N&L Perniagaan S1_Anyflip

PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

iii Jadual Analisis Soalan STPM Pengajian Perniagaan Semester 1 (2021–2023) iv Strategi Menjawab Soalan STPM Pengajian Perniagaan Semester 1 v Ulasan Soalan STPM Pengajian Perniagaan Semester 1 (2023) x Persediaan Sebelum Menjawab Soalan xv BAB Perniagaan dan Persekitarannya 1 1 BAB Pengeluaran 2 18 BAB Pemasaran 3 40 BAB Kewangan 4 64 BAB Sumber Manusia 5 80 Latihan Kajian Kes 102 Kertas Model STPM 1 112 Kertas Model STPM 2 115 Jawapan 118 Skim Pentaksiran STPM Pengajian Perniagaan 170 Kandungan Nota & Lat STPM PP(Kand).indd 3 18/05/2023 9:06 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 1 Wujud pertukaran nilai Mendapatkan keuntungan Proses menyediakan barangan dan perkhidmatan Memuaskan kehendak dan keperluan pelanggan Elemen Perniagaan Rajah 1.1 Elemen perniagaan Perbezaan antara Perniagaan dengan Bukan Perniagaan Aspek Organisasi perniagaan Organisasi bukan perniagaan Tujuan dan matlamat Memaksimumkan keuntungan organisasi perniagaan Menjaga kepentingan dan kebajikan sosial ahli organisasi Sumber kewangan • Modal sendiri • Keuntungan perniagaan • Simpanan peribadi • Pinjaman bank • Kutipan yuran • Kutipan derma • Sumbangan masyarakat • Tajaan • Geran kerajaan Aktiviti • Pengeluaran produk • Penjualan produk atau perkhidmatan • Kempen kemasyarakatan • Kursus dan ceramah • Aktiviti sosial dan sukarela • Penajaan pendidikan Perundangan (Penubuhan dan pendaftaran) Ditubuhkan di bawah undang-undang perniagaan: • Akta Syarikat 1965 • Akta Perkongsian 1961 • Akta Koperasi 1993 Terikat dengan undang-undang pertubuhan – Akta Pertubuhan 1966 Pendaftaran organisasi Didaftarkan dengan Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM) kecuali koperasi yang perlu didaftarkan dengan Suruhanjaya Koperasi Malaysia Didaftarkan dengan Pejabat Pendaftar Pertubuhan (ROS) Cukai kerajaan/ percukaian Dikenakan cukai Tidak dikenakan cukai BAB 1 Perniagaan dan Persekitarannya NOTA Ekspres 1.1 Pengenalan kepada Perniagaan Nota & Lat STPM PP(1).indd 1 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 Maksud Keuntungan Keuntungan diperoleh apabila jumlah hasil melebihi jumlah perbelanjaan/jumlah kos. Kepentingan Keuntungan kepada Perniagaan 1 Sumber modal/modal tambahan – salah satu sumber modal yang digunakan untuk mengembangkan perniagaan/membesarkan perniagaan sedia ada/pembukaan beberapa cawangan. 2 Ganjaran – keuntungan membolehkan perniagaan mengisytiharkan pembahagian dividen pulangan kepada pemegang saham/ pemilik/pengusaha. 3 Sumber motivasi kepada pengusaha – keuntungan sebagai faktor dorongan/ galakan/semangat untuk terus menjayakan perniagaan. 4 Lambang kejayaan perniagaan – keuntungan ialah prestasi bagi perniagaan yang mampu bersaing di pasaran. 5 Penakatan/kelangsungan/kekal/berterusan – memastikan perniagaan terus beroperasi di pasaran. 6 Meningkatkan keyakinan pelabur/menarik minat kemasukan pelabur – keuntungan menjadi tarikan kepada pelabur dan bakal pelabur untuk menyumbang kepada perniagaan. Boleh mempengaruhi nilai syer syarikat/nilai syarikat di pasaran. 7 Meningkatkan imej syarikat/imej perniagaan – dengan keuntungan, perniagaan boleh melaksanakan tanggungjawab sosialnya kepada masyarakat bagi menonjolkan nama baik syarikat. Peranan Perniagaan Peranan Huraian Terhadap pengguna • Memastikan cita rasa pengguna dipenuhi • Memenuhi keperluan dan kehendak pengguna dengan menyediakan barangan dan keperluan yang cukup • Memastikan barangan dan keperluan dapat disediakan dan sampai kepada pengguna apabila diperlukan tepat pada masanya • Memastikan barangan dan perkhidmatan adalah berkualiti • Memastikan barangan dan perkhidmatan yang diberikan selamat digunakan oleh pengguna • Memastikan barangan dan perkhidmatan disediakan pada harga yang berpatutan • Menyediakan pelbagai pilihan barangan kepada pengguna Terhadap masyarakat • Memastikan semua keperluan masyarakat dapat dipenuhi • Memberi peluang kepada masyarakat untuk bekerja dengan organisasi perniagaan • Menyediakan kemudahan infrastruktur yang sewajarnya kepada penduduk dan masyarakat setempat • Memastikan penjagaan alam sekitar yang sewajarnya untuk keselesaan masyarakat setempat • Memberikan derma kepada masyarakat apabila diperlukan • Tidak menindas masyarakat dengan mengenakan harga yang tidak berpatutan Terhadap ekonomi negara • Membayar cukai perniagaan untuk meningkatkan pendapatan negara • Membuka peluang pekerjaan untuk mengurangkan kadar pengangguran • Menyediakan barangan dan keperluan yang cukup untuk mengelakkan berlaku inflasi • Membantu mewujudkan industri sokongan dan sampingan untuk membangunkan industri huluan dan hiliran • Membangunkan sesebuah kawasan untuk mewujudkan bandar dan petempatan baharu • Memastikan penyediaan barangan dan perkhidmatan yang cukup untuk memberi keseimbangan antara permintaan dengan penawaran barangan dalam negara Terhadap negara • Mengurangkan bebanan negara untuk mengimport barangan keperluan • Menarik minat pelabur luar melabur ke dalam negara • Menambah peluang pekerjaan dalam negara • Meningkatkan aktiviti eksport ke luar negara • Menambah pendapatan negara melalui bayaran cukai • Menambah perniagaan sokongan dalam negara • Membantu kerajaan menyediakan infrastruktur Nota & Lat STPM PP(1).indd 2 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 Faktor Pengeluaran Bahan Mentah 1 Merupakan input yang digunakan untuk menghasilkan sesuatu produk atau keluaran. 2 Merujuk sumber alam semula jadi, iaitu bahan mentah seperti hasil pertanian, hasil laut, petroleum dan sumber hutan. 3 Merujuk juga barang separuh siap yang akan digunakan dalam proses pengeluaran sesuatu produk. Modal Insan 1 Merujuk sumber manusia (tenaga fizikal dan mental), mahir dan tidak mahir yang terlibat dalam operasi pengeluaran barang dan perkhidmatan. 2 Sumber manusia bekerja untuk menukar input kepada output. Modal 1 Merujuk wang yang digunakan untuk memulakan sesuatu perniagaan. 2 Pelaburan yang akan hasilkan pulangan kepada syarikat dalam bentuk wang dan aset. Teknologi 1 Melibatkan penggunaan segala peralatan, mesin dan komputer bagi memudahkan proses pengeluaran produk. 2 Membantu proses pengeluaran produk dengan lebih baik, cepat, cekap dan berkualiti. Keusahawanan 1 Usahawan merupakan individu yang mempunyai kebolehan dan kemahiran untuk membangun dan menggemblengkan semua faktor pengeluaran. 2 Usahawan memiliki ciri kreatif dan inovatif dalam proses penghasilan produk. 3 Usahawan sanggup menghadapi risiko perniagaan. Proses Perniagaan Untung/rugi Pemasaran Input Proses tambah nilai Output Rajah 1.2 Proses perniagaan Langkah-langkah dalam Proses Perniagaan 1 Input – faktor pengeluaran yang digunakan untuk hasil-hasil keluaran (tanah, modal, buruh, keusahawanan). 2 Proses tambah nilai – proses menukar input kepada output, iaitu barang separuh siap atau barang siap. 3 Output – barang siap hasil daripada suatu proses pengeluaran yang sedia dijual kepada pengguna akhir/pengguna industri. 4 Pemasaran – usaha mengagihkan barang siap kepada pengguna sasaran; dipengaruhi oleh faktor persekitaran umum. 5 Untung/Rugi – untung ialah lebihan hasil atas kos manakala rugi ialah kurangan hasil atas kos. Untung memberikan ganjaran kepada usahawan. Cabaran Perniagaan Globalisasi/dunia tanpa sempadan • Proses yang membolehkan sesuatu aktiviti disebarkan atau diperluas ke peringkat antarabangsa atau ke seluruh dunia. • Konsep di mana semua peniaga bebas menjalankan aktiviti perniagaan di dalam dan luar negara tanpa sebarang sekatan. Peningkatan kemajuan teknologi/Perubahan teknologi • Sebarang perubahan terhadap produk dapat dilakukan dengan cepat bagi pengeluaran produk untuk terus meningkatkan pengeluaran syarikat • Perubahan kaedah dalam mengeluarkan produk Persaingan • Ancaman yang diberikan oleh perniagaan yang mengeluarkan produk yang sama atau pengganti dan pada pasaran yang sama dengan produk usahawan Perundangan • Peraturan atau undang-undang yang ada dalam sesebuah negara yang ditetapkan oleh pihak berkuasa atau kerajaan negara tersebut Peningkatan tanggungjawab sosial • Batasan aktiviti komersial, desakan/tekanan pihak NGO, kerajaan, pihak berkepentingan, buruh kanak-kanak dan prihatin terhadap OKU Nota & Lat STPM PP(1).indd 3 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 Jadual 1.1 Elemen persekitaran perniagaan dalam persekitaran umum PERSEKITARAN UMUM Elemen persekitaran Definisi Pengaruh kepada perniagaan Persekitaran ekonomi Merujuk keadaan ekonomi, sistem ekonomi yang diamalkan, kuasa beli pengguna, perubahan harga barang, dinamik pasaran dan risiko ketidakpastian pasaran • Pengaruh keadaan ekonomi • Pengaruh kadar inflasi • Pengaruh dalam kuasa beli penduduk Persekitaran sosiobudaya • Merujuk nilai budaya sosial penduduk, amalan penduduk, etika penduduk setempat, perubahan populasi penduduk • Nilai-nilai bersama yang dikongsi dalam satu kumpulan masyarakat • Pengaruh dalam perbezaan budaya • Pengaruh perubahan cita rasa • Pengaruh perbezaan taraf hidup bandar dan luar bandar • Pengaruh perubahan demografi • Pengaruh perubahan trend dan gaya hidup • Taraf hidup – kaya/miskin/bandar/luar bandar Persekitaran politik dan perundangan • Sistem pentadbiran atau persekitaran sesebuah negara menentukan politik dan polisi awam sesebuah negara • Peraturan atau undang-undang yang ditetapkan oleh pihak berkuasa • Pengaruh dalam sistem politik yang diamalkan • Pengaruh daripada kawalan undang-undang yang longgar atau ketat • Pengaruh daripada kestabilan politik • Pengaruh daripada galakan kerajaan Persekitaran persaingan dan jaringan Persekitaran persaingan: Firma-firma dalam industri atau pasaran yang sama Persekitaran jaringan: Hubungan jaringan dalam perniagaan, jaringan dengan pembekal, jaringan dengan pengilang, hubungan dengan pemasar • Ancaman yang diberikan oleh perniagaan yang mengeluarkan produk yang sama dalam pasaran yang sama seperti persaingan harga dan kualiti yang sama • Membina hubungan dengan pihak-pihak lain yang dapat memberi manfaat kepada perniagaan Persekitaran teknologi Sebarang perubahan penggunaan sains yang membolehkan manusia melakukan sesuatu yang baharu atau membentuk tugas atau prosedur kerja • Pengaruh perkembangan teknologi yang semakin canggih • Pengaruh penciptaan alat baharu • Pengaruh penggunaan ICT dalam pemasaran Persekitaran antarabangsa Faktor-faktor seperti dasar perdagangan, undang-undang perniagaan yang melibatkan dua buah negara atau lebih • Pengaruh kesan dari segi pengguna • Persaingan, pembekal dunia baharu • Pengaruh blok perdagangan dan AFTA Persekitaran prasarana Kemudahan asas yang disediakan untuk membantu aktiviti perniagaan seperti kemudahan infrastruktur, jalan raya dan utiliti • Pengangkutan yang cekap akan mempercepat penghantaran barang • Kemudahan perhubungan yang baik akan mempercepat proses perniagaan • Kemudahan pergudangan • Kemudahan air dan elektrik • Kekayaan sumber semula jadi Sumber semakin berkurangan • Batasan pengeluaran, perlukan inovasi dan kreativiti yang tinggi, meningkatkan produktiviti (meningkatkan kecekapan penggunaan sumber) 1.2 Persekitaran Perniagaan Persekitaran Umum 1 Persekitaran umum merupakan satu persekitaran di luar organisasi yang memberi kesan tidak langsung kepada sesebuah perniagaan. Nota & Lat STPM PP(1).indd 4 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 Persekitaran Tugas 1 Persekitaran tugas merupakan pihak-pihak yang sangat berkepentingan bagi sesebuah organisasi perniagaan yang akan memberi pengaruh secara langsung ke atas semua aktiviti yang dilakukan oleh perniagaan tersebut. Jadual 1.2 Persekitaran tugas (pihak yang berkepentingan) PERSEKITARAN TUGAS (PIHAK YANG BERKEPENTINGAN) Pihak Definisi Pengaruh kepada perniagaan Tanggungjawab perniagaan Pelanggan Individu atau pihak yang membeli produk dan perkhidmatan yang dikeluarkan oleh perniagaan • Perubahan cita rasa – mempengaruhi jenis keluaran/ harga/kualiti produk • Pelanggan menentukan jenis produk dan perkhidmatan yang perlu ditawarkan oleh perniagaan • Permintaan pelanggan ke atas produk dan perkhidmatan yang ditawarkan akan mempengaruhi keupayaan perniagaan untuk beroperasi • Menawarkan produk dan perkhidmatan yang berkualiti dan selamat • Menawarkan barang mengikut cita rasa/kehendak pelanggan • Mengenakan harga berpatutan kepada pelanggan • Sentiasa memberikan maklumat yang benar tentang produk Pembekal Pihak/perniagaan lain yang membekalkan input, bahan mentah atau barang separuh siap kepada perniagaan Bekalan yang berterusan dan cekap – mempengaruhi kejayaan perniagaan • Membayar hutang pada masa yang ditetapkan • Mematuhi perjanjian jual beli • Operasi perniagaan yang lancar menjamin permintaan berterusan bagi bahan mentah daripada pembekal Pesaing Penjual produk serupa dan di tempat sama Persaingan harga/kualiti – keperluan melakukan inovasi terhadap produk • Mengamalkan persaingan sihat • Tidak mencemarkan nama pesaing Pembiaya Menyediakan sumber kewangan/memberi dana/pemberi pinjaman Sumbangan dana atau pinjaman yang tinggi secara berterusan membolehkan pembesaran perniagaan Menjelaskan hutang termasuk faedah dan prinsipal mengikut tempoh yang ditetapkan Pemodal/ pelabur Pihak yang menyumbangkan modal kepada perniagaan seperti pemegang saham Sumbangan modal yang tinggi dapat memastikan perniagaan terus berkembang maju Kejayaan perniagaan akan meningkatkan kekayaan pemodal melalui peningkatan nilai saham atau pembayaran dividen kepada pemodal Pekerja Individu yang menyumbangkan tenaga fizikal dan mental kepada perniagaan • Pekerja yang berkemahiran/ baik – dapat meningkatkan produktiviti • Semangat kerjasama/motivasi – membantu perniagaan mencapai matlamat • Menyediakan suasana tempat kerja yang baik • Menjaga kebajikan/adil/ menghormati idea pekerja • Membayar pampasan mengikut kemampuan kewangan perniagaan • Memberi kenaikan pangkat kepada pekerja yang menunjukkan prestasi baik Nota & Lat STPM PP(1).indd 5 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 PERSEKITARAN TUGAS (PIHAK YANG BERKEPENTINGAN) Pihak Definisi Pengaruh kepada perniagaan Tanggungjawab perniagaan Kerajaan Pihak yang menggubal dan menguatkuasakan peraturan dan undangundang untuk dipatuhi oleh perniagaan • Cukai yang tinggi – keuntungan akan berkurang • Pelaksanaan tanggungjawab sosial – aktiviti perniagaan akan terjejas/terbatas • Menjalankan perniagaan mengikut peraturan • Mendaftarkan perniagaan – ada lesen • Membayar cukai kepada kerajaan Masyarakat Komuniti yang mempunyai kepentingan atau pengaruh secara langsung ke atas perniagaan • Perubahan cita rasa masyarakat • Perubahan terhadap keperluan baharu masyarakat – perniagaan perlu lebih prihatin • Peningkatan kuasa beli masyarakat • Membantu mengurangkan beban masyarakat • Menambah baik kemudahan • Menyediakan pembangunan untuk masyarakat sekeliling • Melaksanakan tanggungjawab sosial • Peka kepada isu-isu yang berkaitan dengan kebajikan masyarakat 1.3 Entiti dan Aktiviti Perniagaan 1 Entiti perniagaan merupakan jenis milikan perniagaan mengikut undang-undang sesebuah perniagaan. 2 Perniagaan akan dikelaskan berdasarkan pemilikan, aktiviti perniagaan, pendaftaran perniagaan dan pengurusan perniagaan terlibat. 3 Entiti perniagaan merangkumi empat jenis, iaitu: (a) pemilikan tunggal. (b) perkongsian. (c) syarikat. (d) koperasi. Jadual 1.3 Ciri-ciri entiti perniagaan Bentuk entiti Pemilik Pendaftaran Sumber modal Kawalan pengurusan Cukai Liabiliti Pemilikan tunggal Seorang Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM) Sendiri, keluarga, rakan Kawalan sendiri Cukai individu Tidak terhad Perkongsian 2–20 orang SSM Rakan kongsi Rakan kongsi aktif Cukai individu Tidak terhad Syarikat sendirian berhad 2–50 orang SSM Saham keluarga dan rakan • Lembaga Pengarah yang dilantik • Pengurus yang dilantik Cukai syarikat Terhad kepada modal saham dilabur Syarikat awam berhad 2 orang– tiada had SSM Jualan saham kepada orang awam • Lembaga Pengarah yang dilantik • Pengurus yang dilantik Cukai syarikat Terhad kepada modal saham dilabur Koperasi Minimum 50 orang ahli Pejabat Suruhanjaya Koperasi Malaysia (SKM) • Saham ahli koperasi • Yuran ahli Lembaga Pengarah yang dilantik Tiada cukai Terhad kepada modal saham dilabur Nota & Lat STPM PP(1).indd 6 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 Jadual 1.4 Kebaikan dan kelemahan entiti perniagaan Jenis entiti Kebaikan Kelemahan Pemilikan tunggal • Mudah ditubuhkan • Mudah diuruskan • Beban cukai yang rendah • Pemilik menikmati semua keuntungan • Liabiliti tidak terhad – melibatkan harta pemilik untuk membayar hutang • Sukar mendapat modal/pinjaman • Terpaksa menguruskan sendiri perniagaan • Kerugian ditanggung sepenuhnya oleh pemilik • Risiko ditanggung sendirian • Pemilik hanya mempunyai kemahiran terhad • Perniagaan jarang kekal Perkongsian • Mudah ditubuhkan • Beban cukai yang rendah • Modal lebih banyak daripada pemilikan tunggal • Tanggungan risiko perniagaan secara bersama • Pengkhususan dapat dilaksanakan • Liabiliti tidak terhad • Keterusan perniagaan tidak terjamin • Perkongsian untung • Percanggahan pendapat antara rakan kongsi Koperasi • Mementingkan kebajikan sosial ahli • Tidak wujud monopoli kuasa • Beban cukai yang rendah • Modal boleh ditingkatkan • Operasi kurang agresif • Pengurusan kewangan terikat dengan akta • Sukar ditubuhkan • Modal terhad Syarikat • Mudah mendapat modal • Liabiliti terhad • Berterusan dan tidak mudah dibubarkan • Pengkhususan dapat dilaksanakan • Pengurusan syarikat lebih berkesan dan cekap • Beban cukai yang tinggi – dikenakan cukai syarikat • Kawalan undang-undang dan peraturan yang ketat • Pemisahan pemilikan dan pengurusan • Kurang kerahsiaan bagi syarikat awam berhad • Kesukaran memindahkan hak milik saham bagi syarikat sendirian berhad Tatacara Penubuhan Entiti Perniagaan Pemilikan Tunggal dan Perkongsian 1 Mendaftar dengan Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM). 2 Mengisi Borang A. 3 Membayar yuran pendaftaran. 4 Kawalan Akta Pendaftaran Perniagaan 1956 dan Akta Perkongsian 1961. Syarikat 1 Mendaftar dengan SSM. 2 Mengisi borang – Borang 13A, 14, 7, 44, 48A, 49, 6, 24. 3 Mengemukakan dokumen khas berserta Tatawujud Syarikat dan Tataurus Syarikat. 4 Membayar yuran pendaftaran perniagaan. 5 Kawalan Akta Syarikat 1965. Koperasi Langkah-langkah yang perlu diambil dalam proses pendaftaran koperasi adalah seperti berikut: 1 Menghubungi pejabat Suruhanjaya Koperasi Malaysia (SKM). 2 Mengemukakan permohonan untuk menubuhkan koperasi. 3 Membentuk sebuah Jawatankuasa Penaja. 4 Mengadakan Mesyuarat Agung Permulaan. 5 Penyerahan dokumen pendaftaran. 6 Menunggu sijil perakuan daripada SKM untuk memulakan operasi. Nota: Pendaftaran berasingan bagi perniagaan pemilikan tunggal dan perkongsian dengan Pejabat Pendaftar Perniagaan dan pendaftaran syarikat dengan Pejabat Pendaftar Syarikat ditamatkan melalui pembentukan Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM) pada tahun 2002. Mulai tahun tersebut, pendaftaran semua bentuk entiti perniagaan (kecuali koperasi) telah dipusatkan di bawah SSM. Nota & Lat STPM PP(1).indd 7 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 Aktiviti Perniagaan Perbezaan antara Bentuk Perniagaan dan Perkhidmatan Aktiviti berasaskan pengeluaran Aktiviti berasaskan perkhidmatan Melibatkan barang fizikal/nampak Melibatkan barangan bukan fizikal/tidak nampak Boleh disimpan Tidak boleh disimpan Asas pengeluaran Ekstraktif Pengeluaran hasil alam semula jadi seperti pertanian, perlombongan, pembalakan, perikanan dan sebagainya Barang pengguna Proses penghasilan barangan untuk kegunaan pengguna akhir Barang industri Proses penghasilan produk atau barangan separuh siap yang akan digunakan oleh pelbagai industri seperti komponen-komponen barangan elektrik, komponen kenderaan dan sebagainya Pembuatan Pengeluaran barangan yang menggunakan sumber bahan mentah seperti kraf tangan dan sebagainya Pemasangan Pemasangan komponen-komponen yang akan menghasilkan produk siap seperti pemasangan kereta, pemasangan barangan elektrik dan sebagainya Asas perkhidmatan Peruncitan Menjual pelbagai jenis barang dalam kuantiti yang kecil Pemborongan Pembelian kuantiti yang banyak oleh pemborong dan menjual semula kepada pelanggan atau peruncit dalam kuantiti yang kecil Kewangan Pembiayaan pinjaman, simpanan/pelaburan oleh institusi kewangan untuk tujuan perniagaan atau persendirian Profesional Kepakaran dan kemahiran khusus yang ditawarkan oleh syarikat kepada pelanggan seperti guaman, audit dan perubatan Perhotelan Kemudahan penginapan dan rekreasi kepada pelanggan mengikut kadar tertentu dan mengikut kemampuan pelanggan Pendidikan Institusi yang menawarkan perkhidmatan pengajian dan latihan formal kepada masyarakat bagi menyediakan sumber tenaga manusia seperti tadika, kolej swasta, universiti swasta dan pusat tuisyen Pengangkutan Memindahkan/mengangkut barang dari satu tempat ke tempat yang lain Telekomunikasi Aktiviti menyampaikan maklumat daripada satu pihak kepada pihak lain menggunakan media Pelancongan Menguruskan lawatan percutian atau pengembaraan Peranan Sektor Perniagaan Sektor Swasta 1 Membantu sektor awam melicinkan pentadbiran negara. 2 Menawarkan barang dan perkhidmatan yang dapat memenuhi keperluan dan kehendak pengguna. 3 Menyediakan peluang pekerjaan untuk masyarakat dan mengurangkan pengangguran. 4 Meningkatkan pendapatan negara melalui cukai yang dibayar. 5 Memberi latihan kepada rakyat untuk meningkatkan produktiviti dalam negara. 6 Membantu pihak sektor awam dalam penyediaan infrastruktur dan kemudahan kepada negara. 7 Membangunkan kawasan baharu seperti kawasan perladangan, perindustrian, perlombongan, petempatan baharu dan pembukaan kilang baharu. Sektor Awam 1 Sentiasa membantu sektor swasta untuk meningkatkan produktiviti. 2 Memberi bantuan kewangan kepada sektor swasta. 3 Memberi kemudahan latihan kepada sektor swasta. Nota & Lat STPM PP(1).indd 8 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 Jadual 1.5 Peringkat-peringkat dalam tahap perniagaan Tahap perniagaan Huraian 1 Primer • Aktiviti mendapatkan bahan mentah dalam suatu proses pengeluaran barangan atau produk • Melibatkan aktiviti perlombongan, pembalakan, pertanian, perikanan, pemburuan, cari gali dan sebagainya 2 Sekunder • Aktiviti memproses bahan mentah yang dikeluarkan oleh perniagaan peringkat primer menjadi barang siap atau barangan separuh siap • Melibatkan proses pengeluaran komponen, proses pengeluaran produk pengguna dan produk industri yang meliputi penghasilan produk ketara 3 Tertier • Aktiviti yang wujud berpunca daripada aktiviti perniagaan primer dan sekunder yang melibatkan penghasilan produk tidak ketara (bukan fizikal) • Melibatkan aktiviti pengangkutan yang mengangkut hasil pengeluaran peringkat primer untuk diproses di peringkat sekunder • Aktiviti lain seperti kewangan, insurans, pos, pendidikan, pengauditan, pergudangan, peruncitan dan pemborongan 4 Huluan • Terdiri daripada perniagaan yang terlibat dalam pengeluaran bahan atau barang yang boleh dijadikan input oleh perniagaan industri hiliran atau perniagaan lain • Menjalankan aktiviti teras, iaitu aktiviti perniagaan yang berlaku terlebih dahulu sebelum aktiviti perniagaan lain dapat dijalankan • Melibatkan industri berasaskan pengeluaran bahan mentah yang akan digunakan pada peringkat industri seterusnya 5 Hiliran • Perniagaan dalam industri hiliran dijalankan ekoran kewujudan aktiviti perniagaan dalam industri huluan • Melibatkan aktiviti memproses input yang diperoleh daripada perniagaan industri huluan untuk menghasilkan barang siap atau barang separuh siap • Perniagaan dalam industri hiliran akan memproses semua input yang dikeluarkan oleh industri huluan • Industri hiliran tidak akan wujud sekiranya tiada pengeluaran input pada peringkat industri huluan 6 Domestik • Aktiviti perniagaan yang dijalankan dan berlaku dalam lingkungan sempadan sebuah negara sahaja • Perniagaan yang beroperasi dalam negara 7 Antarabangsa • Perniagaan yang kegiatan perniagaannya melibatkan negara luar • Aktiviti perniagaan antara perniagaan tempatan dengan perniagaan asing • Melibatkan pertukaran mata wang asing 4 Mengeluarkan lesen kepada sektor swasta. 5 Melaksanakan semua projek berisiko tinggi untuk kepentingan negara. 6 Menyelaraskan semua perkara berkaitan hal ehwal pengguna. Badan Berkanun 1 Membantu sektor awam melaksanakan dasar kerajaan. 2 Membantu sektor awam untuk menjaga kepentingan pengguna. 3 Menyediakan sumber modal insan terlatih secukupnya kepada sektor awam dan swasta dengan menghasilkan graduan di peringkat universiti. 4 Menguatkuasakan undang-undang yang digubal oleh pihak kerajaan. Tahap Perniagaan 1 Tahap perniagaan dilihat berdasarkan perkembangan sesebuah perniagaan. 2 Terdapat tiga peringkat dalam tahap perniagaan, iaitu peringkat pengeluaran, peringkat industri dan peringkat pasaran. Nota & Lat STPM PP(1).indd 9 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

10 PB Latihan Stimulasi 1 Nyatakan elemen asas dalam perniagaan. [4] i-THINK Peta Bulatan Elemen Asas Perniagaan (a) (c) (d) (b) Buku Rakan Majalah Guru 2 Nyatakan langkah yang terlibat dalam proses perniagaan. [5] i-THINK Peta Alir Langkah 4 Langkah 5 (d) (e) Langkah 1 Langkah 2 Langkah 3 (a) (b) (c) Nota & Lat STPM PP(1).indd 10 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 11 3 Senaraikan elemen persekitaran umum. [7] (a) Elemen Persekitaran Umum (b) (c) (e) (d) (g) (f) 4 Senaraikan elemen persekitaran tugas. [8] i-THINK Peta Buih Elemen Persekitaran Tugas (a) (e) (b) (c) (h) (f) (d) (g) Nota & Lat STPM PP(1).indd 11 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 13 5 Nyatakan persamaan dan perbezaan antara perniagaan pemilikan tunggal dengan perniagaan perkongsian. [9] i-THINK Peta Buih Berganda Perkongsian (i) (b) Perbezaan (iii) (i) (a) Persamaan (iii) (ii) (ii) (ii) (i) (c) Perbezaan (iii) Pemilikan Tunggal Nota & Lat STPM PP(1).indd 12 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 13 6 Berikan definisi setiap konsep di bawah. [10] Konsep Definisi (a) Keperluan (b) Kehendak (c) Pertukaran nilai (d) Proses tambah nilai (e) Persekitaran jaringan perniagaan (f) Perniagaan berasaskan pengeluaran (g) Perniagaan berasaskan perkhidmatan (h) Ekstraktif (i) Barangan konsumer (j) Barangan industri Nota & Lat STPM PP(1).indd 13 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 PB Bahagian A Soalan Struktur Jawab semua soalan. 1 Bezakan antara organisasi perniagaan dengan organisasi bukan perniagaan. [6] 2 Nyatakan empat kepentingan modal kepada sesebuah perniagaan. [4] 3 Nyatakan kebaikan perniagaan kepada masyarakat dan kebaikan perniagaan kepada negara. [6] 4 Berikan lima ciri perniagaan masa depan. [5] Latihan Pengukuhan STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM PP(1).indd 14 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 15 5 Terangkan dua faktor pengeluaran yang digunakan dalam proses pembuatan perabot. [4] 6 Jelaskan tiga keadaan bagaimana persekitaran ekonomi sesebuah negara dapat mempengaruhi perkembangan sesebuah perniagaan. [6] 7 Jelaskan pengaruh persekitaran politik dan perundangan terhadap sesebuah organisasi perniagaan. [4] 8 Apakah maksud persekitaran sosiobudaya? Jelaskan bagaimana komponen persekitaran ini mempengaruhi perniagaan dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. [6] 9 Nyatakan alasan persekitaran umum di Malaysia sesuai untuk melancarkan produk baharu dalam pasaran. [6] STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM PP(1).indd 15 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 10 Bezakan entiti pemilikan tunggal, syarikat dan koperasi dari aspek perundangan. [6] 11 Terangkan kekurangan yang bakal ditanggung oleh pemilik perniagaan pemilikan tunggal. [4] 12 Berikan tiga kelebihan perkongsian dan tiga kelemahan perkongsian. [6] 13 Terangkan tiga kelebihan syarikat berbanding dengan perkongsian. [6] 14 Huraikan peranan dan sumbangan sektor swasta dalam membangunkan ekonomi negara. [5] STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM PP(1).indd 16 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 15 Huraikan bagaimana proses tambah nilai berlaku dalam industri perabot kayu getah. [5] 16 Berikan empat kebaikan sesebuah perniagaan terlibat dalam pasaran antarabangsa. [4] Bahagian B Soalan Esei Jawab semua soalan. 1 Huraikan bagaimana faktor persekitaran umum dapat digunakan untuk menggalakkan industri pelancongan di negara kita. [15] 2 Bincangkan kebaikan dan keburukan persekitaran teknologi kepada perniagaan. [8] 3 Huraikan pengaruh persekitaran tugas kepada perniagaan perabot kayu jati di Malaysia. [12] 4 Encik Muizzuddin menjalankan perniagaan tradisional di Johor Bahru, sempena Tahun Melawat Malaysia Tahun 2019. Beliau merancang ingin turut serta mengambil peluang daripada kempen ini untuk memperoleh keuntungan yang banyak. Jelaskan lima faktor persekitaran tugas yang dapat memberi kesan kepada perkembangan perniagaannya. KBAT [10] 5 Jelaskan kepentingan persekitaran fizikal yang timbul dalam konteks perniagaan. [10] 6 Jelaskan bentuk persaingan yang wujud dalam struktur persekitaran persaingan. [12] 7 Mengapakah terdapat lebih banyak perniagaan jenis perkongsian yang dipilih untuk ditubuhkan berbanding jenis syarikat? [10] 8 Industri kereta nasional di Malaysia melibatkan aktiviti perniagaan pengeluaran dan aktiviti perniagaan perkhidmatan. (a) Kenal pasti perbezaan antara aktiviti perniagaan berteraskan pengeluaran dengan aktiviti perniagaan berteraskan perkhidmatan. KBAT [4] (b) Kenal pasti aktiviti perniagaan yang dapat dikaitkan dengan industri tersebut. KBAT [8] 9 Adam baru sahaja bergelar graduan dalam bidang pengurusan perniagaan. Tidak seperti rakan-rakan lain yang sibuk mencari iklan jawatan kosong, Adam pula lebih berminat untuk menjalankan perniagaan sendiri dalam sektor perkhidmatan. Bincangkan peluang-peluang yang boleh diceburinya berdasarkan minat yang ada pada dirinya. KBAT [12] 10 Jelaskan empat perbezaan antara perniagaan domestik dengan perniagaan antarabangsa. [8] STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM PP(1).indd 17 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

18 PB 2.1 Skop dan Proses Pengeluaran Peranan i-THINK Peta Dakap Maksud pengeluaran Maksud pengurusan pengeluaran Peranan pengurusan pengeluaran Pengeluaran Melibatkan proses transformasi input yang terdiri daripada gabungan bahan mentah, buruh, mesin dan lain-lain bagi menghasilkan output dalam bentuk barang atau perkhidmatan Aktiviti merancang, menyusun, menggabung dan mengawal sumber pengeluaran organisasi bagi menghasilkan sesuatu barangan atau menawarkan perkhidmatan • Merancang penggunaan sumber untuk pengeluaran • Merancang kaedah pengeluaran • Menghasilkan output • Mengawal kualiti produk dan perkhidmatan • Mengawal kos semasa pengeluaran/menjimatkan kos pengeluaran • Mengawal kecekapan penggunaan sumber • Memastikan produktiviti adalah maksimum • Mengawal selia kelancaran proses pengeluaran. Evolusi Pengurusan Pengeluaran Bil. Evolusi pengeluaran Huraian 1 Revolusi industri • Pengurusan pengeluaran bermula di England sejak tahun 1760 • James Watt memperkenalkan enjin stim yang digerakkan meggunakan arang batu untuk meningkatkan pengeluaran • Adam Smith memperkenalkan pengkhususan kerja pada tahun 1776 untuk menghasilkan ramai buruh mahir 2 Pengurusan saintifik • Frederick W. Taylor telah memperkenalkan piawaian untuk pekerja bagi melakukan setiap kerja pada tahun 1911 • Sumbangan Frederick W. Taylor dalam pengurusan pengeluaran: NOTA Ekspres BAB 2 Pengeluaran Nota & Lat STPM PP(2).indd 18 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 19 Bil. Evolusi pengeluaran Huraian – Falsafah pengurusan saintifik – Kajian mengenai pekerjaan digunakan melalui pemerhatian ke atas setiap kerja – Ketengahkan konsep kecekapan dalam pengeluaran – Kenaikan upah kepada pekerja untuk meningkatkan hasil kerja – Menekankan pengkhusuan kerja bagi meninggikan kecekapan dalam sesuatu pengeluaran – Pihak pengurusan perlu memilih pekerja dengan teliti berdasarkan kemahiran yang mereka ada – Pekerja mesti dilatih bagi melaksanakan tugas yang spesifik 3 Hubungan manusia • Pendekatan hubungan manusia menekankan kepentingan elemen kemanusiaan dalam reka bentuk kerja • Kajian Hawthorne eksperimen yang dijalankan oleh Elton Mayo mendedahkan bahawa selain daripada aspek fizikal dan teknikal kerja, motivasi pekerja adalah penting untuk meningkatkan produktiviti • Pihak pengurusan perlu memberi perhatian pada keperluan dan kepuasan pekerja serta membentuk kerja berpasukan 4 Penyelidikan operasi • Ia mencakupi pengembangan dan penggunaan pelbagai teknik serta kaedah penyelesaian masalah. Ini mendorong dalam usaha membuat keputusan dan kecekapan yang lebih baik • Kaedah dan teknik yang digunakan seperti analisis envelopment data, seperti pengoptimuman matematik, proses keputusan Markov, kaedah ekonometrik, rangkaian saraf, sistem pakar, teknik simulasi, analisis keputusan, teori beratur dan lain-lain proses stokastik model serta proses hierarki analitik • Setiap penggunaan teknik ini melibatkan pembinaan model matematik yang cuba menggambarkan sistem 5 Kualiti • Penekanan kepada kualiti produk dalam pengeluaran bermula sejak tahun 1935 • Pada tahun 1980-an, pengilang Jepun memperkenalkan pengurusan kualiti dalam pengeluaran yang fokus kepada fleksibiliti dan kepentingan pelanggan 6 Globalisasi • Menurut International Monetary Fund, globalisasi bermaksud proses aliran yang semakin bebas yang merangkumi idea, mobiliti pekerja, barangan, perkhidmatan dan modal membawa kepada integrasi ekonomi dan masyarakat • Globalisasi membolehkan organisasi mengakses pasaran yang lebih luas dan konsumer pula dapat menikmati kepelbagaian barangan dan perkhidmatan 7 Revolusi teknologi maklumat dan komunikasi • Laudon dan Laudon (1998) menyatakan terdapat empat jenis perubahan dalam organisasi yang dihasilkan oleh ICT iaitu automasi, rasional, perekayasaan dan perubahan paradigma • Automasi merujuk kepada aplikasi ICT untuk membantu pekerja melaksanakan tanggungjawab dengan lebih berkesan dan meningkatkan prestasi kerja Nota & Lat STPM PP(2).indd 19 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 Cabaran yang Dihadapi oleh Pengurus Pengeluaran Cabaran Huraian Kemajuan teknologi baharu • Pengurus perlu peka kepada perubahan teknologi baharu yang boleh meningkatkan kecekapan pengeluaran • Penggantian teknologi lama dengan teknologi baharu melibatkan kos tinggi Mengeluarkan produk berkualiti • Pengurus perlu memastikan produk yang dihasilkan mematuhi piawaian yang ditetapkan oleh industri • Penggantian mesin lama yang menghasilkan produk tidak berkualiti dengan mesin baharu melibatkan kos tinggi Kesedaran pihak luar tentang penjagaan alam sekitar • Pengurus perlu sedar kepekaan kerajaan dan masyarakat terhadap kepentingan menjaga alam sekitar • Pengurus perlu memastikan pembuangan sisa pengeluaran dikendalikan dengan baik supaya tidak meninggalkan kesan buruk kepada alam sekitar Kekurangan sumber • Kekurangan sumber manusia, sumber bahan mentah dan sumber kewangan • Pengurus perlu menguruskan semua kekurangan sumber dengan cara terbaik tanpa mewujudkan pembaziran Fleksibiliti dalam sistem pengeluaran • Corak permintaan dalam pasaran mempengaruhi kefleksibelan sistem pengeluaran • Keupayaan sesebuah organisasi menyesuaikan kaedah pengeluarannya dengan keadaan semasa dari aspek reka bentuk, campuran produk dan tingkat teknologi Perubahan cita rasa pengguna yang pelbagai • Keupayaan memenuhi cita rasa pengguna yang pelbagai menentukan kejayaan sesuatu produk Perkaitan dengan Jabatan Lain Hubungan Jabatan Pengeluaran dengan Jabatan Pemasaran Jabatan Pemasaran • Membuat tempahan produk kepada Jabatan Pengeluaran • Membuat perancangan jumlah produk yang perlu dihasilkan untuk dipasarkan • Mendapatkan maklum balas tentang kehendak pelanggan terhadap spesifikasi produk • Memasarkan produk yang dikeluarkan oleh Jabatan Pengeluaran Jabatan Pengeluaran • Mengeluarkan produk berdasarkan tempahan dan spesifikasi daripada Jabatan Pemasaran • Menghasilkan volum produk berdasarkan jumlah perancangan jualan daripada Jabatan Pemasaran • Membuat penambahbaikan dan perubahan berdasarkan perubahan cita rasa pelanggan yang dikenal pasti oleh Jabatan Pemasaran • Melaksanakan program penyelidikan dan pembangunan produk berdasarkan maklumat pelanggan daripada Jabatan Pemasaran Hubungan Jabatan Pengeluaran dengan Jabatan Kewangan Jabatan Kewangan • Menyediakan peruntukan dan sumber kewangan berdasarkan keperluan yang dimaklumkan oleh Jabatan Pengeluaran • Menerima cadangan daripada Jabatan Pengeluaran untuk sebarang penambahan pelaburan dalam bentuk aset seperti pembelian mesin, pembesaran kilang dan sebagainya • Menyediakan laporan kewangan kepada Jabatan Pengeluaran berkaitan kos overhed dan kos pengeluaran langsung untuk tindakan sewajarnya Jabatan Pengeluaran • Memberi maklumat berkaitan keperluan kewangan untuk sebarang aktiviti operasi pengeluaran kepada Jabatan Kewangan • Membuat cadangan kepada Jabatan Kewangan untuk mendapatkan sumber kewangan bagi membuat pelaburan tambahan untuk menambah kecekapan pengeluaran • Menyediakan rancangan belanjawan atau bajet kepada Jabatan Kewangan untuk diluluskan Nota & Lat STPM PP(2).indd 20 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 Hubungan Jabatan Pengeluaran dengan Jabatan Sumber Manusia Jabatan Sumber Manusia • Memberi maklumat kebersediaan Jabatan Sumber Manusia kepada Jabatan Pengeluaran untuk merancang sebarang program dalam jabatan • Mengrekrut, membuat pemilihan, mengadakan program orientasi, melaksanakan program latihan yang berkaitan dengan Jabatan Pengeluaran Jabatan Pengeluaran • Membuat unjuran keperluan sumber manusia dalam Jabatan Pengeluaran kepada Jabatan Sumber Manusia • Memaklumkan Jabatan Sumber Manusia apabila berlaku pemecatan pekerja atau pengurangan dalam bilangan sumber manusia dalam Jabatan Pengeluaran Proses Pengeluaran Input • Sumber bahan mentah • Sumber manusia • Sumber kewangan • Sumber maklumat • Sumber tenaga • Bangunan dan peralatan Output Produk siap atau produk separuh siap Proses transformasi Penggunaan teknologi dan buruh/ pekerja dalam proses pengeluaran Maklum balas Rajah 2.1 Proses pengeluaran 1 Input – sumber atau faktor pengeluaran yang diperlukan untuk menghasilkan sesuatu produk seperti bahan mentah, modal insan/ sumber manusia, modal, teknologi seperti mesin dan peralatan serta keusahawanan. 2 Proses transformasi – proses mengubah input pengeluaran kepada produk siap dan separuh siap melalui proses tambah nilai ke atas bahan mentah menggunakan semua mesin dan peralatan, teknologi dan kepakaran modal insan. 3 Output – produk siap dan produk separuh siap yang akan dipasarkan oleh Jabatan Pemasaran kepada pengguna akhir atau pengguna industri. 4 Maklum balas – penyampaian maklumat tentang hasil keluaran/produk kepada peringkat input dan proses transformasi. Sistem Pengeluaran 1 Sistem pengeluaran terdiri daripada beberapa komponen dan elemen yang saling berhubung kait seperti berikut: (a) Input yang terdiri daripada semua sumber yang digunakan semasa proses transformasi (b) Proses transformasi terhadap input (c) Output yang terdiri daripada produk siap dan produk separuh siap (d) Aset yang digunakan termasuklah kilang, mesin dan peralatan (e) Sumber manusia yang terdiri daripada pekerja yang terlibat dari aspek fizikal dan mental, mahir dan tidak mahir (f) Sumber modal termasuklah wang yang dilaburkan oleh pemilik, pemegang saham dan pinjaman bank (g) Teknologi yang digunakan dalam proses pengeluaran Nota & Lat STPM PP(2).indd 21 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 Subsistem Pengeluaran 1 Subsistem pengeluaran merujuk kepada bahagian-bahagian yang lebih kecil dalam sistem pengeluaran yang terlibat secara langsung dalam membentuk satu sistem pengeluaran. 2 Meliputi unit-unit yang kecil di bawah sistem pengeluaran seperti unit kawalan inventori, pengurusan logistik, unit kawalan kualiti dan sebagainya. 2.2 Perancangan Pengeluaran Reka Bentuk Pengeluaran Reka bentuk Huraian Simplification • Merujuk langkah mengurang atau menggabungkan beberapa langkah dalam proses pengeluaran produk supaya penghasilan produk menjadi lebih mudah dan menjimatkan masa • Tujuan reka bentuk ini adalah untuk memendekkan jangka masa pengeluaran dan menjimatkan kos pengeluaran, iaitu menjamin penggunaan sumber secara optimum Standardization • Merujuk proses penyediaan satu standard atau piawai pengeluaran yang perlu dipatuhi sepanjang proses pengeluaran bagi memastikan produk yang dihasilkan adalah seragam • Standard yang perlu ditetapkan termasuklah: – standard teknikal – standard spesifikasi produk – standard kaedah ujian – standard prosedur – standard kualiti produk – standard tempoh masa pengeluaran Modular • Merujuk proses membahagikan proses pengeluaran kepada bahagian atau unitunit pengeluaran yang lebih kecil dalam sel-sel tertentu • Tujuan reka bentuk ini adalah untuk memastikan proses pengeluaran mudah dipantau dan sebarang kesilapan lebih mudah dikenal pasti Jenis-jenis Pengeluaran Jenis pengeluaran Huraian Pengeluaran secara tempahan • Melibatkan pengeluaran dan penghasilan produk mengikut spesifikasi dan ciri yang dipersetujui oleh pelanggan • Ciri-ciri jenis pengeluaran ini ialah: – mengambil masa lama untuk disiapkan – modal dan pelaburan yang besar diperlukan – kemahiran yang tinggi diperlukan untuk menghasilkan produk mengikut spesifikasi pelanggan – keperluan penggunaan teknologi yang canggih dan terkini – produk dihasilkan dalam kuantiti yang kecil – produk hanya dihasilkan selepas mendapat tempahan daripada pelanggan • Contoh: Pembinaan rumah, tempahan makanan katering Nota & Lat STPM PP(2).indd 22 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 Jenis pengeluaran Huraian Pengeluaran secara massa • Merujuk pengeluaran secara besar-besaran dengan volum pengeluaran yang besar • Ciri-ciri pengeluaran secara massa ialah: – produk yang seragam – pengeluaran dalam satu barisan yang panjang – pengeluaran secara berterusan dan kadangkala melibatkan operasi 24 jam – proses pengeluaran melibatkan penggunaan mesin dan jentera yang dikawal oleh komputer – melibatkan pengeluaran barangan keperluan harian • Contoh: Pengeluaran minyak masak, gula, sabun Pengeluaran secara kelompok • Melibatkan proses pengeluaran produk yang dihasilkan mengikut kehendak dan spesifikasi yang ditentukan oleh pengguna atau pelanggan • Ciri-ciri bagi pengeluaran secara kelompok ialah: – produk dikeluarkan dalam kuantiti yang sederhana – standard dan spesifikasi ditentukan berdasarkan cita rasa pelanggan – pengeluaran barangan yang mempunyai fungsi yang sama – pengeluaran dijalankan mengikut satu kelompok dan diikuti dengan kelompok yang lain – segala peralatan disusun untuk mengeluarkan produk atau barangan yang berbeza – semua tenaga kerja akan disusun bagi mengeluarkan produk yang berbeza mengikut kelompok • Contoh: Pencetakan buku dan majalah, pemasangan barangan elektronik, penghasilan kek di kedai kek Susun Atur Proses Pengeluaran Susun atur Ciri Susun atur secara tetap • Proses pengeluaran adalah kekal di satu lokasi dari awal hingga siap • Semua input pengeluaran akan dibawa ke lokasi pengeluaran • Ciri-ciri produk biasanya berat, besar dan mudah pecah • Kos yang tinggi untuk menghasilkan suatu produk • Biasanya produk dihasilkan mengikut spesifikasi yang ditetapkan oleh pelanggan • Contoh: Pembinaan lebuh raya, jambatan, bangunan, kapal laut, kapal terbang, empangan Susun atur proses • Input pengeluaran seperti mesin, tenaga kerja, bahan mentah dan peralatan disusun mengikut fungsi kerja • Penghasilan produk adalah tidak seragam dan berbeza mengikut kuantiti keluaran • Pengeluaran adalah dalam kumpulan atau kelompok yang kecil • Pelanggan adalah berbeza mengikut keperluan perkhidmatan yang diingini • Berlaku perkongsian sumber, iaitu semua sumber akan digunakan secara bersama oleh pekerja yang berlainan • Contoh: Bengkel membaiki kereta, perkhidmatan hospital, perkhidmatan bank, bengkel perkayuan, penghasilan kek tempahan Nota & Lat STPM PP(2).indd 23 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 Susun atur Ciri Susun atur produk • Semua input pengeluaran seperti tenaga kerja, mesin, bahan mentah dan peralatan akan disusun secara khusus mengikut urutan penghasilan sesuatu produk • Pengeluaran melibatkan penghasilan produk yang seragam • Pengeluaran melibatkan volum yang banyak • Wujud lini atau barisan pemasangan dalam proses pengeluaran • Contoh: Pengeluaran automobil, pemprosesan makanan, pengeluaran kasut, pemasangan komputer, barangan elektrik Susun atur selular • Satu pendekatan yang membantu membina pelbagai produk dengan hanya menggunakan bahan dan peralatan yang sedikit • Semua peralatan dan stesen kerja akan disusun mengikut urutan melalui sesuatu proses yang menyokong aliran dan susunan bahan mentah dan komponen secara lancar, tanpa berlaku kelewatan • Melibatkan pengeluaran produk yang memerlukan banyak gabungan komponen • Kepakaran berbeza untuk setiap komponen pengeluaran dalam setiap sel pengeluaran atau penghasilan komponen • Contoh: Penghasilan komponen komputer seperti papan litar, diut, cip, kapasitor Lokasi Kilang 1 Lokasi yang strategik memudahkan sesebuah kilang mendapat kemudahan-kemudahan yang sepatutnya. 2 Faktor-faktor yang perlu diambil kira oleh organisasi dalam penentuan sesuatu lokasi sesebuah kilang adalah seperti berikut: (a) Bekalan tenaga buruh yang tersedia (b) Sistem pengangkutan dan logistik yang memuaskan (c) Wujud pengguna dan pasaran (d) Pembekal dan sumber yang cukup (e) Wujud kemudahan awam yang cukup (f) Politik dan sosiobudaya setempat yang baik (g) Iklim yang sesuai (h) Kos utiliti yang murah (i) Tiada halangan peraturan dan kawalan undang-undang (j) Saiz dan kos tanah yang berpatutan (k) Ciri-ciri sosial yang baik (l) Jarak lokasi dengan tempat kemudahan yang dekat 2.3 Kawalan Kualiti Konsep dan Proses Kawalan Kualiti 1 Kawalan kualiti ialah proses pemeriksaan terhadap produk yang dikeluarkan bagi memastikan produk tersebut menepati piawai dan standard yang telah ditetapkan. 2 Kepentingan kawalan kualiti: (a) Mengurangkan kos pengeluaran akibat kerosakan produk semasa proses pengeluaran (b) Memastikan setiap pelanggan mendapat kepuasan dengan kualiti produk (c) Memastikan imej perniagaan tidak terjejas akibat kegagalan menjaga kualiti produk Nota & Lat STPM PP(2).indd 24 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 Proses Kawalan Kualiti i-THINK Peta Alir Rancang (Plan) Semak (Check) Buat (Do) Tindakan (Act) Aktiviti mengkaji proses pengeluaran, mengenal pasti masalah, menentukan matlamat dan membangunkan perancangan untuk penambahbaikan atau mengubah sistem Membuat pemantauan ke atas setiap proses kawalan yang dilaksanakan dan mengenal pasti segala kecacatan atau pelanggaran piawaian yang telah ditetapkan untuk tindakan seterusnya Melaksanakan proses kawalan kualiti mengikut kaedah yang dirancang dan mengukur pencapaian Mengambil tindakan penambahbaikan ke atas setiap kecacatan/pemesongan/ kesilapan yang telah dikenal pasti Kaedah Pemeriksaan Kaedah pemeriksaan Huraian Pemeriksaan menyeluruh • Satu kaedah pengawalan kualiti terhadap semua produk yang dikeluarkan • Pemeriksaan menyeluruh sesuai dilaksanakan bagi pengeluaran produk secara tempahan kerana unitnya adalah kecil • Pemeriksaan menyeluruh ini tidak sesuai bagi produk yang dikeluarkan secara massa kerana akan mengambil masa yang lama Pelan pensampelan • Melibatkan pemeriksaan ke atas beberapa sampel yang diambil secara rawak dalam satu kumpulan atau lot produk • Sampel tersebut akan mewakili kumpulan atau lot produk yang telah diperiksa • Lot atau kumpulan produk akan diterima sekiranya sampel yang diambil dan diperiksa telah mematuhi piawaian atau standard pengeluaran yang telah ditetapkan • Sekiranya sampel-sampel yang diperiksa didapati banyak yang rosak, lot atau kumpulan produk bagi sampel tersebut akan ditolak • Pemeriksaan secara pelan persampelan ini sesuai untuk produk yang dikeluarkan secara massa atau berkelompok • Antara kelebihan kaedah ini ialah dapat menjimatkan masa dan kos pemeriksaan serta mengurangkan kos buruh Alat Kawalan Kualiti Kawalan Proses Secara Statistik (Statistical Process Control) 1 Alat kawalan ini menggunakan skala had atas dan had bawah bagi tahap kualiti yang perlu dipatuhi bagi suatu produk yang telah dikeluarkan. 2 Sekiranya ukuran purata sampel produk berada di dalam had kawalan, pengeluaran produk akan diteruskan manakala jika sebaliknya, tindakan pembetulan perlu dilaksanakan secara segera terhadap bahagian yang didapati tidak menepati standard kualiti yang telah ditetapkan. Carta Kawalan 1 Kaedah kawalan bentuk grafik yang menunjukkan had kawalan atas dan had kawalan bawah. Nota & Lat STPM PP(2).indd 25 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 2 Penghasilan grafik akan digunakan untuk menentukan tahap kualiti produk yang telah diperiksa. Kajian Kualiti dan Kos 1 Alat kawalan kualiti menggunakan kaedah kajian kualiti dan kos merujuk penilaian ke atas kos yang terlibat untuk meningkatkan kualiti produk. 2 Antara kajian kos termasuk kos pencegahan, kos penilaian, kos kegagalan luaran dan dalaman. Pasukan Penambahbaikan Kualiti 1 Merujuk kumpulan pekerja yang terdiri daripada pelbagai peringkat dalam unit pengeluaran yang diwujudkan untuk menjalankan proses kawalan kualiti. 2 Bermula dengan langkah mengenal pasti masalah dalam kualiti produk, membuat analisis dan menyelesaikan masalah yang timbul. Penanda Aras (Benchmarking) 1 Kawalan kualiti berasaskan kaedah penanda aras atau benchmarking merupakan satu kaedah sesebuah organisasi mendapatkan cara terbaik untuk aktiviti pengawalan kualiti produk dan aktiviti peningkatan prestasi organisasi. 2 Organisasi yang mempunyai amalan dan kaedah pengurusan kawalan terbaik akan dijadikan contoh rujukan untuk menanda aras prestasi organisasi tersebut. Analisis Tambah Nilai 1 Merujukproses mengeluarkan ciri-ciri dalam suatu produk bagi menghasilkan produk mengikut spesifikasi yang dipersetujui oleh pelanggan tanpa menjejaskan kualiti produk tersebut. 2 Dalam analisis tambah nilai juga, suatu produk akan diberi ciri-ciri tambahan demi kepuasan pelanggan tanpa melibatkan penambahan kos pengeluaran yang tinggi. Pendekatan Kawalan Kualiti i-THINK Peta Pokok • Kawalan input juga dikenali sebagai kawalan awalan • Merujuk kawalan ke atas semua input pengeluaran termasuk bahan mentah, peralatan, mesin dan modal insan sebelum aktiviti proses pengeluaran dilaksanakan bagi memastikan semua input adalah yang terbaik dan tanpa sebarang masalah Kawalan input Pendekatan Kawalan Kualiti • Merujuk kawalan selepas proses pengeluaran selesai • Pengurus akan memeriksa kualiti produk secara pelan persampelan atau kaedah pemeriksaan menyeluruh sebelum produk yang dikeluarkan dapat diterima untuk dipasarkan Kawalan output • Merujuk kawalan semasa proses pengeluaran berlaku, iaitu pihak organisasi akan memastikan proses pengeluaran berjalan lancar tanpa sebarang masalah • Pengurus akan memastikan operasi pengeluaran berjalan dengan lancar dan sekiranya berlaku sebarang masalah, tindakan pemulihan dan penambahbaikan akan dilakukan dengan segera Kawalan proses 2.4 Kawalan Inventori 1 Kawalan inventori merujuk satu aktiviti menyimpan dan memastikan inventori atau stok bahan mentah dan barangan siap sentiasa dapat disediakan apabila diperlukan sepanjang masa. 2 Kepentingan kawalan inventori ialah: (a) Memastikan inventori sentiasa berada pada tahap optimum sepanjang masa (b) Memastikan tiada pembaziran kos pemegangan inventori dalam suatu tempoh tertentu Nota & Lat STPM PP(2).indd 26 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 (c) Memastikan proses menyediakan produk dalam proses pengeluaran dilakukan secara berterusan (d) Memastikan semua keperluan dalam pasaran dapat dipenuhi apabila diperlukan (e) Memastikan risiko kecurian dan kerosakan pada inventori dapat dikurangkan (f) Mengelakkan berlaku pembaziran sumber Jenis-Jenis Inventori 1 Bahan mentah – terdiri daripada bahan langsung dan bahan tidak langsung yang dimiliki dan disimpan oleh perniagaan untuk kegunaan proses pengeluaran. 2 Kerja dalam proses terdiri daripada produk separuh siap yang disimpan untuk proses seterusnya dalam pengeluaran 3 Produk siap atau barang siap yang telah sempurna sepenuhnya melalui proses pengeluaran dan sedia untuk dijual. Alat dan Kaedah Kawalan Inventori Analisis ABC 1 Analisis ABC merujuk satu kaedah kawalan inventori menggunakan pengelasan tahap penggunaan inventori mengikut nilai penggunaan ringgit. 2 Semakin tinggi nilai penggunaan ringgit suatu inventori, semakin tinggi tahap kepentingannya. 3 Terdapat tiga tahap inventori yang dikelaskan mengikut nilai penggunaan ringgit, iaitu: (a) Tahap A – paling penting Penggunaan yang paling tinggi dari segi nilai ringgit dan kerap digunakan. (b) Tahap B – sederhana penting Penggunaan ringgit yang sederhana dalam inventori tahap ini. (c) Tahap C – kurang penting Penggunaan ringgit yang paling kurang dan paling jarang digunakan. Model Kuantiti Pesanan Ekonomi (EOQ – Economic Order Quantity) 1 EOQ merujuk kaedah yang digunakan untuk menentukan kuantiti pesanan optimum yang akan meminimumkan jumlah kos berubah mengikut saiz pesanan. 2 Andaian EOQ: (a) Kadar penggunaan adalah konsisten (b) Kos yang terlibat ialah kos pesanan dan kos pegangan sahaja 3 Model EOQ Purata inventori kitaran = Q + 0 2 = Q 2 4 Formula mencari nilai EOQ (a) Petunjuk pekali: TC = Jumlah kos inventori tahunan Q = Kuantiti inventori dipesan C = Kos pegangan inventori D = Jumlah permintaan (total demand) S = Kos setiap kali pesanan Kos pegangan = Kos pesanan Q 2  C = D Q  S CQ 2 = DS Q CQ2 = 2DS Q2 = 2DS C Q = 2DS C  (b) Nilai Q merujuk kepada EOQ (c) Apabila kos pesanan/permintaan/ kos pegangan meningkat, EOQ akan meningkat Titik Pesanan Semula (ROP – Reorder Point) 1 ROP merujuk keputusan bagi menentukan masa yang sesuai untuk memesan semula inventori dalam suatu kuantiti tertentu. 2 Formula ROP: ROP = D W  L Petunjuk: D = Jumlah permintaan W = Jumlah masa bekerja setahun L = Jangka masa penghantaran pesanan Nota & Lat STPM PP(2).indd 27 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 Sistem Tepat Pada Waktu (JIT – Just In Time) 1 JIT ialah satu sistem yang memastikan pembekal perlu menghantar bekalan inventori kepada pelanggan atau organisasi tepat pada masa yang diperlukan dalam satu jumlah minimum yang mungkin. 2 Ciri-ciri sistem JIT adalah seperti berikut: (a) Pengambilan sistem tarik terhadap aliran bahan-bahan. (b) Pengekalan kualiti yang tinggi secara konsisten. (c) Penekanan kepada saiz lot yang sekecil mungkin. (d) Masa penyediaan yang pendek/singkat. (e) Beban stesen kerja yang seragam. (f) Kaedah kerja yang sama. (g) Hubungan rapat dengan pembekal. (h) Keanjalan tenaga kerja. Isu-isu Pengurusan Pengeluaran Moden 2.5 Standard Pengeluaran International Organisation for Standardisation (ISO) 1 ISO merujuk satu standard atau piawai bertulis yang menetapkan dan menerangkan elemen-elemen asas yang perlu ada dalam suatu sistem kualiti bagi sesebuah organisasi. Pelanggan Jaminan kualiti Sistem kualiti berasaskan ISO 9000 Input Proses Output Dokumentasi • Manual kualiti • Prosedur • Arahan kerja • Dokumen sokongan • Tanggungjawab • Pihak berkuasa Rajah 2.2 Pelaksanaan ISO 9000 2 Prinsip-prinsip ISO 9000 ialah: (a) Standard bagi sistem kualiti (b) Dokumentasi bagi semua proses kerja yang kritikal (c) Penekanan kepada aspek pencegahan sebarang masalah (d) Penumpuan kepada pelanggan (e) Standard universal (umum) bagi semua organisasi 3 Faedah-faedah ISO 9000 ialah: (a) Dapat mengurangkan proses tindakan pembetulan (b) Dapat mengenal pasti dan memperincikan tugas-tugas yang patut dilaksanakan (c) Dapat mendokumentasikan semua amalan pengurusan dan cara melaksanakan kerja (d) Dapat mengenal pasti dan mengatasi masalah serta mengelakkannya daripada berulang (e) Tugas yang dilaksanakan adalah ‘right the first time and everytime’, iaitu sentiasa betul dari awal sehingga bila-bila (f) Menjadi bukti kepada pembuat penilaian ke atas kualiti perkhidmatan (g) Membolehkan pembuatan keputusan yang lebih baik dan tepat Nota & Lat STPM PP(2).indd 28 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 Jadual 2.2 Jenis-jenis ISO Jenis Nama standard Keterangan Garis panduan ISO 9000 Garis panduan bagi memilih dan menggunakan model yang sesuai Garis panduan ISO 9004 Garis panduan bagi melaksanakan pengurusan kualiti dan elemen-elemen sistem kualiti Model kepastian kualiti ISO 9001 Kepastian kualiti dalam: – reka bentuk – pengeluaran barang atau perkhidmatan – instalasi atau khidmat Model kepastian kualiti ISO 9002 Kepastian kualiti dalam: – pengeluaran barang atau perkhidmatan – instalasi atau khidmat Model kepastian kualiti ISO 9003 Kepastian kualiti dalam: – pemeriksaan – pengujian Jadual 2.3 Elemen-elemen ISO 9000 Bil. Elemen-elemen ISO 9000 1 Tanggungjawab Pengurusan (Management Responsibility) 2 Sistem Kualiti (Quality System) 3 Semakan Kontrak (Contract Review) 4 Kawalan Reka Bentuk (Design Control) 5 Kawalan Dokumen dan Data (Document and Data Control) 6 Perolehan (Purchasing) 7 Kawalan Produk yang Dibekalkan oleh Pelanggan (Control of Customer Supplied Product) 8 Identifikasi dan Kemudahkesanan Produk (Product Identification and Traceability) 9 Kawalan Proses (Process Control) 10 Pemeriksaan dan Pengujian (Inspection and Testing) 11 Kawalan Peralatan Pemeriksaan, Pengukuran dan Pengujian (Control of Inspection, Measuring and Test Equipment) 12 Status Pemeriksaan dan Pengujian (Inspection and Test Status) 13 Kawalan Produk yang Tidak Memenuhi Keperluan yang Ditetapkan (Control of Non-conforming Product) 14 Tindakan Pembetulan dan Pencegahan (Corrective and Preventive Action) 15 Pengendalian, Penyimpanan, Pembungkusan, Pemeliharaan dan Penghantaran (Handling, Storage, Packaging, Preservation and Delivery) 16 Kawalan Rekod-rekod Kualiti (Control of Quality Records) 17 Audit Kualiti Dalaman (Internal Quality Audits) 18 Latihan (Training) 19 Khidmat Susulan (Servicing) 20 Teknik-teknik Statistik (Statistical Techniques) Nota & Lat STPM PP(2).indd 29 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 Cara-cara untuk Mendapat ISO 9000 1 Memerlukan komitmen pengurusan atasan. 2 Perlu mengenal pasti semua proses utama yang terlibat dalam pelaksanaan ISO 9000. 3 Perlu memberi latihan dan kemahiran kepada semua ahli dalam pasukan pelaksana ISO 9000. 4 Perlu melakukan analisis varians. 5 Sentiasa menyediakan dokumen dan dokumentasi seperti berikut: (a) Prosedur (b) Arahan kerja (c) Dokumen sokongan (d) Kawalan ke atas dokumen (e) Manual kualiti 6 Perlu melatih pegawai dan staf untuk melaksanakan prosedur yang telah didokumentasikan. 7 Melaksanakan ISO 9000. 8 Memberi pengiktirafan dan pensijilan. Pengurusan Kualiti Menyeluruh (TQM) Definisi Proses pengurusan kualiti yang menekankan: – falsafah kualiti berorientasikan pelanggan – melaksanakan pembaikan secara berterusan – fokus kepada semua aspek dan proses dalam organisasi – melibatkan semua warga dalam sesebuah organisasi Objektif • Meningkatkan kecekapan dan keberkesanan dalam sistem operasi bagi sesebuah organisasi • Meningkatkan kepuasan dan kehendak setiap pelanggan yang berurusan dengan organisasi Prinsip-prinsip • Memberi fokus kepada penambahbaikan kualiti produk dan perkhidmatan mengikut kehendak pelanggan • Pekerja diberi autoriti untuk membuat keputusan • Mewujudkan semangat kerjasama dan kepercayaan antara ahli organisasi • Pekerja sentiasa diberi galakan untuk meningkatkan kualiti • Amalan berkualiti pihak pengurusan menjadi contoh kepada pekerja • Semua aktiviti pengeluaran produk dan perkhidmatan perlu menekankan aspek penambahbaikan berterusan Ciri-ciri penekanan dalam kualiti produk • Performance (prestasi) • Features (sifat atau ciri) • Reliability (kebolehpercayaan) • Conformance (setakat mana menurut piawai) • Durability (ketahanan/daya tahan lama) • Serviceability (kebolehan untuk diselenggarakan) • Aesthetics (estetik) • Perceived quality (tanggapan terhadap kualiti) Kebaikan • Dapat meningkatkan produktiviti • Dapat meningkatkan semangat, keyakinan serta kepuasan pekerja • Dapat meningkatkan imej organisasi • Dapat memperbaiki hubungan antara organisasi dengan pembekal • Dapat menjimatkan kos operasi • Dapat meningkatkan kecekapan operasi organisasi secara keseluruhan • Dapat meningkatkan kebolehan untuk bersaing • Dapat membentuk budaya kualiti unggul Kelemahan • Kos yang tinggi termasuk latihan, penambahbaikan dan kawalan • Tiada pekerja yang sanggup memberi komitmen • Tiada sokongan penuh daripada staf bawahan • Pekerja yang berkemahiran adalah kurang • Mengambil masa yang lama untuk proses TQM Nota & Lat STPM PP(2).indd 30 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 Konsep-konsep Sistem Pengeluaran i-THINK Peta Dakap Merekayasa (Reengineering) Reka Bentuk Berbantukan Komputer (CAD – Computer-aided Design) dan Pembuatan Berbantukan Komputer (CAM – Computer-aided Manufacturing) Pembuatan Berbantukan Komputer Bersepadu (CIM – Computer Integrated Manufacturing) Sistem Pembuatan Luwes (Flexibel Manufacturing System) Konsepkonsep Sistem Pengeluaran • Proses mereka bentuk semula proses utama yang penting dan proses yang kritikal dalam sistem pengeluaran • Melibatkan pengubahsuaian pada sistem dan struktur organisasi secara radikal dan besar-besaran untuk mencapai kemajuan besar dalam perniagaan • Sejenis program komputer menyerupai pen dan kertas yang dicipta untuk memudahkan penggunanya memberi arahan • Sering digunakan oleh arkitek dan jurutera untuk mencipta objek dua dimensi dan tiga dimensi dalam sesuatu projek • Melibatkan penggunaan komputer dan robot untuk kawalan proses transformasi dan kualiti • Satu sistem pembuatan yang menggunakan alat bantuan komputer sebagai alat kawalan dan automasi • Melibatkan penggunaan teknologi tinggi pada semua peringkat proses pembuatan • Bertujuan mengurangkan pembaziran dari aspek tenaga kerja, kewangan, masa, peralatan dan perkakasan jentera serta sumber tenaga • Sistem kawalan proses pengeluaran yang menggunakan mesin • Melibatkan penggunaan sebuah komputer pusat dan beberapa buah komputer lain untuk mengawal mesin-mesin semasa operasi pengeluaran berlangsung • Bertujuan mempercepat proses penghasilan produk Nota & Lat STPM PP(2).indd 31 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

32 PB Latihan Stimulasi 1 Apakah langkah dalam proses kawalan kualiti PDCA? [4] i-THINK Peta Alir Langkah 3 Langkah 4 (c) (d) Langkah 1 Langkah 2 (a) (b) 2 Nyatakan alat-alat yang biasa digunakan dalam kawalan kualiti. [6] i-THINK Peta Buih Alat Kawalan Kualiti (a) (d) (f) (e) (b) (c) Nota & Lat STPM PP(2).indd 32 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 33 3 Kenal pasti tiga jenis kawalan dalam pendekatan kawalan kualiti dan takrifkan setiap jenis kawalan tersebut. [6] (a) (b) (c) Jenis Takrif 4 Berikan definisi bagi setiap konsep di bawah. [6] Konsep Definisi (a) Pengurusan pengeluaran (b) Proses transformasi (c) Susun atur selular (d) Pelan persampelan (e) International Organisation for Standardisation (ISO) (f) Sistem Pembuatan Luwes Nota & Lat STPM PP(2).indd 33 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 PB 5 Nyatakan lima jenis inventori. [5] i-THINK Peta Bulatan Jenis Inventori (a) (d) (c) (e) (b) Buku Rakan Internet Guru 6 Terangkan perbezaan antara susun atur proses dengan susun atur produk. [8] Susun atur proses Susun atur produk (a) (a) (b) (b) (c) (c) (d) (d) Nota & Lat STPM PP(2).indd 34 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 35 Bahagian A Soalan Struktur Jawab semua soalan. 1 Huraikan kepentingan pengurusan pengeluaran. [5] 2 Huraikan secara ringkas sistem pengeluaran. [6] 3 Jelaskan objektif susun atur kilang. [6] 4 Terangkan ciri-ciri pengeluaran secara kelompok. [4] Latihan Pengukuhan Nota & Lat STPM PP(2).indd 35 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 5 Huraikan susun atur proses. [4] 6 Huraikan ciri susun atur produk. [4] 7 Jelaskan definisi kawalan kualiti dan huraikan kepentingan kawalan kualiti bagi aktiviti pengeluaran produk. [6] 8 Huraikan Kawalan Proses Secara Statistik (SPC) sebagai satu alat kawalan kualiti. [4] 9 Jelaskan alat kawalan inventori Just-In-Time (JIT) dan berikan empat kebaikan penggunaan JIT. [6] STPM KLON STPM KLON Nota & Lat STPM PP(2).indd 36 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 10 Berikan lima ciri penting alat kawalan inventori Just-In-Time (JIT). [5] 11 Jelaskan kaedah analisis ABC sebagai alat kawalan inventori. [5] 12 Jelaskan tiga kelemahan Just-In-Time (JIT) dan tiga kelemahan analisis ABC. [6] 13 Terangkan empat keburukan menyimpan inventori bahan mentah secara berlebihan kepada sesebuah syarikat pengeluaran. [4] 14 Nyatakan lima prinsip ISO 9000. [5] Nota & Lat STPM PP(2).indd 37 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 15 Terangkan faedah yang akan diperoleh sesebuah organisasi yang mengamalkan ISO 9000. [5] 16 Jelaskan kelemahan Pengurusan Kualiti Menyeluruh (TQM) kepada sesebuah organisasi. [4] 17 Berikan lima kebaikan penggunaan perisian Reka Bentuk Berbantukan Komputer (CAD). [5] 18 Berikan maksud konsep merekayasa (reengineering) dan terangkan tiga kebaikan konsep pengurusan pengeluaran moden tersebut. [4] 19 Huraikan tiga faktor yang menentukan penempatan sebuah kilang. [6] STPM KLON Nota & Lat STPM PP(2).indd 38 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 Bahagian B Soalan Esei Jawab semua soalan. 1 Huraikan cabaran yang dihadapi oleh pengurus pengeluaran sesebuah syarikat. [12] 2 Dengan menggunakan rajah, huraikan perkaitan antara kaedah kawalan dengan peringkat dalam proses pengeluaran. KBAT [12] 3 Noormi Batik memerlukan 300 gulung kain sutera pada setiap minggu. Syarikat itu beroperasi 5 hari seminggu dan 52 minggu setahun. Kos memesan kain sutera ialah RM50.00 bagi setiap pesanan, dan kos pegangan ialah RM15.00 bagi setiap gulung. Syarikat memesan sebanyak 500 gulung kain ela bagi setiap pesanan. Noormi Batik mengamalkan 250 hari bekerja setahun. Secara puratanya, penghantaran pemesanan memakan masa 5 hari bekerja. (a) Hitung jumlah kos tahunan, iaitu kos pesanan dan kos pegangan yang perlu dibayar oleh syarikat itu. KBAT [6] (b) Hitung Kuantiti Pesanan Ekonomi (EOQ) bagi syarikat itu. KBAT [4] (c) Hitung jumlah kos tahunan yang perlu dibayar jika EOQ dipesan. KBAT [4] (d) Hitung titik pesanan semula (ROP). KBAT [4] 4 Terangkan kelebihan dan kelemahan amalan Pengurusan Kualiti Menyeluruh (TQM) di dalam sesebuah organisasi yang memberi perkhidmatan kepada orang ramai. [12] 5 Huraikan empat jenis kos yang terlibat semasa proses kawalan kualiti dalam pengurusan pengeluaran. [12] 6 Nyatakan susun atur yang paling sesuai untuk aktiviti berikut dan berikan alasan yang sesuai bagi pemilihan setiap susun atur tersebut. (a) Pembinaan kapal (b) Pengeluaran peti sejuk [8] STPM KLON Nota & Lat STPM PP(2).indd 39 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 PB 3.1 Pendekatan Pemasaran Orientasi Pengurusan Pemasaran Takrif Pemasaran 1 Meliputi proses penentuan produk, peletakan harga, kaedah promosi dan pengedaran. i-THINK Peta Buih Kepentingan Pemasaran Memastikan proses pertukaran berlaku Menjamin perkembangan perniagaan Memastikan perniagaan terus kekal dalam pasaran Mewujudkan peluang pekerjaan Memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan Memberi pilihan kepada pelanggan Pendekatan Pemasaran Pendekatan Huraian Pendekatan pengeluaran • Tumpuan kepada pengeluaran produk secara besar-besaran • Pengeluar mencapai ekonomi bidangan • Kesannya, kos pengeluaran menurun dan pengeluar mengaut keuntungan yang tinggi • Sesuai untuk produk keperluan harian yang mempunyai permintaan yang tinggi • Andaian produk akan dapat dijual pada harga yang rendah disebabkan kos yang minimum dengan pengeluaran yang banyak 2 Memastikan produk dan perkhidmatan dapat memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan. 3 Wujud kajian terhadap penyelidikan dan pembangunan produk. 4 Wujud urusan dan aktiviti selepas jualan. NOTA Ekspres BAB 3 Pemasaran Nota & Lat STPM PP(3).indd 40 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 41 Pendekatan Huraian Pendekatan produk • Lebih mementingkan kualiti dan fungsi produk • Menganggap pelanggan suka membeli produk yang berkualiti • Memfokus kepada inovasi produk atau perkhidmatan • Wujud kepelbagaian fungsi pada produk Pendekatan penjualan • Tumpu kepada kaedah, teknik dan cara jualan untuk meningkatan jualan produk • Anggapan bahawa pelanggan hanya akan membeli jika dipujuk dan diberi galakan untuk membeli Pendekatan pemasaran • Tumpuan kepada memenuhi keperluan dan kehendak pengguna atau kepuasan penguna • Pengeluar gunakan strategi campuran pemasaran iaitu harga, produk, promosi dan pengedaran untuk memasarkan produk. Pemesaran kemasyarakatan • Memuaskan keperluan dan kehendak pengguna dengan menitikberatkan kebajikan sosial pengguna. • Memberi tumpuan kepada keperluan dan kehendak pengguna jangka panjang Proses Pemasaran i-THINK Peta Alir Membina campuran pemasaran Mengurus usaha pemasaran Membentuk campuran pemasaran (4P) seperti berikut: – keputusan produk – penentuan harga – kaedah promosi – saluran pengedaran • Pemasar akan merangka dan menyediakan peruntukan kewangan dalam bentuk belanjawan • Pemasar akan mengurus hubungan dengan pelanggan • Pemasar akan memastikan semua perancangan dalam aktiviti pemasaran berjalan lancar Menilai peluang pemasaran Memilih sasaran pasaran • Pemasar akan membuat ramalan terhadap permintaan untuk mengetahui potensi jualan • Pemasar perlu menilai dan mengambil kira semua faktor persekitaran pemasaran seperti faktor demografi, ekonomi, teknologi, sosiobudaya, politik dan perundangan, pengantara pemasaran, pembekal dan pesaing • Pemasar melakukan segmentasi pasaran, penentuan sasaran pasaran dan peletakan pasaran • Pemasar akan membahagikan pasaran kepada beberapa segmen • Pemasar akan memilih segmen pasaran yang menjanjikan keuntungan kepada perniagaan Nota & Lat STPM PP(3).indd 41 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

42 43 Pendekatan Strategik Analisis Kekuatan, Kelemahan, Ancaman dan Peluang 1 Satu dokumen yang menyatakan jenis perniagaan, jenis produk dan analisis SWOT syarikat dan analisis Matriks BCG. 2 Memahami situasi syarikat – Analisis SWOT (a) Strengths (Kekuatan) ialah faktor dalaman di dalam organisasi yang membantu kepada pencapaian objektif. (b) Weaknesses (Kelemahan) ialah faktor dalaman di dalam organisasi yang memberikan kemudaratan/kekangan kepada pencapaian objektif. (c) Opportunities (Peluang) ialah faktor luaran yang membantu dan memberikan kesan positif kepada pencapaian objektif. (d) Threats (Ancaman) ialah faktor luaran yang membantutkan dan memberikan kesan negatif kepada pencapaian objektif. Analisis Portfolio Perniagaan (Matriks BCG) 1 Mengenal pasti perkaitan antara prestasi perniagaan dengan potensi pasaran. 2 Perbandingan dibuat ke atas kadar pertumbuhan pasaran dan syer pasaran relatif. Kadar pertumbuhan pasaran Tinggi Bintang (Star) Tanda Tanya (Question Mark) Rendah Lembu Kontan (Cash Cow) Anjing (Dog) Tinggi Rendah Penguasaan syer pasaran relatif Rajah 3.2 Analisis portfolio perniagaan (Matriks BCG) ★ Bintang (Star) – keluaran yang mempunyai kadar pertumbuhan pasaran dan syer pasaran relatif yang tinggi. ★ Lembu Kontan (Cash Cow) – kadar pertumbuhan pasaran yang rendah tetapi syer pasaran relatif yang tinggi. ★ Tanda Tanya (Question Mark) – kadar pertumbuhan pasaran yang tinggi tetapi syer pasaran relatif yang rendah. ★ Anjing (Dog) – kadar pertumbuhan pasaran dan syer pasaran relatif yang rendah. Menentukan Strategi dan Objektif Pemasaran Strategi pemasaran Objektif pemasaran Penembusan pasaran (market penetration) – produk sedia ada cuba memasuki pasaran yang sedia ada (dalam negara) Memaksimumkan penggunaan produk/servis (maximization of consumption) Pembangunan pasaran (market development) – produk sedia ada cuba memasuki pasaran baharu (luar negara) Memaksimumkan kepuasan pembeli (maximization of satisfaction) Pembangunan produk (product development) – produk baharu cuba memasuki pasaran sedia ada (dalam negara) Memaksimumkan pilihan produk/perkhidmatan di pasaran (maximization of choice) Pempelbagaian – produk baharu cuba memasuki pasaran baharu (luar negara) Memaksimumkan kualiti hayat produk/ perkhidmatan (maximization of life quality) Nota & Lat STPM PP(3).indd 42 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

42 43 Menentukan Sasaran Pasaran dan Campuran Pemasaran dan Pelaksanaan serta Penilaiannya 1 Menentukan sasaran pasaran: (a) Mengkategorikan pasaran (b) Mengenal pasti sasaran pasaran (c) Menentukan standard produk di pasaran 2 Menentukan campuran pemasaran: (a) Strategi produk (i) Jenis produk dan perkhidmatan yang ditawarkan (ii) Kelebihan produk berbanding pesaing (b) Strategi harga (i) Harga yang boleh bersaing (ii) Harga mampu beli (c) Strategi tempat/agihan – memastikan produk dapat diperoleh dengan mudah di mana-mana sahaja (d) Strategi promosi – melakukan promosi secara menyeluruh 3 Pelaksanaan dan penilaian: (a) Pengagihan tugas pelaksanaan kepada unit-unit tertentu (b) Membuat pengawalan dan penilaian terhadap semua proses yang terlibat 3.2 Gelagat Pengguna Kotak Hitam Pembeli Respons Pembeli Rangsangan pemasaran dan persekitaran Campuran pemasaran: • produk • harga • tempat • promosi Persekitaran: • ekonomi • budaya • sosiabudaya • teknologi Minda pengguna atau pembeli yang menentukan keputusan mereka membuat pembelian Dipengaruhi oleh pelbagai rangsangan pemasaran/ rangsangan persekitaran • Tindakan pembeli membuat keputusan sama ada ingin membeli atau tidak membeli • Pilihan jenama • Pilihan penjual • Masa pembelian Rajah 3.3 Model Gelagat Pengguna Faktor yang Mempengaruhi Gelagat Pengguna Faktor Huraian Budaya Amalan suatu masyarakat, norma, cita rasa, nilai, kepercayaan Sosial Kumpulan rujukan, keluarga, status Individu Umur, jenis pekerjaan, kemampuan, gaya hidup, personaliti Psikologi Persepsi, motivasi, sikap, kepercayaan Situasi Tujuan pembelian, masa, tempat Nota & Lat STPM PP(3).indd 43 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 Proses Pembelian Produk Baharu 1 Menyedari – melalui iklan, promosi. 2 Meminati – mereka yang berminat akan mencari maklumat tambahan. 3 Menilai – sama ada produk mampu memenuhi keperluan. 4 Mencuba – pembelian kali pertama untuk mengenal pasti keserasian. 5 Menerima – berpuas hati dan akan terus menggunakan produk. Jenis-jenis Keputusan Pembelian Proses Pembelian Produk Pengguna Langkah Huraian Mengenal pasti keperluan • Mengenal pasti keperluan atau masalah kerana wujud perbezaan antara keinginan dan keadaan sebenar Mencari maklumat • Pengguna akan cuba mendapatkan sebanyak mana maklumat melalui pencarian maklumat secara aktif Menilai alternatif • Pengguna menggunakan maklumat yang didapati untuk menilai pelbagai pilihan atau jenama yang ada di pasaran. Membuat keputusan pembelian • Pengguna membuat keputusan pilihan atau jenama yang akan dibeli. Gelagat selepas pembelian • Pengguna bertindak balas selepas pembelian berdasarkan tahap kepuasan atau ketidakpuasan pembelian. Gelagat selepas pembelian 5 Mengenal pasti keperluan 1 Membuat pembelian 4 Menilai alternatif 3 Mencari maklumat 2 Rajah 3.4 Proses pembelian produk pengguna Menyedari 1 Meminati 2 Menilai 3 Mencuba 4 Menerima 5 Rajah 3.5 Proses pembelian produk baharu Nota & Lat STPM PP(3).indd 44 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 Proses Pembelian Produk Industri i-THINK Peta Alir Mengenal pasti masalah Mencari pembekal Memesan produk Mengenal pasti keperluan organisasi Membuka tender Menilai prestasi pembekal Menentukan spesifikasi produk Memilih pembekal Mengenal pasti produk yang diperlukan Menyenaraikan pembekal yang dapat membekalkan produk Membeli produk yang diperlukan Menentukan produk yang perlu dibeli Membuat tawaran kepada pembekal yang sanggup membekalkan produk Penilaian dibuat berdasarkan harga belian produk dan kualiti produk yang dibekalkan Memperincikan produk yang perlu dibeli dari segi jenis, saiz, kualiti dan kuantiti Memilih pembekal yang memenuhi kriteria yang ditetapkan 3.3 Penyelidikan Pemasaran Kepentingan Penyelidikan Pemasaran 1 Wujud tekanan persaingan – perlu inovasi produk atau perkhidmatan. 2 Meluaskan pasaran – meningkatkan keuntungan perniagaan. 3 Kos pemasaran yang tinggi – perlu dibuat penyelidikan pemasaran bagi memastikan keberkesanan pemasaran dan elakkan kegagalan. 4 Mengenal pasti kepuasan pelanggan – untuk memenuhi keperluan dan kepuasan pelanggan secara berterusan. 5 Mengenal pasti perubahan cita rasa pelanggan – supaya produk yang dihasilkan dapat terus bersaing dalam pasaran. Nota & Lat STPM PP(3).indd 45 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 3.4 Segmentasi Segmentasi Pasaran 1 Pembahagian pasaran yang luas untuk memasarkan produk atau perkhidmatan. 2 Memfokus kepada unit yang kecil, iaitu: (a) keperluan (b) tempat (c) ciri pengguna (d) gelagat (e) sikap Langkah-langkah Penyelidikan Pemasaran Langkah Huraian Mengenal pasti masalah dan menetapkan objektif • Mengenal pasti masalah – mengkaji masalah yang mungkin wujud di dalam atau di luar organisasi • Menetapkan objektif – menetapkan matlamat penyelidikan yang hendak dicapai Membentuk rancangan penyelidikan • Mereka bentuk satu kaedah kajian untuk mengenal pasti punca masalah dan seterusnya mencari jalan penyelesaian Melaksanakan penyelidikan dan menganalisis data • Melaksanakan penyelidikan – mengumpul semua data berdasarkan sumber primer dan sekunder • Menganalisis data – memproses data yang dikumpul untuk dijadikan maklumat dalam kajian Menginterpretasi dan melaporkan penemuan • Menginterpretasi – mentafsirkan data untuk membuat kesimpulan dan rumusan • Melaporkan penemuan – mengemukakan hasil kajian dan penyelidikan berserta cadangan penyelesaian kepada pihak pengurusan Mengenal pasti masalah dan menetapkan objektif Membentuk rancangan penyelidikan Melaksanakan penyelidikan dan menganalisis data Menginterpretasi dan melaporkan penemuan Rajah 3.6 Proses penyelidikan pemasaran Nota & Lat STPM PP(3).indd 46 18/05/2023 9:04 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

58 PB Bahagian A Soalan Struktur Jawab semua soalan. 1 Jelaskan perbezaan antara pemasaran dengan jualan. [4] 2 Jelaskan kepentingan aktiviti pemasaran kepada organisasi perniagaan dan pengguna. [6] 3 Jelaskan pendekatan pemasaran kemasyarakatan. [4] 4 Terangkan secara ringkas langkah-langkah yang terlibat dalam proses pemasaran. [6] Latihan Pengukuhan STPM KLON Nota & Lat STPM PP(3).indd 58 18/05/2023 9:05 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 59 5 Portfolio perniagaan haruslah disediakan berdasarkan kekuatan dan keupayaan sesebuah organisasi perniagaan atau dikenali sebagai analisis SWOT. Jelaskan. [6] 6 Jelaskan kelebihan strategi pempelbagaian dalam strategi pemasaran. [4] 7 Jelaskan bagaimana faktor pekerjaan mempengaruhi seseorang individu dalam gelagat pembelian. [4] 8 Berikan perbezaan antara produk fizikal dengan produk perkhidmatan. [6] 9 Nyatakan empat fungsi pembungkusan sesuatu produk. [4] Nota & Lat STPM PP(3).indd 59 18/05/2023 9:05 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.