการปนเปื้อน ของดิน พื้นที่ที่เป็นเนินสูงหรือภูเขาที่มีความลาดชันมาก เมื่อเกิดฝนตกหนักมากมีความเสี่ยงต่อการเกิดแผ่นดิน ถล่ม สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ได้มีการด าเนินกิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปร รูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ภายใต้โครงการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล “สามหมื่นโมเดล” ภายใต้โครงการจัดท าแผนพัฒนาเกษตรกรรมระดับต าบล ร่วมกับมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์ กลุ่มเกษตรสร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า โดยเป็นการส่งเสริมพืชสมุนไพร 3 ชนิด ได้แก่ ฟ้าทะลายโจร พริกกะเหรี่ยง และขมิ้นชัน ซึ่งมีการ สุ่มตรวจดินและน้ า กระจาย 6 จุด ในพื้นที่ต าบลสามหมื่น พบว่าไม่มีสารตกค้าง และมีอินทรียวัตถุที่สูง เหมาะสมกับการปลูกพืชสมุนไพรอินทรีย์ อีกทั้งมีการส่งมอบรถแปรรูปสมุนไพรจากมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์
๑๘ ให้กับโรงพยาบาลบ้านตาก เพื่อให้บริการประชาชนที่มีผลผลิตสมุนไพรในพื้นที่ห่างไกล โดยมุ่งหวังให้เกิดการ อนุรักษ์ป่าต้นน้ าอย่างยั่งยืน โดยเป็นกิจกรรมที่มีการประสานงานในด้านการตลาดรับซื้อทั้งภาครัฐและเอกชน สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ได้ศึกษาและถอดองค์ความรู้จากกิจกรรม “สามหมื่นโมเดล” พบว่า ในพื้นที่ต าบลสามหมื่น อ าเภอพบพระ จังหวัดตาก ที่มีต้นทุนด้านความอุดมสมบูรณ์ของดินและน้ าในพื้นที่ สภาพอากาศที่เหมาะสมกับพืชสมุนไพรประเภทหัวหรือเหง้า หรือพืชพื้นถิ่นอย่างพริกกะเหรี่ยง ดังนั้น เพื่อเป็น การต่อยอดขยายผลการสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร จึงได้จัดข้อเสนอ “โครงการส่งเสริมการปลูกสมุนไพรสร้าง รายได้ให้เกษตรกรป่าต้นน้ าอย่างยั่งยืน ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก” อีกทั้งเป็นการน้อมน า แนวทางโครงการตามพระราชด าริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีโดยการสนับสนุนและสร้าง ความเข้าใจในการสร้างรายได้ โดยยังคงสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศป่าไม้ไว้ ด้วยการปลูกพืชสมุนไพรแบบ ผสมผสาน ซึ่งถือเป็นพืชป่า ระดับไม้เรือนยอดชั้นผิวดิน ตามโครงการสร้างป่า สร้างรายได้ และด าเนินการแปร รูปด้วยรถแปรรูปสมุนไพร ก่อนจ าหน่ายให้กับตลาด เพื่อให้เกิดรายได้และการดูและรักษาป่าต้นน้ าอย่างยั่งยืน ความเร่งด่วน ระดับปลานกลาง เนื่องจากเป็นโครงการในลักษณะการส่งเสริมการสร้างรายได้และ พัฒนาให้เกิดอาชีพ จึงต้องมีการติดตามประเมินผลการขับเคลื่อนในพื้นที่ต่อเนื่องหลังสิ้นสุดโครงการ และการติดตามประเมินความสมบูรณ์ของป่าไม้ในระยะยาว (2) ข้อมูลทั่วไปของโครงการ (2.1) วัตถุประสงค์ของโครงการ 1. ส่งเสริมการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ าให้เกิดความสมดุลของระบบนิเวศ 2. เพื่อให้เกษตรกรเกิดรายได้จากการจ าหน่ายพืชสมุนไพรอินทรีย์ 3. เพื่อให้เกิดเครือข่ายผู้ปลูกสมุนไพร ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก (2.2) สถานภาพโครงการ โครงการเดิม โครงการใหม่ (2.3) ประเภทของโครงการ พัฒนา ด าเนินการปกติ (2.4) ระยะเวลาด าเนินโครงการ 1 ปี เริ่มต้นเดือน ตุลาคม พ.ศ. 2566 สินสุดเดือน กันยายน พ.ศ. 2567 (2.5) สถานที่ด าเนินโครงการ (ระบุพื้นที่ด าเนินการ เช่น อ าเภอ ต าบล หมู่บ้าน เป็นต้น) ในพื้นที่ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก (3) กลุ่มเป้าหมายและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (3.1) กลุ่มเป้าหมาย เกษตรกรในพื้นที่ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก จ านวน 40 คน (4) เป้าหมาย ผลลัพธ์ และผลกระทบโครงการ (4.1) เป้าหมายโครงการ สร้างความรู้ และโอกาสในการผลิตพืชสมุนไพรเพื่อเป็นรายได้ ในพื้นที่ป่าต้นน้ าอย่าง เหมาะสม ให้กับแปลงต้นแบบทั้ง 40 คน (4.2) ผลผลิต เกิดเครือข่ายเกษตรกรปลูกพืชสมุนไพร จ านวน 40 คน โดยได้รับการถ่ายทอดการ ขยายพันธุ์และเก็บเกี่ยวพืชสมุนไพรอย่างเหมาะสมกับความต้องการของตลาด
๑๙ (4.3) ผลลัพธ์ เกษตรกรสร้างรายได้เสริมจากการจ าหน่ายสมุนไพร ร้อยละ 80 ของกลุ่มเป้าหมาย (4.4) ผลกระทบ เชิงบวก : เกิดการอนุรักษ์ป่าต้นน้ า โดยคนในชุมชนควบคู่กับการสร้างรายได้เสริมจาก การปลูกพืชสมุนไพรอินทรีย์แบบผสมผสาน เกิดรายได้เสริมพร้อมกับปรับเปลี่ยนแนวคิดการท าเกษตร เชิงเดี่ยวบนพื้นที่ป่าต้นน้ า เชิงลบ : ไม่มี (5) แนวทางการด าเนินงาน (แสดงรายละเอียดกิจกรรมที่จะท าภายใต้โครงการที่จังหวัด/กลุ่มจังหวัด เสนอขอ และท า เครื่องหมาย ลงในช่องระยะเวลาที่จะเริ่มด าเนินงานของแต่ละกิจกรรมส าคัญด้วย) กิจกรรม ระยะเวลาที่จะเริ่มด าเนินการ ต.ค.-ธ.ค. 66 ม.ค.-มี.ค. 67 เม.ย.-มิ.ย. 67 ก.ค.-ก.ย. 67 1. อบรมความรู้ในการปลูกและ ขยายพันธุ์พืชสมุนไพรเพื่อการวาง แผนการผลิต 2. แลกเปลี่ยนความรู้และถ่ายทอด ประสบการณ์การผลิตและจ าหน่าย ผลิตภัณฑ์สมุนไพร โดยเกษตรกร ในกิจกรรม สามหมื่นโมเดล 3. ตรวจคุณภาพดินและน้ าใน แปลงต้นแบบ 3. วางแผนการผลิตพืชสมุนไพร ของเครือข่ายเกษตรกร 4. ส่งเสริมพื้นที่ต้นแบบรายชนิด พืชสมุนไพร - พริกกะเหรี่ยง - ขมิ้นชัน - กระชายขาว - การชายด า - มะแว้งขม 5. เก็บผลผลิตเพื่อตรวจวัดค่า สารส าคัญ 6. ติดตามประเมินผล (6) วิธีการด าเนินงาน ด าเนินการเอง จ้างเหมา
๒๐ (7) วงเงินของโครงการ วงเงินของโครงการจ าแนกตามงบรายจ่าย (ให้กรอกข้อมูลตามแบบฟอร์มรายละเอียดจ าแนกตาม งบรายจ่าย) (8) ภารกิจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โครงการไม่ใช่ภารกิจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โครงการเป็นภารกิจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (9) ความพร้อมของโครงการ (9.1) พื้นที่ด าเนินโครงการ ด าเนินการได้ทันที หมายถึง ได้ศึกษาความเหมาะสมและก าหนดพื้นที่ด าเนินการ หรือได้รับ อนุญาตตามกฎหมาย และสามารถด าเนินการได้ทันที อยู่ในระหว่างเตรียมการ หมายถึง ได้ศึกษาความเหมาะสมและก าหนดพื้นที่ ด าเนินการแล้ว แต่อยู่ในระหว่างจัดเตรียมพื้นที่หรือก าลังแก้ไขปัญหา / อุปสรรคต่างๆ หรือ เตรียมการขอ อนุญาตตามกฎหมาย อยู่ในระหว่างศึกษาความเหมาะสม และคัดเลือกพื้นที่ด าเนินการ (๑๐.๒) แบบรูปรายการ/ แผนการปฏิบัติงาน มี และสมบูรณ์ (ให้ระบุชื่อหน่วยงานเจ้าของรูปแบบรายการที่ใช้) มีแต่ยังไม่สมบูรณ์ (ให้ระบุชื่อหน่วยงานเจ้าของรูปแบบรายการที่ใช้) ไม่มี (๑๐.๓) ความพร้อมของบุคลากร เครื่องมือ และเทคนิคการด าเนินการ ๑) บุคลากรมีประสบการณ์ ทั้งหมด บางส่วน ไม่มี ประสบการณ์ ๒) เครื่องมือด าเนินการ มี พร้อมด าเนินการได้ทันที มีบางส่วนและต้องจัดหาเพิ่มเติม ไม่มี ต้องจัดหาเพิ่มเติม ๓) เทคนิคในการบริหารจัดการ มีประสบการณ์สูง มีประสบการณ์ป่านกลาง ไม่มีประสบการณ์ (๑๐.๔) ผลกระทบสิ่งแวดล้อม ผ่านคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติแล้ว อยู่ระหว่างการพิจารณาของคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติยังไม่พิจารณา (๑๐.๕) รายงานการศึกษาความเหมาะสม (FS) ไม่ต้องท ารายงานการศึกษา ต้องท ารายงานการศึกษา
๒๑ (1๑) วิธีการบริหารจัดการหรือการดูแลบ ารุงรักษา เมื่อโครงการแล้วเสร็จ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนของ โครงการ (ให้ระบุหน่วยงานให้ชัดเจน): ติดตามการเก็บเกี่ยวผลผลิตของพืชหัว ในช่วง 8 เดือนหลังปลูกพืชสมุนไพรประเภทหัว หรือเหง้า และติดตามกิจกรรมการแปรรูปด้วยรถแปรรูปสมุนไพร บริหารจัดการโดย องค์การบริหารส่วนต าบลสามหมื่น (๑๒) ปัญหา อุปสรรคและข้อจ ากัด : การประสานงานการใช้รถแปรรูป ให้สอดคล้องกับปริมาณการผลิตพืชสมุนไพร
๒๒ สรุปผลการขับเคลื่อน กิจกรรมการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” ****************************************** ความเป็นมา สภาพพื้นที่จังหวัดตากกว่าร้อยละ ๗๐ เป็นพื้นที่ป่าไม้โดยเฉพาะเขตพื้นที่ ๕ อ าเภอ ฝั่งตะวันตก (อ าเภอแม่ระมาด อ าเภอท่าสองยาง อ าเภอแม่สอด อ าเภอพบพระ และอ าเภออุ้มผาง) ซึ่ง ส่งผลต่อการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมเป็นอย่างมาก เกษตรกรในพื้นที่ส่วนใหญ่ยังอาศัยการเพาะปลูกพืช เศรษฐกิจเชิงเดี่ยว เช่น ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และมันส าปะหลัง ในการสร้างรายได้ให้กับครัวเรือน ความ พยายามในการปรับโครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตร ให้เกษตรกรท าการเกษตรในรูปแบบวนเกษตร เกษตรกรรมยั่งยืน รวมไปถึงการผลิตสินค้าเกษตรกรปลอดภัย/เกษตรอินทรีย์ ยังมีข้อจ ากัดหลากหลาย ประการที่ท าให้การส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรรมในรูปแบบดังกล่าวยังไม่สัมฤทธิ์ผล อาทิ การส่งเสริม ปลูกบุกยังมีข้อจ ากัดในการจ าแนกผลผลิตที่เกิดจากการเพาะปลูกของเกษตรกร กับผลผลิตที่มาจากการ เก็บหาของป่า, การรับรองมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) /เกษตรอินทรีย์ มีประเด็น ข้อจ ากัดการรับรองการใช้พื้นที่ในเขตพื้นที่ป่าไม้ เป็นต้น นอกจากนี้ ที่ผ่านมาการส่งเสริมการผลิตสินค้า เกษตรอื่นๆ นอกเหนือจากพืชเศรษฐกิจหลักยังขาดการเชื่อมโยงตลาดรองรับผลผลิตสินค้าเกษตร ปลายทาง ซึ่งเป็นปัจจัยส าคัญในการสร้างความเชื่อมั่นในการปรับเปลี่ยนให้กับเกษตรกร ดังนั้น ในการ ขับเคลื่อนแผนพัฒนาเกษตรกรรมจังหวัดตาก ตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2557 – ปัจจุบัน สภาเกษตรกรจังหวัดตาก จึงได้น้อมน าแนวทางตามพระราชด าริ “สร้างป่าสร้างรายได้” ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรม สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีมาเป็นหลักในการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมควบคู่กับ แนวทาง “ตลาดน าการผลิต และการสร้างเกษตรมูลค่าสูง” โดยจัดท าข้อเสนอการพัฒนาเกษตรกรรม จังหวัดตาก “Herb City” เสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่อ าเภอแม่ระมาด ซึ่งได้ ให้ความส าคัญในการด าเนินการ “สร้างป่าสร้างรายได้” จนเกิดการเชื่อมโยงและสร้างเกษตรกรให้เป็น ผู้ประกอบการ อาทิ หมู่บ้านพะกอยวา (ห้วยกระทิง) ต าบลพระธาตุอ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ได้รับ การคัดเลือกเป็นหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบจากโครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริสมเด็จ พร ะเทพรัตน ร าชสุด าฯ สย ามบ รม ร าชกุม า รี โค รงก า รส ร้ างป่ าส ร้ าง ร ายได้ ซึ่งส่งเส ริม การปลูกและแปรรูปบุก การปลูกพืชในหลุมพอเพียง อาทิ ถั่วมะแฮะ กล้วย ฟักทอง พริก และพืชผักอื่นๆ และมีการจัดจ าหน่ายสินค้าการเกษตรในนาม “กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านพะกอยวา” มีสินค้าและบริการ คือ หน่อไม้ บุก ผลผลิตทางด้านการเกษตร การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จากต้นแบบหมู่บ้านพะกอยวาดังกล่าว ท าให้เกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียงมีความตื่นตัวและขอเข้าร่วม ด าเนินการตามโครงการเพิ่มขึ้น ในต าบลสามหมื่นด้วยเช่นกันได้มีเกษตรกรในต าบลเข้าร่วมอบรม โครงการสร้างป่า สร้างรายได้ตามแผนแม่บท การบริหารจัดการดินน้ า ป่า ตามศาสตร์พระราชา และการ สร้างชุมชนเข้มแข็ง ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงอย่างยั่งยืน ภายใต้แผนงานโครงการสร้างป่าสร้าง รายได้ ตามพระราชด าริซึ่งจัดโดยที่ท าการปกครองอ าเภอแม่ระมาด มีหลักคิด 6 ด้าน ประกอบด้วย การ อนุรักษ์ฟื้นฟูป่าไม้การฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการที่ดินท ากิน การสร้าง รายได้ การพัฒนาคุณภาพ ชีวิตและสร้างชุมชนเข็มแข็ง ทั้งนี้ ตั้งแต่ปีงบประมาณ ๒๕๖0 ราษฎรในพื้นที่
๒๓ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด มีก ารจัดท าแผนงานของชุมชนต ามหลักคิด “การฟื้นฟู ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม” สร้างป่าชุมชน 1,000 ไร่ โดยขอความร่วมมือจากเกษตรกรกัน พื้นที่ไร่ข้าวโพดไว้ครัวเรือนละ 1 - 6 ไร่ และมีการส ารวจเก็บข้อมูลพื้นที่ที่ปลูกข้าวโพดขึ้นทะเบียนไว้เพื่อ เป็นหลักฐาน อีกทั้งกันไว้เพื่อเข้าร่วมโครงการสร้างป่า สร้างรายได้ และให้มีการจัดตั้งกลุ่มด้านการเลี้ยง สัตว์ด้วย เพื่อให้การขับเคลื่อนแนวทางการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรม ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ ระมาด จังหวัดตาก ตามพระราชด าริ “โครงการสร้างป่าสร้างรายได้” เป็นไปอย่างต่อเนื่อง และต่อยอด ไปสู่เป้าหมายในการพัฒนานวัตกรรมและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าเกษตร โดยเฉพาะพืชสมุนไพรที่มี ศักยภาพ สภาเกษตรกรจังหวัดตากร่วมกับมูลนิธิกฤษณาไกรสินธุ์ หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ประกอบด้วยจังหวัดตาก, โรงพยาบาลบ้านตาก, บริษัท ทิปโก้ไบโอเทค จ ากัด, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย และบริษัท ไทยวา จ ากัด (มหาชน) ให้การสนับสนุนงบประมาณและ ขับเคลื่อนกิจกรรมส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ “สามหมื่น โมเดล” มีสมาชิกกลุ่มเกษตรสร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า น าร่องปลูกฟ้าทะลายโจรเพื่อแปรรูปเป็น ผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ในพื้นที่หมู่ที่ ๕ บ้านต้นผึ้ง ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก โดย ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. กฤษณา ไกรสินธุ์ประธานมูลนิธิกฤษณา ไกรสินธุ์ได้น านวัตกรรมรถแปรรูป สมุนไพรเคลื่อนที่ ซึ่งประสบความส าเร็จในการแปรรูปขมิ้นชันสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร จากการ ด าเนินงาน “ลังกาสุกะ โมเดล” ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้(ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส) มาปรับ ใช้และออกแบบอุปกรณ์แปรรูปสมุนไพรให้เหมาะสมกับการแปรรูปฟ้าทะลายโจร ซึ่งมีอายุการเก็บเกี่ยว ระยะสั้น 3 – 4 เดือน สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรได้รวดเร็วกว่าขมิ้นชันซึ่งใช้ระยะเวลาเพาะปลูกและ เก็บเกี่ยว รวมกว่า 8 - 9 เดือน นอกจากแปรรูปฟ้าทะลายโจรแล้วรถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ซึ่งน ามาใช้ ยังพื้นที่จังหวัดตาก ได้ออกแบบมาให้รองรับกระบวนการอบแห้งและแปรรูปเป็นพริกป่น เพื่อสร้าง มูลค่าเพิ่มให้กับพริกกะเหรี่ยงซึ่งเป็นพืชอัตลักษณ์ในพื้นที่อีกด้วย ทั้งนี้ ภายใต้การด าเนินงาน “สามหมื่น โมเดล” ได้ค านึงถึงตลาดรองรับผลผลิตแปรรูปจากพืชสมุนไพร โดยเชื่อมโยงแผนกงานผลิตยาแปรรูป จากสมุนไพร โรงพยาบาลบ้านตาก และ บริษัท ทิปโก้ ไบโอเทค จ ากัด ซึ่งเป็นผู้รับซื้อผลผลิตของ เกษตรกร ร่วมวางแผนกระบวนการผลิตตั้งแต่ต้นทาง เพื่อให้สามารถก าหนดปริมาณและคุณภาพผลผลิต ให้ได้ตามความต้องการของตลาด การด าเนินงานที่ผ่านมา เดือนมีนาคม 2565 สภาเกษตรกรจังหวัดตาก ร่วมกับ ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. กฤษณา ไกรสินธุ์ประธานมูลนิธิกฤษณา ไกรสินธุ์, ประธานบริษัท ทิปโก้ ไบโอเทค จ ากัด และตัวแทนบริษัท ไทย วา จ ากัด (มหาชน) ลงส ารวจพื้นที่และกลุ่มเกษตรกรเป้าหมายร่วมด าเนินงานกิจกรรมฯ “สามหมื่น โมเดล”โดยจัดฝึกอบรมถ่ายทอดความรู้การเพาะปลูกพืชสมุนไพรการปรับปรุงบ ารุงดิน ให้กับสมาชิกกลุ่ม เกษตรสร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า หมู่ที่ ๕ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก รวมถึงเก็บตัวอย่าง ดินและน้ าน าส่งตรวจคุณภาพดินและน้ า เพื่อวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักตกค้างในดินและน้ า ในพื้นที่ ด าเนินการแปลงน าร่องปลูกฟ้าทะลายโจร จ านวน 2 แปลง ประกอบด้วย แปลงที่ 1 นายทรงวุฒิ กอปร คุณ และแปลงที่ 2 นายสิทธิพล ตระกูลวนาสุข สร้างความมั่นใจในกระบวนการผลิตที่ปลอดภัย พร้อม เริ่มกระบวนการเพาะเมล็ดพันธุ์ฟ้าทะลายโจรเตรียมส าหรับการเพาะปลูกในแปลงน าร่อง
๒๔ เดือนพฤษภาคม 2565 เมื่อทราบผลการวิเคราะห์ดินและน้ ามีความปลอดภัย ในพื้นที่แปลง น าร่อง 2 แปลง เริ่มด าเนินการเพาะปลูก โดยปลูกต้นกล้าฟ้าทะลายโจรแซมในแปลงปลูกกาแฟ/อโวคา โด และแปลงพืชผักเดิมของเกษตรกร เดือนกรกฎาคม 2565 เก็บเกี่ยวผลผลิตฟ้าทะลายโจรในแปลงน าร่อง ๒ แปลง เข้าสู่ กระบวนการแปรรูปฟ้าทะลายโจรอบแห้งและบดละเอียด โดยในเบื้องต้นใช้เครื่องมืออุปกรณ์แปรรูปพืช สมุนไพรของโรงพยาบาลบ้านตาก น าฟ้าทะลายโจรที่ผ่านกระบวนการแปรรูปวิเคราะห์สารส าคัญ โดย พบว่าฟ้าทะลายโจรที่ปลูกในพื้นที่แปลงน าร่องมีสารส าคัญ ปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์ตามค่าก าหนด มาตรฐานยาสมุนไพรไทย เดือนกันยายน 2565 แปลงน าร่อง ๒ แปลง เริ่มเพาะปลูกฟ้าทะลายโจร รุ่นที่ ๒ เพื่อเตรียม ผลผลิตฟ้าทะลายโจรเข้าทดสอบกับรถสมุนไพรเคลื่อนที่ ในเดือนธันวาคม 2565 และเตรียมการ คัดเลือกแปลงเพาะปลูกฟ้าทะลายโจรเพิ่มเติมให้สอดคล้องกับก าลังการแปรรูปผลผลิตฟ้าทะลายโจรของ รถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่ ซึ่งสามารถรองรับปริมาณผลผลิตฟ้าทะลายโจรสดเข้าสู่กระบวนการแปรรูป อบแห้งได้วันละ 1,000 กิโลกรัม แผนการด าเนินงาน วางแผนการเพาะปลูกฟ้าทะลายโจร พิจารณาก าลังการผลิตที่รถแปรรูปสมุนไพร เคลื่อนที่สามารถรองรับได้ ในปริมาณผลผลิตฟ้าทะลายโจรสด 1,000 กิโลกรัม/วัน ร่วมกับ ปริมาณ ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ฟ้าทะลายโจร (ปลูกแบบอินทรีย์) ขั้นต่ าเท่ากับ 400 กิโลกรัม/ไร่ โดยในระยะเริ่มต้น ก าหนดให้รถแปรรูปสมุนไพรเคลื่อนที่แปรรูปผลผลิตฟ้าทะลายโจรในพื้นที่ต าบลสามหมื่น รวม 5 วัน/ เดือน ต้องการผลผลิตฟ้าทะลายโจรเข้าสู่กระบวนการแปรรูป จ านวน 5,000 กิโลกรัม/เดือน ดังนั้น หาก ต้องการให้มีผลผลิตฟ้าทะลายโจรทุกเดือน ต้องก าหนดปฏิทินการเพาะปลูกให้กับเกษตรกรที่เข้าร่วม กิจกรรม ดังนี้
๒๕
๒๖ *************
๒๗ ภาพกิจกรรมขับเคลื่อน “การส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ” ๑) ประชุมคณะท างานสภาเกษตรกรอ าเภอแม่ระมาด วางแผนการปลูกพืชสมุนไพร ส ารวจพื้นที่ แปลงน าร่องปลูกสมุนไพร และแลกเปลี่ยนข้อมูลพืชสมุนไพรที่มีศักยภาพด้านการตลาด ร่วมกับกลุ่ม เกษตรสร้างสรรค์รักษ์ดินน้ าป่า มูลนิธิกฤษณา ไกรสินธุ์ และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2565 ณ ศูนย์พัฒนาอาชีพบ้านต้นผึ้งหมู่ที่ ๕ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก โดยมี สมาชิกกลุ่มเกษตรกร/คณะท างานสภาเกษตรกรอ าเภอแม่ระมาด/ผู้แทนภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เข้าร่วม ประชุมฯรวม 30 ราย
๒๘ ๒) ฝึกอบรมถ่ายทอดความรู้การปลูกและแปรรูปพืชสมุนไพร (ฟ้าทะลายโจร/มะขามแขก) โดยศาสตราจารย์ ดร. กฤษณา ไกรสินธุ์ ประธานมูลนิธิกฤษณา ไกรสินธุ์ /ตัวแทนบริษัท ทิปโก้ ไบโอเทค จ ากัด, และตัวแทนบริษัท ไทยวา จ ากัด (มหาชน) ให้ความรู้การปรับปรุงบ ารุงดิน กับสมาชิกกลุ่มเกษตร สร้างสรรค์ รักษ์ดินน้ าป่า และตัวแทนสมาชิกสภาเกษตรกรจังหวัดตาก/คณะท างานสภาเกษตรกรอ าเภอ แม่ระมาด และร่วมลงพื้นที่ส ารวจแหล่งน้ าที่ใช้ส าหรับการเพาะปลูกสมุนไพร และเก็บตัวอย่างดินและน้ า น าไปวิเคราะห์หาโลหะหนัก สารปนเปื้อนอื่นๆ และอินทรียวัตถุ และเตรียมแปลงปลูกฟ้าทะลายโจร (ขั้นแรกใช้พื้นที่น าร่อง จ านวน 1 ไร่ เพื่อขยายพันธุ์ฟ้าทะลายโจรและมะขามแขก และเป็นแปลงเก็บ ตัวอย่างผลผลิตน าไปวิเคราะห์สาระส าคัญ) ในวันที่ 2๒ มีนาคม 2565 ณ ศูนย์พัฒนาอาชีพบ้านต้นผึ้ง หมู่ที่ ๕ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก โดยได้รับเกียรติจาก นายสมชัย กิจเจริญรุ่งโรจน์ ผู้ว่าราชการจังหวัดตาก เข้าร่วมกิจกรรมฯ เพื่อรับทราบแนวทางขับเคลื่อนกิจกรรมฯ ตลอดจนให้ ค าแนะน าและให้การสนับสนุนกิจกรรม “การส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรสู่การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อ สุขภาพ” ในครั้งนี้ด้วย มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมฯ รวม 50 ราย
๒๙
๓๐ ๓) หารือแนวทางการเชื่อมโยงกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตพืชสมุนไพรเข้าสู่กระบวนการแปรรูปเป็น ผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพร่วมกับผู้อ านวยการโรงพยาบาลบ้านตาก ในวันที่ 23 มีนาคม 2565 ณ ศูนย์แปร รูปผลิตภัณฑ์พืชสมุนไพร โรงพยาบาลบ้านตาก อ าเภอบ้านตาก จังหวัดตาก
๓๑ ภาพกิจกรรมการสนับสนุนการเพาะกล้าเมล็ดพันธุ์ฟ้าทะลายโจรและมะขามแขก โดยบริษัท ไทยวา จ ากัด (มหาชน) เพื่อสนับสนุนต้นพันธุ์ให้กับกลุ่มเกษตรกร
๓๒ ภาพกิจกรรมกลุ่มเกษตรสร้างสรรค์รักษ์ดินน้ าป่า หมู่ที่ ๕ บ้านต้นผึ้ง ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก น าต้นกล้าฟ้าทะลายโจร ลงแปลงน าร่องเพาะปลูก เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2565 แปลงที่ 1 (พื้นที่ 2 งาน) นายทรงวุฒิกอปรคุณ หมู่ที่ 5 ต.สามหมื่น แปลงปลูกใต้ต้นอโวคาโด /กาแฟ
๓๓ ภาพกิจกรรมกลุ่มเกษตรสร้างสรรค์รักษ์ดินน้ าป่า หมู่ที่ ๕ บ้านต้นผึ้ง ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก น าต้นกล้าฟ้าทะลายโจร ลงแปลงน าร่องเพาะปลูก เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2565 แปลงที่ 2 (พื้นที่ 2 งาน) นายสิทธิพล ตระกูลวนาสุข หมู่ที่ 5 ต.สามหมื่น
๓๔ ภาพกิจกรรมติดตามและขยายผลแปลงน าร่องการปลูกฟ้าทะลายโจร รุ่นที่ 2 วันที่ 22 – 23 ตุลาคม 2565 ณ บ้านต้นผึ้ง หมู่ที่ ๕ ต าบลสามหมื่น อ าเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก
๓๕ ประชุมหารือวางแผนการแปรรูปสมุนไพรร่วมกับโรงพยาบาลบ้านตาก วันที่ 24 ตุลาคม 2565 ณ ห้องประชุมโรงพยาบาลบ้านตาก ประชุมรายงานความคืบหน้าการด าเนินงาน “สามหมื่น โมเดล” วันที่ 25 ตุลาคม 2565 ณ ห้องประชุมทีลอซู ชั้น 4 ศาลากลางจังหวัดตาก
๓๖ โรงพยาบาลบ้านตาก ปรับปรุงเครื่องมืออุปกรณ์แปรรูปสมุนไพร (จังหวัดตาก สนับสนุนงบประมาณ) สถานที่ อุปกรณ์- เครื่องมือ อุปกรณ์ – เครื่องมือ อุปกรณ์ – เครื่องมือ อุปกรณ์ – เครื่องมือ เพิ่มเติม
๓๗ รถแปรรูปสมุนไพร “ฟ้าทะลายโจร”