N&L Mikro S1_Anyflip

PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB iii Jadual Analisis Soalan STPM Mikroekonomi Semester 1 (2017–2023) iv Ulasan Soalan STPM Mikroekonomi Semester 1 (2023) v Konsep-konsep Mikroekonomi yang Penting Mengikut Bab xiv BAB Pengenalan 1 1 BAB Pasaran Barang dan Harga 2 19 BAB Teori Pengeluaran dan Kos Pengeluaran 3 57 BAB Struktur Pasaran, Penentuan Harga dan Output 4 78 BAB Pasaran Faktor dan Agihan 5 108 Kertas Model STPM 133 Jawapan 141 Skim Pentaksiran STPM Ekonomi 188 Kandungan Nota & Lat STPM(Kand).indd 3 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 1 1.1 Definisi Ilmu Ekonomi Kajian mengenai cara-cara manusia menggunakan sumber ekonomi yang terhad untuk memenuhi seberapa banyak kehendak manusia yang tidak terhad. i-THINK Peta Pokok Benda yang diperlukan dalam proses pengeluaran barang dan perkhidmatan. Benda yang diperlukan dan diingini oleh manusia untuk kehidupan dan keselesaan. Sumber ekonomi Kehendak manusia Maksud 1.2 Sumber Ekonomi (Faktor Pengeluaran) Jadual 1.1 Jenis sumber ekonomi (faktor pengeluaran) Sumber ekonomi Maksud Contoh Tanah Benda semula jadi atau anugerah alam yang digunakan dalam proses pengeluaran barang dan perkhidmatan. • Kayu balak • Air hujan Buruh Bentuk tenaga manusia yang diperlukan dan digunakan dalam proses pengeluaran barang dan perkhidmatan. Meliputi tenaga fizikal atau mental atau kedua-duanya. • Buruh tidak mahir • Buruh terlatih • Buruh berkelayakan/profesional Modal Benda ciptaan manusia yang telah diproses dan digunakan semula dalam proses pengeluaran barang lain. • Jentera/mesin • Kilang/loji • Alat kelengkapan Usahawan • Orang yang menggabungkan tanah, buruh dan modal serta merancang proses pengeluaran barangan. • Berperanan sebagai pemimpin, perintis, penyelaras dan pengawal kegiatan pengeluaran. Penggerak utama, melakukan inovasi dan menanggung risiko dalam aktiviti pengeluaran. NOTA Ekspres BAB 1 Pengenalan Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 1 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 Perbezaan antara Buruh dengan Usahawan (a) Usahawan menggabungkan sumber-sumber ekonomi yang lain, iaitu tanah, buruh dan modal bagi mengeluarkan barang dan perkhidmatan. Berupaya membuat keputusan mengenai proses pengeluaran. (b) Buruh hanya merupakan sumber tenaga kerja kepada proses pengeluaran dan tidak berupaya membuat sebarang keputusan. 1 Peranan (a) Usahawan melibatkan diri dalam melakukan inovasi seperti membaiki teknik pengeluaran, reka cipta baharu dan meningkatkan mutu keluaran. Usahawan mempunyai semangat inovasi dan daya kreativiti yang membolehkan pengguna menikmati keluaran baharu dan perkhidmatan yang lebih sempurna. (b) Buruh hanya menjalankan tugas mengikut arahan dan tidak menyumbang kepada inovasi atau reka cipta baharu. 2 Inovasi (a) Usahawan menanggung risiko, iaitu risiko yang tidak boleh diinsuranskan. Contoh: kerugian perniagaan akibat perubahan cita rasa pengguna. (b) Buruh tidak menanggung sebarang risiko kerana buruh tetap menerima upah walaupun firma mengalami kerugian. 3 Tanggungan risiko (a) Usahawan menerima ganjaran dalam bentuk keuntungan. (b) Buruh menerima ganjaran dalam bentuk upah atau gaji. 4 Ganjaran/pendapatan 1.3 Kehendak Manusia Jenis Kehendak Manusia Keperluan dan keinginan manusia terdiri daripada pelbagai jenis barang dan perkhidmatan. Jenis barang Maksud Contoh 1 (a) Barang percuma Barang yang diperoleh tanpa melibatkan kos pengeluaran sebab ia merupakan anugerah alam semula jadi. Maka, penawarannya tidak terhad dan tidak mempunyai harga. • Udara • Sinaran matahari • Air hujan (b) Barang ekonomi Barang yang diperoleh dengan melibatkan kos pengeluaran sebab ia merupakan ciptaan manusia. Maka, penawarannya terhad dan mempunyai harga. • Kereta • Rumah • Baju • Kasut 2 (a) Barang pengguna Barang siap (akhir) yang memberi kepuasan secara langsung kepada pengguna. • Baju • Kereta (b) Barang perantaraan Barang separuh siap yang digunakan sebagai bahan untuk proses pengeluaran barang lain. • Minyak petrol • Tepung (c) Barang pengeluar (barang modal) Barang siap (akhir) yang telah diproses dan digunakan semula untuk proses pengeluaran barang lain. • Jentera/mesin • Alat kelengkapan Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 2 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 Jenis barang Maksud Contoh 3 (a) Barang persendirian Barang yang dikeluarkan oleh pihak swasta berdasarkan prinsip pengecualian, iaitu faedah dinikmati oleh sesiapa yang mampu membayar sahaja. Golongan yang tidak membayar dikecualikan daripada menikmati faedah barang tersebut. • Kereta • Rumah (b) Barang awam Barang yang dikeluarkan oleh pihak awam berdasarkan prinsip tiada pengecualian, iaitu tiada sesiapa dikecualikan daripada menikmati faedah barang tersebut. • Lampu jalan raya • Taman rekreasi • Perkhidmatan polis dan bomba 4 (a) Barang pengganti Barang-barang yang memberi kepuasan yang sama kepada pengguna. • Kopi dan teh • Daging dan ikan (b) Barang penggenap Barang-barang yang mesti digunakan bersamasama untuk memberi kepuasan kepada pengguna. • Petrol dan kereta • Pen dan dakwat 5 (a) Barang biasa (barang normal) Barang yang diperlukan untuk menambah keselesaan hidup manusia. Semakin tinggi pendapatan, semakin tinggi kuantiti diminta. • Pakaian • Kasut (b) Barang mewah (barang prestij) Barang yang diminta oleh golongan berpendapatan tinggi untuk menunjukkan taraf kekayaan atau status manusia. Barang yang mahal dan berkualiti tinggi. Semakin tinggi harga, semakin tinggi kuantiti diminta. • Kereta BMW • Jam tangan Rolex (c) Barang bawahan (barang inferior atau Giffen) Barang yang diminta oleh golongan berpendapatan rendah. Barang yang murah dan berkualiti rendah. Semakin tinggi pendapatan, semakin rendah kuantiti diminta. • Beras hancur (d) Barang mesti (barang perlu) Barang yang diperlukan dalam kehidupan manusia. Kuantiti diminta tetap pada setiap tingkat pendapatan. • Garam • Gula Maksud Sumber Ekonomi Terhad manakala Kehendak Manusia Tidak Terhad 1 Kesemua sumber ekonomi yang digunakan tidak dapat mengeluarkan jumlah barang yang mencukupi untuk memenuhi kehendak manusia. Ini bermakna jumlah barang yang dihasilkan pada sesuatu masa adalah kurang daripada jumlah barang yang dikehendaki oleh manusia. 2 Keadaan ini disebabkan oleh kehendak manusia yang tidak terhad. Kesemua kehendak manusia tidak dapat dipenuhi pada sesuatu masa.Apabila kehendak lama dipenuhi, timbul pula kehendak baharu. Jadi, kehendak manusia adalah berterusan dan tidak dapat dipenuhi kesemuanya pada sesuatu masa akibat sumber ekonomi yang terhad. 3 Oleh itu, wujud keadaan ketidakseimbangan antara sumber ekonomi dengan kehendak manusia. Maka, timbullah masalah berikut: (a) Masalah kekurangan (b) Masalah pilihan (c) Kos lepas Masalah Kekurangan, Pilihan dan Kos Lepas Jumlah barang yang dikeluarkan dengan menggunakan semua sumber ekonomi adalah kurang daripada jumlah barang yang dikehendaki oleh manusia. Sumber ekonomi yang sedia ada hanya dapat menghasilkan sebahagian daripada barang dan perkhidmatan yang dikehendaki oleh manusia. Kekurangan Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 3 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 Oleh sebab semua kehendak manusia tidak dapat dipenuhi pada sesuatu masa akibat sumber ekonomi yang terhad, manusia terpaksa membuat pilihan. Pengguna memilih barang yang dapat memaksimumkan kepuasan. Pilihan Jenis atau jumlah barang yang dilepaskan/dikorbankan apabila pilihan dibuat. Barang kedua terbaik dilepaskan untuk memperoleh barang yang terbaik. Kos lepas 1.4 Keluk Kemungkinan Pengeluaran Definisi, Andaian dan Ciri 1 Keluk yang menunjukkan pelbagai kombinasi output yang maksimum bagi dua jenis barang yang dapat dihasilkan oleh sesebuah ekonomi pada tingkat guna tenaga penuh dan tingkat teknologi tertentu. 2 Digunakan untuk menggambarkan masalah pilihan, kekurangan dan kos lepas. 3 Andaian-andaian adalah seperti berikut: (a) Hanya dua jenis barang yang dikeluarkan. (b) Sumber ekonomi terhad. (c) Semua sumber ekonomi digunakan sepenuhnya, iaitu guna tenaga penuh. (d) Tingkat teknologi tetap. Jadual 1.2 Jadual kemungkinan pengeluaran dan menghitung kos lepas Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit) Kos lepas seunit X (unit Y) A B C D E 0 1 2 3 4 10 9 7 4 0 – 10 – 9 = 1 2 3 4 10 8 6 4 2 0 Barang Y (unit) Barang X 1 2 3 4 5 (unit) A B C D E Rajah 1.1 Keluk kemungkinan pengeluaran Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 4 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 4 Berdasarkan Rajah 1.1, ciri keluk kemungkinan pengeluaran adalah seperti berikut: (a) Bercerun negatif, iaitu mencerun ke bawah dari kiri ke kanan. (b) Melengkung keluar, iaitu berbentuk cembung dari titik asalan. (c) Apabila menambah barang X, jumlah barang Y akan berkurangan akibat sumber ekonomi yang terhad. (d) Apabila menambah seunit barang X, jumlah barang Y yang dilepaskan semakin tinggi, iaitu kos lepas meningkat. Kegunaan Keluk Kemungkinan Pengeluaran Menggambarkan Masalah Kekurangan, Pilihan dan Pengangguran Barang Y Barang X A F 0 G B C D E Rajah 1.2 Masalah kekurangan, pilihan dan pengangguran pada keluk kemungkinan pengeluaran Jadual 1.3 Masalah kekurangan, pilihan dan pengangguran pada keluk kemungkinan pengeluaran Masalah Huraian Kombinasi pengeluaran Kekurangan Jumlah barang yang dihasilkan oleh semua sumber ekonomi adalah kurang daripada jumlah barang yang dikehendaki oleh manusia pada sesuatu masa. Di luar lingkungan atau sebelah kanan keluk kemungkinan pengeluaran. Contohnya, kombinasi G. Pilihan Oleh sebab kesemua kehendak manusia tidak dapat dipenuhi pada sesuatu masa akibat sumber ekonomi yang terhad, pilihan terpaksa dibuat untuk menentukan jenis kehendak atau barang yang harus dipenuhi/dikeluarkan dahulu. Hanya satu kombinasi boleh dipilih. Di sepanjang keluk kemungkinan pengeluaran. Contohnya, kombinasi A, B, C, D atau E. Pengangguran Keadaan apabila sumber ekonomi tidak digunakan sepenuhnya atau guna tenaga penuh tidak tercapai. Maka wujud pembaziran dan ketidakcekapan dalam penggunaan sumber ekonomi. Jumlah barang yang dihasilkan tidak mencapai tingkat maksimum. Di dalam lingkungan atau sebelah kiri keluk kemungkinan pengeluaran. Sesuatu barang masih boleh ditambah tanpa pengurangan barang lain, iaitu tiada kos lepas. Contohnya, kombinasi F. Menggambarkan Kos Lepas Kos lepas digambarkan oleh kecerunan atau bentuk keluk kemungkinan pengeluaran. Jadual 1.4 Kos lepas meningkat dan kos lepas malar Jenis kos lepas Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit) Kos lepas seunit X (unit Y) Rajah Huraian Kos lepas meningkat A B C D E F 0 1 2 3 4 5 20 18 15 11 6 0 – 20 – 18 = 2 3 4 5 6 Barang Y Barang X 0 Berbentuk cembung dari titik asalan atau melengkung keluar disebabkan sumber ekonomi tidak homogen. Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 5 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 Jenis kos lepas Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit) Kos lepas seunit X (unit Y) Rajah Huraian Kos lepas malar A B C D E F 0 1 2 3 4 5 10 8 6 4 2 0 – 10 – 8 = 2 2 2 2 2 Barang Y Barang X 0 Mencerun ke bawah dan bergaris lurus disebabkan sumber ekonomi homogen. Menggambarkan Pertumbuhan Ekonomi Pertambahan dalam tingkat pengeluaran atau output barang yang disebabkan oleh: (a) pertambahan dalam kuantiti sumber ekonomi. (b) pertambahan dalam kualiti sumber ekonomi. (c) kemajuan teknologi. Jadual 1.5 Pertambahan tingkat pengeluaran/output barang pada keluk kemungkinan pengeluaran Rajah Huraian Barang Y Barang X Y1 Y0 X0 X1 0 Keluk kemungkinan pengeluaran beralih ke kanan secara selari dari X0 Y0 ke X1 Y1 . Kuantiti barang X bertambah daripada 0X0 kepada 0X1 manakala kuantiti barang Y bertambah daripada 0Y0 kepada 0Y1 . Pelbagai Corak Pertumbuhan Ekonomi Corak pertumbuhan ekonomi Rajah Huraian Kemajuan teknologi dalam pengeluaran barang X sahaja Y0 Barang Y Barang X X0 X1 0 Keluk kemungkinan pengeluaran beralih ke kanan secara tidak selari, iaitu dari X0 Y0 ke X1 Y0 . Output barang X meningkat daripada 0X0 kepada 0X1 tetapi output barang Y tetap pada 0Y0 . Kemajuan teknologi dalam pengeluaran barang Y sahaja Y0 Barang Y Barang X X0 Y1 0 Keluk kemungkinan pengeluaran beralih ke kanan secara tidak selari, iaitu dari X0 Y0 ke X0 Y1 . Output barang Y meningkat daripada 0Y0 kepada 0Y1 tetapi output barang X tetap pada 0X0 . Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 6 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 Corak pertumbuhan ekonomi Rajah Huraian Kemajuan teknologi lebih pesat dalam pengeluaran barang X berbanding dengan pengeluaran barang Y Y0 Y1 Barang Y Barang X X0 X1 0 Keluk kemungkinan pengeluaran beralih ke kanan secara tidak selari, iaitu dari X0 Y0 ke X1 Y1 . Output barang X meningkat daripada 0X0 kepada 0X1 manakala output barang Y meningkat daripada 0Y0 kepada 0Y1 , dengan X0 X1 > Y0 Y1 . Kemajuan teknologi dalam pengeluaran barang X tetapi kemunduran teknologi dalam pengeluaran barang Y Y0 Y1 Barang Y Barang X X0 X1 0 Keluk kemungkinan pengeluaran beralih ke kanan secara tidak selari, iaitu dari X0 Y0 ke X1 Y1 . Output barang X meningkat daripada 0X0 kepada 0X1 manakala output barang Y menurun daripada 0Y0 kepada 0Y1 . Menggambarkan Kesan Pilihan Masa Kini terhadap Masa Depan 1 Kehendak masyarakat terdiri daripada barang pengguna dan barang modal. 2 Barang pengguna memberi kepuasan secara langsung kepada pengguna. Maka, barang pengguna tidak menyumbang kepada pertumbuhan ekonomi masa depan. 3 Barang modal atau barang pengeluar pula digunakan semula untuk pengeluaran barang lain. Maka, barang modal menyumbang kepada pertambahan pengeluaran dan pertumbuhan ekonomi pada masa depan. 4 Oleh itu, apabila masyarakat memilih lebih banyak barang modal berbanding dengan barang pengguna pada masa kini, pertumbuhan ekonomi lebih pesat pada masa depan. Jadual 1.6 Kesan pilihan masa kini terhadap masa depan Rajah Huraian Barang modal Barang pengguna Y2 Y1 Y0 y1 y0 0 x1 x0X0 X1 X2 B A (a) Jika pilihan masyarakat masa kini ialah kombinasi A (0x0 barang pengguna dan 0y0 barang modal), iaitu lebih banyak barang pengguna berbanding dengan barang modal, pertumbuhan ekonomi masa depan kurang pesat. Ditunjukkan oleh peralihan keluk kemungkinan pengeluaran yang sedikit ke kanan, iaitu dari X0 Y0 ke X1 Y1 . (b) Jika pilihan masyarakat masa kini ialah kombinasi B (0x1 barang pengguna dan 0y1 barang modal), iaitu lebih banyak barang modal berbanding dengan barang pengguna, pertumbuhan ekonomi masa depan lebih pesat. Ditunjukkan oleh peralihan keluk kemungkinan pengeluaran yang jauh ke kanan, iaitu dari X0 Y0 ke X2 Y2 . Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 7 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 Kesimpulan Perkara Keluk kemungkinan pengeluaran (KKP) Masalah kekurangan Di luar lingkungan KKP/di sebelah kanan KKP Masalah pilihan Di sepanjang KKP Kos lepas Kecerunan KKP atau bentuk KKP Masalah pengangguran Di dalam lingkungan KKP/di sebelah kiri KKP Pertumbuhan ekonomi Peralihan KKP ke kanan Kesan pilihan masa kini terhadap masa depan Jarak peralihan KKP 1.5 Masalah Asas Ekonomi 1 Masalah kekurangan, pilihan dan kos lepas menimbulkan tiga masalah asas ekonomi. Kehendak manusia tidak terhad Sumber ekonomi terhad Masalah kekurangan, pilihan dan kos lepas Masalah-masalah asas ekonomi Rajah 1.3 Perkaitan antara masalah kekurangan, pilihan dan kos lepas dengan masalah asas ekonomi Jadual 1.7 Jenis dan takrif masalah asas ekonomi Masalah asas Huraian Apa dan berapa banyak barang dikeluarkan Jenis dan jumlah barang yang harus dikeluarkan. Pilihan harus dibuat untuk menentukan keperluan yang lebih penting dan untuk memaksimumkan kepuasan masyarakat. Bagaimana barang dikeluarkan Teknik pengeluaran yang cekap, iaitu teknik intensif modal atau intensif buruh untuk meminimumkan kos pengeluaran dan mengelakkan pembaziran sumber ekonomi. Untuk siapa barang dikeluarkan Cara agihan barang kepada golongan pengguna setelah barang dihasilkan oleh pengeluar. Biasanya dipengaruhi oleh agihan pendapatan, iaitu berdasarkan kemampuan membayar atau kuasa beli pengguna. 2 Cara penyelesaian masalah asas ekonomi ditentukan oleh sistem ekonomi. Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 8 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 1.6 Sistem Ekonomi Jenis dan Ciri Sistem Ekonomi Ciri Sistem ekonomi Pasaran bebas/ kapitalis Terancang/ perancangan pusat/sosialis Campuran Islam Pemilikan faktor Individu atau pihak swasta. Kerajaan. Individu dengan kawalan kerajaan. Individu tetapi tidak bertentangan dengan hukum syariah. Pembuat keputusan Individu atau pihak swasta. Kerajaan. Individu dengan kawalan kerajaan. Individu tetapi tertakluk kepada ajaran agama Islam. Kebebasan memilih Bebas memaksimumkan kepuasan. Tidak bebas. Bebas dengan kawalan. Bebas dengan kawalan. Matlamat pengeluaran Memaksimumkan keuntungan. Memaksimumkan kebajikan masyarakat. Memaksimumkan keuntungan dan kebajikan masyarakat. Memaksimumkan keuntungan dan kebajikan masyarakat. Penentuan harga Mekanisme harga, iaitu kuasa permintaan dan penawaran. Kerajaan. Mekanisme harga dengan kawalan kerajaan. Mekanisme harga dengan kawalan kerajaan. Cara Penyelesaian Masalah Asas Ekonomi oleh Sistem Ekonomi Masalah asas Sistem ekonomi Pasaran bebas Terancang Campuran Islam Apa dan berapa barang yang hendak dikeluarkan Mekanisme harga, iaitu permintaan pengguna (kuasa besar pengguna) yang menentukan jenis dan jumlah barang yang dihasilkan oleh pengeluar. Semakin tinggi permintaan, semakin tinggi harga barang dan penawaran bertambah. Kerajaan berdasarkan kepentingan atau faedah kepada pengguna. Mekanisme harga, iaitu wujud kuasa besar pengguna tetapi barang awam disediakan oleh kerajaan. Mekanisme harga, iaitu wujud kuasa besar pengguna tetapi hanya barang yang halal. Pihak kerajaan menyediakan barang awam. Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 9 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

10 11 Masalah asas Sistem ekonomi Pasaran bebas Terancang Campuran Islam Bagaimana untuk mengeluarkan Pengeluar menentukan teknik pengeluaran berdasarkan harga faktor untuk meminimumkan kos pengeluaran. Jika harga buruh lebih murah, pengeluar akan menggunakan teknik pengeluaran intensif buruh. Kerajaan menentukan teknik pengeluaran berdasarkan matlamat kepentingan masyarakat, iaitu teknik intensif buruh dipilih. Pengeluar menentukan teknik pengeluaran tetapi dengan kawalan kerajaan jika ada kesan luaran negatif seperti pencemaran. Pengeluar menentukan teknik pengeluaran tetapi dengan kawalan kerajaan untuk mengelakkan kesan negatif. Untuk siapa barang dikeluarkan Berdasarkan agihan pendapatan, iaitu pendapatan/kuasa beli pengguna. Barang diagihkan kepada golongan mampu bayar. Semakin tinggi pendapatan pengguna, semakin banyak barang yang dinikmati. Kerajaan mengagihkan barang secara adil kepada semua golongan pengguna melalui sistem catuan. Berdasarkan agihan pendapatan pengguna tetapi barang awam diagihkan kepada semua golongan pengguna. Berdasarkan agihan pendapatan tetapi melalui sistem zakat, barang diagihkan kepada golongan miskin. Kebaikan dan Keburukan Sistem Ekonomi Sistem Ekonomi Pasaran Bebas Kebaikan 1 Tiada campur tangan kerajaan Masalah asas ekonomi diselesaikan oleh mekanisme harga tanpa campur tangan kerajaan. Apabila permintaan naik, kenaikan harga menjadi petunjuk kepada pengeluar untuk menambahkan penawaran barang. 2 Penggunaan faktor secara cekap Firma menggunakan faktor secara cekap bagi memaksimumkan keuntungan. 3 Wujud kemajuan teknologi Firma banyak menggunakan teknologi moden atau melakukan inovasi untuk meningkatkan produktiviti. Jadi, firma dapat memaksimumkan keuntungan. 4 Kebebasan individu Pengguna bebas membeli barang untuk memaksimumkan kepuasan manakala pengeluar bebas mengeluarkan barang untuk memaksimumkan keuntungan. Keburukan 1 Wujud ketidakstabilan ekonomi Mekanisme harga menyebabkan ketidakstabilan harga dan guna tenaga, iaitu masalah inflasi dan pengangguran. Tanpa campur tangan kerajaan, kestabilan ekonomi sukar dikawal. 2 Agihan pendapatan yang tidak adil Barang-barang hanya diagihkan kepada golongan yang mampu membayar sahaja. Jadi, golongan kaya menikmati lebih banyak barang dan menyebabkan jurang perbezaan pendapatan antara golongan kaya dengan golongan miskin semakin besar. Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 10 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

10 11 3 Kewujudan monopoli Persaingan bebas antara firma mewujudkan firma yang besar dan berkuasa menentukan harga yang tinggi serta mengehadkan pengeluaran output untuk memaksimumkan keuntungan. 4 Tiada pengeluaran barang awam Firma hanya mengeluarkan barang swasta yang menguntungkan, iaitu untuk golongan mampu bayar. Jadi, barang awam berdasarkan prinsip tiada pengecualian tidak dikeluarkan. 5 Wujud kesan luaran negatif Dalam usaha memaksimumkan keuntungan dan tanpa campur tangan kerajaan, kegiatan firma akan menghasilkan kesan luaran negatif. Contohnya, pencemaran alam sekitar dan kesesakan lalu lintas. Sistem Ekonomi Terancang i-THINK Peta Pokok • Kestabilan ekonomi • Agihan pendapatan yang adil • Tiada kewujudan monopoli • Pengeluaran barang awam yang memaksimumkan kebajikan masyarakat • Tiada kesan luaran negatif • Wujud campur tangan kerajaan • Penggunaan sumber yang tidak cekap sebab tiada motif keuntungan • Tiada galakan kemajuan teknologi atau inovasi • Tiada kebebasan individu. Pilihan pengguna dihadkan dan kepuasan maksimum tidak dicapai Kebaikan Keburukan Sistem Ekonomi Terancang Sebab-sebab Campur Tangan Kerajaan Menstabilkan Ekonomi 1 Apabila wujud ketidakstabilan harga (inflasi) atau ketidakstabilan guna tenaga (kemelesetan ekonomi), kerajaan akan menjalankan dasar fiskal dan dasar kewangan untuk mengawal ketidakstabilan ekonomi. 2 Contohnya, semasa kemelesetan ekonomi, kerajaan akan menjalankan dasar kewangan atau dasar fiskal mengembang untuk mengawal masalah pengangguran. Mengagihkan Pendapatan dengan Adil 1 Tanpa campur tangan kerajaan, agihan pendapatan menjadi semakin tidak adil, iaitu jurang perbezaan pendapatan antara golongan kaya dengan golongan miskin semakin besar. 2 Contohnya, kerajaan akan mengenakan cukai tinggi terhadap golongan kaya dan memberi subsidi kepada golongan miskin untuk merapatkan jurang perbezaan pendapatan antara golongan kaya dengan golongan miskin. Mengawal Monopoli 1 Firma monopoli ialah firma besar yang menjual barang pada harga yang tinggi, mengeluarkan tingkat output yang rendah dan menikmati keuntungan tinggi. 2 Campur tangan kerajaan diperlukan untuk mengawal tingkat harga dan menambah tingkat output supaya lebih ramai pengguna dapat menikmati barang. Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 11 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 PB Mengeluarkan Barang Awam 1 Barang awam merupakan barang yang dinikmati oleh semua golongan pengguna berdasarkan prinsip tiada pengecualian. Ini bermakna tiada sesiapa dikecualikan daripada menikmati sesuatu barang. 2 Contohnya, perkhidmatan polis dan mahkamah undang-undang tidak disediakan oleh pihak swasta. Oleh itu, kerajaan menyediakan perkhidmatan awam tersebut untuk memaksimumkan kebajikan rakyat. Mengawal Kesan Luaran/Eksternaliti Negatif 1 Bagi memaksimumkan keuntungan, firma akan menghasilkan kesan luaran negatif seperti pencemaran dan kesesakan lalu lintas yang menjejaskan kualiti hidup masyarakat. 2 Jadi, campur tangan kerajaan melalui penguatkuasaan undang-undang dan peraturan diperlukan untuk menangani masalah eksternaliti negatif supaya keuntungan firma dan kebajikan sosial dapat diseimbangkan. Bentuk Campur Tangan Kerajaan i-THINK Peta Pokok • Undang-undang digubal oleh kerajaan untuk mengawal kegiatan ekonomi yang menghasilkan eksternaliti negatif • Contohnya, Akta Kualiti Alam Sekeliling digubal untuk mengawal pencemaran udara dan air oleh firma • Melalui dasar fiskal dan dasar kewangan, kerajaan dapat mengatasi masalah ketidakstabilan ekonomi • Contohnya, untuk mengatasi kemelesetan ekonomi, kerajaan akan melaksanakan dasar fiskal mengembang, iaitu mengurangkan cukai dan menambah perbelanjaan kerajaan • Cukai pendapatan yang lebih tinggi dikenakan terhadap golongan kaya dan subsidi diberi kepada golongan miskin untuk merapatkan jurang perbezaan pendapatan antara dua golongan tersebut • Maka, agihan pendapatan adalah lebih adil • Harga maksimum dan harga minimum ditetapkan oleh kerajaan untuk menstabilkan harga barang dan melindungi golongan pengguna atau pengeluar • Kerajaan bertindak sebagai pengeluar bagi menyediakan barang awam untuk semua golongan pengguna • Contohnya, perkhidmatan polis, bomba dan mahkamah undang-undang Undang-undang dan peraturan Dasar fiskal dan dasar kewangan Cukai dan subsidi Dasar penetapan harga Kawalan langsung Bentuk Campur Tangan Kerajaan Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 12 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 13 1 Faktor utama yang membezakan buruh dan usahawan sebagai sumber ekonomi ialah aspek A mobiliti. B kemahiran. C tanggungan risiko. D sumbangan terhadap proses pengeluaran. 2 Rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran (KKP) bagi sebuah ekonomi. Barang pertanian Barang perkilangan R P Q 0 KKP2 KKP1 Keluk kemungkinan pengeluaran beralih dari KKP1 ke KKP2 disebabkan A kenaikan harga barang perkilangan. B peningkatan pendapatan barang pertanian. C pengurangan daya pengeluaran barang perkilangan. D pengurangan sumber ekonomi dalam sesebuah negara. 3 “Terdapat persaingan bebas antara individu dalam ekonomi.” Pernyataan di atas tidak berlaku dalam sistem ekonomi A Islam C pasaran bebas B campuran D perancangan pusat 4 Yang manakah bukan barang awam? A Pertahanan awam B Perkhidmatan polis C Perkhidmatan telefon D Mahkamah undang-undang 5 Bagi keluk kemungkinan pengeluaran yang mengalami kos lepas yang malar, pertambahan satu unit barang modal akan menyebabkan A pertambahan satu unit barang pengguna. B pengurangan pengeluaran yang sama bagi barang pengguna. C pertambahan pengeluaran yang semakin besar bagi barang pengguna. D pengurangan pengeluaran yang semakin besar bagi barang pengguna. 6 Bagaimanakah masalah ‘apa yang hendak dikeluarkan’ diselesaikan dalam sistem ekonomi perancangan pusat? A Kerajaan mengeluarkan barang awam manakala sektor swasta mengeluarkan barang yang menguntungkan B Ditentukan oleh kerajaan dan pengguna tidak mempunyai kuasa untuk membuat keputusan C Barang dikeluarkan berdasarkan permintaan dan penawaran D Bergantung kepada cita rasa dan kuasa beli pengguna 7 Yang manakah faktor yang menyebabkan keluk kemungkinan pengeluaran beralih ke kiri? A Pengurangan cukai import B Pengurangan tenaga buruh C Pertambahan tingkat keluaran D Pertambahan permintaan pengguna 8 Yang manakah penyataan yang tidak benar tentang jenis barang dalam ekonomi? A Barang awam biasanya dikeluarkan oleh kerajaan dan tidak mempunyai kos lepas B Barang perantaraan merupakan input yang digunakan untuk mengeluarkan barang akhir C Barang ekonomi merupakan barang yang mempunyai penawaran terhad dan melibatkan harga Jawab semua soalan. Pilih satu jawapan yang paling tepat. Latihan Pengukuhan Bahagian A Soalan Aneka Pilihan STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 13 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 15 D Barang percuma merupakan barang yang tidak mempunyai harga dan penawarannya tidak terhad 9 Yang manakah bukan ciri sistem ekonomi pasaran bebas? A Pemilikan persendirian B Tiada campur tangan kerajaan C Tiada peranan mekanisme harga D Keagungan pengguna dalam pasaran 10 Jenis barang yang hendak dikeluarkan merujuk masalah asas ekonomi A apa hendak dikeluarkan. B berapa hendak dikeluarkan. C bagaimana hendak dikeluarkan. D untuk siapa hendak dikeluarkan. 11 Keluk kemungkinan pengeluaran menunjukkan A tingkat keluaran potensi dalam ekonomi. B tingkat keluaran maksimum dalam keadaan guna tenaga penuh. C tingkat keluaran sebenar yang dapat dihasilkan dengan menggunakan sumber yang ada. D tingkat keluaran yang dapat dihasilkan melalui penggunaan sumber yang minimum. 12 Masalah asas ekonomi ‘untuk siapa hendak dikeluarkan’ merujuk A teknik pengeluaran yang sesuai. B kuantiti barang yang dikeluarkan. C corak agihan pendapatan masyarakat. D jenis barang yang hendak dikeluarkan. 13 Yang manakah bukan andaian dalam melukis keluk kemungkinan pengeluaran? A Tingkat teknologi boleh berkembang B Hanya dua jenis barang dikeluarkan C Sumber ekonomi adalah tetap D Guna tenaga penuh 14 Kehendak manusia yang tidak terhad manakala sumber ekonomi yang terhad menyebabkan A manusia bebas membuat pilihan. B pengeluar boleh menaikkan harga. C wujud kos lepas dalam pengeluaran. D sumber ekonomi digunakan secara minimum. Soalan 15 dan 16 berdasarkan rajah berikut. Rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran XY bagi barang X dan Y. Barang Y Barang X Y T X U 0 R S 15 Ekonomi berada dalam keadaan pengangguran pada A titik R. B titik S. C titik T. D titik U. 16 Andaikan pengeluaran pada titik R. Bagi mengekalkan penggunaan sumber, titik pengeluaran boleh beralih ke A titik S atau X. B titik T atau X. C titik U atau X. D titik S atau T. 17 Keluk kemungkinan pengeluaran menunjukkan penyelesaian masalah asas ekonomi untuk A bila hendak dikeluarkan. B bagaimana hendak dikeluarkan. C siapa hendak dikeluarkan. D apa dan berapa hendak dikeluarkan. 18 Yang manakah merupakan ciri sistem ekonomi terancang? A Kerajaan menyelesaikan masalah asas ekonomi B Mekanisme harga menyelesaikan masalah asas ekonomi C Kerajaan dan pihak swasta menentukan harga di pasaran D Sumber ekonomi dimiliki oleh individu dan pihak swasta Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 14 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 15 19 Yang manakah merupakan penyelesaian kepada masalah ‘untuk siapa barang dikeluarkan’ dalam sistem ekonomi campuran? A Kerajaan menyediakan barang awam untuk semua rakyat B Kerajaan mengagihkan barang dengan sama rata kepada semua rakyat C Kerajaan mengeluarkan barang bagi sesiapa yang mampu membelinya D Kerajaan mengenakan cukai dan memberi subsidi serta membiarkan mekanisme harga beroperasi 20 Satu sifat sistem ekonomi pasaran bebas ialah A tidak wujud monopoli. B mencapai guna tenaga penuh. C pemilikan individu bagi sumber. D pengeluaran secara besar-besaran. 21 Gambar rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran (KKP) bagi sebuah ekonomi. Padi (juta tan metrik) KKP1 KKP2 125 0 100 150 Getah (juta tan metrik) Pertambahan pengeluaran getah sebanyak 50 juta tan metrik disebabkan oleh A pertambahan faktor pengeluaran dalam ekonomi. B kemajuan teknologi pengeluaran bagi getah. C peningkatan pendapatan isi rumah. D kejatuhan tingkat harga getah. 22 Rumah yang digunakan sebagai kedai runcit ialah A barang perantaraan. B barang pengguna. C barang modal. D barang awam. 23 Jadual di bawah menunjukkan pelbagai kombinasi pengeluaran bagi barang X dan barang Y. Kombinasi A B C D E Barang X (unit) 0 1 2 3 4 Barang Y (unit) 10 9 7 4 0 Berapakah kos lepas bagi menambah pengeluaran barang Y daripada 4 unit kepada 9 unit? A 1 unit barang X B 2 unit barang X C 3 unit barang X D 5 unit barang X Bahagian B Soalan Esei Jawab semua soalan. 1 (a) Terangkan perbezaan antara (i) barang percuma dengan barang ekonomi. (ii) barang awam dengan barang persendirian. [4] (b) Buruh dan usahawan merupakan dua sumber ekonomi yang berkaitan dengan sumber manusia. Huraikan tiga perbezaan antara buruh dengan usahawan. [6] 2 (a) Apakah maksud keluk kemungkinan pengeluaran? [2] (b) Bagaimanakah kos lepas mempengaruhi bentuk keluk kemungkinan pengeluaran? [8] STPM KLON STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 15 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 3 Andaikan sebuah negara mengeluarkan barang pertanian dan barang perkilangan. Dengan menggunakan rajah, huraikan kesan terhadap keluk kemungkinan pengeluaran apabila berlaku (a) kemajuan teknologi yang lebih pesat dalam sektor perkilangan berbanding dengan sektor pertanian. [4] (b) peningkatan pelaburan dalam semua sektor pengeluaran. [3] (c) kemasukan buruh asing dalam sektor perkilangan. [3] 4 (a) Apakah maksud kos lepas? [2] (b) Dengan menggunakan contoh berangka, jelaskan konsep kos lepas meningkat. [8] 5 Rajah di bawah menunjukkan keluk kemungkinan pengeluaran bagi negara K yang mengeluarkan barang X dan barang Y. Barang Y Barang X P R Q 0 S T (a) Terangkan apa akan berlaku kepada kos lepas jika ekonomi beralih dari (i) titik S ke titik Q dan ke titik R. (ii) titik P ke titik R. [6] (b) Nyatakan dua faktor yang boleh menyebabkan titik T dicapai. [4] 6 (a) Mengapakah masalah asas ekonomi wujud? [2] (b) Huraikan masalah asas ekonomi. [8] 7 Huraikan empat perbezaan antara sistem ekonomi pasaran bebas dengan sistem ekonomi terancang. [10] 8 Semua negara mengamalkan sistem ekonomi pasaran bebas tetapi dengan darjah campur tangan kerajaan yang berbeza. Terangkan tiga sebab campur tangan kerajaan diperlukan. [10] 9 Bagaimanakah sistem ekonomi pasaran bebas menyelesaikan masalah asas ekonomi? [10] 10 Jadual di bawah menunjukkan titik kombinasi barang X dan barang Y yang dikeluarkan dalam sebuah ekonomi. Kombinasi pengeluaran Barang X (unit) Barang Y (unit) P Q R S T 0 1 2 3 4 12 11 9 5 0 Berdasarkan jadual di atas, terangkan (a) kos lepas. [4] (b) kecekapan pengeluaran. [3] (c) kekurangan sumber ekonomi. [3] STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 16 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 11 Berbantukan contoh, jelaskan konsep (a) kekurangan [3] (b) pilihan [3] (c) kos lepas [4] bagi pengguna dan pengeluar. Bahagian C Soalan Kuantitatif Jawab semua soalan. Tunjukkan jalan pengiraan. 1 Jadual di bawah menunjukkan pelbagai kombinasi barang X dan barang Y bagi sebuah negara. Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit) A B C D E 0 2 4 6 8 20 19 16 10 0 (a) Hitung kos lepas untuk mengeluarkan (i) seunit barang X pada setiap kombinasi. [2] (ii) seunit barang Y pada setiap kombinasi. [2] (b) (i) Apakah bentuk keluk kemungkinan pengeluaran bagi negara ini? [1] (ii) Apakah jenis faktor pengeluaran bagi negara ini? [1] (c) Nyatakan keadaan ekonomi apabila negara ini mengeluarkan 4 unit barang X dan 14 unit barang Y. Berikan sebab bagi jawapan anda. [2] (d) Adakah kombinasi 3 unit barang X dan 19 unit barang Y dapat dicapai? Mengapa? [2] 2 Jadual di bawah menunjukkan kombinasi barang X dan barang Y yang dapat dikeluarkan dengan sumber ekonomi terhad. Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit) A B C D E F G 0 1 2 3 4 5 6 21 20 18 15 11 6 0 (a) Dengan menggunakan kertas graf, lukis keluk kemungkinan pengeluaran. [3] (b) Hitung kos lepas bagi (i) unit ketiga barang X. (ii) 6 unit barang Y. [2] (c) Jika berlaku peningkatan teknologi sebanyak 20% dalam pengeluaran barang Y, (i) lukis keluk kemungkinan pengeluaran yang baharu pada (a). [2] (ii) hitung kos lepas yang baharu bagi unit ketiga barang X. [1] (d) Nyatakan empat andaian apabila melukis keluk kemungkinan pengeluaran. [2] STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 17 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

18 PB 3 Jadual di bawah menunjukkan kombinasi pengeluaran maksimum bagi barang X dan barang Y bagi sebuah negara. Kombinasi Barang X (unit) Barang Y (unit) A 0 40 B 2 36 C 4 30 D 6 22 E 8 12 F 10 0 (a) Berikan dua andaian keluk kemungkinan pengeluaran. [2] (b) (i) Hitung kos lepas bagi seunit barang X pada setiap kombinasi. [2] (ii) Jelaskan jenis kos lepas barang X berdasarkan jawapan anda di (b)(i). [2] (c) (i) Berikan satu contoh kombinasi barang X dan barang Y yang menunjukkan pengangguran berlaku jika negara tersebut mengeluarkan 2 unit barang X. [1] (ii) Berikan satu contoh kombinasi barang X dan barang Y yang tidak boleh dicapai disebabkan oleh sumber yang tidak mencukupi, jika negara tersebut mengeluarkan 36 unit barang Y. [1] (d) Bina jadual kemungkinan pengeluaran barang X dan barang Y yang baharu jika penemuan sumber baharu meningkatkan pengeluaran barang Y sebanyak 50%. [2] STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B1.indd 18 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 19 2.1 Permintaan dan Penawaran Perkara Permintaan (DD) Penawaran (SS) Maksud Keinginan, kemampuan dan kesanggupan pengguna membeli barangan pada sesuatu tingkat harga tertentu. Kuantiti sesuatu barang yang sanggup ditawarkan oleh pengeluar pada sesuatu tingkat harga tertentu. Hukum • Semakin tinggi harga sesuatu barang, semakin rendah kuantiti diminta. • Semakin rendah harga sesuatu barang, semakin tinggi kuantiti diminta. • Hubungan songsang (negatif) antara tingkat harga barang itu dengan kuantiti diminta. • Semakin tinggi harga sesuatu barang, semakin tinggi kuantiti ditawarkan. • Semakin rendah harga sesuatu barang, semakin rendah kuantiti ditawarkan. • Hubungan terus (positif) antara tingkat harga barang itu dengan kuantiti ditawarkan. Sebab Kesan gantian Apabila harga sesuatu barang naik, pengguna akan membeli barang pengganti yang secara relatif lebih murah. Maka, pengguna kurang membeli barang yang harganya naik. Kesan pendapatan Apabila harga barang naik, kuasa beli atau kemampuan berbelanja pengguna menurun. Dengan pendapatan yang sama, kuantiti boleh dibeli akan berkurangan. Sebaliknya, apabila harga barang turun, dengan pendapatan yang sama, kuantiti boleh dibeli akan bertambah. • Matlamat pengeluar adalah untuk memaksimumkan untung. • Apabila harga barang naik, pengeluar menjangka hasil yang tinggi dengan menambah kuantiti jualan. Kenaikan harga barang juga ialah petunjuk terhadap peningkatan permintaan pengguna. • Oleh itu, apabila harga barang naik, kuantiti ditawarkan untuk jualan akan turut meningkat. Sebaliknya, apabila harga barang turun, kuantiti ditawarkan untuk jualan menurun. Jadual Menunjukkan hubungan antara tingkat harga dengan kuantiti diminta dalam bentuk angka. Harga (RM) 1.00 2.00 3.00 Kuantiti (unit) 10 8 6 Menunjukkan hubungan antara tingkat harga dengan kuantiti ditawarkan dalam bentuk angka. Harga (RM) 1.00 2.00 3.00 Kuantiti (unit) 2 4 6 Keluk • Gambar rajah yang menunjukkan hubungan antara tingkat harga dengan kuantiti diminta. Harga 0 Kuantiti D D Q1 P1 P0 Q0 • Mencerun ke bawah dari kiri ke kanan yang menunjukkan hubungan songsang antara tingkat harga barang dengan kuantiti diminta. • Gambar rajah yang menunjukkan hubungan antara tingkat harga dengan kuantiti ditawarkan. Harga 0 Kuantiti S S Q0 P1 P0 Q1 • Mencerun ke atas dari kiri ke kanan yang menunjukkan hubungan terus antara tingkat harga barang dengan kuantiti ditawarkan. NOTA Ekspres BAB 2 Pasaran Barang dan Harga Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 19 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 Perkara Permintaan (DD) Penawaran (SS) Fungsi Persamaan yang menunjukkan hubungan songsang antara tingkat harga dengan kuantiti diminta. Qd = a – bP atau P = a – bQ, dengan Qd = Kuantiti diminta (unit) P = Harga barang (RM) Persamaan yang menunjukkan hubungan terus antara tingkat harga dengan kuantiti ditawarkan. Qs = a + bP atau P = a + bQ, dengan Qs = Kuantiti ditawarkan (unit) P = Harga barang (RM) Jenis Permintaan individu Kuantiti diminta oleh seorang pengguna pada sesuatu tingkat harga tertentu. Permintaan pasaran Kuantiti diminta oleh semua pengguna dalam pasaran pada pelbagai tingkat harga yang sama. Contoh jadual: Harga (RM) Kuantiti diminta (unit) Permintaan pasaran A B (unit) P0 4 2 4 + 2 = 6 P1 2 1 3 Contoh rajah: Dp Harga (RM) Harga (RM) Harga (RM) Kuantiti (unit) A Kuantiti (unit) B Kuantiti (unit) Pasaran 2 4 1 2 3 6 0 0 P1 P1 P1 P0 P0 P0 DA 0 DA DB DB Dp Keluk permintaan pasaran diperoleh dengan mencampurkan secara mendatar kuantiti diminta oleh semua pengguna (A dan B) pada pelbagai tingkat harga yang sama. Penawaran individu Kuantiti ditawarkan oleh seorang pengeluar pada sesuatu tingkat harga tertentu. Penawaran pasaran Kuantiti ditawarkan oleh semua pengeluar dalam pasaran pada pelbagai tingkat harga yang sama. Contoh jadual: Harga (RM) Kuantiti ditawarkan (unit) Penawaran pasaran A B (unit) P0 1 2 1 + 2 = 3 P1 2 4 6 Contoh rajah: Harga (RM) Kuantiti (unit) A 1 2 0 P1 P0 SA SA Harga (RM) Kuantiti (unit) B 2 4 0 P1 P0 SB SB Harga (RM) Kuantiti (unit) Pasaran 3 6 0 P1 P0 Sp Sp Keluk penawaran pasaran diperoleh dengan mencampurkan secara mendatar kuantiti ditawarkan oleh semua pengeluar (A dan B) pada pelbagai tingkat harga yang sama. Penentu/ Faktor mempengaruhi Harga barang itu Apabila harga barang itu naik, ia menjadi lebih mahal secara relatif berbanding dengan barang lain. Maka, kuantiti diminta akan menurun sebab pengguna akan menggantikannya dengan barang lain yang lebih murah. Oleh itu, semakin tinggi harga, semakin rendah kuantiti diminta. Sebaliknya, semakin rendah harga, semakin tinggi kuantiti diminta. Cita rasa pengguna Jika cita rasa terhadap sesuatu barang adalah tinggi, permintaan terhadap barang tersebut akan bertambah. Sebaliknya, jika pengguna kurang berminat terhadap sesuatu barang, permintaan akan berkurangan. Tingkat pendapatan pengguna Apabila pendapatan meningkat, kuasa beli pengguna bertambah. Maka, permintaan terhadap sesuatu barang akan bertambah. Sebaliknya, apabila pendapatan menurun, kuasa beli pengguna berkurangan dan permintaan terhadap sesuatu barang turut berkurangan. Harga barang itu Apabila harga barang itu naik, kuantiti ditawarkan akan meningkat sebab pengeluar ingin memaksimumkan keuntungan. Sebaliknya, apabila harga barang itu turun, kuantiti ditawarkan akan menurun. Harga input Apabila harga input turun seperti upah buruh yang rendah, kos pengeluaran akan menurun. Maka, pengeluar akan menambah tingkat output, iaitu penawaran bertambah. Sebaliknya, apabila harga input naik, kos pengeluaran akan meningkat. Maka, pengeluar akan mengurangkan tingkat output, iaitu penawaran berkurangan. Tingkat teknologi Kemajuan teknologi akan meningkatkan produktiviti atau kecekapan dan pengeluaran akan bertambah. Maka, penawaran turut bertambah. Sebaliknya, kemunduran teknologi akan menjejaskan produktiviti dan penawaran akan berkurangan. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 20 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 Perkara Permintaan (DD) Penawaran (SS) Harga barang lain (harga pengganti dan harga penggenap) • Apabila harga pengganti naik, permintaan sesuatu barang akan bertambah. Contoh: kopi dan teh. Apabila harga kopi naik, secara relatif teh menjadi lebih murah. Maka, permintaan teh akan bertambah. • Sebaliknya, apabila harga penggenap naik, permintaan sesuatu barang akan berkurangan. Contoh: kereta dan petrol. Apabila harga kereta naik, permintaan petrol akan berkurangan sebab kuantiti kereta diminta menurun. Kadar bunga Apabila kadar bunga naik, kos pinjaman yang tinggi akan mengurangkan jumlah pinjaman. Maka, permintaan terhadap kereta dan rumah akan berkurangan. Dasar kerajaan Apabila kerajaan mengurangkan cukai pendapatan, pendapatan boleh guna meningkat. Maka, kuasa beli yang lebih tinggi akan menyebabkan permintaan bertambah. Musim perayaan Apabila tiba musim perayaan, permintaan barang pengguna seperti makanan dan pakaian akan bertambah. Saiz penduduk Saiz penduduk yang tinggi akan menyebabkan permintaan barang bertambah. Harga barang lain • Terdapat barang yang ditawarkan secara bersama. Contohnya, daging biri-biri dan bulu biri-biri, daging lembu dan kulit lembu. Apabila harga daging biri-biri naik, kuantiti daging biri-biri ditawarkan akan meningkat. Maka, penawaran bulu biri-biri turut bertambah disebabkan kenaikan harga daging biri-biri. • Terdapat juga barang yang ditawarkan secara bersaingan. Contohnya, daging ayam dan telur ayam, daging lembu dan susu lembu. Apabila harga daging ayam naik, kuantiti daging ayam ditawarkan akan meningkat. Maka, penawaran telur ayam akan berkurangan disebabkan kenaikan harga daging ayam. Dasar kerajaan Apabila kerajaan menaikkan cukai jualan, kos pengeluaran akan meningkat. Jadi, pengeluar akan mengurangkan penawaran. Sebaliknya, pemberian subsidi akan mengurangkan kos pengeluaran dan menyebabkan penawaran bertambah. Faktor musim atau iklim Pengeluaran barang tertentu seperti buahbuahan bergantung pada musim. Pengeluaran sayur-sayuran dan ikan pula bergantung pada faktor iklim atau cuaca. Apabila tiba musim hujan, penawaran sayur-sayuran dan ikan akan berkurangan. Perubahan Wujud perubahan permintaan disebabkan: (a) perubahan harga barang itu. (b) perubahan faktor-faktor lain seperti cita rasa, pendapatan dan harga barang lain. Secara rajah: Perubahan harga barang itu Harga 0 Kuantiti D D B A C Q1 P1 P0 P2 Q0 Q2 • Andaikan harga asal 0P0 dan kuantiti asal 0Q0 pada titik A. • Apabila harga naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti diminta menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Ditunjukkan oleh pergerakan dari titik A ke B di sepanjang keluk permintaan DD. Dinamakan penguncupan permintaan. Wujud perubahan penawaran disebabkan: (a) perubahan harga barang itu. (b) perubahan faktor-faktor lain seperti harga input, tingkat teknologi dan harga barang lain. Secara rajah: Perubahan harga barang itu Harga 0 Kuantiti S B S A C Q2 P1 P0 P2 Q0 Q1 • Andaikan harga asal 0P0 dan kuantiti asal 0Q0 pada titik A. • Apabila harga naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti ditawarkan meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Ditunjukkan oleh pergerakan dari titik A ke B di sepanjang keluk penawaran SS. Dinamakan pengembangan penawaran. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 21 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 Perkara Permintaan (DD) Penawaran (SS) • Apabila harga turun dari 0P0 ke 0P2 , kuantiti diminta meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q2 . Ditunjukkan oleh pergerakan dari titik A ke C di sepanjang keluk permintaan DD. Dinamakan pengembangan permintaan. Perubahan faktor-faktor lain Harga 0 Kuantiti D1 D1 D0 D0 D2 D2 Q2 P0 Q0 Q1 • Andaikan harga asal 0P0 dan kuantiti asal 0Q0 . • Perubahan faktor lain seperti kenaikan pendapatan menyebabkan kuantiti diminta meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 walaupun harga tetap pada 0P0 . Ditunjukkan oleh peralihan keluk permintaan ke kanan, iaitu dari D0 D0 ke D1 D1 . Dinamakan penambahan permintaan. • Sebaliknya, kejatuhan pendapatan menyebabkan kuantiti diminta menurun daripada 0Q0 kepada 0Q2 walaupun harga tetap pada 0P0 . Ditunjukkan oleh peralihan keluk permintaan ke kiri, iaitu dari D0 D0 ke D2 D2 . Dinamakan pengurangan permintaan. • Apabila harga turun dari 0P0 ke 0P2 , kuantiti ditawarkan menurun daripada 0Q0 kepada 0Q2 . Ditunjukkan oleh pergerakan dari titik A ke C di sepanjang keluk penawaran SS. Dinamakan penguncupan penawaran. Perubahan faktor-faktor lain Harga 0 Kuantiti S1 S1 S0 S0 S2 S2 Q2 P0 Q0 Q1 • Andaikan harga asal 0P0 dan kuantiti asal 0Q0 . • Perubahan faktor lain seperti kejatuhan harga input menyebabkan kuantiti ditawarkan meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 walaupun harga tetap pada 0P0 . Ditunjukkan oleh peralihan keluk penawaran ke kanan, iaitu dari S0 S0 ke S1 S1 . Dinamakan penambahan penawaran. • Sebaliknya, kenaikan harga input menyebabkan kuantiti ditawarkan menurun daripada 0Q0 kepada 0Q2 walaupun harga tetap pada 0P0 . Ditunjukkan oleh peralihan keluk penawaran ke kiri, iaitu dari S0 S0 ke S2 S2 . Dinamakan pengurangan penawaran. Kesimpulan Perubahan harga barang itu Perubahan faktor-faktor lain Melibatkan pergerakan di sepanjang keluk DD atau SS yang sama Melibatkan peralihan seluruh keluk DD atau SS Dinamakan perubahan kuantiti diminta/ ditawarkan (∆Qd atau ∆Qs ) Dinamakan perubahan permintaan/ penawaran (∆DD atau ∆SS) Qd atau Qs meningkat = Pengembangan DD atau SS Qd atau Qs menurun = Penguncupan DD atau SS DD atau SS meningkat = Penambahan DD atau SS DD atau SS menurun = Pengurangan DD atau SS Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 22 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 2.2 Keseimbangan Pasaran Maksud Keadaan apabila kuantiti ditawarkan adalah sama dengan kuantiti diminta, iaitu Qs = Qd pada tingkat harga tertentu. Rajah Harga 0 Kuantiti P1 P0 P2 Q1 Q0 Q2 D e0 S S D Lebihan DD Lebihan SS Rajah 2.1 Keseimbangan pasaran 1 Keseimbangan pasaran dicapai pada titik e0 apabila SS = DD pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . 2 Jika harga dicapai pada 0P1 , kuantiti diminta ialah 0Q1 manakala kuantiti ditawarkan ialah 0Q2 . Maka, wujud lebihan penawaran sebanyak Q1 Q2 pada tingkat harga 0P1 . Stok akan bertambah dan pengeluar akan mengurangkan output. Tingkat harga akan turun sehingga tiada lebihan penawaran dan keseimbangan dicapai semula pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . 3 Jika harga dicapai pada 0P2 , kuantiti diminta ialah 0Q2 manakala kuantiti ditawarkan ialah 0Q1 . Maka, wujud lebihan permintaan sebanyak Q1 Q2 pada tingkat harga 0P2 . Stok akan berkurangan dan pengeluar akan menambahkan output. Tingkat harga akan naik sehingga tiada lebihan permintaan dan keseimbangan dicapai semula pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . 4 Oleh itu, harga keseimbangan dicapai pada 0P0 dan kuantiti keseimbangan dicapai pada 0Q0 . Jadual Harga (RM) Kuantiti diminta (unit) Kuantiti ditawarkan (unit) 1.00 10 2 2.00 8 4 3.00 6 6 4.00 4 8 5.00 2 10 Harga keseimbangan ialah RM3.00 dan kuantiti keseimbangan ialah 6 unit sebab Qs = Qd . Persamaan Fungsi permintaan: Qd = 40 – 5P Fungsi penawaran: Qs = 10 + 5P Pada tingkat keseimbangan, Qs = Qd Gantikan P dalam Qs = 10 + 5P = 10 + 5(3) = 10 + 15 Q = 25 unit 10 + 5P = 40 – 5P 5P + 5P = 40 – 10 10P = 30 P = 30 10 P = RM3.00 Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 23 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 Perubahan Keseimbangan Pasaran Harga dan kuantiti keseimbangan akan berubah disebabkan: (a) perubahan permintaan (∆DD). (b) perubahan penawaran (∆SS). (c) perubahan permintaan dan penawaran (∆DD dan ∆SS). Perubahan Permintaan Permintaan bertambah (DD↑) Permintaan berkurang (DD↓) Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 Q1 D0 D1 D1 D0 S0 S0 e0 e1 Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q1 Q0 D1 D0 D0 D1 S0 S0 e1 e0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Apabila permintaan bertambah, keluk permintaan beralih ke kanan, iaitu dari D0 D0 ke D1 D1 . Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila S0 S0 = D1 D1 pada tingkat harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, tingkat harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Apabila permintaan berkurang, keluk permintaan beralih ke kiri, iaitu dari D0 D0 ke D1 D1 . Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila S0 S0 = D1 D1 pada tingkat harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, tingkat harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Perubahan Penawaran Penawaran bertambah (SS↑) Penawaran berkurang (SS↓) Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 D0 D0 S0 S1 S0 S1 e0 e1 Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D0 D0 S1 S0 S1 S0 e1 e0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Apabila penawaran bertambah, keluk penawaran beralih ke kanan, iaitu dariS0 S0 keS1 S1 . Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila S1 S1 = D0 D0 pada tingkat harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, tingkat harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Apabila penawaran berkurang, keluk penawaran beralih ke kiri, iaitu dari S0 S0 ke S1 S1 . Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila S1 S1 = D0 D0 pada tingkat harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, tingkat harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 24 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 Perubahan Permintaan dan Penawaran DD↑ = SS↑ DD↓ = SS↓ Harga 0 Kuantiti P0 Q0 Q1 D1 D1 D0 D0 S0 S1 S0 S1 e0 e1 Harga 0 Kuantiti P0 Q1 Q0 D0 D0 D1 D1 S1 S0 S1 S0 e1 e0 DD↑ > SS↑ DD↓ = SS↑ Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 D1 D1 D0 D0 S1 S0 S1 S0 e1 e0 Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 D1 D1 D0 D0 S1 S0 S1 S0 e1 e0 Kesimpulan Harga naik Harga turun Harga tetap DD↑ (SS tetap) DD↓ (SS tetap) SS↓ (DD tetap) SS↑ (DD tetap) DD↑ = SS↑ DD↑ dan SS↓ DD↓ dan SS↑ DD↑ > SS↑ DD↓ > SS↓ DD↓ = SS↓ DD↓ < SS↓ DD↑ < SS↑ 2.3 Lebihan Pengguna dan Lebihan Pengeluar Perkara Lebihan pengguna Lebihan pengeluar Maksud Perbezaan antara harga yang sanggup dibayar oleh pengguna dengan harga yang sebenar dibayar di pasaran. Perbezaan antara harga yang sanggup diterima atau dijual oleh pengeluar dengan harga yang sebenar dijual di pasaran. Jadual Kuantiti (unit) Harga sanggup bayar (RM) Harga pasaran (RM) Lebihan pengguna (RM) 1 10.00 2.00 10 – 2 = 8 2 8.00 2.00 6 3 6.00 2.00 4 4 4.00 2.00 2 5 2.00 2.00 0 Jumlah 30.00 10.00 20.00 Kuantiti (unit) Harga sanggup jual (RM) Harga pasaran (RM) Lebihan pengeluar (RM) 1 2.00 10.00 10 – 2 = 8 2 4.00 10.00 6 3 6.00 10.00 4 4 8.00 10.00 2 5 10.00 10.00 0 Jumlah 30.00 50.00 20.00 Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 25 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 Perkara Lebihan pengguna Lebihan pengeluar Rajah Harga 0 Kuantiti P0 Q0 A D D S S e Keseimbangan pasaran dicapai pada titik e apabila SS = DD pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Harga yang sanggup dibayar oleh pengguna ditunjukkan oleh kawasan 0AeQ0 . Jumlah perbelanjaan atau harga sebenar yang dibayar oleh pengguna ditunjukkan oleh kawasan 0P0 eQ0 . Jadi, lebihan pengguna ialah P0 Ae. Harga 0 Kuantiti P0 Q0 D D S S e Keseimbangan pasaran dicapai pada titik e apabila SS = DD pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Harga yang sanggup dijual oleh pengeluar ditunjukkan oleh kawasan 0eQ0 . Jumlah hasil atau harga sebenar yang diterima oleh pengeluar ditunjukkan oleh kawasan 0P0 eQ0 . Jadi, lebihan pengeluar ialah 0P0 e. Perubahan Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 A D D C B Semakin rendah harga, semakin tinggi lebihan pengguna, iaitu daripada P0 AB kepada P1 AC. Harga Kuantiti 0 P0 P1 Q1 Q0 A S S B Semakin rendah harga, semakin rendah lebihan pengeluar, iaitu daripada 0P0 A kepada 0P1 B. 2.4 Peranan/Campur Tangan Kerajaan (Aplikasi Keseimbangan Pasaran) Terdapat dua bentuk utama campur tangan kerajaan dalam pasaran, iaitu: (a) kawalan langsung melalui dasar penetapan harga minimum dan maksimum. (b) kawalan tidak langsung melalui dasar pencukaian dan subsidi. Dasar Penetapan Harga Perkara Harga minimum Harga maksimum Maksud Tindakan kerajaan menetapkan harga lebih tinggi daripada tingkat harga keseimbangan. Tindakan kerajaan menetapkan harga lebih rendah daripada tingkat harga keseimbangan. Sebab Harga pasaran terlalu rendah. Harga pasaran terlalu tinggi. Matlamat Melindungi pengeluar. • Melindungi pengguna. • Mengelakkan pengeluar menindas pengguna. Rajah Harga Kuantiti Harga minimum 0 P1 P0 Q1 Q0 Q2 S S D D e0 Keseimbangan pasaran dicapai pada titik e0 apabila SS = DD pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Harga Kuantiti Harga maksimum 0 P0 P1 Q1 Q0 Q2 S S D D e0 Keseimbangan pasaran dicapai pada titik e0 apabila SS = DD pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 26 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 Perkara Harga minimum Harga maksimum Dengan penetapan harga minimum pada 0P1 , kuantiti diminta ialah 0Q1 manakala kuantiti ditawarkan ialah 0Q2 . Maka, wujud lebihan penawaran sebanyak Q1 Q2 . Untuk mengekalkan tingkat harga minimum, kerajaan akan bertindak menghapuskan lebihan penawaran tersebut dengan membeli lebihan penawaran Q1 Q2 . Tindakan ini melibatkan perbelanjaan kerajaan sebanyak (0P1  Q1 Q2 ). Dengan penetapan harga maksimum pada 0P1 , kuantiti ditawarkan ialah 0Q1 manakala kuantiti diminta ialah 0Q2 . Maka, wujud lebihan permintaan sebanyak Q1 Q2 . Untuk mengekalkan tingkat harga maksimum, kerajaan akan bertindak menghapuskan lebihan permintaan tersebut dengan melepaskan stok atau menjalankan dasar catuan. Kesan (a) Harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 . (b) Kuantiti diminta menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . (c) Kuantiti ditawarkan meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q2 . (d) Wujud lebihan penawaran sebanyak Q1 Q2 . (a) Harga barang turun dari 0P0 ke 0P1 . (b) Kuantiti diminta meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q2 . (c) Kuantiti ditawarkan menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . (d) Wujud lebihan permintaan sebanyak Q1 Q2 . Dasar Pencukaian dan Subsidi Perkara Cukai (tak langsung) Subsidi Maksud Hasil yang diterima oleh kerajaan daripada pengguna dan pengeluar. Dinamakan beban cukai. Perbelanjaan kerajaan yang dibayar kepada pengguna dan pengeluar. Dinamakan faedah subsidi. Sebab/ matlamat (a) Memperoleh hasil. (b) Mengehadkan kuantiti diminta. (a) Merendahkan harga. (b) Menggalakkan pengeluaran. Kesan Meningkatkan kos pengeluaran dan menyebabkan penawaran berkurangan. Mengurangkan kos pengeluaran dan menyebabkan penawaran bertambah. Rajah Harga 0 Kuantiti P1 P0 P2 Q1 Q0 St D0 D0 e0 e1 St S0 S0 g f T Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan (sebanyak kadar cukai, T). Maka, keluk penawaran beralih ke kiri, iaitu dari S0 S0 ke St St . Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada tingkat harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, tingkat harga naik dari 0P0 ke 0P1 manakala kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai: (a) Pengguna = P0 P1 e1 f (b) Pengeluar = P2 P0 fg Hasil kerajaan = P0 P1 e1 f + P2 P0 fg, atau = T  0Q1 Harga 0 Kuantiti P2 P0 P1 Q0 Q1 D0 S0 S0 Sb Sb D0 e1 e0 f g B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada tingkat harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah (sebanyak kadar subsidi, B). Maka, keluk penawaran beralih ke kanan, iaitu dari S0 S0 ke Sb Sb . Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada tingkat harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, tingkat harga turun dari 0P0 ke 0P1 manakala kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi: (a) Pengguna = P0 P1 e1 f (b) Pengeluar = P2 P0 fg Perbelanjaan kerajaan = P0 P1 e1 f + P2 P0 fg, atau = B  0Q1 Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 27 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 Perkara Cukai (tak langsung) Subsidi Persamaan Sebelum cukai: P = a + bQ Selepas cukai: Pt = a + bQ + T Sebelum cukai: Qs = a + bP Selepas cukai: Qst = a + b(P – T) Sebelum subsidi: P = a + bQ Selepas subsidi: Pb = a + bQ – B Sebelum subsidi: Qs = a + bP Selepas subsidi: Qsb = a + b(P + B) 2.5 Keanjalan Permintaan Maksud Keanjalan Kadar perubahan, iaitu perubahan yang besar (anjal) atau kecil (tak anjal). Keanjalan Permintaan Mengukur kadar atau peratusan perubahan dalam kuantiti diminta akibat peratusan perubahan faktor-faktor yang mempengaruhinya, iaitu harga barang itu, tingkat pendapatan dan harga barang lain. Jadual 2.1 Jenis-jenis keanjalan permintaan Faktor mempengaruhi Jenis keanjalan permintaan Singkatan Harga barang itu Keanjalan permintaan harga Ep Tingkat pendapatan Keanjalan permintaan pendapatan Ey Harga barang lain Keanjalan permintaan silang Ec Keanjalan Permintaan Harga (Ep) Maksud 1 Mengukur tindak balas perubahan kuantiti diminta sesuatu barang kesan daripada perubahan harga barang tersebut; ATAU 2 Mengukur nisbah peratusan perubahan kuantiti diminta sesuatu barang kepada peratusan perubahan harga barang tersebut. Formula Penghitungan Ep = Kadar perubahan kuantiti diminta Kadar perubahan harga barang itu = %∆Qd %∆P = Q1 – Q0 Q0  P0 P1 – P0 = ∆Q ∆P  P0 Q0 Contoh Soalan penghitungan Jalan penyelesaian Jika harga barang X naik sebanyak 10%, kuantiti X diminta menurun sebanyak 20%. Hitung keanjalan permintaan harga. Ep = –20% 10% = –2 Apabila harga barang Y naik dari RM2.00 ke RM3.00, kuantiti diminta Y menurun daripada 20 unit kepada 5 unit. Hitung keanjalan permintaan harga. P0 = 2.00 Ep = 5 – 20 20  2 3 – 2 = –15 20  2 1 = –1.5 P1 = 3.00 Q0 = 20 unit Q1 = 5 unit Jika harga barang Z turun sebanyak 40%, kuantiti diminta Z meningkat daripada 10 unit kepada 12 unit. Hitung keanjalan permintaan harga. %∆Qd =  12 – 10 10   100 = 20% Ep = 20 –40 = –0.5 Tanda negatif menunjukkan hubungan songsang antara tingkat harga barang itu dengan kuantiti diminta. Peringatan: Calon wajib menyatakan jawapan nilai keanjalan dalam bentuk perpuluhan (bukannya dalam bentuk pecahan). Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 28 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 Darjah atau Nilai Keanjalan Permintaan Harga Darjah/nilai Jenis keanjalan Rajah Huraian Ep = 0 Tak anjal sempurna Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 D D Keluk permintaan berbentuk menegak. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti diminta tetap pada 0Q0 . Jadi, tiada perubahan dalam kuantiti diminta apabila harga barang itu berubah (%∆Qd = 0). Contoh: barang mesti seperti gula dan garam. 0 < Ep < 1 (atau Ep < 1) Tak anjal Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D D Keluk permintaan berbentuk curam. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti diminta menurun sedikit daripada 0Q0 kepada 0Q1 , iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih rendah daripada kadar perubahan harga (%∆Qd < %∆P). Contoh: barang penting kepada pengguna seperti makanan. Ep = 1 Anjal uniti Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D D Keluk permintaan berbentuk hiperbola. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti diminta menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 dengan kadar yang sama, iaitu kadar perubahan harga dan kuantiti diminta adalah sama (%∆Qd = %∆P). 1 < Ep < ∞ (atau Ep > 1) Beranjal Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D D Keluk permintaan berbentuk landai. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti diminta menurun dengan banyak daripada 0Q0 kepada 0Q1 , iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih tinggi daripada kadar perubahan harga (%∆Qd > %∆P). Contoh: barang kurang penting seperti barang kemas. Ep = ∞ Anjal sempurna Harga 0 Kuantiti P0 D D Keluk permintaan berbentuk mendatar. Apabila harga barang naik, kuantiti diminta menurun sehingga sifar. Sebaliknya, apabila harga barang turun ke 0P0 , kuantiti diminta meningkat sehingga infiniti (%∆Qd = ∞) Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 29 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 Kesimpulan Semakin tinggi nilai atau darjah keanjalan permintaan harga, semakin tinggi kadar perubahan kuantiti diminta dan semakin landai kecerunan keluk permintaan. Faktor-faktor yang Mempengaruhi Keanjalan Permintaan Harga (Penentu Keanjalan Permintaan Harga) Faktor Huraian Kewujudan pengganti • Semakin banyak barang pengganti, semakin beranjal permintaan. Apabila harga barang naik, kuantiti diminta akan menurun dengan banyak, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. Keadaan ini disebabkan pengguna mudah menggantikan barang tersebut dengan barang lain yang lebih murah. • Sebaliknya, semakin kurang barang pengganti, semakin tak anjal permintaan, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Keadaan ini disebabkan pengguna sukar menggantikan barang tersebut dengan barang lain. Kepentingan barang • Semakin kurang penting sesuatu barang, semakin beranjal permintaan. Apabila harga barang naik, kuantiti diminta akan menurun dengan banyak, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih besar daripada kadar perubahan harga. • Sebaliknya, semakin penting sesuatu barang, semakin tak anjal permintaan, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Bahagian pendapatan yang dibelanjakan • Semakin besar bahagian pendapatan yang dibelanjakan terhadap sesuatu barang, semakin beranjal permintaan. Apabila harga barang naik, kuantiti diminta dijangka menurun dengan banyak, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih besar daripada kadar perubahan harga. • Sebaliknya, semakin kecil bahagian pendapatan yang dibelanjakan terhadap sesuatu barang, semakin tak anjal permintaan, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Jenis barang • Jika wujud ketagihan atau kesetiaan terhadap sesuatu barang, barang tersebut mempunyai permintaan tak anjal. • Sebaliknya, permintaan sesuatu barang beranjal sekiranya tidak wujud ketagihan terhadap barang tersebut. Bilangan kegunaan • Semakin banyak kegunaan sesuatu barang, semakin beranjal permintaan. Apabila harga barang naik, kuantiti diminta menurun dengan banyak, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. • Sebaliknya, semakin kurang kegunaan sesuatu barang, semakin tak anjal permintaan, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Kesimpulan Permintaan beranjal Permintaan tak anjal Banyak pengganti Kurang pengganti Kurang penting Sangat penting Bahagian pendapatan dibelanjakan besar Bahagian pendapatan dibelanjakan kecil Tiada ketagihan Wujud ketagihan Banyak kegunaan Kurang kegunaan Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 30 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 Hubungan antara Keanjalan Permintaan Harga dengan Jumlah Hasil/Perbelanjaan Jumlah hasil/perbelanjaan = Harga  Kuantiti diminta = P  Q = 0P0  0Q0 = 0P0 aQ0 Harga 0 Kuantiti P0 Q0 D D a Harga Naik Permintaan tak anjal (Ep < 1) Permintaan beranjal (Ep > 1) Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D D b a c Andaikan harga asal pada 0P0 dan kuantiti asal pada 0Q0 . Jadi, jumlah hasil asal ialah 0P0 aQ0 . Apabila harga naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti menurun sedikit daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Kenaikan harga menyebabkan penambahan hasil sebanyak P0 P1 bc manakala pengurangan kuantiti menyebabkan pengurangan hasil sebanyak Q1 caQ0 . Jelas bahawa penambahan hasil akibat kenaikan harga lebih besar daripada pengurangan hasil akibat pengurangan kuantiti (P0 P1 bc > Q1 caQ0 ). Jadi, kesan bersih ialah jumlah hasil bertambah. Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D D a c b Andaikan harga asal pada 0P0 dan kuantiti asal pada 0Q0 . Jadi, jumlah hasil asal ialah 0P0 a Q0 . Apabila harga naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti menurun dengan banyak daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Kenaikan harga menyebabkan penambahan hasil sebanyak P0 P1 bc manakala pengurangan kuantiti menyebabkan pengurangan hasil sebanyak Q1 caQ0 . Jelas bahawa penambahan hasil akibat kenaikan harga lebih kecil daripada pengurangan hasil akibat pengurangan kuantiti (P0 P1 bc < Q1 caQ0 ). Jadi, kesan bersih ialah jumlah hasil berkurang. Permintaan anjal uniti (Ep = 1) Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q1 Q0 D D a b c Andaikan harga asal pada 0P0 dan kuantiti asal pada 0Q0 . Jadi, jumlah hasil asal ialah 0P0 aQ0 . Apabila harga naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti menurun dengan kadar sama daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Kenaikan harga menyebabkan penambahan hasil sebanyak P0 P1 bc manakala pengurangan kuantiti menyebabkan pengurangan hasil sebanyak Q1 caQ0 . Jelas bahawa penambahan hasil akibat kenaikan harga sama dengan pengurangan hasil akibat pengurangan kuantiti (P0 P1 bc = Q1 caQ0 ). Jadi, kesan bersih ialah jumlah hasil tidak berubah. Harga Turun Permintaan tak anjal (Ep < 1) Permintaan beranjal (Ep > 1) Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 D D a b c Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 D D b c a Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 31 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

32 33 Permintaan tak anjal (Ep < 1) Permintaan beranjal (Ep > 1) Andaikan harga asal pada 0P0 dan kuantiti asal pada 0Q0 . Jadi, jumlah hasil asal ialah 0P0 aQ0 . Apabila harga turun dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti meningkat sedikit daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Kejatuhan harga menyebabkan pengurangan hasil sebanyak P0 P1 ca manakala kenaikan kuantiti menyebabkan penambahan hasil sebanyak Q0 cbQ1 . Jelas bahawa pengurangan hasil akibat kejatuhan harga lebih besar daripada penambahan hasil akibat kenaikan kuantiti (P0 P1 ca > Q0 cbQ1 ). Jadi, kesan bersih ialah jumlah hasil berkurang. Andaikan harga asal pada 0P0 dan kuantiti asal pada 0Q0 . Jadi, jumlah hasil asal ialah 0P0 aQ0 . Apabila harga turun dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti meningkat banyak daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Kejatuhan harga menyebabkan pengurangan hasil sebanyak P0 P1 ca manakala kenaikan kuantiti menyebabkan penambahan hasil sebanyak Q0 cbQ1 . Jelas bahawa pengurangan hasil akibat kejatuhan harga lebih kecil daripada penambahan hasil akibat kenaikan kuantiti (P0 P1 ca < Q0 cbQ1 ). Jadi, kesan bersih ialah jumlah hasil bertambah. Permintaan anjal uniti (Ep = 1) Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 D D b a c Andaikan harga asal pada 0P0 dan kuantiti asal pada 0Q0 . Jadi, jumlah hasil asal ialah 0P0 aQ0 . Apabila harga turun dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti meningkat dengan kadar sama daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Kejatuhan harga menyebabkan pengurangan hasil sebanyak P0 P1 ca manakala kenaikan kuantiti menyebabkan penambahan hasil sebanyak Q0 cbQ1 . Jelas bahawa pengurangan hasil akibat kejatuhan harga sama dengan penambahan hasil akibat kenaikan kuantiti (P0 P1 ca = Q0 cbQ1 ). Jadi, kesan bersih ialah jumlah hasil tidak berubah. Keanjalan Titik Mengukur keanjalan pada satu titik di sepanjang keluk permintaan apabila kadar perubahan harga adalah sangat kecil. Keanjalan titik (Ep ) = – Jarak bawah Jarak atas Titik Darjah keanjalan A – AE 0 = ∞ B – BE AB > 1 C – CE AC = 1 D – DE AD < 1 E – 0 AE = 0 Nota: C ialah titik tengah Rajah 2.2 Nilai keanjalan di sepanjang keluk permintaan Kesimpulan (a) Darjah keanjalan permintaan harga berbeza di sepanjang keluk permintaan. (b) Semakin tinggi harga, semakin tinggi darjah/nilai keanjalan permintaan harga. Harga 0 Kuantiti P0 Q0 A (Ep = ∞) B (Ep > 1) C (Ep = 1) D (Ep < 1) E (Ep = 0) Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 32 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

32 33 Nota: Formula biasa penghitungan keanjalan permintaan harga dinamakan keanjalan lengkuk, iaitu keanjalan antara dua titik di sepanjang keluk permintaan. Keanjalan Permintaan Pendapatan dan Keanjalan Permintaan Silang Perkara Keanjalan permintaan pendapatan (Ey ) Keanjalan permintaan silang (Ec ) Maksud Kadar perubahan kuantiti diminta akibat perubahan tingkat pendapatan. Kadar perubahan kuantiti diminta akibat perubahan harga barang lain. Formula penghitungan Ey = %∆Qd %∆Y , atau = Q1 – Q0 Q0  Y0 Y1 – Y0 Ec = %∆QdX %∆PZ , atau = QX1 – QX0 QX0  PZ0 PZ1 – PZ0 Darjah keanjalan Positif (a) Wujud hubungan terus antara tingkat pendapatan dengan kuantiti diminta. Apabila pendapatan naik, kuantiti diminta akan meningkat. (b) Contoh: barang biasa (Ey < 1) dan barang mewah (Ey > 1). Positif (a) Wujud hubungan terus antara harga barang lain dengan kuantiti diminta. Apabila harga barang lain naik, kuantiti diminta sesuatu barang akan meningkat. (b) Contoh: barang pengganti. Apabila harga kopi naik, kuantiti diminta bagi teh akan meningkat. Negatif (a) Wujud hubungan songsang antara tingkat pendapatan dengan kuantiti diminta. Apabila pendapatan naik, kuantiti diminta akan menurun. (b) Contoh: barang bawahan/inferior, iaitu barang yang murah dan berkualiti rendah seperti beras hancur. Negatif (a) Wujud hubungan songsang antara harga barang lain dengan kuantiti diminta. Apabila harga barang lain naik, kuantiti diminta sesuatu barang akan menurun. (b) Contoh: barang penggenap. Apabila harga kereta naik, kuantiti diminta bagi petrol akan menurun. Sifar (a) Tiada hubungan antara tingkat pendapatan dengan kuantiti diminta. Apabila pendapatan naik, kuantiti diminta tidak berubah. (b) Contoh: barang mesti. Sifar (a) Tiada hubungan antara harga barang lain dengan kuantiti diminta. Apabila harga barang lain naik, kuantiti diminta sesuatu barang tidak berubah. (b) Contoh: barang neutral atau tidak berkaitan. Kesimpulan Keanjalan permintaan pendapatan Jenis barang Keanjalan permintaan silang Hubungan antara barang Positif > 1 Barang mewah Positif Barang pengganti < 1 Barang biasa/normal Negatif Barang bawahan/inferior Negatif Barang penggenap Sifar Barang mesti Sifar Barang neutral/tidak berkaitan Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 33 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 35 Keanjalan Penawaran (Es 2.6 ) Maksud 1 Mengukur tindak balas perubahan kuantiti ditawarkan sesuatu barang kesan daripada perubahan harga barang tersebut; ATAU 2 Mengukur nisbah peratusan perubahan kuantiti ditawarkan sesuatu barang kepada peratusan perubahan harga barang tersebut. Formula Penghitungan Es = Kadar perubahan kuantiti ditawarkan Kadar perubahan harga barang itu = %∆Qs %∆P = Q1 – Q0 Q0  P0 P1 – P0 = ∆Q ∆P  P0 Q0 Contoh Berikut merupakan persamaan penawaran bagi sesuatu barang. Qs = 500 + 20P dengan P = harga (RM) dan Qs = kuantiti ditawarkan (unit). Sekiranya harga naik dari RM25 ke RM35, berapakah nilai keanjalan penawaran barang tersebut? Jawapan Apabila P = RM25, Apabila P = RM35, Qs = 500 + 20(25) Qs = 500 + 20(35) = 500 + 500 = 500 + 700 = 1 000 unit = 1 200 unit Maka, P0 = RM25 Q0 = 1 000 unit P1 = RM35 Q1 = 1 200 unit Oleh itu, Es = 1 200 – 1 000 1 000  25 35 – 25 = 200 1 000  25 10 = 0.50 Darjah atau Nilai Keanjalan Penawaran Darjah/nilai Jenis keanjalan Rajah Huraian Es = 0 Tak anjal sempurna Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 S S Keluk penawaran berbentuk menegak. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti ditawarkan tetap pada 0Q0 . Jadi, tiada perubahan dalam kuantiti ditawarkan apabila hargabarangituberubah(%∆Qs = 0). Contoh: barang semula jadi seperti logam, emas dan sayur-sayuran. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 34 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 35 Darjah/nilai Jenis keanjalan Rajah Huraian 0 < Es < 1 (atau Es < 1) Tak anjal Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 Q1 S S Keluk penawaran berbentuk curam dan bermula daripada paksi mendatar. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti ditawarkan meningkat sedikit daripada 0Q0 kepada 0Q1 , iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih rendah daripada kadar perubahan harga (%∆Qs < %∆P). Contoh: barang pertanian. Es = 1 Anjal uniti Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 Q1 S S Keluk penawaran bermula daripada titik asalan. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti ditawarkan meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 dengan kadar yang sama, iaitu kadar perubahan harga dan kuantiti ditawarkan adalah sama (%∆Qs = %∆P). 1 < Es < ∞ (atau Es > 1) Beranjal Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 Q1 S S Keluk penawaran berbentuk landai dan bermula daripada paksi menegak. Apabila harga barang naik dari 0P0 ke 0P1 , kuantiti ditawarkan meningkat dengan banyak daripada 0Q0 kepada 0Q1 , iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih tinggi daripada kadar perubahan harga (%∆Qs > %∆P). Contoh: barang perkilangan. Es = ∞ Anjal sempurna Harga 0 Kuantiti P0 S S Keluk penawaran berbentuk mendatar. Apabila harga barang naik ke 0P0 , kuantiti ditawarkan meningkat sehingga infiniti. Sebaliknya, apabila harga barang turun, kuantiti ditawarkan menurun sehingga sifar (%∆Qs = ∞). Faktor-faktor yang Mempengaruhi Keanjalan Penawaran Faktor Huraian Jangka masa Dalam jangka masa singkat, pengeluar tidak dapat menambah pengeluarannya walaupun wujud peningkatan permintaan di pasaran. Jadi, penawaran tak anjal sempurna, iaitu kuantiti ditawarkan tidak berubah walaupun harga naik. Dalam jangka masa pendek, pengeluar dapat menambah pengeluarannya dengan menambah input berubah tetapi pada kadar yang rendah. Jadi, penawaran tak anjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 35 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 Faktor Huraian Dalam jangka masa panjang, pengeluar dapat menambah pengeluarannya dengan banyak atau pada kadar yang tinggi kerana semua input pengeluaran boleh ditambah termasuk tingkat teknologi dan melalui kemasukan firma baharu. Jadi, penawaran beranjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. Keupayaan input tetap • Dalam proses pengeluaran, wujud input tetap seperti jentera yang mempunyai keupayaan atau kapasiti yang terhad. • Jika input tetap belum mencapai tahap kapasiti maksimum, penawaran beranjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. Apabila harga naik, kuantiti ditawarkan mudah ditambah sebab keupayaan input tetap belum digunakan sepenuhnya. • Jika kapasiti input tetap telah mencapai tahap maksimum atau sepenuhnya, penawaran tak anjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Kewujudan input berubah • Dalam proses pengeluaran, wujud input berubah, iaitu buruh dan bahan mentah. • Jika input berubah mudah diperoleh, penawaran beranjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. Apabila harga naik, kuantiti ditawarkan mudah ditambah sebab wujud input berubah. • Jika input berubah sukar diperoleh, penawaran tak anjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Apabila harga naik, kuantiti ditawarkan sukar ditambah sebab kurang input berubah. Bahagian kos input berbanding dengan jumlah kos pengeluaran • Jika kos input merupakan sebahagian kecil daripada jumlah kos pengeluaran, penawaran beranjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. Contoh: industri makanan. • Jika kos input yang digunakan untuk mengeluarkan sesuatu barang meliputi sebahagian besar daripada jumlah kos pengeluaran, penawaran tak anjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Contoh: industri perlombongan. Bilangan firma dalam industri • Jika bilangan firma dalam industri adalah banyak, penawaran beranjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih tinggi daripada kadar perubahan harga. Apabila harga naik, kuantiti ditawarkan bertambah dengan banyak disebabkan bilangan firma yang banyak. • Jika bilangan firma dalam industri adalah sedikit, penawaran tak anjal, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan lebih rendah daripada kadar perubahan harga. Apabila harga naik, kuantiti ditawarkan bertambah dengan sedikit disebabkan bilangan firma yang sedikit. Kesimpulan Penawaran beranjal Penawaran tak anjal Jangka masa panjang Jangka masa pendek Keupayaan input tetap belum maksimum Keupayaan input tetap sudah maksimum Input berubah mudah diperoleh Input berubah sukar diperoleh Kos input merupakan sebahagian kecil daripada jumlah kos pengeluaran Kos input merupakan sebahagian besar daripada jumlah kos pengeluaran Bilangan firma banyak Bilangan firma sedikit Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 36 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 2.7 Aplikasi Keanjalan Permintaan dan Penawaran Kesan Cukai (Berdasarkan Keanjalan Permintaan Harga) Ep Rajah Huraian Ep = 0 (tak anjal sempurna) Harga 0 Kuantiti P1 P0 Q0 St T D0 D0 e0 e1 St S0 S0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q0 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti tetap pada 0Q0 . Beban cukai P0 P1 e1 e0 ditanggung sepenuhnya oleh pengguna dan pengeluar tidak perlu menanggung sebarang beban cukai. Ep < 1 (tak anjal) Harga 0 Kuantiti P1 P0 P2 Q1 Q0 St D0 D0 e0 e1 St S0 S0 g f T Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai pengguna P0 P1 e1 f lebih besar daripada beban cukai pengeluar P2 P0 fg. Ep = 1 (anjal uniti) Harga 0 Kuantiti P1 P0 P2 Q1 Q0 D0 St T St S0 S0 D0 e1 e0 f g Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai pengguna P0 P1 e1 f sama dengan beban cukai pengeluar P2 P0 fg. Ep > 1 (beranjal) Harga 0 Kuantiti P 1 P0 P2 Q1 Q0 D0 St St S0 S0 D0 e1 e0 f g T Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai pengguna P0 P1 e1 f lebih kecil daripada beban cukai pengeluar P2 P0 fg. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 37 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 Ep Rajah Huraian Ep = ∞ (anjal sempurna) Harga 0 Kuantiti P0 P2 Q1 Q0 St St S0 D0 D0 S0 e1 e0 g T Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga tetap pada 0P0 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai P2 P0 e1 g ditanggung sepenuhnya oleh pengeluar dan pengguna tidak perlu menanggung sebarang beban cukai. Kesan Cukai (Berdasarkan Keanjalan Penawaran) Es Rajah Huraian Es = 0 (tak anjal sempurna) Harga Kuantiti 0 P0 P2 Q0 S0 S0 e0 g D0 D0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat. Namun, keluk penawaran tetap pada S0 S0 . Jadi, harga tetap pada 0P0 dan kuantiti tetap pada 0Q0 . Beban cukai P2 P0 e0 g ditanggung sepenuhnya oleh pengeluar dan pengguna tidak perlu menanggung sebarang beban cukai. Es < 1 (tak anjal) Harga Kuantiti 0 P1 P2 P0 Q1 Q0 St T e1 f g e0 S0 St S0 D0 D0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai pengguna P0 P1 e1 f lebih kecil daripada beban cukai pengeluar P2 P0 fg. Es = 1 (anjal uniti) Harga Kuantiti 0 P1 P0 P2 Q1 Q0 St e1 T g f e0 S0 St D0 D0 S0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai pengguna P0 P1 e1 f sama dengan beban cukai pengeluar P2 P0 fg. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 38 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 Es Rajah Huraian Es > 1 (beranjal) Harga Kuantiti 0 P1 P0 P2 Q1 Q0 T e1 f e0 S0 St D0 D0 g S0 St Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih ke kiri dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai pengguna P0 P1 e1 f lebih besar daripada beban cukai pengeluar P2 P0 fg. Es = ∞ (anjal sempurna) Harga Kuantiti 0 P1 P0 Q1 Q0 T e1 f e0 S0 St D0 D0 St S0 Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat cukai, kos pengeluaran meningkat dan penawaran berkurangan. Keluk penawaran beralih dari S0 S0 ke St St (sebanyak kadar cukai, T). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila St St = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga naik dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti menurun daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Beban cukai P0 P1 e1 f ditanggung sepenuhnya oleh pengguna dan pengeluar tidak perlu menanggung sebarang beban cukai. Kesan Subsidi (Berdasarkan Keanjalan Permintaan Harga) Ep Rajah Huraian Ep = 0 (tak anjal sempurna) Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 S0 D0 D0 e0 e1 S0 Sb Sb B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q0 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti tetap pada 0Q0 . Faedah subsidi P0 P1 e1 e0 dinikmati sepenuhnya oleh pengguna dan pengeluar tidak menikmati sebarang faedah subsidi. Ep < 1 (tak anjal) Harga 0 Kuantiti P2 P0 P1 Q0 Q1 S0 D0 D0 e0 e1 S0 Sb Sb g f B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi pengguna P0 P1 e1 f lebih besar daripada faedah subsidi pengeluar P2 P0 fg. Ep = 1 (anjal uniti) Harga 0 Kuantiti P2 P0 P1 Q0 Q1 D0 S0 S0 Sb Sb D0 e1 e0 f g B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 39 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 41 Ep Rajah Huraian Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi pengguna P0 P1 e1 f sama dengan faedah subsidi pengeluar P2 P0 fg. Ep > 1 (beranjal) Harga 0 Kuantiti P2 P0 P1 Q0 Q1 D0 S0 S0 Sb Sb D0 e1 e0 f g B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi pengguna P0 P1 e1 f lebih kecil daripada faedah subsidi pengeluar P2 P0 fg. Ep = ∞ (anjal sempurna) Harga 0 Kuantiti P2 P0 Q0 Q1 D0 S0 S0 Sb Sb D0 e1 e0 g B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga tetap pada 0P0 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi P2 P0 e1 g dinikmati sepenuhnya oleh pengeluar dan pengguna tidak menikmati sebarang faedah subsidi. Kesan Subsidi (Berdasarkan Keanjalan Penawaran) Es Rajah Huraian Es = 0 (tak anjal sempurna) Harga 0 Kuantiti P2 P0 Q0 S0 S0 D0 D0 e0 g Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun. Namun, keluk penawaran tetap pada S0 S0 . Jadi, harga tetap pada 0P0 dan kuantiti tetap pada 0Q0 . Faedah subsidi P0 P2 ge0 dinikmati sepenuhnya oleh pengeluar dan pengguna tidak menikmati sebarang faedah subsidi. Es < 1 (tak anjal) Harga 0 Kuantiti P2 P0 P1 Q0 Q1 S0 S0 Sb Sb e1 e0 D0 D0 B g f Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi pengguna P0 P1 e1 f lebih kecil daripada faedah subsidi pengeluar P2 P0 fg. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 40 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 41 Es Rajah Huraian Es = 1 (anjal uniti) Harga 0 Kuantiti P2 P0 P1 Q0 Q1 S0 S0 Sb e1 e0 g f Sb D0 D0 B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi pengguna P0 P1 e1 f sama dengan faedah subsidi pengeluar P2 P0 fg. Es > 1 (beranjal) Harga Kuantiti 0 P2 P0 P1 Q0 Q1 S0 Sb S0 Sb e1 e0 g f D0 D0 B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih ke kanan dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi pengguna P0 P1 e1 f lebih besar daripada faedah subsidi pengeluar P2 P0 fg. Es = ∞ (anjal sempurna) Harga 0 Kuantiti P0 P1 Q0 Q1 Sb S0 S0 Sb e1 e0 f D0 D0 B Keseimbangan asal dicapai pada titik e0 apabila S0 S0 = D0 D0 pada harga 0P0 dan kuantiti 0Q0 . Akibat subsidi, kos pengeluaran menurun dan penawaran bertambah. Keluk penawaran beralih dari S0 S0 ke Sb Sb (sebanyak kadar subsidi, B). Keseimbangan baharu dicapai pada titik e1 apabila Sb Sb = D0 D0 pada harga 0P1 dan kuantiti 0Q1 . Jadi, harga turun dari 0P0 ke 0P1 dan kuantiti meningkat daripada 0Q0 kepada 0Q1 . Faedah subsidi P0 P1 e1 f dinikmati sepenuhnya oleh pengguna dan pengeluar tidak menikmati sebarang faedah subsidi. Kesimpulan Darjah keanjalan Beban cukai/faedah subsidi Keanjalan permintaan Keanjalan penawaran E = 0 Pengguna sahaja Pengeluar sahaja E < 1 Pengguna > Pengeluar Pengeluar > Pengguna E = 1 Pengguna = Pengeluar Pengeluar = Pengguna E > 1 Pengguna < Pengeluar Pengeluar < Pengguna E = ∞ Pengeluar sahaja Pengguna sahaja Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 41 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

42 PB RINGKASAN Perkara Jenis keanjalan Darjah/ nilai Huraian Contoh barang Keanjalan Permintaan Keanjalan permintaan harga (Ep ) Ep = 0 %∆Qd adalah sifar, iaitu tiada perubahan kuantiti diminta apabila harga berubah. Barang mesti/barang perlu Ep < 1 %∆Qd lebih rendah daripada %∆P, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta yang kecil. Barang penting Ep = 1 %∆Qd sama dengan %∆P. – Ep > 1 %∆Qd lebih tinggi daripada %∆P, iaitu kadar perubahan kuantiti diminta yang besar. Barang mewah atau barang kurang penting Ep = ∞ %∆Qd sangat tinggi, iaitu apabila harga turun, kuantiti diminta meningkat sehingga infiniti. – Keanjalan permintaan pendapatan (Ey ) Ey = 0 Tiada perubahan kuantiti diminta apabila pendapatan naik. Barang mesti/barang perlu Ey positif Apabila pendapatan naik, kuantiti diminta meningkat. Barang mewah (Ey > 1) Barang biasa (Ey < 1) Ey negatif Apabila pendapatan naik, kuantiti diminta menurun. Barang bawahan/barang Giffen/barang inferior Keanjalan permintaan silang (Ec ) Ec = 0 Tiada perubahan kuantiti diminta apabila harga barang lain naik. Barang neutral/barang tidak berkaitan Ec positif Apabila harga barang lain naik, kuantiti diminta meningkat. Barang pengganti Ec negatif Apabila harga barang lain naik, kuantiti diminta menurun. Barang penggenap Keanjalan Penawaran Keanjalan penawaran (Es ) Es = 0 %∆Qs adalah sifar, iaitu tiada perubahan kuantiti ditawarkan apabila harga berubah. Barang semula jadi atau barang pertanian Es < 1 %∆Qs lebih rendah daripada %∆P, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan yang kecil. Barang utama, iaitu barang perlombongan dan pertanian Es = 1 %∆Qs sama dengan %∆P. – Es > 1 %∆Qs lebih tinggi daripada %∆P, iaitu kadar perubahan kuantiti ditawarkan yang besar. Barang perkilangan/ barang pembuatan Es = ∞ %∆Qs sangat tinggi, iaitu apabila harga naik, kuantiti ditawarkan meningkat sehingga infiniti. – Kesimpulan Jenis keanjalan Singkatan Kegunaan/kepentingan Keanjalan permintaan harga Ep • Menentukan kepentingan sesuatu barang • Menentukan kesan terhadap jumlah hasil/ perbelanjaan Keanjalan permintaan pendapatan Ey Menentukan jenis barang – barang mewah/biasa/ bawahan/mesti Keanjalan permintaan silang Ec Menentukan hubungan antara barang – barang pengganti/penggenap/neutral Keanjalan penawaran Es Membezakan barang utama (barang semula jadi) dan barang perkilangan Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 42 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 43 1 Yang manakah menyebabkan kenaikan harga tepung? A Keluk penawaran kek beralih ke kiri B Keluk permintaan kek beralih ke kiri C Keluk permintaan tepung beralih ke kiri D Keluk penawaran tepung beralih ke kiri 2 Kuantiti yang ditawarkan dalam pasaran ikan bertambah akibat daripada A eksport ikan berkurang. B import ikan bertambah. C kenaikan harga ikan. D musim tengkujuh. 3 Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) bagi sesuatu barang. Harga (RM) Kuantiti (unit) 0 4 10 4.00 1.00 D D Apakah fungsi permintaan bagi barang tersebut? A Qd = 12 + 2P C Qd = 10 – 2P B Qd = 12 – 2P D Qd = 10 + 4P 4 Berikut ialah fungsi permintaan (Qd ) dan fungsi penawaran (Qs ) bagi suatu barang: Qd = 100 – 25P Qs = 50 + 25P dengan P ialah harga (RM) dan Q ialah kuantiti (unit). Penetapan harga minimum pada RM2.00 per unit akan mewujudkan A lebihan penawaran sebanyak 50 unit. B lebihan permintaan sebanyak 50 unit. C lebihan penawaran sebanyak 100 unit. D lebihan permintaan sebanyak 100 unit. 5 Jadual di bawah menunjukkan kuantiti ditawarkan bagi suatu barang di pasaran. Harga (RM) Kuantiti ditawarkan (unit) 2.00 4.00 80 100 Fungsi penawaran barang tersebut ialah A Qs = –60 + 10P B Qs = 60 – 10P C Qs = 60 + 10P D Qs = 80 + 10P 6 Rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran padi. Harga 0 Kuantiti S0 S0 S1 S1 Keluk penawaran padi beralih dari S0 S0 ke S1 S1 disebabkan A kenaikan harga padi. B kenaikan upah petani. C kejatuhan harga beras. D berlaku kemajuan teknologi. 7 Pertambahan permintaan suatu barang dengan kadar yang lebih kecil daripada pertambahan dalam penawaran akan menyebabkan A harga keseimbangan menurun dan kuantiti keseimbangan meningkat. B harga keseimbangan meningkat dan kuantiti keseimbangan menurun. C harga dan kuantiti keseimbangan meningkat. D harga dan kuantiti keseimbangan menurun. Jawab semua soalan. Pilih satu jawapan yang paling tepat. Latihan Pengukuhan Bahagian A Soalan Aneka Pilihan STPM KLON STPM KLON STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 43 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 8 Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan dan keluk penawaran bagi suatu barang. Titik E0 ialah titik keseimbangan asal. Harga 0 Kuantiti S2 E2 P2 P0 P1 Q2 Q0 Q1 S0 E0 S1 E1 D A D Kenaikan subsidi menyebabkan lebihan pengguna A berkurang menjadi P2 AE2 . B bertambah menjadi P1 AE1 . C berkurang sebanyak P1 P0 E0 E1 . D bertambah sebanyak P0 P2 E2 E0 . 9 Peralihan keluk permintaan barang Z ke kiri disebabkan A kejatuhan harga barang X jika barang X dan Z ialah barang penggenap. B kejatuhan harga barang X jika barang X dan Z ialah barang pengganti. C kenaikan pendapatan pengguna jika barang Z ialah barang biasa. D perubahan cita rasa pengguna yang lebih menyukai barang Z. 10 Jadual di bawah menunjukkan hubungan antara harga dengan kuantiti diminta. Harga (RM) Kuantiti (unit) 10.00 1000 20.00 800 30.00 600 40.00 400 Jika Qs = 80 + 15P, dengan Qs ialah kuantiti ditawarkan dan P ialah tingkat harga, berapakah harga keseimbangan? A RM25.00 B RM28.00 C RM30.00 D RM32.00 11 Yang manakah benar jika daging biribiri dan bulu biri-biri merupakan barang penawaran bersama? A Permintaan bulu biri-biri bertambah menyebabkan permintaan daging biribiri bertambah B Permintaan daging biri-biri bertambah menyebabkan penawaran bulu biri-biri berkurang C Permintaan daging biri-biri bertambah menyebabkan permintaan bulu biri-biri berkurang D Permintaan daging biri-biri bertambah menyebabkan harga bulu biri-biri menurun 12 Persamaan penawaran dan permintaan bagi barang Z adalah seperti berikut: Qs = 20 + 2P Qd = 40 – 3P dengan P = harga (RM). Apakah akan berlaku jika kerajaan mengenakan cukai jualan sebanyak RM2.00 seunit? A Harga naik sebanyak RM2.00 B Harga naik sebanyak RM1.00 C Harga naik sebanyak RM0.80 D Harga naik sebanyak RM0.50 13 Rajah di bawah menunjukkan dasar penetapan harga oleh kerajaan. Harga (RM) Kuantiti (unit) 0 15.00 10.00 5.00 Q1 Q0 Q2 S S D D Jika kerajaan menetapkan harga pada RM15.00, nyatakan dasar harga tersebut dan tindakan kerajaan selanjutnya. A Dasar harga maksimum dan kerajaan akan melepaskan stok B Dasar harga maksimum dan kerajaan akan menyimpan stok C Dasar harga minimum dan kerajaan akan melepaskan stok D Dasar harga minimum dan kerajaan akan menyimpan stok STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 44 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 14 Fungsi permintaan suatu barang ialah Qd = 20 – 0.5P, dengan P = harga (RM) dan Qd = kuantiti diminta (unit). Jika harga pasaran ialah RM18.00, lebihan pengguna ialah A RM121.00 B RM198.00 C RM212.00 D RM242.00 15 Jika keluk permintaan dan keluk penawaran bagi suatu barang beralih ke kiri, maka A harga keseimbangan akan menurun. B kuantiti keseimbangan tidak berubah. C kuantiti keseimbangan akan meningkat. D kesan terhadap harga tidak dapat ditentukan. 16 Yang manakah akan mengurangkan penawaran barang Z? A Kemajuan teknologi B Pertambahan pendapatan pengguna C Perubahan cita rasa terhadap barang Z D Kenaikan harga input pengeluaran barang Z 17 Yang manakah tidak akan mengalihkan keluk permintaan bagi teh? A Kejatuhan harga teh B Kenaikan harga gula C Kenaikan harga kopi D Pertambahan penduduk 18 Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS) bagi suatu barang. Titik keseimbangan asal ialah E0 . Harga 0 Kuantiti S2 S2 D0 D0 E1 E E4 0 E2 E3 D1 D1 S0 S0 S1 S1 Jika kerajaan mengenakan cukai jualan terhadap barang tersebut, titik keseimbangan akan beralih ke titik A E1 C E3 B E2 D E4 19 Jadual di bawah menunjukkan kuantiti yang diminta oleh pengguna J dan K serta kuantiti yang ditawarkan oleh penjual M dan N bagi barang X. Kuantiti diminta (unit) Kuantiti ditawarkan (unit) Harga (RM) J K Harga (RM) M N 2.00 12 12 8.00 15 15 3.00 8 9 7.00 13 11 4.00 5 6 6.00 11 8 5.00 3 3 5.00 9 6 6.00 2 0 4.00 7 4 Kuantiti keseimbangan bagi barang X ialah A 6 unit C 11 unit B 7 unit D 15 unit 20 Dalam pasaran suatu barang, harga keseimbangan akan menurun manakala kuantiti keseimbangan akan meningkat jika pengurangan permintaan A lebih kecil daripada penambahan penawaran. B lebih kecil daripada pengurangan penawaran. C lebih besar daripada penambahan penawaran. D lebih besar daripada pengurangan penawaran. 21 Menurut hukum permintaan, pengguna akan A mengurangkan permintaan apabila harga naik. B meningkatkan permintaan apabila harga turun. C mengurangkan kuantiti diminta apabila harga naik. D mengurangkan kuantiti diminta apabila harga turun. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 45 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 22 Rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran bagi barang Z. Harga (RM) 0 Kuantiti (unit) 10 6 12 S S Jika harga barang Z ialah RM10.00 per unit, berapakah jumlah lebihan pengeluar? A RM24.00 C RM120.00 B RM60.00 D RM240.00 23 Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) dan keluk penawaran (SS). Harga 0 Kuantiti Q1 Q2 P D S S D Antara penyataan berikut, yang manakah dapat menerangkan keadaan pada harga 0P? A Suatu keadaan kestabilan harga yang menunjukkan permintaan melebihi penawaran B Suatu keadaan ketidakstabilan harga yang menunjukkan permintaan melebihi penawaran C Suatu keadaan kestabilan harga yang menunjukkan penawaran melebihi permintaan D Suatu keadaan ketidakstabilan harga yang menunjukkan penawaran melebihi permintaan 24 Antara penyataan berikut, yang manakah tidak dapat menentukan arah perubahan harga keseimbangan? A Permintaan bertambah dan penawaran tetap B Permintaan berkurang dan penawaran berkurang C Permintaan bertambah dan penawaran berkurang D Permintaan berkurang dan penawaran bertambah 25 Jadual di bawah menunjukkan permintaan dan penawaran mentega di pasaran. Harga (RM) Penawaran (kg) Permintaan (kg) 10.00 600 1 200 20.00 700 1 000 30.00 800 900 40.00 900 600 50.00 1 000 400 Permintaan terhadap mentega menurun sebanyak 30% pada pelbagai tingkat harga kesan kejayaan kempen persatuan pengguna mengenai isu kesihatan. Harga keseimbangan yang baharu ialah A RM10.00 B RM20.00 C RM30.00 D RM40.00 26 Keanjalan permintaan harga bagi barang tertentu cenderung tinggi nilainya jika A barang itu cepat rosak. B barang itu mempunyai banyak pengganti. C barang itu mempunyai satu kegunaan sahaja. D peratusan perbelanjaan terhadap barang itu adalah kecil. 27 Jadual di bawah menunjukkan peratusan perubahan harga dan kuantiti barang M dan barang N. Set Barang M Barang N Peratusan perubahan Peratusan perubahan Harga Kuantiti diminta Harga Kuantiti diminta A –100 100 –0.1 0.1 B –1.0 1.0 –10 10 C –0.1 0.2 –10 20 D –10 20 –20 10 Antara set-set di atas, yang manakah menunjukkan bahawa permintaan bagi barang M lebih anjal daripada barang N? STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 46 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 28 Beban cukai terhadap suatu barang akan ditanggung sepenuhnya oleh pengguna jika A permintaan adalah anjal sempurna. B penawaran adalah tak anjal sempurna. C permintaan adalah tak anjal sempurna. D permintaan lebih anjal daripada penawaran. 29 Apabila pendapatan seorang pengguna meningkat kepada RM4 000.00, kuantiti diminta meningkat daripada 80 kg kepada 90 kg. Jika keanjalan permintaan pendapatannya ialah 0.5, berapakah pendapatan asal pengguna ini? A RM3 500.00 B RM3 300.00 C RM3 200.00 D RM2 800.00 30 Antara keluk penawaran berikut, yang manakah mempunyai keanjalan penawaran bernilai satu? Harga 0 Kuantiti A B C D 31 Antara penyataan berikut, yang manakah tidak benar tentang keanjalan permintaan? A Keanjalan silang bagi barang penggenap adalah negatif B Keanjalan pendapatan barang inferior adalah negatif C Kenaikan harga akan meningkatkan jumlah perbelanjaan jika keanjalan permintaan harga melebihi satu D Kejatuhan harga akan mengurangkan jumlah perbelanjaan jika keanjalan permintaan harga kurang daripada satu 32 Permintaan terhadap keluaran pertanian pada umumnya A beranjal. B tak anjal. C anjal uniti. D anjal sempurna. 33 Rajah di bawah menunjukkan keluk penawaran (SS) bagi suatu barang. Harga (RM) 0 Kuantiti (unit) S S 10 25 1.50 1.00 Jika harga barang menurun daripada RM1.50 kepada RM1.00, nilai keanjalan penawaran ialah A 4.5 C 1.8 B 2.5 D 1.2 34 Permintaan terhadap barang Z meningkat sebanyak 60% apabila pendapatan pengguna meningkat daripada RM5 000.00 kepada RM6 000.00. Jenis barang Z dan nilai keanjalan permintaan pendapatan ialah Jenis barang Z Keanjalan permintaan pendapatan A Barang biasa 0.33 B Barang biasa 3.00 C Barang mewah 3.00 D Barang bawahan 0.33 35 Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan (DD) suatu barang. Harga 0 Kuantiti Q0 P0 D1 D1 D0 D0 Jika harga naik melebihi 0P0 , jumlah hasil pengeluar akan Keluk permintaan D0 D0 Keluk permintaan D1 D1 A meningkat. menurun. B menurun. meningkat. C meningkat. meningkat. D menurun. menurun. Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 47 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

48 49 36 Jadual di bawah menunjukkan harga barang X dan kuantiti diminta untuk barang X, Y dan Z. Harga barang X (RM) Kuantiti diminta (unit) Barang X Barang Y Barang Z 20.00 20 60 20 25.00 10 30 20 Antara penyataan berikut, yang manakah benar tentang barang X, Y dan Z? A Barang X dan barang Y merupakan barang pengganti B Barang X dan barang Z merupakan barang pengganti C Barang Y dan barang Z merupakan barang pengganti D Barang X dan barang Y merupakan barang penggenap 37 Jika permintaan suatu barang adalah beranjal, ini bermakna A satu peratus kenaikan harga akan menyebabkan pengurangan kuantiti diminta kurang daripada satu peratus. B satu peratus kenaikan harga akan menyebabkan pengurangan kuantiti diminta melebihi satu peratus. C satu peratus kenaikan harga akan menyebabkan kenaikan kuantiti diminta kurang daripada satu peratus. D satu peratus kenaikan harga akan menyebabkan kenaikan kuantiti diminta melebihi satu peratus. 38 Penawaran bagi suatu barang dikatakan anjal sempurna apabila nilai keanjalannya ialah A Es = 0 C Es = ∞ B Es = 1 D Es < 1 39 Apabila harga barang M turun daripada RM2.00 kepada RM1.00, penawaran barang M berkurangan sebanyak 20% dan permintaan terhadap barang N meningkat sebanyak 40%. Nilai keanjalan silang antara barang M dengan barang N ialah A –2.0 C –0.8 B –1.25 D –0.5 40 Jumlah hasil jualan akan berkurangan apabila A harga dinaikkan pada tahap permintaan beranjal. B harga diturunkan pada tahap permintaan beranjal. C harga dinaikkan pada tahap permintaan tak anjal. D harga diturunkan pada tahap permintaan anjal satu. 41 Nilai pekali keanjalan permintaan penting kerana A pengeluar dapat mengetahui tindak balas pengguna terhadap perubahan harga. B pengguna dapat menambahkan atau mengurangkan jumlah permintaan di pasaran. C pengeluar dapat mengukur kecekapan pengeluaran dan tingkat keuntungan maksimum. D pengguna dapat mengetahui perubahan harga dan mudah membuat anggaran belanjawan. 42 Yang manakah benar tentang keanjalan penawaran? A Nisbah antara perubahan harga dengan kuantiti ditawarkan B Perubahan harga akibat perubahan kuantiti ditawarkan C Peratusan perubahan kuantiti ditawarkan akibat peratusan perubahan harga D Peratusan perubahan harga akibat peratusan perubahan kuantiti ditawarkan 43 Permintaan terhadap suatu barang adalah tak anjal sempurna. Kenaikan harga barang tersebut menyebabkan pengguna A menambahkan permintaan barang tersebut kerana dapat menunjukkan prestij. B mengurangkan permintaan barang tersebut kerana kejatuhan pendapatan benar. C mengekalkan penggunaan barang tersebut walaupun harganya naik. D menggantikan barang tersebut dengan barang lain. STPM KLON Nota & Lat STPM(Mikro)B2.indd 48 18/05/2023 8:58 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.