Strategi A+ Ting 4 - Sains

49 (b) Beri dua isu sosiosaintifik akibat daripada pertambahan kenderaan di dunia. Give two socio-scientific issues due to the increasing number of vehicles in the world. − [Apa] Kesan rumah hijau akibat pelepasan gas rumah hijau, iaitu karbon dioksida dan karbon monoksida. [What] The greenhouse effect due to greenhouse gas emissions, namely carbon dioxide and carbon monoxide − Hujan asid akibat asap kenderaan yang mengandungi nitrogen oksida dan sulfur dioksida Acid rain due to vehicle smoke containing nitrogen oxide and sulphur dioxide [2 markah/marks] (c) Beri dua cara untuk menangani isu sosiosaintifik yang timbul daripada pertambahan kenderaan di dunia. Give two ways to overcome the socio-scientific issues that arise from the increasing number of vehicles in the world. − [Apa] Menggunakan kenderaan hijau yang mesra alam yang tidak mengeluarkan gas-gas rumah hijau dan asap. [What] Using environmentally-friendly green vehicles that do not emit greenhouse gases and smoke. − Menggunakan bahan api bio bagi menggantikan bahan api fosil. / Using biofuel to replace fossil fuels. [2 markah/marks] (d) Nyatakan satu negeri di Malaysia yang telah mengaplikasikan Teknologi Hijau ke atas pengangkutan awamnya. Name one state in Malaysia that has applied Green Technology on its public transportation. Melaka/ Malacca [1 markah/mark] Bahagian C 4 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan isu sosiosaintifik? What is meant by socio-scientific issues? [2 markah/marks] (b) Rajah 4 menunjukkan peratus pencemaran air di Malaysia daripada pelbagai sumber. Diagram 4 shows the percentage of water pollution in Malaysia from various sources. 63% 29% 5% 3% Industri pembuatan Manufacturing industry Industri asas tani Agricultural industry Penternakan haiwan Animal husbandry Domestik Domestic Sumber/ Source: Jabatan Alam Sekitar Rajah 4/ Diagram 4 Terangkan dua aktiviti yang merupakan penyumbang terbesar pencemaran air di Malaysia. Explain two activities that are the biggest contributors to water pollution in Malaysia. [2 markah/marks] (c) Terangkan dua isu sosiosaintifik dalam sektor pengurusan sisa dan air sisa. Explain two socio-scientific issues in waste and wastewater management sector. [4 markah/marks] Strategi A+Sains Tg4-B04-vim_2p(35-50).indd 49 5/10/2023 3:26:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

50 (d) Jadual di bawah menunjukkan dua kaedah melupuskan sisa pepejal organik. The table below shows two methods of disposing of organic solid wastes. Kaedah pelupusan Disposing method Kaedah A Method A Kaedah B Method B Cara melupuskan Way of disposing Sisa pepejal ditanam di dalam tanah Solid wastes are buried in the ground Pemprosesan biologi Biological process Pada pendapat kamu, kaedah yang mana lebih baik? Wajarkan. KBAT Menilai In your opinion, which method is better? Justify. [4 markah/marks] Jawapan/Answers: 4 (a) Isu sosiosaintifi k ialah masalah yang merupakan isu sosial kontroversi yang dikaitkan dengan sains. Socio-scientifi c issues are problems that are controversial social issues related to science. (b) Domestik – Sisa organik dari rumah-rumah dan air kumbahan yang dibuang/disalurkan ke sungai-sungai menyebabkan pencemaran air Domestic – Organic waste from houses and sewage that are dumped/discharged into the rivers cause water pollution Industri pembuatan – sisa kilang yang tidak dirawat sebelum disalurkan ke sungai-sungai menyebabkan pencemaran air Manufacturing industry – untreated factory waste that are discharged into the rivers cause water pollution (c) − Pembuangan sisa pepejal tidak terancang seperti sampah sarap yang terdiri daripada kertas, plastik, botol dan tin menyebabkan pencemaran alam sekitar Indiscriminate solid waste disposal such as rubbish consisting of paper, plastic, bottles and cans may cause environmental pollution. − Pelupusan dan penguraian sisa pepejal membebaskan gas metana yang menyumbang kepada peningkatan gas rumah hijau. Disposal and decomposition of solid waste release methane gas that contributes to the increase in greenhouse gases. (d) [Apa/What] Kaedah B/Method B - [Mengapa] Membolehkan sisa pepejal ditukar kepada bahan berfaedah seperti baja organik [Why] Enables solid wastes to be converted into benefi cial substances such as organic fertilisers - Membolehkan sisa pepejal ditukar kepada biojisim yang mampu menggantikan bahan api fosil Enables solid wastes to be converted into biomass that is capable of replacing fossil fuels - Tidak mencemarkan alam sekitar Does not pollute the environment - Tidak melibatkan kos yang tinggi Does not involve high costs Strategi A+Sains Tg4-B04-vim_2p(35-50).indd 50 5/10/2023 3:26:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

51 5.1 Pembahagian Sel/ Cell Division 1 Semua organisma hidup terdiri daripada sel-sel. All living organisms are made up from cells. 2 Sel berterusan membahagi, membesar dan akhirnya mati./ Cells continuously divide, grow and eventually die. 3 Sel mati perlu digantikan./ Dead cells need to be replaced. 4 Sel-sel baharu terhasil melalui pembahagian sel./ New cells are produced through cell division. 5 Terdapat dua jenis pembahagian sel, iaitu mitosis dan meiosis./ There are two types of cell divisions, which are mitosis and meiosis. Gen, DNA dan kromosom/ Gene, DNA and chromosome Sel/Cell Kromosom Chromosome Nukleus Nucleus Gen Gene DNA Kromosom Chromosome Kromatid Chromatids Sentromer memegang 2 kromatid bersama Centromere holds 2 chromatids together Segmen gen DNA yang mengekod sesuatu ciri Gene segment of DNA that codes for a trait Sel/Cell Kromosom Chromosome Nukleus Nucleus Gen Gene DNA Kromosom Chromosome Kromatid Chromatids Sentromer memegang 2 kromatid bersama Centromere holds 2 chromatids together Segmen gen DNA yang mengekod sesuatu ciri Gene segment of DNA that codes for a trait Kumpulan fosfat Phosphate group Bes nitrogen Nitrogenous Gula pentosa base Pentose sugar Rajah 1 Gen, DNA dan Kromosom Diagram 1 Gene, DNA and Chromosome Rajah 2 Kromosom Diagram 2 Chromosome Rajah 3 Nukleotida Diagram 3 Nucleotide 1 Setiap sel mengandungi struktur bebenang halus di dalam nukluesnya yang disebut kromosom. Every cell has thread-like structures in its nucleus called chr omosomes. 2 Setiap kromosom mengandungi asid deoksiribonukleik (DNA) yang membawa maklumat genetik yang menentukan sifat-sifat sesuatu individu. Each chromosome contains deoxyribonucleic acid (DNA) that carries genetic materials (genes) which will determine the characteristics of an individual. 3 Molekul DNA merupakan polimer nukleotida. Setiap nukleotida terdiri daripada bes nitrogen, gula pentosa dan kumpulan fosfat. The DNA molecule is a polymer of nucleotides. Each nucleotide is composed of a nitrogenous base, a pentose sugar and a phosphate group. Mitosis Peringkat/Phase Penjelasan/Explanation Profasa Prophase − Kromosom menjadi padat dan berpilin. Kromosom kelihatan lebih tebal, pendek dan boleh dilihat di bawah mikroskop. Setiap kromosom terdiri daripada dua kromatid beradik. Chromosomes condense and become tightly coiled. Chromosomes appear to be thicker, shorter and can be seen under the microscope. Each chromosome consists of two sister chromatids. − Sentriol bergerak ke kutub bertentangan. Gentian gelendung mula terbentuk dan memanjang antara sentriol di dalam sitoplasma. Centrioles move to the opposite poles. Spindle fi bres start to form and elongate between the centrioles in the cytoplasm. − Di akhir profasa, membran nukleus mula terurai. At the end of prophase, the nuclear membrane begins to disintegrate. Metafasa Metaphase Gentian gelendong Spindle fibre − Gentian gelendong telah terbentuk sepenuhnya. Spindle fi bers are fully formed. − Kromatid beradik tersusun di satah khatulistiwa. Sister chromatids line up at the equatorial plane. − Di akhir metafasa, sentromer membahagi. At the end of metaphase, the centromeres divide. Bab 5 Genetik Genetic Tema 2 : Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Revisi Pantas Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.youtube.com/ watch?v=7lugJTnTgdY untuk ringkasan tentang Bab 5 Genetik Video Tutorial Video Tutorial Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 51 5/10/2023 3:29:51 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

52 Anafasa Anaphase − Kromatid beradik terpisah di sentromer dan dikenali sebagai kromosom anak. Sister chromatids separate at the centromere and they are known as daughter chromosomes. − Gentian gelendong memendek dan kromosom anak tertarik ke kutub bertentangan. Spindle fi bers shortened and the daughter chromosomes are pulled to the opposite poles. − Di akhir anafasa, setiap kutub sel mempunyai satu set kromosom yang lengkap dan seiras dengan sel induk. At the end of anaphase, each pole of the cell will have a complete set of chromosomes and identical as the parent cell. Telofasa Telophase Membran nukleus Nuclear membrane Nukleolus Nucleolus − Kedua-dua set kromosom sampai ke kutub bertentangan. Both sets of chromosomes reach the opposite poles. − Gentian gelendong mula terurai. Membran nukleus mula terbentuk mengelilingi kromosom di kutub. Spindle fi bres begin to disintegrate. Nuclear membrane starts to form around the chromosomes at the poles. − Nukleolus terbentuk semula dalam setiap nukleus. Nucleolus is reformed in each nucleus. Meiosis Peringkat/Phase Penjelasan/Explanation Profasa I/ Prophase I Kromosom menebal dan memendek. Kromosom homolog berpasangan untuk membentuk bivalen melalui proses sinapsis. Setiap pasangan kromosom terdiri daripada empat kromatid disebut tetrad. Berlaku proses pindah silang, iaitu pertukaran segmen DNA antara kromatid yang tidak seiras. Pindah silang berlaku di kiasma./ Chromosomes thicken and shorten. Homologous chromosomes pair to form bivalents through synapsis process. Each pair of chromosomes consists of four chromatids called tetrads. Crossing over, which is the exchange of DNA segments, occurs between non-identical chromatids. Crossing over happens at chiasma. Metafasa I/ Metaphase I Kromosom homolog beratur di satah khatulistiwa. Homologous chromosomes line up at the equatorial plane. Anafasa I/ Anaphase I Gentian gelendong mengecut dan memendek. Kromosom homolog terpisah dan bergerak ke kutub bertentangan. Spindle fi bres contract and shorten. The homologous chromosomes separate and move to the opposite poles. Telofasa I/ Telophase I Kromosom sampai ke kutub bertentangan. Gentian gelendong mula menghilang. Membran nukleus mula terbentuk dan mengelilingi kromosom. Sitokinesis bermula menghasilkan dua sel anak haploid Chromosomes reach the opposite poles. Spindle fi bres start to disappear. Nuclear membrane starts to form and surrounds the chromosomes. Cytokinesis begins, resulting in two haploid daughter cells. Profasa II/ Prophase II Kromosom menebal dan memendek. Membran nukleus mula menghilang dan gentian gelendong terbentuk semula dalam kedua-dua sel anak. Sentriol bergerak ke kutub bertentangan. Chromosomes thicken and shorten. Nuclear membrane starts to disappear and spindle fi bres reform in both daughter cells. Centrioles move to opposite poles. Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.youtube. com/watch?v=f-ldPgEfAHI untuk menonton video tentang mitosis Video Video Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 52 5/10/2023 3:29:52 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

53 5.2 Pewarisan/ Inheritance 1 Alel dominan ialah alel yang menonjolkan sifat yang dikawalnya sama ada pasangan alelnya adalah seiras atau berlainan. A dominant allele is an allele that shows the characteristics it controls whether its paired allele is identical or different. 2 Fenotip merujuk ciri fi zikal seperti tinggi atau rendah, yang mana boleh diperhatikan pada sesuatu organisma. Phenotype refers to the physical characteristic, such as tall or short, which can be seen in an organism. 3 Genotip merujuk kandungan genetik yang terkandung dalam sesuatu organisma. Genotype refers to the genetic constitution of an organism. 4 Eksperimen Mendel ialah eksperimen pertama yang mengkaji ciri pewarisan organisma. Mendel’s experiment was the fi rst experiment carried out to study the trait inheritance in organisms. 5.3 Mutasi/ Mutation 1 Mutasi ialah perubahan yang berlaku pada gen atau kromosom yang mengubah sifat asal organisma tersebut. A mutation is a change in the structure of a gene or a chromosome which will cause changes in the characteristics of an organism. 2 Terdapat dua jenis mutasi, iaitu mutasi kromosom dan mutasi gen. There are two types of mutation, namely chromosomal mutation and gene mutation. 3 Kesan mutasi kromosom – sindrom Down, sindrom Klinefelter dan sindrom Turner The effects of chromosomal mutation – Down syndrome, Klinefelter syndrome and Turner syndrome 4 Kesan mutasi gen – buta warna, albinisme, anemia sel sabit, hemofi lia dan talasemia The effects of gene mutation – colour blindness, albinism, sickle cell anaemia, hemophilia and thalassemia 5 Mutagen ialah agen fi zikal atau kimia yang menyebabkan mutasi. Contoh-contoh mutagen ialah sinaran radioaktif, sinar X dan bahan kimia seperti benzena dan formaldehid. Metafasa II/ Metaphase II Kromosom beratur di satah khatulistiwa. Chromosomes line up at the equatorial plane. Anafasa II/Anaphase II Gentian gelendong mengecut dan memendek. Kromosom terpisah di sentromer dan tertarik ke kutub bertentangan. Spindle fi bres shorten. Chromosomes separate at the centromere and are pulled to the opposite poles. Telofasa II/Telophase II Kromosom tiba di kutub. Gentian gelendong menghilang. Membran nukleus dan nukleolus terbentuk semula. Sitokinesis berlaku menghasilkan empat sel anak haploid. Chromosomes arrive at the poles. Spindle fi bres disappear. Nuclear membrane and nucleolus reform. Cytokinesis occurs, resulting in four haploid daughter cells. A mutagen is physical or chemical agent that causes mutation. Examples of mutagen are radioactive rays, X-ray and chemical substances such as benzene and formaldehyde. 5.4 Teknologi Kejuruteraan Genetik Genetic Engineering Technology 1 Penyelidikan genetik telah memberikan sumbangan yang besar kepada manusia dalam bidang pertanian, perubatan dan bioteknologi. Genetic research has contributed greatly to mankind in the fi eld of agriculture, medicine and biotechnology. 2 Dalam bidang pertanian, pembiakbakaan terpilih telah menghasilkan tumbuhan varieti baharu yang berkualiti yang menghasilkan hasil tanaman yang lebih banyak. In the fi eld of agriculture, selective breeding has produced new varieties of plants with improved qualities that produce more yield of crops. 3 Dalam bidang perubatan, sesetengah penyakit kecacatan genetik telah dapat dicegah dan dihapuskan. In the fi eld of medicine, certain genetic disorders and diseases have been prevented and eliminated. 5.5 Variasi/ Variation 1 Variasi ialah perbezaan sifat dalam kalangan individu dalam spesies yang sama. Variation is any difference in characteristics among individuals of the same species. 2 Variasi dipengaruhi oleh faktor genetik dan persekitaran. Variation is infl uenced by genetic and environmental factors. 3 Variasi selanjar merujuk perbezaan yang boleh diukur atau diskalakan dalam julat. Contohnya, ketinggian, berat badan, IQ dan warna kulit. Continuous variation refers to the differences that can be measured or graded on a scale. Examples include height, body weight, IQ and skin colour. Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.youtube.com/ watch?v=VzDMG7ke69g untuk menonton video tentang meiosis Video Video Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 53 5/10/2023 3:29:52 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

54 4 Variasi tak selanjar merujuk perbezaan yang diskrit dan tidak boleh diukur atau diskalakan. Contohnya, jantina, jenis kumpulan darah, jenis cap jari dan jenis rambut. Discontinuous variation refers to the differences that are discrete and cannot be measured or graded. Examples include gender, blood group, type of fi ngerprint and type of hair. 5 Variasi menghasilkan spesies dengan genotip yang baharu. Variasi meningkatkan kebolehan sesuatu spesies menyesuaikan diri dalam persekitaran yang berubah. Variation produces new genotype species. Variation improves the ability of a species to survive in a changing environment. Kromosom Chromosome Proses pembahagian sel yang berlaku di dalam sel somatik. The process of cell division which takes place in somatic cells. Gen Gene Proses pembahagian sel yang menghasilkan gamet. The process of cell division that produces gametes. Mitosis Mitosis Struktur bebenang halus asid nukleik yang terdapat dalam nukleus sel haiwan dan tumbuhan. A thread-like structure of nucleic acids found in the nucleus of animal and plant cells. DNA DNA Struktur berbentuk heliks ganda dua yang mengekodkan maklumat genetik. A double helix structure that encodes genetic information. Meiosis Meiosis Unit asas pewarisan yang menentukan ciri-ciri individu. Terdapat dalam molekul panjang DNA. A basic unit of heredity that determines the characteristic of individuals. Found in the long molecules of DNA. 5.1 Pembahagian Sel/ Cell Division Latihan 1 Menerangkan gen, DNA dan kromosom di dalam nukleus Explain gene, DNA and chromosomes in the nucleus TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai genetik. 1 Padankan istilah dengan defi nisinya yang betul. TP 1 Match the term with its correct defi nition. 2 Labelkan struktur kromosom di bawah. TP 1 Label the structure of chromosome below. (a) Sentromer Centromere (b) Kromatid Chromatid (c) Kromosom Chromosome Praktis PBD Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 54 5/10/2023 3:29:53 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

55 Latihan 2 Peringkat-peringkat mitosis Stages in mitosis TP 2 Memahami genetik dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Lengkapkan jadual di bawah dengan perkataan yang sesuai. TP 2 Complete the table below with suitable words. Fasa mitosis Phase of mitosis Rajah Diagram Penerangan Explanation 1 Profasa Prophase • Kromosom menjadi padat, memendek dan (a) menebal . Chromosomes become condense, shorten and (a) thicken . • Setiap kromosom terdiri daripada dua kromatid beradik yang bercantum di (b) sentromer . Each chromosome consists of two sister chromatids that joined together at the (b) centromere . • Gentian gelendong terbentuk. The spindle fibres begin to form. • Membran nukleus (c) hilang . The nuclear membrane (c) disintegrates . 2 Metafasa Metaphase • Semua kromosom tersusun pada satah (a) khatulistiwa . All chromosomes line up at the (a) equatorial plane . • Gentian (b) gelendong terbentuk sepenuhnya. The (b) spindle fibres are fully formed. 3 Anafasa Anaphase • Kromatid beradik setiap kromosom (a) berpisah pada sentromer. The sister chromatids of each chromosome (a) separate at the centromere. • Setiap kromatid tertarik ke (b) kutub bertentangan akibat pengecutan gentian gelendong. Each chromatid is pulled to the (b) opposite poles by the contraction of the spindle fibres. 4 Telofasa Telophase • Kromatid tiba di kutub bertentangan sel. Chromatids reach the opposite poles of the cell. • Gentian gelendong (a) hilang . The spindle fibres (a) disappear . • (b) Membran nukleus baharu terbentuk. A new (b) nuclear membrane is formed. Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 55 5/10/2023 3:29:53 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

56 Latihan 3 Banding dan beza mitosis dan meiosis Compare and contrast mitosis and meiosis TP 2 Memahami genetik dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Lengkapkan jadual di bawah dengan perkataan yang sesuai. TP 2 Complete the table below with suitable words. Meiosis Mitosis Persamaan/Similarities • Merupakan (a) pembahagian sel/ Are cell (a) divisions • Melibatkan (b) sitokinesis / Involve (b) cytokinesis Aspek/ Aspect (c) Dua/ Two Bilangan pembahagian nukleus Number of nuclear divisions (d) Satu/ One (e) Empat/ Four Bilangan sel anak yang terhasil Number of daughter cells produced (f) Dua/ Two (g) Separuh daripada sel induk Half of the parent cell Bilangan kromosom dalam sel anak Number of chromosomes in daughter cells (h) Sama dengan sel induk Same as the parent cell (i) Berlainan daripada sel induk Different from the parent cell Kandungan genetik sel anak The genetic content of daughter cell (j) Sama dengan sel induk Same as the parent cell (k) Berlaku/ Occur Pindah silang/ Crossing over (l) Tidak berlaku/ Does not occur (m)Ada/Yes Variasi genetik/ Genetic variation (n) Tiada/ No Latihan 4 Kepentingan mitosis dan meiosis/ Importance of mitosis and meiosis TP 2 Memahami genetik dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Beri tiga kepentingan mitosis/ Give three importance of mitosis. TP 2 − [Apa/ What] Untuk menghasilkan sel-sel baharu dalam proses pertumbuhan./ To produce new cells in growth process. − Untuk menggantikan sel-sel yang rosak atau mati./ To replace damaged or dead cells. − Mitosis terlibat dalam pembiakan aseks seperti pengklonan dan kultur tisu. Mitosis involved in asexual reproduction such as cloning and tissue culture. 2 Beri tiga kepentingan meiosis/ Give three importance of meiosis. TP 2 − [Apa/ What] Untuk pembentukan gamet bagi pembiakan seks./ To produce gametes for sexual reproduction. − Menghasilkan variasi genetik melalui pindah silang./ Produces genetic variation through crossing over. − Meiosis ialah proses pembahagian nukleus untuk mengurangkan bilangan kromosom kepada separuh bilangan kromosom sel induk. Meiosis is a process of nuclear division to reduce the number of chromosomes to half the number of chromosomes of the parent cells. 5.2 Pewarisan/ Inheritance Latihan 5 Menerangkan pewarisan dalam manusia/ Explaining inheritance in humans TP 2 Memahami genetik dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Isi tempat kosong dengan perkataan yang betul menggunakan perkataan-perkataan di bawah. TP 2 Fill in the blanks with the correct words using the words given below. fenotip phenotype genotip genotype resesif recessive dominan dominant pewarisan inheritance trait trait Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 56 5/10/2023 3:29:53 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

57 1 Alel dominan ialah alel yang menonjolkan sifat yang dikawalnya sama ada pasangan alelnya adalah seiras atau berlainan. A dominant allele is an allele that shows the characteristics it controls whether its paired allele is identical or different. 2 Alel(a) resesif ialah alel yang hanya menonjolkan sifatnya tanpa kehadiran alel(b) dominan . A (a) recessive allele is an allele which only shows its characteristic without the presence of (b) dominant allele. 3 Fenotip merujuk ciri fizikal seperti tinggi atau rendah, yang boleh diperhatikan dalam sesuatu organisma. Phenotype refers to the physical characteristic, such as tall or short, which can be observed in an organism. 4 Genotip merujuk kandungan genetik yang terkandung dalam sesuatu organisma. Genotype refers to the genetic makeup of an organism. 5 Pewarisan ialah pemindahan ciri induk daripada satu generasi kepada satu generasi melalui kod genetik pada DNA dalam kromosom. Inheritance is the passing down of parental characteristics from one generation to the next generation through the genetic code on the DNA of a chromosome. 6 Ciri organisma yang ditonjolkan oleh gen disebut trait . The characteristic of an organism that is expressed by genes is called trait . Latihan 6 Mekanisme perwarisan/ Inheritance mechanism TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai genetik dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan rajah di bawah untuk menunjukkan kacukan monohibrid antara baka tulen pokok tinggi, TT dan baka tulen pokok kerdil, tt. TP 3 Complete the diagram below to show the monohybrid cross between a purebred tall plant, TT and a purebred short plant, tt. Tinggi/ Tall Kerdil/ Short Induk: Parents: TT tt Gamete: Gametes: T t Generasi F1: F1 generation: Tt Tt Gamete F1: F1 gametes: T t T t Generasi F2: F2 generation: TT Tt Tt tt Nisbah genotip: Genotypic ratio: 1 TT : 2 Tt : 1 tt Nisbah fenotip Phenotypic ratio: : Nisbah pokok tinggi kepada pokok kerdil ialah 3 : 1 The ratio of tall plants to short plants is 3 : 1 3 3 Tinggi/ Tall 1 Kerdil/ Short Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 57 5/10/2023 3:29:53 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

58 2 Lengkapkan rajah di bawah untuk menunjukkan penentuan jantina anak. Kemudian, lengkapkan pernyataan berikut dengan perkataan yang betul. TP 3 Complete the diagram below to show sex determination in the offspring. Then, complete the following statements with the correct words. (a) Seorang lelaki mempunyai 46 kromosom, iaitu (i) 44 autosom dan dua kromosom seks (ii) XY . Sperma membawa sama ada kromosom (iii) X atau kromosom (iv) Y . Selepas meiosis, sperma mempunyai 23 kromosom, iaitu sama ada (v) (22 + X) atau (vi) (22 + Y) . A male has 46 chromosomes, which is (i) 44 autosomes and two sex chromosomes (ii) XY . A sperm carries either a (iii) Y chromosome or an(iv) X chromosome. After meiosis, a sperm has 23 chromosomes, which is either (v) (22 + X) or (vi) (22 + Y) . (b) Seorang perempuan mempunyai 46 kromosom, iaitu (i) 44 autosom dan dua kromosom seks (ii) XX . Setiap ovum membawa kromosom (iii) X . Selepas meiosis, ovum mempunyai 23 kromosom, iaitu (iv) (22 + X) . A female has 46 chromosomes, which is (i) 44 autosomes and two sex chromosomes (ii) XX . Each ovum carries an (iii) X chromosome. After meiosis, an ovum has 23 chromosomes, which is (iv) (22 + X) . (c) Semasa proses (i) persenyawaan , sperma bergabung dengan ovum membentuk (ii) zigot . Jika sperma (22 + Y) bergabung dengan ovum (22 + X), zigot yang terhasil mempunyai kromosom (44 + XY), dan anak (iii) lelaki terhasil. During the process of (i) fertilisation , a sperm fuses with an ovum to form a (ii) zygote . If a sperm (22 + Y) combines with an ovum (22 + X), the zygote formed has (44 + XY) chromosomes, and a (iii) male offspring is produced. (d) Jika sperma (22 + X) bergabung dengan ovum (22 + X), zigot yang terhasil mempunyai kromosom (44 + XX), dan anak perempuan terhasil. If a sperm (22 + X) combines with an ovum (22 + X), the zygote formed has (44 + XX) chromosomes, and a female offspring is produced. Ibu/ Mother Bapa/ Father 44 + XX 44 + XY Gamete: Gametes: 22 + X 22 + X 22 + X 22 + Y Genotip anak Offspring genotype 44 + XX 44 + XY 44 + XX 44 + XY Fenotip anak Phenotype of offspring Perempuan Female Lelaki Male Perempuan Female Lelaki Male Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 58 5/10/2023 3:29:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

59 (e) Kebarangkalian untuk mendapat anak lelaki ialah (i) 50% dan anak perempuan (ii) 50% . The probability of having a baby boy is (i) 50% and a baby girl is (ii) 50% . 3 Pada manusia, alel jenis rambut kerinting (C) adalah dominan terhadap alel rambut lurus (c). Seorang lelaki berambut kerinting heterozigus berkahwin dengan perempuan berambut lurus. Apakah kebarangkalian genotip dan fenotip anak mereka? TP 3 In human beings, the curly hair allele (C) is dominant over the straight hair allele (c). A heterozygous curly-haired man marries a straight-haired woman. What are the possible genotypes and phenotypes of their offspring? Bapa/Father 3 Ibu/Mother Genotip induk: Genotype of parents: Cc cc Gamet: Gametes: C c c c Genotip anak: Genotype of offspring: Cc Cc cc cc Fenotip anak: Phenotype of offspring: kerinting curly kerinting curly lurus straight lurus straight Nisbah fenotip: Phenotypic ratio: 2 rambut kerinting : 2 rambut lurus 2 curly hair : 2 straight hair Peratus fenotip: Phenotypic percentage: 50% anak berambut kerinting dan 50% anak berambut lurus. 50% of the offspring have curly hair and 50% have straight hair. 5.3 Mutasi/ Mutation Latihan 7 Mutasi gen dan mutasi kromosom/ Gene mutation and chromosome mutation TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai genetik dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Huraikan mutasi gen dan mutasi kromosom dalam peta titi di bawah. TP 3 Describe gene mutation and chromosome mutation in the bridge map below. as (sama seperti = as) as (a) Mutasi kromosom Chromosome mutation Huraian Description Jenis mutasi Type of mutation Perubahan pada (b) bilangan kromosom Changes in the (b) number of chromosomes Mutasi kromosom Chromosome mutation as Perubahan pada (c) struktur gen Changes in the (c) structure of genes Mutasi gen Gene mutation Perubahan pada struktur kromosom Changes in the structure of chromosomes i-THINK Peta Titi Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 59 5/10/2023 3:29:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

60 Latihan 8 Contoh dan faktor yang menyebabkan mutasi gen dan mutasi kromosom Examples and factors causing gene mutation and chromosome mutation TP 2 Memahami genetik dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai genetik dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Bagaimanakah mutasi boleh berlaku secara spontan? TP 2 How can mutation occur spontaneously? Secara semula jadi semasa proses pembahagian sel./Naturally during the process of cell division. 2 Apakah istilah yang digunakan bagi merujuk faktor-faktor luaran yang menyebabkan mutasi? TP 2 What is the term used to refer to external factors that cause mutations? Mutagen/Mutagen 3 Senaraikan faktor yang menyebabkan mutasi. TP 2 List the factors that cause mutations. [Apa] Faktor semula jadi, sinaran radioaktif, karsinogen, sinar ultraungu, sinar-X dan kehamilan pada usia lewat./[What] Natural factors, radioactive rays, carcinogens, ultraviolet rays, X-rays and late pregnancy. 4 Lengkapkan jadual di bawah dengan perkataan yang betul bagi setiap contoh mutasi kromosom dan mutasi gen. TP 3 Complete the table below with the correct words for each example of chromosome mutation and gene mutation. Jenis mutasi Type of mutation Contoh Example Penerangan Explanation (a) Mutasi gen Gene mutation Buta warna Colour blindness Penyakit terangkai seks yang disebabkan oleh gen mutan resesif pada kromosom X . Penghidap tidak dapat membezakan antara warna merah dan hijau. A sex-linked disease caused by mutant recessive genes on chromosome X . The sufferers cannot distinguish between red and green. (b) Mutasi gen Gene mutation Anemia sel sabit Sickle cell anaemia Penghidap mempunyai sel darah merah abnormal bentuk sabit yang menyebabkan pengangkutan oksigen menjadi kurang cekap. The sufferers have abnormal sickle-shaped red blood cells that cause the transport of oxygen becomes less efficient. (c) Mutasi kromosom chromosome mutation Sindrom Turner Turner syndrome Penghidap mempunyai bilangan kromosom kurang daripada individu normal. The sufferers have less number of chromosomes than normal individuals. (d) Mutasi gen Gene mutation Albinism Albinisme Gen resesif mutan yang mengawal penghasilan melanin . Mutant recessive genes that control the production of melanin . Mempunyai warna rambut, kulit atau mata yang lebih cerah daripada normal. Has lighter colour of hair, skin or eyes than normal. (e) Mutasi gen Gene mutation Talasemia Thalassemia Berlaku disebabkan oleh gen yang mengawal penghasilan hemoglobin telah terjejas. Sel darah merah tidak mampu membawa cukup oksigen ke seluruh badan. Occurs because the genes that control the production of haemoglobin are impaired. Red blood cells are not able to carry enough oxygen to the whole body. (f) Mutasi gen Gene mutation Hemofilia Haemophilia Kekurangan faktor pembekuan darah menyebabkan darah sukar membeku. Penghidap akan kehilangan darah berterusan jika tercedera atau terluka . Lack of blood clotting factors that makes it difficult for blood to clot. The sufferers will lose blood continuously if injured or wounded . Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 60 5/10/2023 3:29:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

61 Latihan 9 Penyakit gangguan gen/ Gene disorder diseases TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai genetik dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Isi tempat kosong dengan perkataan yang sesuai. TP 4 Fill in the blanks with the suitable words. 1 Gen yang mengawal ciri tertentu dan terdapat pada kromosom seks dikenali sebagai terangkai seks . Genes that control certain features and found on the sex chromosomes are known as sex linked genes. 2 Kebanyakan penyakit baka disebabkan oleh gen (a) resesif yang terdapat pada krosomom (b) X . Gen ini kebanyakannya diturunkan oleh (c) pembawa perempuan kepada anaknya melalui (d) pewarisan . Most genetic diseases are caused by (a) recessive genes found on the (b) X chromosome. These genes are mostly passed down by the female (c) carrier to her offspring through (d) inheritance . 3 Pada lelaki , trait yang disebabkan oleh alel resesif pada kromosom X akan menyebabkan penyakit terangkai seks. In males , the traits caused by recessive alleles on the X chromosome will cause sex-linked diseases. 4 Berikut ialah dua contoh pewarisan trait terangkai seks. The following are two examples of sex-linked trait inheritance. Hemofilia Hemophilia Buta warna Colour blindness Alel dominan/ Dominant allele: XH Alel resesif/ Recessive allele: Xh Alel dominan/ Dominant allele: XB Alel resesif/ Recessive allele: Xb (a) Lelaki normal Normal male XHY (e) Lelaki normal Normal male XBY (b) Lelaki hemofilia Male hemophiliac XhY (f) Lelaki buta warna Male colour blind Xb Y (c) Perempuan hemofilia Female hemophiliac XhXh (g) Perempuan normal Perempuan normal XBXB (d) Perempuan pembawa Female carrier carrier XHXh (h) Perempuan pembawa Female carrier carrier XBXb 5 Adakah lelaki boleh menjadi pembawa bagi hemofilia dan buta warna? Terangkan jawapan anda. Can men be carriers for hemophilia and color blindness? Explain your answer. Tidak, [Mengapa] kerana gen tersebut hanya terdapat pada kromosom X, maka lelaki menjadi penghidap sahaja dan bukan pembawa. No, [Why] because the gene is only found on the X chromosome, thus men become sufferers only and not carriers. Latihan 10 Aplikasi penyelidikan genetik/ Application of genetic research TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai genetik dan dapat melaksanakan tugasan mudah. TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai genetik dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. 1 Apakah yang dimaksudkan dengan saringan genetik? TP 3 What is meant by genetic screening? Saringan genetik ialah ujian yang dilakukan ke atas individu untuk mengesan penyakit keturunan atau gangguan genetik pada peringkat awal. Genetic screening is a test carried out on people for early detection of a hereditary disease or genetic disorder. Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 61 5/10/2023 3:29:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

62 2 Apakah tujuan saringan genetik? TP 4 What are the purposes of genetic screenings? − Membantu mengesan penyakit-penyakit yang jarang berlaku. Helps to detect rare diseases. − Untuk mendapat rawatan awal. For early treatment. 3 Padankan istilah dengan penerangan yang betul. TP 4 Match the term with the correct explanation. Terapi gen Gene therapy Aplikasi kaedah saintifi k ke atas perkara undang-undang jenayah dan sivil. Analisis ke atas bukti biologi seperti darah, air mani dan rambut yang terdapat di tempat kejadian dilakukan untuk menyelesaikan kes seperti pembunuhan, kematian yang mencurigakan, rogol dan jenayah serius yang lain. The application of scientifi c methods to matters of criminal and civil laws. Analysis of biological evidence such as blood, semen and hair found at the crime scene is carried out to solve cases such as murder, suspicious death, rape and other serious crimes. Penggunaan ujian DNA dan kaedah genealogi tradisional untuk mengesan hubungan biologi antara individu. The use of DNA tests and traditional genealogical methods to infer biological relationships between individuals. Sains forensik Forensic science Teknik yang menggunakan gen untuk merawat atau mencegah penyakit. Teknik ini membolehkan doktor mengubati penyakit dengan memasukkan gen ke sel-sel pesakit dan tidak perlu menggunakan dadah atau pembedahan. A technique that uses genes to treat or prevent diseases. This technique allows doctors to treat a disorder by inserting a gene into a patient’s cells instead of using drugs or surgery. Genealogi genetik Genetic genealogy 5.4 Teknologi Kejuruteraan Genetik/ Genetic Engineering Technology Latihan 11 Kesan teknologi kejuruteraan genetik dalam kehidupan Effects of genetic engineering technology in life TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai genetik dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Beri tiga kelebihan dan kelemahan organisma yang termodifi kasi genetik. TP 4 Give three advantages and disadvantages of genetically modifi ed organisms. Kelebihan Advantages Kelemahan Disadvantages Makanan yang mengandungi nutrien tertentu yang diperlukan oleh badan dapat dihasilkan. Foods containing certain nutrients needed by the body can be produced. Kesan gen baharu dalam makanan boleh dipindahkan kepada tubuh manusia. The effect of a new gene in food can be transferred to the human body. Meningkatkan rasa, kualiti, hasil, lebih cepat matang, ketahanan lebih baik terhadap penyakit dan kekal segar lebih lama. Improves taste, quality, yield, faster maturity, better resistance to diseases and stay fresh longer. Kesan jangka panjang boleh menyebabkan alahan dan kesan sampingan yang tidak diketahui oleh pengguna. Long-term effects can cause allergic and side-effects that are not known by the users. Meningkatkan keupayaan tanaman untuk menghadapi keadaan yang tidak menggalakkan bagi penanaman. Enhances crop ability to cope with unfavorable conditions for cultivation. Gen terubah suai boleh memberi kesan kepada fungsi selsel manusia. The modifi ed gene may affect the function of human cells. Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 62 5/10/2023 3:29:54 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

63 5.5 Variasi/ Variation Latihan 12 Variasi selanjar dan variasi tak selanjar Continuous variation and discontinuous variation TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai genetik dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. 1 Lengkapkan carta grafi k di bawah untuk membanding beza variasi selanjar dan variasi tak selanjar. TP 4 Complete the graphic organiser below to compare and contrast continuous variation and discontinuous variation. Variasi/ Variation (a) Defi nisi: Sebarang perbezaan sifat antara individu dalam spesies yang sama. Defi nition: Any difference in characteristics between individuals of the same species. Bilangan organisma Number of organisms Bilangan organisma Number of organisms Bilangan organisma Number of organisms Bilangan organisma Number of organisms Variasi selanjar Continuous variation Perbezaan Difference Variasi tak selanjar Discontinuous variation (b) Perbezaan sifat adalah tidak ketara dan mempunyai ciri perantaraan . Differences in characteristics are not distinct with intermediate features. Defi nisi Defi nition (c) Perbezaan sifat adalah jelas dengan tiada ciri perantaraan. Differences in characteristics are distinct with no intermediate features. (d) Sifat adalah kuantitatif kerana boleh diukur dan dinilai dari satu ekstrim kepada yang lain. Characteristics are quantitative because they can be measured and graded from one extreme to the other. Kuantitatif atau kualitatif Quantitative or qualitative (e) Sifat adalah kualitatif kerana tidak boleh diukur. Sifat sama ada hadir atau tidak hadir. Characteristics are qualitative because they cannot be measured. The characteristic is either present or absent. (f) Menunjukkan taburan normal . Shows a normal distribution. Jenis taburan Type of distribution (g) Menunjukkan taburan diskret . Shows a discrete distribution. (h) Faktor genetik dan persekitaran . Genetic and environmental factors. Dipengaruhi oleh Infl uenced by (i) Faktor genetik . Genetic factors. (j) Berat, ketinggian, warna kulit, warna rambut dan kecerdasan. Weight, height, skin colour, hair colour and intelligence. Contoh Examples (k) Kebolehan menggulung lidah, kumpulan darah, jenis cuping telinga, jenis cap jari dan jenis rambut. Ability to roll the tongue, blood group, type of earlobe, fi ngerprint, type of hair. Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 63 5/10/2023 3:29:55 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

64 Kertas 1 1 Rajah 1 menunjukkan sebahagian peringkat dalam pembahagian sel. Diagram 1 shows parts of stages in a cell division. W X Y Z Rajah 1/ Diagram 1 Antara yang berikut, yang manakah urutan yang betul? Which of the following is the correct sequence? A W, X, Y, Z C Z, X, W, Y B X, Y, Z, W D Y, X, Z, W 2 Rajah 2 menunjukkan satu proses yang melibatkan kromosom manusia. Diagram 2 shows a process involving the human chromosomes. Sentromer Centromere Kromatid Chromatid Rajah 2/ Diagram 2 Apakah kepentingan proses di atas? What is the importance of the above process? A Untuk menghasilkan gamet To produce gametes B Untuk menghasilkan variasi To produce variation C Untuk memperbaiki kualiti populasi To improve the quality of the population D Untuk membantu pertumbuhan sel-sel To help in the growth of cells. 3 Antara pernyataan berikut, yang manakah betul tentang meiosis? Which of the following is true about meiosis? A Terlibat dalam tumbesaran Involved in growth B Melibatkan semua jenis sel Involves all types of cells C Menyebabkan separuh bilangan kromosom Halved the number of chromosomes D Kandungan genetik anak adalah sama dengan induk Genetic contents of daughter cells and parent cells are similar 4 Maklumat di bawah menunjukkan ciri-ciri seseorang yang menghidap sejenis penyakit genetik. The information below shows the characteristics of a person who suffered from a genetic disorder. • Testis tidak berkembang Underdeveloped testes • Mempunyai lebih satu kromosom X Has an extra X chromosome • Mempunyai sebahagian ciri-ciri perempuan Has some female characteristics Apakah penyakit tersebut? What is the disorder? A Buta warna/ Colour blindness B Sindrom down/ Down’s syndrome C Sindrom Turner/ Turner’s syndrome D Sindrom Klinefelter/ Klinefelter’s syndrome 5 Antara pernyataan berikut, yang manakah menunjukkan kebaikan penyelidikan genetik? Which of the following statements shows the advantage of genetic research? A Pengklonan manusia Cloning of humans B Penggunaan senjata biologi Use of biological weapon C Menghasilkan haiwan berbahaya yang boleh mengancam organisma lain Produces harmful animals that threaten other organisms D Menambah baik kualiti dan hasil pertanian dan penternakan Improves the quality and yield of crops and livestock products 6 Apakah yang terjadi sekiranya pengklonan manusia dibenarkan? What happens if human cloning is allowed? A Mengganggu pembentukan semula jadi manusia Disturbs the natural formation of human beings B Meningkatkan jangka hayat manusia Increases the lifespan of humans C Menambahkan populasi manusia Increases the human population D Masalah sosial akan berkurang Social problems will decrease Praktis Berformat SPM Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 64 5/10/2023 3:29:55 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

65 7 Rajah 3 menunjukkan histogram bagi satu variasi. Diagram 3 shows a histogram for a variation. Bilangan organisma Number of organisms Rajah 3/ Diagram 3 Antara yang berikut, yang manakah contoh variasi tersebut? Which of the following is an example of the variation? A Kebolehan menggulung lidah Ability to roll tongue B Jenis cap ibu jari Type of thumbprint C Kumpulan darah Blood group D Ketinggian Height Kertas 2 Bahagian B 1 Diagram 1 shows the types of fingerprints. Rajah 1 menunjukkan jenis-jenis cap jari. Lengkung/ Arch Gelung/ Loop Sepusar/ Whorl Komposit/ Composite Rajah 1/ Diagram 1 (a) Namakan jenis variasi yang ditunjukkan oleh Rajah 1. Name the type of variation shown by Diagram 1. [Apa] Variasi tak selanjar / [What] Discontinuous variation [1 markah/mark] (b) Beri satu lagi contoh variasi jenis ini. Give one other example for this type of variation. Kebolehan menggulung lidah/Jenis lekapan cuping telinga/Kumpulan darah/Jantina Ability to roll the tongue/Types of ear lobe/Blood group/Sex [1 markah/mark] (c) Apakah faktor yang mempengaruhi variasi ini? What factor affects this variation? Genetik /Genetic [1 markah/mark] (d) Nyatakan jenis pembahagian sel yang menyebabkan variasi ini. State the type of cell division that causes this variation. [Apa] Meiosis/ [What] Meiosis [1 markah/mark] Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 65 5/10/2023 3:29:55 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

66 (e) Beri dua kepentingan variasi ini kepada manusia. Give two importance of this variation to humans. − Setiap individu adalah berbeza antara satu sama lain./ Each individual is different from one another. − Menghasilkan kepelbagaian dalam spesies yang sama./ Produces varieties among the same species. [2 markah/marks] 2 Rajah 2 menunjukkan mekanisme penentuan seks anak. Diagram 2 shows the sex determination mechanism of offspring. Bapa/ Father Ibu/ Mother 44+XY 44+XX Meiosis Meiosis Gamet Gametes 22 + X 22 + Y 22 + X 22 + X Persenyawaan Fertilisation Genotip anak Genotype of offspring 44 + XX 44 + XX 44 + XY 44 + XY Rajah 2/ Diagram 2 (a) Lengkapkan rajah di atas. KBAT Menganalisis Complete the diagram above. [2 markah/marks] (b) Nyatakan kromosom yang terkandung dalam ovum. State the chromosomes contained in an ovum. [Apa/What] 22+X [1 markah/mark] (c) Nyatakan kedua-dua jenis kromosom dalam sperma. State both types of chromosomes in the sperms. [Apa/What] 22 + X dan/and 22 + Y [1 markah/mark] (d) Nyatakan kebarangkalian mendapat anak perempuan. State the probability of having a daughter. [Apa/What] 50%/ ½ [1 markah/mark] (e) Nyatakan sama ada bapa atau ibu yang menentukan jantina anaknya. KBAT Menilai State whether the father or mother determines the gender of the offspring. [Apa/What] Bapa /Father [1 markah/mark] Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 66 5/10/2023 3:29:55 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

67 Bahagian C 3 (a) (i) Nukleus mengawal semua aktiviti dalam sel hidup dan mengandungi kromosom. Setiap kromosom mengandungi asid deoksiribonukleik (DNA) dan komponennya, gen. Beri defi nisi bagi DNA dan gen. Nucleus controls all activities in living cells and contains chromosomes. Each chromosome contains deoxyribonucleic acid (DNA) and its component, gene. Give the defi nition of DNA and gene. [2 markah/marks] (ii) Namakan jenis pembahagian yang melibatkan pembiakan aseksual dan nyatakan ciri kandungan genetik sel anak. Name the type of cell division involved in asexual reproduction and state the characteristics of the genetic content of the daughter cells. [2 markah/marks] (b) Pengklonan merupakan teknologi untuk menghasilkan individu baharu melalui pembiakan aseks daripada sel induknya. Kaedah kultur tisu juga merupakan salah satu cara untuk menghasilkan klon. Di Malaysia, kultur tisu digunakan secara meluas dalam pembiakan orkid. Wajarkan mengapa teknik ini perlu diamalkan di ladang-ladang komersial yang membekalkan orkid untuk dieksport. Cloning is a technology to produce new individuals through asexual reproduction from the parent cell. The tissue culture method is also one of the ways to produce clones. In Malaysia, tissue culture is widely used in orchid breeding. Justify why this technique should be practiced in commercial farms that supply orchids for export. [4 markah/marks] (c) Organisma diubahsuai secara genetik (GMO) ialah organisma yang genomnya telah diubahsuai untuk mendapat ciri-ciri fi siologi yang diinginkan. Rajah 3 menunjukkan beberapa contoh tanaman yang telah diubahsuai secara genetik. Adakah anda bersetuju makanan diubahsuai secara genetik ini digunakan secara meluas di negara kita. Jelaskan alasan anda. KBAT Menilai Genetically modifi ed organisms (GMOs) are organisms whose genomes have been modifi ed to obtain desired physiological characteristics. Diagram 3 shows some examples of genetically modifi ed plants. Do you agree that genetically modifi ed food be widely used in our country? Explain your reasons. [4 markah/marks] Rajah 3/ Diagram 3 Jawapan/Answers: 3 (a) (i) DNA ialah struktur berbentuk heliks ganda dua yang mengekodkan maklumat genetik. DNA is a double helix structure that encodes genetic information. Gen ialah unit asas keturunan yang membawa maklmat genetik yang menentukan ciri-ciri sesuatu organisma. Gene is a basic unit of heredity that carries genetic information which determines the characteristics of an organism. (ii) [Apa] Mitosis. Kandungan bahan genetik sel anak sama dengan sel induk. [What] Mitosis. The genetic material content of the daughter cell is the same as the parent cell. (b) [Mengapa] Kultur tisu perlu diamalkan di ladang-ladang kerana mempunyai kelebihan seperti: [Why] Tissue culture should be practiced in farms because it has advantages such as: Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 67 5/10/2023 3:29:56 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

68 - menghasilkan klon- klon dalam kuantiti yang banyak produces clones in large quantities - klon terhasil dengan cepat / clones are produced in a short time. - tumbuhan yang susah dibiak dengan menggunakan biji benih boleh dibiak dengan kultur tisu plants that are difficult to propagate by using seeds can be propagated by tissue culture - membolehkan klon yang berbaka baik dihasilkan daripada tumbuhan yang tidak menghasilkan buah. enables good-bred clones to be produced from non-fruiting plants - dapat menghapuskan penyakit-panyakit daripada pokok yang dijangkitinya. can eliminate diseases from infected plants (c) ya, setuju./ yes, agree. - Makanan yang mengandungi nutrien tertentu yang diperlukan oleh badan boleh dihasilkan. Foods containing certain nutrients required by the body can be produced. - Meningkatkan rasa, kualiti dan hasil, lebih cepat matang, ketahanan lebih baik untuk penyakit dan kekal segar lebih lama. Improves taste, quality, yield, faster maturity, better resistance to disease and stay fresh longer. - Meningkatkan keupayaan tanaman untuk menghadapi keadaan yang tidak menggalakkan penanaman. Enhances crop ability to cope with unfavourable conditions for cultivation. Tidak setuju./ Disagree. - Kesan gen baharu dalam makanan boleh dipindahkan kepada tubuh badan manusia. The effect of the new gene in food can be transferred to the human body. - Kesan jangka panjang boleh menyebabkan alahan dan kesan sampingan yang tidak diketahui oleh pengguna. Long-term effects can cause allergic and side-effects that are not known by the user. - Gen terubahsuai boleh memberi kesan kepada fungsi sel-sel manusia. The modified gene may affect the function of human cells. Strategi A+Sains Tg4-B05-vim_2p(51-68).indd 68 5/10/2023 3:29:56 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

69 6.1 Sokongan, Pergerakan dan Pertumbuhan Haiwan/ Support, Movement and Growth in Animals Jenis sokongan pada haiwan / Types of support in animals 1 Terdapat tiga jenis sokongan pada haiwan, iaitu rangka dalam, rangka luar dan rangka hidrostatik. There are three types of support in animals, namely endoskeleton, exoskeleton and hydrostatic skeleton. 2 (a) Rangka dalam ialah rangka yang terdapat dalam badan. Endoskeleton is the internal skeleton found inside the body. (b) Mamalia, burung, ikan, reptilia dan amfi bia mempunyai rangka dalam yang terdiri daripada tulang. Mammals, birds, fi sh, reptiles and amphibians have endoskeletons made of bone. (c) Fungsi rangka dalam ialah menyokong berat badan, mengekalkan bentuk badan, melindungi organ dalaman, pelekatan otot dan pergerakan. The functions of endoskeleton are to support body weight, maintain the shape of body, protect internal organs, as attachment for muscles and for movement. 3 (a) Rangka luar ialah rangka yang terdapat di luar badan yang terbentuk oleh lapisan keras yang menutup seluruh permukaan badan, iaitu kutikel. Exoskeleton is the external skeleton found outside the body that is formed by hard layer covering the surface of the whole body known as cuticle. (b) Haiwan seperti serangga dan krustasea seperti udang, ketam dan haiwan bercangkerang mempunyai rangka luar. Animals such as insects and crustaceans like prawns, crabs and shellfi sh have exoskeleton. (c) Serangga mempunyai rangka luar diperbuat daripada kitin, manakala krustasea mempunyai rangka luar diperbuat daripada kitin dan kalsium karbonat. Insects have exoskeleton made up of chitin whereas crustaceans have exoskeleton made up of chitin and calcium carbonate. (d) Fungsi rangka luar adalah untuk sokongan, mengekalkan bentuk badan, membantu pergerakan dan perlindungan. The functions of exoskeleton are for support, to maintain body shape, to aid in movement and for protection. (e) Haiwan dengan rangka luar mempunyai sendi dan otot untuk pergerakan tetapi sendi ini tidak membenarkan berlaku pertumbuhan. Oleh itu, haiwan ini perlu menanggalkan kutikelnya dan tunggu seketika untuk kutikel baharu mengeras. Animals with exoskeleton have joints and muscles attachment for movement but these joints do not allow growth. Thus, these animals have to shed the cuticle and wait a while for the new cuticle to harden. (f) Proses menanggalkan kutikel atau bersalin kulit ini disebut ekdisis. The process of shedding the cuticle is called ecdysis. 4 (a) Rangka hidrostatik ialah rangka yang terbentuk oleh cecair dalaman yang terkandung dalam rongga dalam, iaitu selom. Hydrostatic skeleton is formed by internal fl uid within the body cavity called the coelom. (b) Haiwan berbadan lembut seperti cacing dan lintah mempunyai rangka hidrostatik. Animals with soft bodies have hydrostatic skeleton such as worms and leeches. (c) Fungsi rangka hidrostatik adalah untuk sokongan, mengekalkan bentuk badan dan membenarkan pergerakan. The functions of hydrostatic skeleton are for support, to maintain body shape and enable movement. (d) (i) Cacing tanah mempunyai dua jenis otot, iaitu otot lingkar dan otot membujur. Earthworms have two types of muscles, which are circular muscle and longitudinal muscle. (ii) Apabila otor lingkar mengecut, otor membujur mengendur menyebabkan segmen badan masing-masing memanjang dan menipis juga memendek dan menebal. When the circular muscle contracts, the longitudinal muscle relaxes, causing the body segment to become longer and thinner as well as shorter and thicker respectively. (iii) Bendalir badan ditolak ke arah posterior, menyebabkan badan ditarik ke anterior. The body fl uid is pushed towards the posterior, causing the body to be pulled to the anterior. (iv) Pergerakan dihasilkan oleh pengecutan dan pengenduran otot lingkar dan otot membujur secara berantagonis. The movement is produced by the contraction and relaxation of the circular and longitudinal muscles antagonistically. Sistem rangka manusia/ Human skeletal system Tengkorak Skull Skapula/ Scapula Humerus/ Humerus Radius/ Radius Ulna/ Ulna Femur/ Femur Tibia/ Tibia Fibula Fibula Tarsal Tarsals Klavikel/ Clavicle Sternum/ Sternum Sangkar rusuk/ Ribcage Lengkungan pelvis Pelvic girdle Patela Patella Turus vertebra Vertebral column Metatarsal Metatarsals Falanks/Phalanges Falanks/ Phalanges Rajah 1 Sistem rangka manusia Diagram 1 Human skeletal system 1 Rangka manusia terdiri daripada rangka paksi dan rangka apendaj. Human skeleton consists of axial skeleton and appendicular skeleton. Bab 6 Sokongan, Pergerakan dan Pertumbuhan Support, Movement and Growth Tema 2 : Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Revisi Pantas Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 69 5/10/2023 3:31:23 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

70 2 Rangka paksi terdiri daripada tengkorak, turus vertebra dan sangkar rusuk. Axial skeleton consists of the skull, vertebral column and ribcage. (a) Tengkorak terdiri daripada lapan tulang kranium dan 14 tulang muka yang disambungkan oleh sendi tidak bergerak. The skull consists of eight cranial bones and 14 facial bones that are joined together by immovable joints. (b) Turus vertebra terdiri daripada 33 tulang vertebra. Terdapat cakera rawan antara tulang vertebra untuk menyerap hentakan. The vertebral column consists of 33 vertebrae. There are intervertebral discs between the vertebrae to absorb shock. (c) Sangkar rusuk terdiri daripada 12 pasang tulang rusuk dan sternum. The ribcage consists of 12 pairs of ribs and the sternum. 3 Rangka apendaj terdiri daripada lengkungan pektoral, anggota hadapan, lengkungan pelvis dan anggota belakang. Appendicular skeleton consists of the pectoral girdle, fore limb, pelvic girdle and hind limb. (a) Lengkungan pektoral terdiri daripada skapula dan klavikel. The pectoral girdle consists of the scapula and clavicle. (b) Anggota hadapan terdiri daripada lengan atas, iaitu humerus yang bersendi dengan lengan bawah yang terdiri daripada ulna dan radius. Tangan terdiri daripada 8 karpus, 5 metakarpus dan 14 falanks. The upper limb consists of the upper arm, which is the humerus that articulates with the ulna and radius to form the forearm. The hand is made up of 8 carpus, 5 metacarpus and 14 phalanges. (c) Lengkungan pelvis terdiri daripada ilium, pubis dan iskium. The pelvic girdle consists of the ilium, pubis and ischium. (d) Anggota belakang terdiri daripada femur, tibia, fi bula dan tulang kaki yang terdiri daripada tarsus, metatarsus dan falanks. The lower limb consists of the femur, tibia, fi bula and feet bones that are made up of tarsals, metatarsals and phalanges. Hubung kait antara sistem sokongan dan kestabilan haiwan Relationship between support system and animal’s stability 1 Ekor kanggaru menolaknya ke hadapan dengan daya yang sama yang dikenakan oleh kaki hadapan dan belakangnya apabila bergabung. Kangaroo’s tail propels it forwards with as much force as its front and hind legs combined. 2 Ekornya bertindak sebagai kaki ketiga bagi kanggaru. Its tail acts as a third leg for the kangaroo. 3 Kanggaru juga menggunakan ekornya untuk mengekalkan keseimbangan badannya. Kangaroos also use their tails to maintain stability. 4 Zirafah mengangkangkan kakinya semasa tunduk untuk minum air. The giraffe spreads its legs wide apart when bending to drink water. 5 Dengan cara ini, zirafah merendahkan pusat gravitinya bagi menambah kestabilan. By this way, the giraffe lowers its centre of gravity to increase stability. 6.2 Pergerakan dan Pertumbuhan Manusia/ Human Movement and Growth Fungsi sendi dan otot dalam pergerakan Function of joints and muscles in movement Otot triseps Triceps muscle Otot biseps Biceps muscle Radius Radius Ulna / Ulna Tendon Tendon Ligamen Ligament Humerus Humerus Rajah 3 Sendi dan otot Diagram 3 Joints and muscles 1 Pengecutan otot yang melekat pada tulang menyebabkan pergerakan. The contraction of muscles that attached to the bones causes movement. Anggota belakang (kaki) Lower limbs (legs) Anggota hadapan (lengan dan tangan) Upper limbs (arms) Rangka (206 tulang) Skeleton (206 bones) Tengkorak (melindungi otak) Skull (protects the brain) Turus vertebra (melindungi saraf tunjang) Vertebral column (protects the spinal cord) Lengkungan pelvis (perlekatan kaki) Pelvic girdle (attachment of legs) Lengkungan pektoral (perlekatan lengan) Pectoral girdle (attachment of arms) Rusuk dan sternum (melindungi jantung, peparu dan hati) Ribs and sternum (protects the heart, lungs and liver) Rangka apendaj Appendicular skeleton Rangka paksi Axial skeleton Rajah 2 Jenis rangka Diagram 2 Type of skeleton Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www. youtube.com/watch?v=nDXb6s10eYM untuk maklumat lanjut tentang sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia Video Tutorial Video Tutorial Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81) - Tajul Updated.indd 70 1/11/2023 4:20:22 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

71 2 Otot ialah tisu yang terbentuk daripada sel-sel otot. Muscles are tissues made up of muscle cells. 3 Rawan ialah tisu penghubung yang terdapat di banyak bahagian dalam badan seperti sendi antara tulang. Cartilage is a connective tissue found in many areas of the body such as joints between bones. 4 Tendon ialah tisu penghubung yang fl eksibel tetapi tidak elastik yang terbina daripada tisu kolagen berserat yang kuat yang melekatkan otot pada tulang. Tendon is a fl exible but inelastic connective tissue made of strong fi brous collagen attaching a muscle to a bone. 5 Ligamen ialah tisu penghubung pendek berserat yang kuat dan fl eksibel yang menghubungkan dua tulang atau rawan atau memegang sendi bersama. Ligament is a short band of tough, fl exible fi brous connective tissue which connects two bones or cartilages or holds together a joint. 6 Membran sinovial ialah tisu penghubung yang menyaluti permukaan dalam hujung tulang pada sendi sinovial yang merembeskan cecair sinovial. The synovial membrane is the connective tissue that lines the inner surface of the end bones of a synovial joint that secretes synovial fl uid. 7 Cecair sinovial bertindak sebagai pelincir yang mengurangkan geseran antara hujung dua tulang. The synovial fl uid serves as a lubricant, reducing the friction between the ends of two bones. 6.2 Sokongan, Pertumbuhan dan Kestabilan dalam Tumbuhan Support, Growth and Stability in Plants Tumbuhan berkayu Woody plants Tumbuhan herba Herbaceous plants Tumbuhan akuatik Aquatic plants Kulit keras/Bark Tisu berkayu Woody tissues Gelang xilem sekunder Ring of secondary xylem Tisu tidak berkayu Non-woody tissues Berkas vaskular Vascular bundle Tisu lembut Soft tissues Ruang udara Air sac Disokong oleh tisu berkayu yang keras yang terbentuk daripada sel-sel xilem sekunder. Supported by woody tissues. Woody tissues are hard and made of secondary xylem cells. Disokong oleh kesegahan sel. Air yang tersimpan di dalam sel tumbuhan mengenakan tekanan ke atas dinding sel lalu menjadikan batang keras dan segah. Supported by turgidity of cells. Water stored in plant cells exerts pressure against the cell walls and causes the stem to become fi rm and turgid. Disokong oleh keapungan air. Tumbuhan akuatik mempunyai batang yang lembut dengan banyak ruang udara. Ruang udara menjadikan tumbuhan akuatik ringan dan terapung dalam air. Supported by water buoyancy. Aquatic plants have soft stems with many air sacs. Ais sacs make the plant becomes light and fl oat in water. Pertumbuhan pantas Rapid growth Pertumbuhan sangat pantas Very rapid growth Pertumbuhan perlahan Slow growth Pertumbuhan sangat sedikit Very little growth Kematian Death Bayi Baby Kanak-kanak Childhood Remaja Adolescence Dewasa Adult Tua Senescence Pertumbuhan (tinggi/berat) Growth (height/weight) Masa/tahun Time/year Kelahiran At birth 246 8 10 12 14 16 18 20 4 8 12 16 20 24 28 32 36 40 44 48 52 56 60 Umur (Tahun) Age (Years) Jisim (kg) Mass (kg) Lelaki Male Perempuan Female Pola Pertumbuhan Manusia/ Human Growth Curve Rajah 4 Lengkung pertumbuhan manusia Diagram 4 Human growth curve Rajah 5 Lengkung pertumbuhan lelaki dan perempuan Diagram 5 Males and females growth curve Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 71 5/10/2023 3:31:24 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

72 6.1 Sokongan, Pergerakan dan Pertumbuhan Haiwan Support, Movement and Growth in Animals Latihan 1 Jenis sokongan haiwan/ Types of support in animals TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan. 1 Nyatakan jenis-jenis sokongan haiwan dan beri contoh-contoh haiwan bagi setiap jenis. TP 1 State the types of support in animals and give examples for each type. 2 Beri tiga fungsi sistem sokongan haiwan. TP 1 Give three functions of support system in animals. Untuk sokongan, mengekalkan bentuk badan dan membenarkan pergerakan. For support, to maintain body shape and enable movement. Latihan 2 Lengkung pertumbuhan serangga/ Growth curve of insects TP 2 TP 2 Memahami sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Plotkan lengkung pertumbuhan serangga dan labelkan peringkat instar, dewasa dan ekdisis. Plot the growth curve of insects and label the stages of instar, adult and ecdysis. Dewasa/Adult Instar IV Instar III Instar II Instar I Panjang serangga (mm) Length of insect (mm) Masa (hari)/ Time (days) Ekdisis/Ecdysis Ekdisis/Ecdysis Ekdisis/Ecdysis Ekdisis/Ecdysis Jenis sokongan Types of support (i) Beluncas/ Caterpillar (iii) Cacing tanah/ Earthworm (c) Rangka hidrostatik/ Hydrostatic skeleton (i) Belalang/ Grasshoppers (iii) Ketam/ Crabs (b) Rangka luar/ Exoskeleton (i) Mamalia. Contoh: kucing Mammals. Eg: cats (iii) Burung Birds (a) Rangka dalam/ Endoskeleton Praktis PBD i-THINK Peta Dakap Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 72 5/10/2023 3:31:24 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

73 Latihan 3 Hubung kait rangka hidrostatik dengan pergerakan Relate hydrostatic skeleton with movement TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Lengkapkan pernyataan berikut berdasarkan rajah di bawah dengan perkataan yang betul. TP 3 Complete the following statements based on the diagram below with the correct words. 1 2 3 1 Cacing tanah bergerak menggunakan otot (a) lingkar dan otot (b) membujur serta bulu keras disebut (c) keta . An earthworm moves using (a) circular and (b) longitudinal muscles, as well as bristles called (c) chaetae . 2 Apabila otot lingkar (a) mengecut , cacing tanah meregang dan menjadi lebih (b) panjang dan (c) kurus . When the circular muscles (a) contract , the earthworm stretches, becoming (b) longer and (c) thinner . 3 Apabila otot membujur mengecut, cacing tanah menjadi lebih (a) pendek dan (b) gemuk . When the longitudinal muscles contract, the earthworm becomes (a) shorter and (b) thicker . 4 Bendalir badan ditolak ke arah posterior , menyebabkan badan ditarik ke anterior. The body fl uid is pushed towards the posterior , causing the body to be pulled to the anterior. 5 Pergerakan dihasilkan oleh (a) pengecutan dan (b) pengenduran otot lingkar dan otot membujur secara berantagonis. The movement is produced by the (a) contraction and (b) relaxation of the circular and longitudinal muscles antagonistically. Latihan 4 Fungsi rangka dalam/Function of endoskeleton TP 2 Memahami sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan peta pokok di bawah dengan menyatakan fungsi-fungsi rangka dalam. Complete the tree map below by stating the functions of endoskeleton. TP 2 Rangka dalam / Endoskeleton (a) Menyokong berat badan Supports the weight of the body (b) Melindungi organ dalaman Protects internal organs (d) Mengekalkan bentuk badan Maintains the shape of the body (c) Membantu pergerakan Aids in movement i-THINK Peta Pokok Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 73 5/10/2023 3:31:24 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

74 2 Isi tempat kosong dengan perkataan yang betul. Fill in the blanks with the correct words. TP 3 (a) Selain rangka dalam, berat vertebrata akuatik seperti ikan disokong oleh keapungan air . Apart from endoskeleton, the weight of aquatic vertebrates is supported by water buoyancy . (b) Burung mempunyai tulang berongga untuk mengurangkan beratnya dan memudahkannya untuk terbang. Birds have hollow bones to lighten their weight and make it easier for them to fly. (c) Berat vertebrata darat disokong oleh lengkungan (i) pektoral dan lengkungan (ii) pelvis . The weight of terrestrial vertebrates is supported by the (i) pectoral and (ii) pelvic girdles. Latihan 5 Sistem rangka manusia/Human skeletal system TP 2 Memahami sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Label sistem rangka manusia di bawah. Label the human skeletal system below. TP 2 (g) Tengkorak/ Skull (a) Klavikel/ Clavicle (i) Humerus/ Humerus (c) Sangkar rusuk/Ribcage (j) Radius/ Radius (d) Turus vertebra Vertebral column (k) Ulna/ Ulna (e) Lengkungan pelvis Pelvic girdle (l) Tibia/ Tibia (m) Fibula/ Fibula (f) Patela/ Patella (h) Skapula/ Scapula (b) Sternum/ Sternum Latihan 6 Hubung kait sistem rangka dengan kestabilan/ Relate skeletal system with stability TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Isi tempat kosong dengan perkataan yang betul. TP 3 Fill in the blanks with the correct words. Haiwan meningkatkan kestabilan tubuhnya dengan (a) merendahkan pusat gravitinya. Ini dilakukan dengan (b) menambahkan keluasan tapaknya. An animal increases its body’s stability by (a) lowering its centre of gravity. This can be done by (b) increasing its base area. Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 74 5/10/2023 3:31:25 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

75 2 Jelaskan cara haiwan berikut menambahkan kestabilannya. TP 3 Explain how the following animals increase their stability. Haiwan Animal Cara menambah kestabilan badan Ways to increase body’s stability (a) Kanggaru menyokong badannya dengan menggunakan ekornya bagi menambahkan luas tapaknya. Kangaroos support their body with their tails to widen the base area. (b) Zirafah mengangkangkan kakinya apabila minum air untuk merendahkan pusat gravitinya. Giraffes spread their legs wide apart when drinking water to lower their centre of gravity. (c) Badak sumbu mempunyai kaki yang pendek untuk merendahkan pusat gravitinya. Rhinoceros have short legs to lower their centre of gravity. 6.2 Pergerakan dan Pertumbuhan Manusia/ Movement and Human Growth Latihan 7 Fungsi sendi dan otot dalam pergerakan/ Function of joints and muscles in movement TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Padankan istilah berikut dengan defi nisi yang betul. TP 4 Match the following terms with the correct defi nitions. Istilah Term Defi nisi Defi nition Cecair sinovial Synovial fl uid Tisu penghubung pendek berserat yang kuat dan fl eksibel yang menghubungkan dua tulang atau rawan atau memegang sendi bersama. A short band of tough, fl exible fi brous connective tissue which connects two bones or cartilages or holds together a joint. Tendon Tendon Tisu penghubung yang terdapat di banyak bahagian dalam badan seperti sendi antara tulang. A connective tissue found in many areas of the body such as joints between bones. Rawan Cartilage Pelincir yang mengurangkan geseran antara hujung dua tulang. A lubricant that reduces friction between the ends of two bones. Ligamen Ligament Tisu penghubung yang fl eksibel tetapi tidak elastik yang terbina daripada tisu kolagen berserat yang kuat yang melekatkan otot pada tulang. A fl exible but inelastic connective tissue made of strong fi brous collagen attaching a muscle to a bone. (c) Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 75 5/10/2023 3:31:25 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

76 Tumbuhan Plants Tumbuhan berkayu Woody plants Disokong oleh (a) tisu berkayu yang keras yang terbentuk daripada sel-sel xilem sekunder. Supported by (a) woody tissues , which are hard and made of secondary xylem cells. Tumbuhan herba Herbaceous plants Disokong oleh (b) kesegahan sel . Air yang tersimpan di dalam sel tumbuhan mengenakan (c) tekanan ke atas dinding sel lalu menjadikan batang keras dan segah. Supported by (b) turgidity of cells . Water stored in plant cells exerts (c) pressure against the cell walls and causes the stem to become fi rm and turgid. Tumbuhan akuatik Aquatic plants Disokong oleh (d) keapungan air . Tumbuhan akuatik mempunyai batang yang lembut dengan banyak(e) ruang udara , menjadikan tumbuhan akuatik ringan dan terapung dalam air. Supported by (d) water buoyancy . Aquatic plants have soft stems with many (e) air sacs , making the plant becomes light and afl oat in water. Latihan 8 Pola pertumbuhan manusia/ Human growth pattern TP 2 Memahami sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Labelkan lengkung pertumbuhan manusia di bawah. TP 2 Label the human growth curve below. 170 160 150 140 130 120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 0 2 4 6 8 10 Fasa bayi / Infant phase 12 14 16 18 20 30 (b) Fasa remaja Adolescent phase (c) Fasa dewasa Adult phase (d) Fasa tua Ageing phase Lelaki Male Perempuan Female 2 Lukis pola pertumbuhan bagi perempuan pada lengkung pertumbuhan manusia di atas. TP 2 Draw the growth pattern for females on the human growth curve above. 6.3 Sokongan, Pertumbuhan dan Kestabilan dalam Tumbuhan Support, Growth and Stability in Plants Latihan 9 Sistem sokongan dalam tumbuhan/ Support system in plants TP 2 Memahami sokongan, pergerakan dan pertumbuhan manusia, haiwan dan tumbuhan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Lengkapkan peta dakap di bawah. TP 2 Complete the brace map below. i-THINK Peta Dakap (a) Fasa kanak-kanak Childhood phase Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 76 5/10/2023 3:31:25 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

77 Kertas 1 1 Antara haiwan berikut, yang manakah mempunyai rangka dalam? Which of the following animals has endoskeleton? A Obor-obor/Jelly fish B Cengkerik/Cricket C Udang/Shrimp D Ikan /Fish 2 Rajah 1 menunjukkan lengkung pertumbuhan sejenis haiwan. Diagram 1 shows the growth curve of a type of animal. Pertumbuhan Growth Masa/ Time Rajah 1/ Diagram 1 Antara haiwan berikut, yang manakah mempunyai lengkung pertumbuhan seperti di atas? Which of the following animals has a growth curve as shown above? A Kucing/Cat B Lintah/Leech C Burung/Bird D Lipas/Cockroach 3 Rajah 2 menunjukkan rangka dalam seekor ikan paus. Diagram 2 shows endoskeleton of a whale. Rajah 2/ Diagram 2 Selain daripada rangka dalam, apakah yang membantu ikan paus menyokong berat badannya di dalam air? Apart from the endoskeleton, what aids the whale to support its body in the water? A Daya apung Buoyancy B Lengkungan pelvis Pelvic girdle C Lengkungan pectoral Pectoral girdle D Rangka hidrostatik Hydrostatic skeleton 4 Antara yang berikut, yang manakah rangka apendaj? Which of the following is an appendicular skeleton? A Tengkorak/ Skull B Sangkar rusuk/ Ribcage C Turus vertebra/ Vertebral column D Lengkungan pektoral/ Pectoral girdle 5 Rajah 3 menunjukkan sendi pada lutut manusia. Diagram 3 shows a joint at the human knee. Q R S P Rajah 3/ Diagram 3 Bahagian berlabel yang manakah ialah ligamen? Which labelled part is the ligament? A P C R B Q D S 6 Antara yang berikut, yang manakah fungsi tendon yang betul? Which of the following is the correct function of tendon? A Untuk menghubungkan otot dengan tulang To connect muscles to bones B Untuk menghubungkan tulang dengan tulang To connect bones to bones C Bertindak sebagai kusyen dan pelindung terhadap sendi Acts as a cushion and gives protection to joints D Bertindak sebagai pelincir kepada sendi Acts as a lubricant to joints 7 Antara struktur berikut, yang manakah membantu menyokong tumbuhan tidak berkayu? Which of the following structures helps to support nonwoody plants? A Akar sokong/ Prop roots B Akar banir/ Butress roots C Akar jangkang/ Stilt roots D Akar cengkam/ Clasping roots Praktis Berformat SPM Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 77 5/10/2023 3:31:25 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

78 Kertas 2 Bahagian B 1 Rajah 1 menunjukkan tulang dan otot pada lengan manusia. Diagram 1 shows the bones and muscles at the human arm. (a) Namakan otot yang berlabel X dan Y. Name the muscles labelled X and Y. X: Otot biseps/ Biceps muscle Y: Otot triseps/ Triceps muscle [2 markah/marks] (b) Jelaskan tindakan otot X dan Y dalam mewujudkan pergerakan pada lengan manusia. Explain the action of muscles X and Y in establishing movement in the human arm. [Mengapa] Otot X dan Y bertindak secara berantagonis semasa pergerakan berlaku, iaitu jika otot X mengecut, otot Y akan mengendur. [Why] Muscles X and Y act antagonistically during the movement whereby when muscle X contracts, muscle Y relaxes. [1 markah/mark] (c) (i) Namakan tisu yang menghubungkan tulang dengan otot. Name the tissue that connects bones to muscles. Tendon/Tendon [1 markah/mark] (ii) Nyatakan ciri-ciri tisu ini. State the characteristic of this tissue. Terdiri daripda gentian yang kukuh dan tidak kenyal./ Consists of fibres that are strong and not elastic. [1 markah/mark] (d) Apakah nama yang diberikan kepada sendi yang membenarkan anggota bergerak? What is the name given to the joint that allows the limbs to move? Sendi bergerak/Movable joint [1 markah/mark] 2 Rajah 2 menunjukkan tiga haiwan yang berbeza. Diagram 2 shows three different animals. K L M Rajah 2/ Diagram 2 Rajah 1/ Diagram 1 X Y Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 78 5/10/2023 3:31:26 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

79 (a) Beri satu faktor yang mempengaruhi kestabilan objek. Give one factor that affects the stability of objects. Pusat graviti/ Centre of gravity // Luas tapak/ Base area [1 markah/mark] (b) (i) Jelaskan bagaimana haiwan K mengekalkan kestabilan badannya ketika minum. Explain how animal K maintains the stability of its body when drinking water. [Bagaimana] Dengan berdiri dan mengangkangkan kakinya [How] By standing with its legs spread wide apart. [1 markah/mark] (ii) Jelaskan bagaimana haiwan L mengekalkan kestabilan badannya. KBAT Menganalisis Explain how animal L maintains the stability of its body. Haiwan L menggunakan ekornya sebagai kaki ketiga untuk mengekalkan kestabilan badannya. Animal L uses its tail as a third leg to mantain its stability. [1 markah/mark] (c) Antara haiwan K dan M, yang manakah lebih stabil? Jelaskan jawapan anda. Between animals K and M, which is more stable? Explain your answer. M. [Mengapa] Haiwan M lebih stabil kerana mempunyai pusat graviti yang lebih rendah dengan mempunyai kaki yang pendek/ [Why] Animal M is more stable because it has lower centre of gravity by having short legs. [1 markah/mark] (d) Anda dibekalkan dengan beberapa bahan, iaitu kotak, gam, penyedut minuman, penutup botol, dan lidi. Reka bentuk satu model kereta lumba yang stabil menggunakan bahan-bahan tersebut. Lakarkan rekaan anda pada ruangan yang disediakan. Label rajah anda dan jelaskan reka bentuk anda. KBAT Mencipta You are supplied with several materials, namely box, glue, drinking straws, bottle caps and skewers. Design a stable racing car model using these materials. Sketch your design in the space provided. Label your diagram and explain your design. Lidi Skewer Kotak Box Penyedut minuman Drinking straw Penutup botol Bottle cap Model mempuntai tapak luas dan pusat graviti yang rendah. The model has wide base area and low centre of gravity. [Mengapa] Model kereta lumba direka supaya mempunyai luas tapak yang besar dan pusat graviti yang rendah bagi menambahkan kestabilan. Ini dapat dicapai dengan mempunyai badan yang lebar dan rendah serta tayar yang lebar./ [Why] The racing car model is designed to have a large base area and a low centre of gravity for stability. This can be achieved by having a wide and low body as well as wide tires. [3 markah/marks] Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 79 5/10/2023 3:31:26 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

80 3 Rajah 3 menunjukkan pengelasan sistem rangka manusia. Diagram 3 shows the classifi cation of human skeletal system. Tengkorak/ Skull Turus vertebra Vertebral column Rangka/ Skeleton Z Y Anggota belakang Lower limbs Anggota hadapan Upper limbs Rajah 3/ Diagram 3 Lengkungan pektoral Pectoral girdle X Rangka apendaj Appendicular skeleton (a) Kenal pasti X dan Y dalam rajah di atas. Identify X and Y in the diagram above. X: Rangka paksi/Axial skeleton Y: Lengkungan pelvis/Pelvic girdle [2 markah/marks] (b) Apakah fungsi Z? What is the function of Z? Melindungi organ dalaman seperti jantung, peparu dan hati./ Protects internal organs such as the heart, lungs and liver. [1 markah/mark] (c) Nyatakan fungsi Y. State the function of Y. Menyokong berat badan, melindungi pundi kencing dan organ pembiakan. Supports body weight, protects urinary bladder and reproductive organs. [1 markah/mark] (d) Ketika dilahirkan manusia mempunyai 275 tulang tetapi apabila dewasa bilangan tulangnya mengurang. Berapakah jumlah tulang pada manusia dewasa? Jelaskan perbezaan ini. At birth, humans have 275 bones but in adulthood the number of bones decreases. How many bones does an adult have? Explain the difference. KBAT Menganalisis [Apa] 206 tulang. [Mengapa] Bayi dilahirkan mempunyai lebih banyak tulang berbanding dewasa kerana apabila bayi membesar, sebahagian tulangnya bercantum membentuk satu tulang. [What] 206 bones. [Why] Babies have more bones than adults because as they grow up, some of the bones fuse together to form a single bone. [2 markah/mark] Bahagian C 4 Kaji pernyataan di bawah. Study the statement below. Vertebrata darat bersaiz besar mempunyai tulang yang besar dan padat untuk menyokong berat badannya tetapi burung mempunyai tulang yang berongga. Tulang berongga lebih ringan dan kuat daripada tulang padat. Large land vertebrates have large and compact bones to support their body weights while birds have hollow bones. Hollow bones are lighter and stronger than compact bones. Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 80 5/10/2023 3:31:26 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

81 (e) Model Model Silinder Cylinder Bilangan beban 50 g yang boleh disokong Number of 50 g loads that can be supported X Berongga/ Hollow Y Padat/ Compact Penutup kotak Box cover Silinder berongga Hollow cylinders Silinder padat Compact cylinders Model X Model Y (a) Pernyataan masalah/ Problem statement [1 markah/ mark] (b) Hipotesis/ Hypothesis [1 markah/ mark] (c) (i) Faktor yang perlu diubah/ Factor that needs to be changed [1 markah/ mark] (ii) Faktor yang perlu dikawal/ Factor that needs to be controlled [1 markah/ mark] (d) Lakaran susunan radas yang betul [3 markah/ marks] Sketching of the labelled apparatus arrangement (e) Jangkaan pemerhatian/ Expected observation [1 markah/ mark] (f) Dua langkah berjaga-jaga/ Two precautionary steps [2 markah/ marks] Jawapan/Answers: 4 (a) Adakah tulang berongga lebih kuat daripada tulang padat?/ Is the hollow bone stronger than the compact bone? (b) Tulang berongga lebih kuat daripada tulang yang padat./ Hollow bones are stronger than compact bones. (c) (i) – Jenis silinder (padat atau berongga)/ Type of cylinder (compact or hollow) (ii) – Panjang dan diameter silinder/ Length and diameter of cylinder (d) (f) − Pastikan gulungan kertas bagi semua silinder berongga dan padat mempunyai diameter dan panjang yang sama. Make sure the paper rolls for all hollow and compact cylinders are of the same diameter and length. − Pastikan tiada angin yang bertiup dan mengganggu kestabilan model. Make sure there is no wind blowing and disturbing the stability of model. Strategi A+Sains Tg4-B06-vim_2p(69-81).indd 81 5/10/2023 3:31:26 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

82 7.1 Sistem Endokrin Manusia Human Endocrine System 1 Sistem endokrin terdiri daripada pelbagai kelenjar endokrin yang merembeskan hormon. The endocrine system consists of various endocrine glands that secrete hormones. 2 Kelenjar endokrin ialah kelenjar tanpa duktus. The endocrine glands are ductless glands. 3 Kebanyakan hormon dirembeskan terus ke dalam aliran darah dan dibawa terus ke sel atau organ sasaran untuk menghasilkan tindakan spesifi k. Most of the hormones are secreted directly into the bloodstream where they are carried to the target cells or organs to produce specifi c responses. Kelenjar tiroid Thyroid gland Pankreas Pancreas Testis (lelaki) Testes (males) Kelenjar adrenal Adrenal gland Ovari (perempuan) Ovary (females) Kelenjar pituitari Pituitary gland Rajah 1 Kelenjar endokrin/ Diagram 1 Endocrine glands 4 Jenis-jenis hormon dan fungsinya: The types of hormones and their functions: Kelenjar endokrin Endocrine gland Hormon Hormone Fungsi Function Kelenjar pituitari Pituitary gland Hormon antidiuresis (ADH) Antidiuretic hormone (ADH) — Merangsang penyerapan semula air dalam ginjal Stimulates water reabsorption in the kidneys — Mengurangkan jumlah air yang hilang melalui air kencing Reduces the amount of water loss through urine Hormon pertumbuhan Growth hormone Mengawal pertumbuhan badan Controls body growth Kelenjar tiroid Thyroid gland Tiroksina Thyroxine Mengawal kadar metabolisme badan, pertumbuhan badan dan perkembangan mental Controls body rate of metabolism, body growth and mental development Kelenjar adrenal Adrenal gland Adrenalina Adrenaline — Meningkatkan kadar metabolisme Increases the rate of metabolism — Meningkatkan kadar denyutan jantung dan pernafasan, aras glukosa dalam darah dan tekanan darah bagi persediaan semasa kecemasan Increases the heartbeat and breathing rates, blood glucose level and blood pressure to prepare during emergency Pankreas Pancreas Insulin Insulin Merangsang penukaran glukosa berlebihan kepada glikogen. Jadi, merendahkan aras glukosa dalam darah. Stimulates the conversion of excess glucose into glycogen. Thus, decreases blood glucose level Ovari Ovary Estrogen Oestrogen Merangsang pematangan telur dan perkembangan ciri seks sekunder wanita Stimulates maturation of egg and development of female secondary sexual characteristics Testis Testis Testosteron Testosterone Merangsang penghasilan sperma dan perkembangan ciri seks sekunder lelaki Stimulates the production of sperm and development of male secondary sexual characteristics 5 Punca dan kesan ketidakseimbangan hormon ke atas kesihatan: The cause and effect of hormonal imbalance on health: Punca Causes Kesan Effects Penerangan Explanation Kekurangan ADH Defi ciency of ADH Diabetes insipidus Diabetes insipidus — Kencing yang berlebihan Excessive urination Bab 7 Koordinasi Badan Body Coordination Tema 2 : Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Revisi Pantas Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 82 5/10/2023 3:32:17 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

83 — Urin jernih dan mempunyai kepekatan yang rendah Clear urine with low concentration — Boleh mengakibatkan dehidrasi teruk Can lead to severe dehydration Kekurangan insulin Defi ciency of insulin Diabetes melitus Diabetes mellitus — Kadar glukosa dalam darah menjadi terlalu tinggi Blood glucose level becomes too high — Kepekatan glukosa dalam darah yang tinggi (hiperglikemia) boleh menyebabkan komplikasi seperti kerosakan ginjal dan saraf, serta masalah mata High blood glucose concentration (hyperglycemia) can cause complications, such as kidney and nerve damage, as well as eye problems Kelebihan hormon pertumbuhan (GH) Excessive of growth hormone (GH) Akromegali Acromegaly Menyebabkan kegergasian, iaitu ukuran badan lebih besar daripada normal Causes gigantism whereby the body size is larger than normal Kekurangan GH Defi ciency of GH Kekerdilan Dwarfi sm Menyebabkan tubuh pendek Causes short stature Kekurangan tiroksina Defi ciency of thyroxine Kadar metabolisme rendah Low metabolic rate Menyebabkan peningkatan berat badan, masalah ingatan, ketidaksuburan, keletihan, dan kekejangan otot Causes weight gain, memory problems, infertility, fatigue, and muscle stiffness 7.1 Gangguan kepada Koordinasi Badan Disruptions to Body Coordination 1 Dadah ialah bahan kimia psikoaktif yang menyebabkan ketagihan dan memberi kesan negatif kepada aktiviti fi zikal dan mental seseorang. Dadah juga boleh mengganggu koordinasi badan. Drugs are chemical substances that can cause addiction and negative effects on the physical and mental activity of a person. Drugs can also disturb body coordination. 2 Jenis-jenis dadah termasuk perangsang, penenang (depresen), halusinogen, dan inhalan. Types of drugs include stimulants, depressants, hallucinogens, and inhalants. 3 Penyalahgunaan dadah ialah pengambilan dadah dalam dos yang berlebihan bukan untuk tujuan perubatan dan tanpa nasihat doktor. Drug abuse is taking drugs in excessive doses but not for medical purposes and without doctor’s prescription. 4 Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol ke atas koordinasi badan: The effects of drug and alcohol abuse on body coordination: (a) Ketidakseimbangan hormon/ Hormonal imbalance (b) Pertuturan tidak jelas/ Slurring of speech (c) Tindakan refl eks yang lambat/ Slow refl ex action (d) Hilang keseimbangan badan/ Loss of body balance 5 Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol ke atas kesihatan fi zikal dan mental termasuk sirosis hati, ulser perut, perlakuan ganas, halusinasi dan tidak waras. The effects of drug and alcohol abuse on physical and mental health include liver cirrhosis, stomach ulcer, violent behavior, hallucinations and insane. 1 Faktor yang mempengaruhi kesihatan minda: Factors affecting mind health: Faktor luaran External factors Faktor dalaman Internal factors (a) Faktor sosial seperti keluarga dan rakan sebaya Social factors such as family and peers (a) Kecederaan pada bahagian otak akibat penyakit atau kemalangan Injuries to part of the brain due to illness or accident (b) Tekanan mental akibat pengalaman yang mendukacitakan Mental stress due to sad experience (b) Ketidakseimbangan hormon Hormonal imbalance (c) Penuaan Aging (c) Penagihan dadah dan pengambilan alkohol secara berlebihan Drug addiction and excessive alcohol consumption 2 Ciri-ciri orang yang mempunyai minda sihat ialah bertanggungjawab, bebas daripada prasangka, sanggup menerima cabaran, berfi kiran terbuka dan positif serta mampu mengesan rangsangan dan bergerak balas sewajarnya. Characteristics of people who have healthy mind are responsible, free from prejudice, able to take challenge, open and positive minded and able to detect stimuli and respond accordingly. — Urin jernih dan mempunyai kepekatan yang rendah Clear urine with low concentration — Boleh mengakibatkan dehidrasi teruk Can lead to severe dehydration Kekurangan insulin Defi ciency of insulin Diabetes melitus Diabetes mellitus — Kadar glukosa dalam darah menjadi terlalu tinggi Blood glucose level becomes too high — Kepekatan glukosa dalam darah yang tinggi (hiperglikemia) boleh menyebabkan komplikasi seperti kerosakan ginjal dan saraf, serta masalah mata High blood glucose concentration (hyperglycemia) can cause complications, such as kidney and nerve damage, as well as eye problems Kelebihan hormon pertumbuhan (GH) Excessive of growth hormone (GH) Akromegali Acromegaly Menyebabkan kegergasian, iaitu ukuran badan lebih besar daripada normal Causes gigantism whereby the body size is larger than normal Kekurangan GH Defi ciency of GH Kekerdilan Dwarfi sm Menyebabkan tubuh pendek Causes short stature Kekurangan tiroksina Defi ciency of thyroxine Kadar metabolisme rendah Low metabolic rate Menyebabkan peningkatan berat badan, masalah ingatan, ketidaksuburan, keletihan, dan kekejangan otot Causes weight gain, memory problems, infertility, fatigue, and muscle stiffness 7.1 Gangguan kepada Koordinasi Badan Disruptions to Body Coordination 1 Dadah ialah bahan kimia psikoaktif yang menyebabkan ketagihan dan memberi kesan negatif kepada aktiviti fi zikal dan mental seseorang. Dadah juga boleh mengganggu koordinasi badan. Drugs are chemical substances that can cause addiction and negative effects on the physical and mental activity of a person. Drugs can also disturb body coordination. 2 Jenis-jenis dadah termasuk perangsang, penenang (depresen), halusinogen, dan inhalan. Types of drugs include stimulants, depressants, hallucinogens, and inhalants. 3 Penyalahgunaan dadah ialah pengambilan dadah dalam dos yang berlebihan bukan untuk tujuan perubatan dan tanpa nasihat doktor. Drug abuse is taking drugs in excessive doses but not for medical purposes and without doctor’s prescription. 4 Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol ke atas koordinasi badan: The effects of drug and alcohol abuse on body coordination: (a) Ketidakseimbangan hormon/ Hormonal imbalance (b) Pertuturan tidak jelas/ Slurring of speech (c) Tindakan refl eks yang lambat/ Slow refl ex action (d) Hilang keseimbangan badan/ Loss of body balance 5 Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol ke atas kesihatan fi zikal dan mental termasuk sirosis hati, ulser perut, perlakuan ganas, halusinasi dan tidak waras. The effects of drug and alcohol abuse on physical and mental health include liver cirrhosis, stomach ulcer, violent behavior, hallucinations and insane. 1 Faktor yang mempengaruhi kesihatan minda: Factors affecting mind health: Faktor luaran External factors Faktor dalaman Internal factors (a) Faktor sosial seperti keluarga dan rakan sebaya Social factors such as family and peers (a) Kecederaan pada bahagian otak akibat penyakit atau kemalangan Injuries to part of the brain due to illness or accident (b) Tekanan mental akibat pengalaman yang mendukacitakan Mental stress due to sad experience (b) Ketidakseimbangan hormon Hormonal imbalance (c) Penuaan Aging (c) Penagihan dadah dan pengambilan alkohol secara berlebihan Drug addiction and excessive alcohol consumption 2 Ciri-ciri orang yang mempunyai minda sihat ialah bertanggungjawab, bebas daripada prasangka, sanggup menerima cabaran, berfi kiran terbuka dan positif serta mampu mengesan rangsangan dan bergerak balas sewajarnya. Characteristics of people who have healthy mind are responsible, free from prejudice, able to take challenge, open and positive minded and able to detect stimuli and respond accordingly. 7.3 Minda yang Sihat/ Healthy Mind Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www. youtube.com/watch?v=cvg1bzs1mVA untuk maklumat lanjut tentang sistem endokrin manusia Video Tutorial Video Tutorial Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 83 5/10/2023 3:32:17 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

84 7.1 Sistem Endokrin Manusia/ Human Endocrine System Latihan 1 Fungsi sistem endokrin/ Functions of endocrine system TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai koordinasi badan TP 2 Memahami koordinasi badan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut 1 Label kelenjar endokrin dalam rajah di bawah. TP 1 Label the endocrine glands in the diagram below. (d) Kelenjar pituitari Pituitary gland (e) Kelenjar tiroid Thyroid gland (f) Pankreas Pancreas (a) Kelenjar adrenal Adrenal gland (b) Ovari Ovary (c) Testis Testis 2 Padankan kelenjar endokrin dengan hormon yang dirembes dan fungsi hormon yang betul. TP 2 Match the endocrine gland with the hormone it secretes and the correct function of the hormone. Kelenjar endokrin Endocrine gland Hormon Hormone Fungsi Function Kelenjar adrenal Adrenal gland Insulin Insulin Meningkatkan kadar metabolisme Increases the rate of metabolism Kelenjar pituitari Pituitary gland Tiroksina Thyroxine Merangsang penyerapan semula air dalam ginjal Stimulates water reabsorption in the kidneys Pankreas Pancreas Hormon antidiuresis (ADH) Antidiuretic hormone (ADH) Merangsang penukaran glukosa berlebihan kepada glikogen Stimulates the conversion of excess glucose into glycogen Kelenjar tiroid Thyroid gland Adrenalina Adrenaline Mengawal kadar metabolisme badan, pertumbuhan badan dan perkembangan mental pada kanak-kanak Controls body metabolic rate, body growth and mental development in children Praktis PBD Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 84 5/10/2023 3:32:18 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

85 Latihan 2 Punca dan kesan ketidakseimbangan hormon/ Cause and effects of hormonal imbalance TP 2 Memahami koordinasi badan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Padankan ketidakseimbangan hormon berikut dengan kesannya. TP 2 Match the following hormonal imbalance to its effect. Ketidakseimbangan hormon Hormonal imbalance Kesan Effects Kekurangan ADH Defi ciency of ADH Diabetes melitus Diabetes mellitus Kekurangan insulin Defi ciency of insulin Diabetes insipidus Diabetes insipidus Kelebihan hormon pertumbuhan (GH) Excessive of growth hormone (GH) Kadar metabolisme rendah Low rate of metabolism Kekurangan tiroksina Defi ciency of thyroxine Akromegali Acromegaly 7.2 Gangguan kepada Koordinasi Badan/ Disruptions to Body Coordination Latihan 3 Jenis-jenis dadah/ Types of drugs TP 2 Memahami koordinasi badan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Lengkapkan peta pokok di bawah dengan memberikan kesan dan contoh bagi setiap jenis dadah. TP 2 Complete the tree map below by giving the effects and examples for each type of drug. Jenis dadah Types of drugs Perangsang Stimulant (a) Meningkatkan kadar denyutan jantung, pernafasan dan aras glukosa darah. (a) Increases the heartbeat, respiration and blood glucose level. Contoh/Examples: (b) Amfetamina Amphetamine Metamfetamin Methamphetamine Penenang Depressant Memperlahankan (c) tindak balas terhadap rangsangan. Slows down the (c) reaction to stimulation. Contoh/Examples: (d) Morfi n Morphine Barbiturat Barbiturate Halusinogen Hallucinogen Menjejaskan (e) persepsi dan menyebabkan khayal. Affects (e) perception and causes hallucinations. Contoh/Examples: (f) LSD/ LSD Ketamin Ketamine Inhalan Inhalant Bahan kimia yang disedut melalui (g) pernafasan dan menyebabkan halusinasi. Chemicals that are inhaled through (g) respiration and cause hallucinations. Contoh/Examples: (h) Pelarut organik Organic solvents Bahan gas Gas substance i-THINK Peta Pokok Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 85 5/10/2023 3:32:18 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

86 Latihan 4 Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol/ Effects of drugs and alcohol abuse TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai koordinasi badan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Lengkapkan kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol dalam peta dakap berikut. TP 4 Complete the effects of drugs and alcohol abuse in the following brace map. 7.3 Minda yang Sihat/ Healthy Mind Latihan 5 Keperluan masyarakat yang mempunyai minda yang sihat The need for a community who have healthy minds TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai koordinasi badan dan dapat melaksanakan tugasan mudah TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai koordinasi badan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. 1 Lengkapkan peta buih di bawah untuk menunjukkan ciri-ciri minda yang sihat. TP 3 Complete the bubble map below to show the characteristics of a healthy mind. Ciri-ciri minda yang sihat Characteristics of healthy mind (a) Berfikiran terbuka Open minded (b) Bebas daripada prasangka Free from prejudice (c) Bersikap positif Positive attitude (e) Mampu mengesan rangsangan dan bergerak balas Able to detect stimuli and respond (d) Bertanggungjawab Responsible Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol The effects of drugs and alcohol abuse Koordinasi badan Body coordination (a) Ketidakseimbangan hormon/ Hormonal imbalance (b) Pertuturan tidak jelas/ Slurring of speech (c) Tindakan refl eks yang lambat/ Slow refl ex action (d) Hilang keseimbangan badan/ Loss of body balance Kesihatan fi zikal dan mental Physical and mental health (e) Sirosis hati/ Liver cirrhosis (f) Ulser perut/ Stomach ulcer (g) Perlakuan ganas/ Violent behavior (h) Halusinasi/ Hallucinations i-THINK Peta Buih i-THINK Peta Dakap Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 86 5/10/2023 3:32:18 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

87 2 Lengkapkan peta pokok berikut dengan memberikan faktor-faktor yang mempengaruhi kesihatan minda. TP 4 Complete the following tree map by giving the factors that affect mental health. Faktor yang mempengaruhi kesihatan minda Factors affecting mental health (a) Kecederaan pada bahagian otak akibat penyakit atau kemalangan/ Injury at the brain part due to illness or accident (b) Ketidakseimbangan hormon/ Hormonal imbalance (c) Penagihan dadah dan pengambilan alkohol secara berlebihan/ Drug addiction and excessive consumption of alcohol Faktor dalaman Internal factors (a) Faktor sosial seperti keluarga dan rakan sebaya /Social factors such as family and peers (b) Tekanan mental akibat pengalaman yang mendukacitakan/ Mental stress due to sad experience (c) Penuaan/ Aging Faktor luaran External factors Kertas 1 1 Maklumat berikut menunjukkan ciri-ciri bagi satu sistem badan manusia. The following information shows the characteristics of a human body system. • Kelenjar tanpa duktus. A ductless gland. • Melibatkan rembesan hormon. Involves the secretion of hormones. • Hormon dirembeskan terus ke dalam aliran darah. Hormone is secreted directly into the bloodstream. Antara sistem berikut, yang manakah dihuraikan di atas? Which of the following systems is described above? A Sistem peredaran darah Blood circulation system B Sistem respirasi Respiration system C Sistem endokrin Endocrine system D Sistem saraf Nervous system 2 Rajah 1 menunjukkan sistem endokrin lelaki. Diagram 1 shows a male endocrine system. D C B A Rajah 1/ Diagram 1 Kelenjar endokrin manakah, A, B, C atau D berfungsi apabila akhil baligh bermula? Which endocrine gland, A, B, C or D functions when puberty begins? Praktis Berformat SPM i-THINK Peta Pokok Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 87 5/10/2023 3:32:18 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

88 3 Rajah 2 menunjukkan salah satu daripada kelenjar endokrin manusia. Diagram 2 shows one of the human endocrine glands. Duodenum Kelenjar/Gland Rajah 2 /Diagram 2 Apakah kesan serta-merta yang dihadapi oleh seseorang sekiranya kelenjar ini dibuang? What is the immediate effect that a person will suffer if the gland is removed? A Pertumbuhan terbantut Stunted growth B Kadar metabolisme badan menjadi tinggi The body rate of metabolism becomes high C Aras glukosa dalam darah meningkat The blood glucose level increases D Pengumpulan air berlebihan dalam badan Accumulation of excess water in the body 4 Rajah 3 menunjukkan kelenjar endokrin manusia. Diagram 3 shows human endocrine glands. B D C A Rajah 3 /Diagram 3 Antara kelenjar A, B, C dan D, yang manakah merembeskan hormon yang menukarkan glukosa kepada glikogen? Among glands A, B, C and D, which secretes hormone to change glucose to glycogen? 5 Maklumat di bawah menunjukkan kesan ketidakseimbangan hormon kepada kesihatan manusia. The information below shows the effect of hormonal imbalance on human health. • Kencing yang berlebihan Excessive urination • Urin jernih berkepekatan rendah Clear urine with low concentration • Boleh mengakibatkan dehidrasi teruk Can lead to severe dehydration Antara yang berikut, yang manakah merupakan ketidakseimbangan hormon yang dihuraikan di atas? Which of the following is the hormonal imbalance described above? A Kekurangan ADH Deficiency of ADH B Kekurangan insulin Deficiency of insulin C Kekurangan tiroksina Deficiency of thyroxine D Kelebihan hormon pertumbuhan Excessive of growth hormone 6 Seorang pelajar yang sedang menunggu keputusan peperiksaannya berasa gelisah dan kadar denyutan jantungnya meningkat. Kelenjar manakah yang bertindak semasa situasi ini? A student who is waiting for exam results feels nervous and his heartbeat rate increases. Which gland is responsible for this situation? B D C A Rajah 4 /Diagram 4 7 Antara jenis dadah berikut, yang manakah menyebabkan tingkah laku yang tidak menentu dan bersifat ganas? Which of the following types of drugs causes unpredictable and violent behaviour? A Inhalan/ Inhalant B Penenang/ Depressant C Perangsang/ Stimulants D Halusinogen/ Hallucinogens 8 Maklumat di bawah menunjukkan kesan pengambilan berlebihan bahan X. The information below shows the effects of excessive intake of substance X. • Ulser perut Stomach ulcer • Sirosis hati Liver cirrhosis • Hilang keseimbangan badan Loss of body balance Apakah bahan X?/ What is substance X? A Morfin/ Morphine C Lemak/ Fats B Alkohol/ Alcohol D Garam/ Salt Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 88 5/10/2023 3:32:19 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

89 Kertas 2 Bahagian B 1 Rajah 1 menunjukkan kelenjar-kelenjar endokrin seorang lelaki. Diagram 1 shows the endocrine glands of a male. Rajah 1/ Diagram 1 (a) Labelkan kelenjar J dan M dalam petak yang disediakan pada Rajah 1. Label gland J and gland M in the boxes provided in Diagram 1. [2 markah/marks] (b) Bagaimana hormon dibawa ke organ sasaran? How are hormones carried to the targeted organ? Melalui peredaran darah/ Melalui darah Through blood circulation/ Through the blood [1 markah/mark] (c) Nyatakan fungsi hormon yang dirembeskan oleh kelenjar L. State the function of hormone secreted by gland L. [Apa] Mengawal aras glukosa dalam darah/ [What] Controls the level of glucose in the blood [1 markah/mark] (d) Nyatakan bagaimana kelenjar M berfungsi semasa lelaki tersebut berhadapan dengan situasi kecemasan. State how gland M is functioning when the man is facing an emergency situation. − Meningkatkan aras glukosa dalam darah/ Increases the glucose level in the blood − Meningkatkan kadar denyutan jantung dan kadar pernafasan/ Increases the heartbeat and breathing rates [2 markah/marks] 2 Jadual 1 menunjukkan fungsi hormon yang dirembeskan oleh kelenjar endokrin. Table 1 shows the function of hormones secreted by the endocrine glands. J: Kelenjar pituitari/ Pituitary gland M: Kelenjar adrenal/ Adrenal gland N K L Kelenjar endokrin Endocrine gland Hormon Hormone Fungsi Function Kelenjar pituitari Pituitary gland Hormon antidiuresis Antidiuretic hormone (ADH) Merangsang ginjal untuk menyerap semula air dalam darah/ Stimulates the kidneys to reabsorb water in the blood Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 89 5/10/2023 3:32:19 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

90 Kelenjar endokrin Endocrine gland Hormon Hormone Fungsi Function Kelenjar tiroid Thyroid gland Hormon T Hormone T Mengawal atur metabolisme badan Regulates body metabolism Pankreas Pancreas Insulin Insulin Mengawal kandungan gula dalam darah Controls blood sugar levels Jadual 1/ Table 1 (a) (i) Kenal pasti hormon T. Identify hormone T. [Apa] Hormon tiroksina/ [What] Thyroxine hormone [1 markah/mark] (ii) Apakah yang akan berlaku kepada seseorang jika kelenjar tiroidnya merembeskan berlebihan hormon T? KBAT Menilai What will happen to a person if his/her thyroid gland secretes excess hormone T? Kadar metabolisme tinggi/ Higher metabolism rate [1 markah/mark] (b) (i) Lengkapkan Jadual 1 dengan menyatakan fungsi hormon antidiuresis yang dirembeskan oleh kelenjar pituitari. Complete Table 1 by stating the function of antidiuretic hormone secreted by the pituitary gland. [1 markah/mark] (ii) Apakah kesan kekurangan hormon tersebut dalam jangka masa panjang kepada kesihatan seseorang? What is the effect of the hormone defi ciency in the long term to one’s health? Boleh mengakibatkan dehidrasi teruk/ May cause severe dehydration [1 markah/mark] (c) (i) Terangkan bagaimana hormon insulin bertindak dalam mengawal aras gula dalam darah. Explain how insulin hormone acts in regulating the blood sugar levels. Merangsang penukaran glukosa berlebihan kepada glikogen/ Stimulates conversion of excess glucose into glycogen [1 markah/mark] (ii) Namakan penyakit akibat kekurangan hormon insulin. Name the illness due to lack of insulin hormone. Kencing manis/Diabetes mellitus [1 markah/mark] 3 Rajah 2 menunjukkan contoh jenis-jenis dadah. Diagram 2 shows examples of types of drugs. Jenis-jenis dadah/ Types of drugs P Gam/ Glue Amfetamina/ Amphetamine Ganja/ Marijuana Rajah 2/ Diagram 2 Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 90 5/10/2023 3:32:20 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

91 (a) Nyatakan maksud penyalahgunaan dadah. State the meaning of drug abuse. [Apa] Pengambilan dadah dalam dos yang berlebihan bukan untuk tujuan perubatan dan tanpa nasihat doktor/ [What] Taking drugs in excessive doses not for medical purposes and without doctor’s advice. [1 markah/mark] (b) P ialah sejenis tumbuhan yang boleh menghasilkan candu dan morfi n. Apakah nama tumbuhan tersebut? P is a kind of plant that can produce opium and morphine. What is the name of the plant? Pokok popi/ Poppy plant [1 markah/mark] (c) Morfi n banyak digunakan dalam bidang perubatan. Apakah fungsi morfi n kepada pesakit selepas pembedahan? Morphine is widely used in medicine. What is the function of morphine to patients after surgery? Mengurangkan rasa sakit dan tekanan mental/ Relieves pain and eases mental stress [1 markah/mark] (d) Ganja ialah sejenis dadah bersifat halusinogen. Apakah kesan buruk akibat penyalahgunaan ganja? Marijuana is a hallucinogenic drug. What are the adverse effects of marijuana abuse? Menyebabkan halusinasi/ Tingkah laku yang tidak menentu dan bersifat ganas/ Causes hallucinations/ Unpredictable and violent behavior [1 markah/mark] (e) Kelaskan dadah dalam Rajah 2 mengikut jenisnya. Classify the drugs in Diagram 2 according to their types. Penenang Depressant Inhalan Inhalant Halusinogen Hallucinogen Perangsang Stimulant Morfi n Morphine Gam Glue Ganja Marijuana Amfetamina Amphetamine [2 markah/marks] Bahagian C 4 (a) (i) Dadah dan alkohol boleh mempengaruhi koordinasi badan. Nyatakan dua kesan tersebut ke atas koordinasi badan manusia. Drugs and alcohol can affect body coordination. State two effects on the coordination of the human body. [2 markah/marks] (ii) Seorang doktor yang merawat pesakit gangguan mental menyuntik sejenis dadah kepada pesakit kerana tindakannya yang agresif dan tidak terkawal. Apakah jenis dan tujuan dadah tersebut digunakan? A doctor who treats a mentally disordered patient injects a type of drug into the patient due to his aggressive and uncontrollable actions. What is the type of drug used and the purpose of using it? [2 markah/marks] (b) Sistem endokrin terdiri daripada pelbagai kelenjar yang merembeskan hormon. Jelaskan hubung kait antara kelenjar endokrin dengan hormon dalam mengawal atur koordinasi badan. The endocrine system consists of various glands that secrete hormones. Explain the relationship between endocrine glands and hormones in controlling the body coordination. KBAT Menilai [4 markah/marks] (c) Kelenjar pituitari merupakan kelenjar endokrin utama dan hormon antidiuresis (ADH) adalah antara hormon yang dirembeskan oleh kelenjar tersebut. Terangkan kesan kekurangan dan kesan berlebihan hormon tersebut ke atas kesihatan manusia. KBAT Menganalisis The pituitary gland is the main endocrine gland and antidiuresis hormone (ADH) is one of the hormones secreted by the gland. Explain the effects of defi ciency and excess of this hormone on human health. [4 markah/marks] Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 91 5/10/2023 3:32:20 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

92 Kesan kekurangan Deficiency effects Kesan berlebihan Excessive effects - Diabetes insipidus Diabetes insipidus - Menyebabkan kencing yang berlebihan Causing excessive urination - Urin jernih dan mempunyai kepekatan yang rendah Clear urine with low concentration - Boleh mengakibatkan dehidrasi teruk Can lead to severe dehydration - Menyebabkan pengumpulan air berlebihan dalam badan Causes excess water accumulation in the body - Urin mempunyai kepekatan yang tinggi. Urine with high concentration. - Boleh mengakibatkan sakit kepala Can lead to headache Jawapan/Answers: 4 (a) (i) – [Apa] Melambatkan gerak balas terhadap rangsangan. [What] Delay response to stimuli. – Memperlahankan aktiviti sistem saraf pusat. Slow down the activity of the central nervous system. – Hilang keseimbangan badan/ Loss of body balance. – Pertuturan yang tidak jelas/ Unclear speech. (Pilih dua/Choose two) (ii) Jenis dadah: Penenang Type of drug: Depressant Tujuan - Mengurangkan tekanan jiwa/ Mententeramkan seseorang Purpose - Reduces mental stress/ Calms someone down (b) Kelenjar endokrin ialah (kelenjar tanpa duktus /tidak mempunyai salur) yang (merembeskan hormon, iaitu sejenis bahan kimia organik) (terus ke dalam aliran darah) (untuk dibawa ke organ sasaran) (untuk menghasilkan tindakan spesifik). Endocrine glands are ductless glands that (secrete hormones, which are organic chemicals) (directly into the bloodstream) (to be carried to target organs) (to produce specific actions). (c) [Apa/What] Strategi A+Sains Tg4-B07-vim_2p(82-92).indd 92 5/10/2023 3:32:20 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

93 8.1 Asas Jirim/ Matter 1 Atom ialah zarah terkecil dalam sesuatu unsur yang mempunyai sifat-sifat unsur tersebut. Atom is the smallest particle in an element that has the properties of the element. 2 Molekul ialah sekumpulan atom yang bergabung dengan ikatan kimia seperti ikatan ion, ikatan logam atau ikatan kovalen. Molekul terbentuk apabila dua atau lebih atom bergabung. A molecule is a group of atoms joined by chemical bonds such as ionic bonds, metallic bonds or covalent bonds. A molecule is formed when two or more atoms combine together. 3 Ion ialah zarah-zarah bercas, sama ada negatif atau positif yang terbentuk apabila atom menerima atau menderma elektron. Ions are charged particles, either negative or positive that are formed when atoms receive or donate electrons. 4 Bahan atom ialah bahan yang mengandungi atom sahaja. An atomic substance is a substance containing only atoms. 5 Bahan molekul ialah bahan yang mengandungi molekul, iaitu gabungan dua atau lebih atom secara kimia. Contohnya, air dan karbon dioksida. A molecular substance is a substance that contains molecules, which consist of two or more atoms that are combined chemically. For example, water and carbon dioxide. 6 Bahan ion ialah bahan yang terbentuk daripada tindak balas antara unsur logam dengan unsur bukan logam. Contohnya, natrium klorida mengandungi ion Na+ dan Cl– . An ionic substance is a substance formed by the reaction between a metal element and a non-metal element. For example, sodium chloride contains Na+ and Cl– ions. 7 Unsur boleh wujud dalam pelbagai bentuk. Contohnya: Elements can exist in many forms. For example: (a) Parang diperbuat daripada besi. Unsur ferum wujud dalam bentuk atom pada parang. Machetes are made of iron. The iron element exists in the form of atoms in a machete. (b) Apabila parang berkarat, unsur ferum wujud dalam bentuk ion dalam sebatian karat. When the machete is rusty, the ferum element exists in the form of ions in the rust compound. Rajah 1 Jadual Berkala/ Diagram 1 Periodic Table H 1 1 Hidrogen Magnesium Mg 12 24 Li 3 7 Litium Be 4 9 Berilium Na 11 23 Natrium K 19 39 Kalium Cs 55 133Sesium Fr 87 223Fransium Ca 20 40 Kalsium Sc 21 45 Skandium Y 39 89 Ytrium Rb 37 85.5 Rubidium Sr 38 88 Strontium Ti 22 48 Titanium V 23 51 Vanadium Ba 56 137 Barium La 57 139 Lantanum Ra 88 226 Radium Cr 24 52 Kromium *Ac 89 227 Aktinium * Zr 40 91 Zirkonium Hf 72 178.5Hafnium Rf 104 261 Rutherfodium Db 105 262 Dubnium Ta 73 181Tantalum Nb 41 93 Niobium Mo 96 42 Molibdenum Mn 25 55 Mangan Tc 43 98 Teknetium W 74 184Tungsten Sg 106 266 Seaborgium Bh 107 264 Bohrium Re 75 186 Rhenium Fe 26 56 Ferum Co 27 59 Kobalt Ni 28 59 Nikel Pd 46 106 Paladium Ru 44 101 Ruthenium Rh 45 103 Rhodium Os 190 76 Osmium Ir 192 77 Iridium Hs 108 277Hassium Mt 109 268 Meitnerium Pt 195 78 Platinum Ds 110 271 Darmstadtium Rg 111 272 Roentgenium Cu 29 64 Kuprum Ag 47 108 Argentum Au 197 79 Aurum Zn 30 65 Zink Cd 48 112 Kadmium Hg 201 80 Merkuri B 5 11 Boron Al 13 27 Aluminium In 49 115 Indium Ge 32 73 Germanium N 7 14 Nitrogen He 2 4 Helium Ar 18 40 Argon Xe 54 131 Xenon Rn 222 86 Radon Po 209 84 Polonium Se 34 79 Selenium Ga 31 70 Galium Tl 204 81 Talium C 6 12 Karbon Si 14 28 Silikon Sn 50 119 Stanum Pb 207 82 Plumbum P 15 31 Fosforus As 33 75 Arsenik Sb 51 122 Antimoni Bi 209 83 Bismut O 8 16 Oksigen S 16 32 Sulfur Te 52 128 Telurium F 9 19 Fluorin Cl 17 35.5 Klorin Br 35 80 Bromin I 53 127 Iodin At 210 85 Astatin Kr 36 84 Kripton Ce Serium 58 140 Th 90 232 Torium Pr 59 141 Praseodimium Nd 60 144 Neodimium Pm 61 145 Prometium Dy 66 162.5 Disprosium Sm 62 150 Samarium Eu 63 152 Europium Gd 64 157 Gadolinium Tb 65 159 Terbium Ho 67 165 Holmium Er 68 167 Erbium Tm 69 169 Tulium Yb 70 173 Yterbium Lu 71 175 Lutetium Pa 91 231 Protaktinium U 92 238 Uranium Np 93 237 Neptunium Pu 94 244 Plutonium Am 95 243 Amerisium Cm 96 247 Kurium Es 99 252 Einsteinium Cf 98 251 Kalifornium Fm 100 257 Femium Md 101 258 Mendelevium No 102 259 Nobelium Lr 103 262 Lawrensium Bk 97 247 Berkelium Ne 10 20 Neon 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 II III IV V VI VII Magnesium H 1 1 Hidrogen Nombor proton Proton number Jisim atom relatif Relative atomic mass Kekunci/Key: Simbol unsur Symbol of element Nama unsur Name of element Cn 285 112 Kopernisium Uuo 294 118 Ununoktium Lv 292 116 Livermorium Uut 284 113 Ununtrium Fl 289 114 Flerovium Uup 288 115 Ununpentium Uus 294 117 Ununseptium Logam Metal Separa logam Semi-metal Bukan logam Non-metal I VIII Siri lantanida Lanthanoids Siri aktinida Actinoids Bab 8 Unsur dan Bahan Elements and Substances Tema 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam Revisi Pantas 8.2 Jadual Berkala Unsur Moden/ Modern Periodic Table of Elements Strategi A+Sains Tg4-B08-vim_2p(93-104).indd 93 5/10/2023 3:34:12 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

94 1 Terdapat 18 lajur menegak, iaitu kumpulan yang diberi nombor 1 hingga 18. There are 18 vertical columns known as groups, which are numbered 1 to 18. 2 Terdapat tujuh baris mendatar, iaitu kala. There are seven horizontal rows known as periods. 3 Apabila merentasi kala dari kiri ke kanan, sifat-sifat kimia dan fi zik unsur berubah secara beransur-ansur: As we go across the periods from the left to right, the chemical and physical properties of the elements change gradually: (a) sifat logam berkurang dan sifat bukan logam meningkat metal properties decrease and non-metal properties increase (b) perubahan sifat oksida daripada oksida bes kepada oksida asid the change in the oxide properties from base oxide to acid oxide (c) kekonduksian elektrik semakin berkurangan the electrical conductivity decreases Susunan elektron unsur Arrangement of electrons in elements 1 Elektron disusun mengelilingi nukleus dalam petala elektron. Electrons are arranged around the nucleus in electron shells. 2 Jadual di bawah menunjukkan susunan elektron bagi 20 unsur pertama dalam Jadual Berkala. The table below shows the arrangement of the fi rst 20 elements in the Periodic Table. Kumpulan/ Group Kala/ Period 1 2 13 14 15 16 17 18 1 H 1 He 2 2 Li 2.1 Be 2.2 B 2.3 C 2.4 N 2.5 O 2.6 F 2.7 Ne 2.8 3 Na 2.8.1 Mg 2.8.2 Al 2.8.3 Si 2.8.4 P 2.8.5 S 2.8.6 Cl 2.8.7 Ar 2.8.8 4 K 2.8.8.1 Ca 2.8.8.2 3 Elektron valens ialah elektron yang berada di petala yang paling luar. Valence electrons are electrons in the outermost shell. Elektron valens Valence electron Petala Shell Cl Rajah 2 Susunan elektron atom klorin Diagram 2 Electron arrangement of chlorine atom 4 Pembentukan ion positif dan negatif: The formation of positive and negative ions: (a) Atom neutral mempunyai bilangan elektron dan proton yang sama. A neutral atom has an equal number of electrons and protons. (b) Bagi mencapai susunan elektron duplet atau oktet yang stabil, atom neutral membentuk ion dengan menderma elektron pada petala terluarnya kepada atom lain atau menerima elektron pada petala terluarnya daripada atom lain. In order to achieve a stable duplet or octet electrons arrangement, a neutral atom forms an ion either by donating an electron at its outermost shell to other atoms or by receiving an electron at its outermost shell from other atoms. (c) Apabila atom unsur logam menderma elektron, ion positif terbentuk. When atoms of a metal element donate electrons, positive ions are formed. (d) Apabila atom unsur bukan logam menerima elektron, ion negatif terbentuk. When atoms of a non-metal element receive electrons, negative ions are formed. 8.3 Isotop/ Isotopes 1 Isotop ialah atom unsur yang sama yang mempunyai bilangan proton yang sama tetapi bilangan neutron yang berlainan. Isotopes are atoms of the same element with the same number of protons but different number of neutrons. Isotop Isotope Bilangan proton Number of protons Bilangan elektron Number of electrons Bilangan neutron Number of neutrons Hidrogen-1/ Hydrogen-1 1 1 0 Hidrogen-2/ Hydrogen-2 1 1 1 Hidrogen-3/ Hydrogen-3 1 1 2 Oksigen-16/ Oxygen-16 8 8 8 Oksigen-17/ Oxygen-17 8 8 9 Oksigen-18/ Oxygen-18 8 8 10 2 Nombor nukleon = bilangan proton + bilangan neutron Nucleon number = number of protons + number of neutrons Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www. youtube.com/watch?v=wMx1l86XFLU untuk menonton video tentang isotop Video Video Strategi A+Sains Tg4-B08-vim_2p(93-104).indd 94 5/10/2023 3:34:13 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

95 3 Kegunaan isotop/ Uses of isotopes Bidang/ Field Isotop/ Isotop Kegunaan/ Uses Pertanian Agriculture Fosforus-32 Phosphorus-32 Mengkaji kadar penyerapan baja fosforus dalam tumbuhan To study the absorption of phosphorus fertiliser in plants Karbon-14 Carbon-14 Menentukan lintasan karbon semasa proses fotosintesis To determine the path of carbon during photosynthesis process Perubatan Medicine Iodin-131 Iodine-131 Merawat kanser tiroid/ To treat thyroid cancer Kobalt-60 Cobalt-60 Membunuh sel-sel kanser/ To kill cancer cells Arkeologi Archaeology Karbon-14 Carbon-14 Menentukan usia artifak arkeologi To determine the age of archaeological artifacts Teknologi makanan Food technology Kobalt-60 Cobalt-60 Membunuh mikroorganisma yang menyebabkan sayur dan buah-buahan rosak tanpa mengubah rasa dan kualitinya/ To kill microorganisms that cause the rotting of vegetables and fruit without changing their taste and quality 3 Kegunaan isotop/ Uses of isotopes Bidang/ Field Isotop/ Isotop Kegunaan/ Uses Pertanian Agriculture Fosforus-32 Phosphorus-32 Mengkaji kadar penyerapan baja fosforus dalam tumbuhan To study the absorption of phosphorus fertiliser in plants Karbon-14 Carbon-14 Menentukan lintasan karbon semasa proses fotosintesis To determine the path of carbon during photosynthesis process Perubatan Medicine Iodin-131 Iodine-131 Merawat kanser tiroid/ To treat thyroid cancer Kobalt-60 Cobalt-60 Membunuh sel-sel kanser/ To kill cancer cells Arkeologi Archaeology Karbon-14 Carbon-14 Menentukan usia artifak arkeologi To determine the age of archaeological artifacts Teknologi makanan Food technology Kobalt-60 Cobalt-60 Membunuh mikroorganisma yang menyebabkan sayur dan buah-buahan rosak tanpa mengubah rasa dan kualitinya/ To kill microorganisms that cause the rotting of vegetables and fruit without changing their taste and quality 8.1 Asas Jirim/ Matter Latihan 1 Bahan atom, bahan molekul dan bahan ion/ Atomic substance, molecular substance and ionic substance TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai unsur dan bahan. 1 Lengkapkan penyataan di bawah dengan perkataan yang betul. TP 1 Complete the statements below with the correct words. (a) Semua bahan terdiri daripada jirim . All materials are made up of matter . (b) Jirim terdiri daripada zarah-zarah kecil dan diskret seperti atom , ion atau molekul . Matter is made up of tiny and discrete particles such as atoms , ions or molecules . (c) Atom ialah zarah terkecil dalam sesuatu unsur. Ia terdiri daripada proton , neutron dan elektron . An atom is the smallest particle in an element. It consists of proton , neutron and electron . (d) Molekul terdiri daripada dua atau lebih atom yang bergabung oleh ikatan kimia. A molecule is made up of two or more atoms joined together by chemical bond. (e) Ion ialah zarah bercas dan ia terbentuk apabila atom kehilangan atau memperoleh elektron. An ion is a charged particle and it is formed when an atom loses or gains electrons. 2 Beri defi nisi bagi setiap yang berikut. TP 1 Give defi nition of each of the following. (a) Bahan atom/ Atomic substance Bahan atom ialah bahan yang mengandungi atom sahaja. An atomic substance is a substance containing only atoms. Praktis PBD Strategi A+Sains Tg4-B08-vim_2p(93-104).indd 95 5/10/2023 3:34:13 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

96 (b) Bahan molekul/ Molecular substance Bahan molekul ialah bahan yang mengandungi molekul, iaitu gabungan dua atau lebih atom secara kimia. A molecular substance is a substance that contains molecules, which consist of two or more atoms that are combined chemically. (c) Bahan ion/ Ionic substance Bahan ion ialah bahan yang terbentuk daripada tindak balas antara unsur logam dengan unsur bukan logam. An ionic substance is a substance formed by the reaction between a metal element and a non-metal element. Latihan 2 Unsur wujud dalam pelbagai bentuk/ Elements exist in various forms TP 2 Memahami unsur dan bahan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Kelaskan bahan-bahan di bawah kepada zarah-zarah yang membentuknya. TP 2 Classify the following substances according to the particles that form them. (a) Atom/ Atom Cincin emas/ Gold ring Kerajang kuprum/ Copper foil Serbuk besi/ Iron fi lings (c) Ion/ Ion Garam biasa/ Common salt Kiub ais/ Ice cube Batu kapur/ Limestone Batu kapur, cincin emas, oksigen, serbuk besi, kiub ais, kerajang kuprum, sulfur, hidrogen, garam biasa Limestone, gold ring, oxygen, iron fi lings, ice cube, copper foil, sulphur, hydrogen, common salt (b) Molekul/ Molecule Oksigen/ Oxygen Hidrogen/ Hydrogen Sulfur/ Sulphur 2 Beri satu contoh unsur yang wujud dalam bentuk molekul dan atom. TP 2 Give one example of element that exists in the form of molecule and atom. Karbon wujud sebagai atom dalam grafi t, karbon wujud sebagai molekul dalam karbon dioksida. Carbon exists as atom in graphite, carbon exists as molecule in carbon dioxide. 8.2 Jadual Berkala Unsur Moden/ Modern Periodic Table of Elements Latihan 3 Susunan unsur dalam Jadual Berkala Unsur Moden The arrangement of elements in the Modern Periodic Table of Elements TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai unsur dan bahan. TP 2 Memahami unsur dan bahan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. TP 1 TP 2 Fill in the blanks with the correct words. (a) Terdapat (i) 118 unsur dalam Jadual Berkala Unsur Moden. Baris mendatar dalam Jadual Berkala disebut (ii) kala , manakala lajur menegak dikenali sebagai (iii) kumpulan . There are (i) 118 elements in the Modern Periodic Table of Elements. The horizontal rows in the Periodic Table are called (ii) periods , whereas the vertical columns are known as (iii) groups . (b) Unsur dengan sifat kimia yang (i) sama diletakkan dalam (ii) kumpulan yang sama. Elements with (i) the same chemical properties are placed in the same (ii) group . (c) Kesemua ahli dalam kumpulan yang sama mempunyai bilangan elektron valens yang sama. All members in the same group have the same number of valence electrons . (d) Elektron valens ialah elektron yang berada di petala paling luar . Valence electrons are electrons in the outermost shell . (e) Bergerak dari kiri ke kanan merentasi kala, Moving from left to right across a period, Strategi A+Sains Tg4-B08-vim_2p(93-104).indd 96 5/10/2023 3:34:13 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

97 (i) sifat logam berkurang dan sifat bukan logam meningkat metallic properties decrease and non-metallic properties increase (ii) sifat oksida berubah daripada oksida bes kepada oksida asid the properties of oxides change from basic to acidic 2 Kala yang manakah mempunyai dua unsur sahaja? TP 2 Which period has only two elements? Kala 1/ Period 1 3 Padankan dengan jawapan yang betul. TP 1 Match with the correct answers. Kumpulan Group Dikenali sebagai Known as Kumpulan 1/ Group 1 Logam alkali bumi Alkaline earth metals Kumpulan 2/ Group 2 Gas nadir Noble gases Kumpulan 17/ Group 17 Logam alkali Alkali metals Kumpulan 18/ Group 18 Halogen Halogens Latihan 4 Susunan elektron unsur/ The arrangement of electrons in elements TP 2 Memahami unsur dan bahan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai unsur dan bahan serta dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Jadual di bawah menunjukkan bilangan proton bagi lapan unsur yang diwakili dengan huruf A hingga H. Lengkapkan jadual di bawah. TP 2 TP 3 The table below shows the number of protons of eight elements represented by the letters A to H. Complete the table below. Unsur Element A B C D E F G H Bilangan proton Proton number 19 12 17 7 16 18 14 13 Susunan elektron Electron arrangement 2.8.8.1 2.8.2 2.8.7 2.5 2.8.6 2.8.8 2.8.4 2.8.3 Nombor kumpulan Group number I II VII V VI VIII IV III Nombor kala Period number 4 3 3 2 3 3 3 3 2 Lukis susunan elektron bagi atom unsur-unsur yang berikut. TP 3 Draw the electron arrangement of the atoms of the following elements. Kalium/ Potassium Flourin/ Flourine Silikon/ Silicon Bilangan proton = 19 Proton number = 19 Bilangan proton = 9 Proton number = 9 Bilangan proton = 14 Proton number = 14 (a) K F Si (b) K F Si (c) K F Si Strategi A+Sains Tg4-B08-vim_2p(93-104).indd 97 5/10/2023 3:34:14 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

98 Latihan 5 Pembentukan ion positif dan negatif/ Formation of positive and negative ions TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai unsur dan bahan serta dapat melaksanakan tugasan mudah. Tentukan bagaimana atom yang berikut mencapai susunan elektron yang stabil. Adakah atom itu menderma atau menerima elektron? TP 3 Determine how the following atoms achieve stable electron arrangement. Does the atom donate or receive electrons? 1 Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) 2 Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) 3 Derma 2 elektron/ Donates 2 electron Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) 4 Terima 2 elektron/ Receives 2 electron Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Cl Cl Mg S S Terima 1 elektron/ Receives 1 electron Atom klorin (2.8.7) Chlorine atom (2.8.7) Ion klorida (2.8.8) Chloride ion (2.8.8) Derma 2 elektron/ Donates 2 electrons Atom magnesium (2.8.2) Magnesium atom (2.8.2) Ion magnesium (2.8) Magnesium ion (2.8) Terima 2 elektron/ Receives 2 electrons Atom sulfur (2.8.6) Sulphur atom (2.8.6) Ion sulfida (2.8.8) Sulphide ion (2.8.8) Mg Na Derma 1 elektron/ Donates 1 electron Atom natrium (2.8.1) Sodium atom (2.8.1) Ion natrium (2.8) Sodium ion (2.8) + Na - 2+ 2- Strategi A+Sains Tg4-B08-vim_2p(93-104).indd 98 5/10/2023 3:34:14 PM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA