Praktis Topikal Sains T5

PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) No. 18, Jalan PJS 5/26, Taman Desaria, 46150 Petaling Jaya, Selangor Darul Ehsan. Tel: 03-7783 3233, 7783 5233 Faks: 03-7783 7233 E-mel: [email protected] Laman web: www.penerbitilmubakti.com © Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) 2023 Pertama kali diterbitkan 2023 ISBN 978-967-xxxx-xx-x Cetakan: 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Semua hak cipta terpelihara. Sebarang bahagian dalam buku ini tidak boleh diterbitkan semula, disimpan dalam cara yang boleh digunakan lagi, ataupun dipindahkan dalam sebarang bentuk atau cara, baik secara elektronik, mekanik, gambar, rakaman dan sebagainya, tanpa kebenaran terlebih dahulu daripada Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M). Penyunting: Norfaizah Mohd Ali Pereka kulit buku: Sarifuddin Yusof Pereka letak: xxxxxxxxxxxx Teks diset dalam Utopia Std 10 poin Dicetak di Malaysia oleh Herald Printers Sdn. Bhd. Bab 6 Elektrokimia 43 – 48 Electrochemistry Bab 7 Cahaya dan Optik 49 – 54 Light and Optics Bab 8 Daya dan Tekanan 55 – 60 Force and Pressure Bab 9 Teknologi Angkasa Lepas 61 – 64 Space Technology Kertas Model SPM 65 – 84 Jawapan J1 – J12 Bab 1 Mikroorganisma 1 – 9 Microorganisms Bab 2 Nutrisi dan Teknologi Makanan 10 – 17 Nutrition and Food Technology Bab 3 Kelestarian Alam Sekitar 18 – 25 Sustainability of the Environment Bab 4 Kadar Tindak Balas 26 – 32 Rate of Reaction Bab 5 Sebatian Karbon 33 – 42 Carbon Compounds KANDUNGAN 00 PT SPM Sains Tg5_Kandungan_1PP.indd 1 2/27/23 12:24 PM Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) No. 18, Jalan PJS 5/26, Taman Desaria, 46150 Petaling Jaya, Selangor Darul Ehsan. Tel: 03-7783 3233, 7783 5233 Faks: 03-7783 7233 Emel: [email protected] Laman web: www.penerbitilmubakti.com © Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) 2023 Pertama kali diterbitkan 2023 ISBN 978-629-7536-90-3 Cetakan: 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Semua hak cipta terpelihara. Sebarang bahagian dalam buku ini tidak boleh diterbitkan semula, disimpan dalam cara yang boleh digunakan lagi, ataupun dipindahkan dalam sebarang bentuk atau cara, baik secara elektronik, mekanik, gambar, rakaman dan sebagainya, tanpa kebenaran terlebih dahulu daripada Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M). Penyunting: Norfaizah Mohd Ali Pereka kulit buku: Sarifuddin Yusof Pereka letak: Sandy Lee Teks diset dalam Utopia 10 poin Dicetak di Malaysia oleh Bookmate Sdn. Bhd. PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 1 Kertas 1 / Paper 1 1.1 Dunia Mikroorganisma World of Microorganisms 1 Antara flora normal berikut, yang manakah dipadankan dengan betul dengan habitatnya dalam badan manusia? Which of the following normal flora is correctly matched to its habitat in the human body? Flora normal Normal flora Bahagian tubuh manusia Human body part A Lactobacillus sp. Usus kecil Small intestine B Staphylococcus sp. Uretra Urethra C Corynebacterium sp. Salur pernafasan Respiratory tract D Escherichia coli Kulit Skin TP 2 BT ms.4–5 2 Antara mikroorganisma berikut, yang manakah mempunyai klorofil? Which of the following microorganisms has chlorophyll? A Bacillus sp. C Paramecium sp. B Amoeba sp. D Chlamydomonas sp. TP 2 BT ms.8–10 3 Rajah 1 menunjukkan satu contoh mikroorganisma. Diagram 1 shows an example of a microorganism. Rajah 1 / Diagram 1 Antara yang berikut, yang manakah pengelasan yang betul bagi mikroorganisma ini? Which of the following is the correct classification for this microorganism? A Alga / Algae C Fungi / Fungi B Virus / Virus D Bakteria / Bacteria TP 2 BT ms.12–10 4 Mengapakah kebanyakan mikroorganisma tumbuh dan membiak dengan cepat di dalam tubuh badan kita? Why do most microorganisms grow and reproduce rapidly inside our body? A Keamatan cahaya yang tinggi High intensity of light B Kelembapan yang rendah Low humidity C Suhu yang optimum Optimum temperature D Medium berasid Acidic medium TP 3 BT ms.19 5 Antara yang berikut, yang manakah terkumpul dalam kumpulan yang sama? Which of the following are grouped in the same group? P Q R S A Q dan R / Q and R B Q dan S / Q and S C P dan R / P and R D P dan S / P and S TP 3 BT ms.6–15 6 Rajah 2 menunjukkan koronavirus yang menyebabkan penyakit Covid-19. Diagram 2 shows a coronavirus that causes Covid-19. Rajah 2 / Diagram 2 Apakah bentuk virus ini? What is the shape of the virus? A Heliks/ Helix B Sfera/ Sphere C Kompleks/ Complex D Polihedral/ Polyhedral TP 2 BT ms.14 Tema 1: Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Mikroorganisma Microorganisms BAB 1 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 1 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 7 Jadual di bawah menunjukkan campuran bakteria dan bubur nutrien dalam tabung uji P, Q, R dan S. The table below shows the mixture of bacteria and nutrient broth in test tubes P, Q, R and S. Tabung uji Test tube Suhu (°C) Temperature (°C) Nilai pH pH value P 27 7 Q 27 2 R 37 7 S 37 2 Campuran dalam tabung uji manakah yang paling keruh? The mixture in which test tube is the cloudiest? A P B Q C R D S TP 3 BT ms.26–27 8 Rajah 3 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji satu faktor yang mempengaruhi pertumbuhan bakteria. Diagram 3 shows an experiment to investigate a factor that influences the growth of bacteria. Penutup Cover Agar nutrien + larutan kultur bakteria Nutrient agar + bacterial culture solution Agar nutrien + bakteria Nutrient agar + bacteria Penutup Cover Disimpan dalam peti sejuk Kept in refrigerator Penutup Cover Agar nutrien + larutan kultur bakteria Nutrient agar + bacterial culture solution Agar nutrien + bakteria Nutrient agar + bacteria Penutup Cover Disimpan pada suhu bilik Kept in room temperature Rajah 3 / Diagram 3 Apakah faktor yang dikaji? What is the factor investigated? A Cahaya / Light B Nutrien / Nutrient C Nilai pH / pH value D Suhu / Temperature TP 3 BT ms.17–18 1.2 Mikroorganisma Berfaedah Useful Microorganisms 9 Rajah 4 menunjukkan sejenis mikroorganisma yang digunakan dalam industri pemprosesan makanan. Diagram 4 shows a type of microorganism used in food processing industries. Rajah 4 / Diagram 4 Antara industri berikut, yang manakah menggunakan mikroorganisma ini? Which of the following industries uses this microorganism? A Pembuatan roti / Bread making B Pembuatan keju / Cheese making C Pembuatan cuka / Vinegar making D Pembuatan dadih / Yoghurt making TP 2 BT ms.28 10 Rajah 5 menunjukkan akar suatu tumbuhan kekacang. Diagram 5 shows the roots of leguminous plant. R Rajah 5 / Diagram 5 Apakah fungsi bakteria yang tinggal di dalam struktur R? What is the function of the bacteria that live in structure R? A Mensintesis protein daripada nitrat To synthesise protein from nitrate B Meningkatkan kandungan nitrat dalam tanah To increase the nitrate content in the soil C Meningkatkan sebatian ammonia dalam tanah To increase ammonium compound in the soil D Meningkatkan kandungan nitrogen dalam atmosfera To increase the nitrogen content in the atmosphere TP 3 BT ms.28 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 2 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 11 Antara mikroorganisma berikut, yang manakah digunakan untuk membuat serum bakteria bagi merawat air sisa dan enap cemar dalam sistem saliran? Which of the following microorganisms is used to make bacterial serum to treat waste water and sludge in drainage system? A Bifidobacteria sp. B Nitrosomonas sp. C Lactobacillus sp. D Nitrobacter sp. TP 3 BT ms.31 1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit Disebabkan Mikroorganisma Prevention and Treatment of Diseases Caused by Microorganisms 12 Berikut ialah senarai bahan yang digunakan dalam rawatan penyakit yang disebabkan oleh patogen. Below is the list of substances used in the treatment of diseases caused by pathogens. • Penisilin / Penicillin • Tetrasiklin / Tetracycline • Streptomisin / Streptomycin Bahan-bahan tersenarai di atas merupakan contoh... The substances listed above are examples of... A antiserum / antiserum B antiseptic / antiseptik C antibiotik / antibiotic D vaksin / vaccine TP 3 BT ms.33 13 Rajah 6 menunjukkan tindakan penisilin ke atas koloni bakteria. Diagram 6 shows the action of penicillin on a colony of bacteria. Koloni bakteria Bacterial colony Kawasan jernih Clear area Cakera penisilin Penicillin disc Koloni bakteria Bacterial colony Cakera penisilin Penicilin disc Kawasan jernih Clear area Rajah 6 / Diagram 6 Apakah yang ditunjukkan oleh kawasan jernih di atas? What is shown by the clear area above? A Bakteria menjadi aktif Bacteria become active B Bakteria menghasilkan toksin Bacteria produce toxins C Pertumbuhan bakteria pesat Rapid bacterial growth D Pertumbuhan bakteria terencat Bacterial growth is inhibited TP 3 BT ms.37–39 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 1.1 Dunia Mikroorganisma / World of Microorganisms 1 Rajah 1 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kesan cahaya ke atas pertumbuhan fungi. Diagram 1 shows an experiment to study the effect of light on the growth of fungi. BT ms.37–39 Roti lembap Moist bread Disimpan di bawah cahaya terang Kept under bright light Disimpan di bawah cahaya malap Kept under dim light Disimpan dalam gelap Kept in the dark A Disimpan di bawah cahaya terang Kept under bright light Disimpan di bawah cahaya malap Kept under dim light Roti lembap Moist bread B Disimpan dalam gelap Kept in the dark C Rajah 1 / Diagram 1 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 3 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 Selepas tiga hari, permukaan setiap keping roti diperhatikan. Jadual 1 menunjukkan keputusan eksperimen. After three days, the surface of each piece of bread is observed. Table 1 shows the result of the experiment. Roti Bread Keamatan cahaya Light intensity Bilangan tompok hitam Number of black spots A Cahaya terang / Bright light 0 B Cahaya malap / Dim light 3 C Gelap / Dark 10 Jadual 1 / Table 1 (a) Nyatakan pemboleh ubah dimalarkan dalam eksperimen ini. TP 2 State the constant variable in this experiment. [1 markah/mark] (b) Berdasarkan Jadual 1, nyatakan satu inferens yang dapat anda buat untuk roti A. KBAT Menganalisis Based on Table 1, state one inference that you can make on bread A. TP 4 [1 markah/mark] (c) Ramalkan bilangan tompok hitam pada roti A selepas lima hari. KBAT Menganalisis TP 4 Predict the number of black spots on bread A after five days. [1 markah/mark] (d) Nyatakan hipotesis untuk eksperimen ini. KBAT Menilai TP 5 State the hypothesis for this experiment. [1 markah/mark] (e) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi pertumbuhan fungi. TP 3 Based on this experiment, state the operational definition for the growth of fungi. [1 markah/mark] 1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit Disebabkan Mikroorganisma Prevention and Treatment of Diseases Caused by Microorganisms 2 Rajah 2 menunjukkan keputusan bagi satu eksperimen untuk mengkaji kesan antibiotik yang berkepekatan berbeza ke atas pertumbuhan bakteria. BT ms.37–39 Diagram 2 shows the result of an experiment to study the effect of different concentrations of antibiotic on the growth of bacteria. 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 4 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 Kawasan jernih Clear area Cakera antibiotik berkepekatan rendah Antibiotic disc of low concentration Cakera antibiotik berkepekatan tinggi Antibiotic disc of high concentration Antibiotic disc of high concentration Cakera antibiotik berkepekatan tinggi Clear area Kawasan jernih Bakteria/ Bacteria Clear area Kawasan jernih Cakera antibiotik berkepekatan rendah Antibiotic disc of low concentration Kawasan jernih Clear area Bakteria / Bacteria Rajah 2 / Diagram 2 (a) Tulis satu pemerhatian bagi eksperimen di atas. TP 2 Write down one observation for the above experiment. [1 markah/mark] (b) Tulis satu inferens bagi eksperimen di atas. KBAT Menganalisis TP 4 Write one inference for the above experiment. [1 markah/mark] (c) Apakah pemboleh ubah bergerak balas dalam eksperimen ini? TP 3 What is the responding variable in this experiment? [1 markah/mark] (d) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi antibiotik. TP 3 Based on this experiment, state the operational definition for antibiotic. [1 markah/mark] (e) Tandakan ( ✓ ) pada mikroorganisma yang boleh dimusnahkan oleh antibiotik. Mark ( ✓ ) on the microorganism that can be destroyed by antibiotics. [1 markah/mark] 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 5 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 Bahagian B / Section B 1.1 Dunia Mikroorganisma / World of Microorganisms 3 Rajah 3.1 menunjukkan beberapa jenis mikroorganisma. BT ms.5–15 Diagram 3.1 shows a few types of microorganisms. P Q R S Rajah 3.1 / Diagram 3.1 (a) (i) Kelaskan mikroorganisma P, Q, R dan S. TP 2 Classify microorganisms P, Q, R and S. Fungi / Fungi Protozoa / Protozoa [2 markah/marks] (ii) Nyatakan mikroorganisma yang digunakan dalam pembuatan roti. TP 3 State the microorganism used in bread making. [1 markah/mark] (b) Rajah 3.2 menunjukkan sejenis mikroorganisma yang hidup dalam persekitaran akuatik yang terang. Diagram 3.2 shows a type of microorganism living in a bright aquatic environment. Rajah 3.2 / Diagram 3.2 (i) Apakah pengelasan bagi mikroorganisma ini? TP 2 What is the classification for this microorganism? [1 markah/mark] (ii) Apakah cara nutrisi mikroorganisma tersebut? Terangkan. TP 3 What is the method of nutrition of this microorganism? Explain. [2 markah/marks] 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 6 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 1.2 Mikroorganisma Berfaedah / Useful Microorganisms 4 Rajah 4.1 menujukkan peranan mikroorganisma berfaedah dalam kehidupan. BT ms.28–31 Diagram 4.1 shows the role of useful microorganisms in life. INSULIN P Q R Hidupan simbiosis dalam nodul akar tumbuhan kekacang. Symbionts in the root nodules of leguminous plants. Membantu pencernaan makanan dalam herbivor. Aid in the digestion of food in herbivores. Digunakan dalam penghasilan insulin. Used in the making of insulin. Rajah 4.1 / Diagram 4.1 (a) (i) Namakan bakteria yang terlibat dalam P. TP 2 Name the bacteria that involve in P. [1 markah/mark] (ii) Nyatakan fungsi bakteria ini dalam bidang pertanian. TP 3 State the function of this bacteria in agricultural field. [1 markah/mark] (b) Namakan kelas mikroorganisma yang terlibat dalam R. TP 2 Name the class of microorganism that involves in R. [1 markah/mark] (c) Bagaimanakah mikroorganisma membantu pencernaan makanan di Q? TP 3 How does microorganism help the digestion of food in Q? [1 markah/mark] 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 7 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 (d) Rajah 4.2 menunjukkan sejenis mikroorganisma yang digunakan dalam industri pemprosesan makanan. Diagram 4.2 shows a type of microorganism used in food processing industries. Rajah 4.2 / Diagram 4.2 (i) Namakan proses yang menggunakan mikroorganisma ini. TP 2 Name the process that uses this microorganism. [1 markah/mark] (ii) Nyatakan gas yang terbebas semasa proses yang dinamakan di (d)(i). TP 3 State the gas released during the process named in (d)(i). [1 markah/mark] Bahagian C / Section C 1.1 Dunia Mikroorganisma / World of Microorganisms 5 Kaji situasi berikut: BT ms.20–27 Study the following situations: Nabila mengalami batuk yang berpanjangan hampir dua minggu. Walaupun dia telah makan ubat batuk yang dibeli di farmasi, tetapi batuknya masih tidak berkurangan. Akhirnya, dia berjumpa doktor dan doktor telah memberikan preskripsi antibiotik untuk merawat jangkitan bakteria yang menyebabkan batuk tersebut. Selepas mengambil antibiotik, batuknya sembuh. Nabila had a cough that lasted almost two weeks. Although she has taken cough medicine bought at the pharmacy, her cough is still not improving. Finally, she saw a doctor and the doctor gave her a prescription of antibiotics to treat the bacterial infection that caused the cough. After taking antibiotics, her cough cured. (a) Nyatakan satu pernyataan masalah daripada maklumat di atas. TP 2 State one problem statement from the above information. [1 markah/mark] (b) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat pernyataan di atas. KBAT Menilai TP 5 Suggest one hypothesis to investigate the above statement. [1 markah/mark] (c) Menggunakan dua cakera kertas turas, agar-agar nutrien steril, larutan kultur bakteria Bacillus subtilis, forsep steril, picagari, larutan penisilin dan air suling, huraikan satu eksperimen untuk menguji hipotesis di 5 (b) berdasarkan kriteria berikut: TP 3 Using two discs of filter paper, sterile nutrient agar, bacterial culture solution of Bacillus subtilis, sterile forceps, syringes, penicillin solution and distilled water, describe one experiment to test the hypothesis in 5 (b) based on the following criteria: 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 8 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 (i) Tujuan eksperimen Aim of experiment [1 markah/mark] (ii) Kenal pasti pemboleh ubah Identify the variables [2 markah/marks] (iii) Prosedur atau kaedah Procedure or method [4 markah/marks] (iv) Penjadualan data Tabulation of data [1 markah/mark] 1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit Disebabkan Mikroorganisma Prevention and Treatment of Diseases Caused by Microorganisms 6 (a) (i) Apakah yang dimaksudkan dengan teknik aseptik? TP 2 BT ms.33 What is meant by aseptic technique? [2 markah/marks] (ii) Nyatakan teknik-teknik aseptik yang digunakan dalam pencegahan dan rawatan penyakit disebabkan mikroorganisma. TP 3 BT ms.33 State the aseptic techniques used in the prevention and treatment of diseases caused by microorganisms. [2 markah/marks] (b) Semasa pandemik COVID-19, semua orang digalakkan mengamalkan penjagaan kebersihan setiap masa. Antara langkah yang disarankan oleh Kementerian Kesihatan ialah kerap mencuci tangan dengan sabun dan menggunakan pensanitasi tangan untuk membunuh mikroorganisma. During the COVID-19 pandemic, everyone is encouraged to practice hygiene at all times. Among the measures recommended by the Ministry of Health is to regularly wash hands with soap and use hand sanitiser to kill microorganisms. TP 4 BT ms.33–36 Kaedah mana yang lebih sesuai dan berkesan digunakan, sabun atau pensanitasi tangan? Wajarkan. Which method is more appropriate and effective to use, soap or hand sanitiser? Justify. [4 markah/marks] (c) Huraikan kelebihan kaedah pensterilan menggunakan autoklaf berbanding dengan kaedah pendidihan untuk membunuh mikroorganisma. TP 4 BT ms.33–36 Describe the advantages of the autoclave sterilisation method compared to the boiling method to kill microorganisms. [4 markah/marks] 01 PT SPM Sains Tg5_BAB 1_1-9_Final.indd 9 2/27/23 11:07 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

10 PB 2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori Balanced Diet and Calorific Value 1 Antara masalah kesihatan berikut, yang manakah disebabkan oleh kekurangan vitamin C? Which of the following health problems is caused by the lack of vitamin C? A Goiter / Goitre B Riket / Rickets C Skurvi / Scurvy D Marasmus / Marasmus TP 2 BT ms.48 2 Jadual 1 menunjukkan nilai kalori bagi tiga jenis makanan. Table 1 shows the calorific value of three types of food. Makanan Food Nilai kalori/ kJ g–1 Calorific value/ kJ g–1 Nasi / Rice 15.04 Ayam / Chicken 8.27 Kubis / Cabbage 0.34 Jadual 1 / Table 1 Ali mengambil makan tengah hari yang terdiri daripada 20 g nasi, 5 g ayam dan 50 g kubis. Hitung jumlah kalori yang diambilnya. Ali takes lunch which consists of 20 g of rice, 5 g of chicken and 50 g of cabbage. Calculate the total calorific value taken by Ali. A 23.65 kJ C 359.15 kJ B 320.60 kJ D 450.42 kJ TP 3 BT ms.50 3 Kekurangan kelas makanan yang manakah menyebabkan penyakit kwasyiorkor? Deficiency of which class of food causes kwashiorkor? A Lemak Fat B Vitamin Vitamin C Protein Protein D Karbohidrat Carbohidrat TP 2 BT ms.50 2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan Nutrient Requirements in Plants 4 Rajah 1 menunjukkan eksperimen untuk mengkaji nutrien yang diperlukan bagi pertumbuhan anak benih. Diagram 1 shows an experiment to study the nutrients required for the growth of seedling. Cahaya Light Ke pam udara To air pump Tabung didih Boiling tube Larutan kultur Knop Knop’s culture solution Anak benih Seedling Kapas Cotton wool Cahaya Light Ke pam udara To air pump Tabung didih Boiling tube Larutan kultur Knop Knop's culture solution Kapas Cotton wool Anak benih Seedling Rajah 1 / Diagram 1 Mengapakah larutan kultur perlu diudarakan setiap hari? Why does culture solution need to be aerated daily? A Untuk menghalang pertumbuhan alga To prevent the growth of algae B Untuk merencat pertumbuhan akar To inhibit the growth of roots C Untuk membekalkan oksigen kepada akar To supply oxygen to the roots D Untuk menggalakkan anak benih melakukan fotosintesis To promote the seedling to carry out photosynthesis TP 3 BT ms.60 5 Rajah 2 menunjukkan daun suatu tumbuhan. Diagram 2 shows the leaf of a plant. Rajah 2 / Diagram 2 Kertas 1 / Paper 1 Tema 1: Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Nutrisi dan Teknologi Makanan Nutrition and Food Technology BAB 2 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 10 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 11 Tisu mati terdapat di sekeliling daun tersebut. Daun itu juga mempunyai tompok-tompok coklat. Antara nutrien berikut, yang manakah kurang untuk pertumbuhan pokok tersebut? Dead tissues are found around the edges of the leaf. The leaf also has brown spots. Which of the following nutrients is lacking for the growth of the plant? A Kalium Potassium B Nitrogen Nitrogen C Fosforus Phosphorus D Magnesium Magnesium TP 3 BT ms.59 2.3 Kitar Nitrogen Nitrogen Cycle 6 Rajah 3 menunjukkan sebahagian daripada kitar nitrogen. Diagram 3 shows part of nitrogen cycle. Nitrogen di udara Nitrogen in the air Nitrat di dalam tanah Nitrate in the soil Tumbuhan kekacang Leguminous plants Q P Rajah 3 / Diagram 3 Apakah proses P dan Q? What are processes P and Q? P Q A Penguraian Decomposition Penitritan Nitrification B Penitritan Nitrification Penguraian Decomposition C Pendenitritan Denitrification Pengikatan nitrogen Nitrogen fixation D Penyerapan Absorption Pendenitritan Denitrification TP 3 BT ms.62 7 Antara yang berikut, yang manakah proses penambahan ion nitrat ke dalam tanah? Which of the following is a process that adds nitrate ions to the soil? A Pendenitritan Denitrification B Larut resap nitrat Nitrate leaching C Pengikatan nitrogen Nitrogen fixation D Penyerapan ion nitrat daripada tanah Absorption of nitrate ions from the soil TP 3 BT ms.65 2.5 Teknologi Pemprosesan Makanan Food Processing Technology 8 Antara bahan berikut, yang manakah digunakan untuk menghalang pertumbuhan bakteria di dalam makanan? Which of the following substances is used to avoid bacterial growth in food? A Penstabil Stabiliser B Pengemulsi Emulsifier C Bahan awet Preservative D Bahan perisa Flavouring TP 3 BT ms.80 9 Rajah 4 menunjukkan satu produk makanan. Diagram 4 shows a food product. Rajah 4 / Diagram 4 Kaedah pemprosesan makanan yang manakah paling sesuai bagi penyediaan makanan itu? Which is the most suitable method of food processing to prepare this food? A Penapaian Fermentation B Penyejukbekuan Freezing C Pendehidratan Dehydration D Pempasteuran Pasteurisation TP 3 BT ms.77 10 Antara bahan kimia berikut, yang manakah digunakan dalam makanan yang diproses untuk menjadikan makanan itu lebih menarik? Which of the following chemical substances is used in processed food to make the food more attractive? A Pemanis C Penstabil Sweetener Stabiliser B Pewarna D Antioksidan Colouring Antioxidant TP 3 BT ms.80 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 11 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 13 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori / Balanced Diet and Colorific Value 1 Rajah 1 menunjukkan satu eksperimen untuk menentukan nilai kalori beberapa sampel makanan. BT ms.51–52 Diagram 1 shows an experiment to determine the calorific value of several food samples. Tabung didih/ Boiling tube Air suling/ Distilled water Sampel makanan/ Food Sample Jarum/ Needle Plastisin/ Plasticine Penghadang/ Shield Kaki retort/ Retort stand Termometer/ Thermometer Kapas/ Cotton wool Termometer / Thermometer Kapas / Cotton wool Tabung didih / Boiling tube Air suling / Distilled water Sampel makanan / Food sample Jarum / Needle Plastisin / Plasticine Penghadang / Shield Kaki retort / Retort stand Rajah 1 / Diagram 1 Dua sampel makanan digunakan dalam eksperimen ini. Jadual 1 menunjukkan keputusan eksperimen. Two food samples are used in this experiment. Table 1 shows the results of the experiment. Sampel makanan Food sample X Y Nilai kalori (kJ g–1) Calorific value (kJ g–1) 8.27 10.6 Jadual 1 / Table 1 (a) Berdasarkan Jadual 1, kenal pasti sampel makanan X dan Y. TP 2 Based on Table 1, identify food samples X and Y. X: Y: [2 markah/marks] (b) Nyatakan pemboleh ubah dalam eksperimen ini. TP 3 State the variables in this experiment. (i) Pemboleh ubah bergerak balas: Responding variable [1 markah/mark] (ii) Pemboleh ubah dimalarkan: Constant variable [1 markah/mark] (c) Nyatakan definisi secara operasi bagi nilai kalori. TP 3 State the operational definition for calorific value. [1 markah/mark] Bahagian A / Section A 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 12 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 13 2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan / Nutrient Requirements in Plants 2 Rajah 2 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji keperluan nutrien bagi pertumbuhan pokok yang sihat. Diagram 2 shows an experiment to study the nutrients needed for healthy plant growth. BT ms.60–61 Jadual 2 menunjukkan keputusan eksperimen. Table 2 shows the results of the experiment. Tabung uji Test tube Jenis larutan kultur Type of culture solution Pemerhatian Observation M Larutan kultur lengkap Complete culture solution N Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen Pertumbuhan terbantut, kecil dan daun kuning Stunted growth, small and yellowish leaves Jadual 2 / Table 2 (a) Nyatakan satu hipotesis bagi eksperimen ini. KBAT Menilai TP 5 State one hypothesis for this experiment. [1 markah/mark] (b) Nyatakan pemboleh ubah dimanipulasi dalam eksperimen ini. TP 3 State the manipulated variable in this experiment. [1 markah/mark] (c) Ramalkan pemerhatian bagi tabung uji M. KBAT Menganalisis TP 4 Predict the observation for test tube M. [1 markah/mark] (d) Nyatakan inferens yang dapat dibuat berdasarkan keputusan yang ditunjukkan dalam Jadual 1. TP 4 State the inference that can be made based on the result shown in Table 1. KBAT Menganalisis [1 markah/mark] (e) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi larutan kultur lengkap. TP 3 Based on this experiment, state the operational definition for complete culture solution. [1 markah/mark] M Tiub pengudaraan Aeration tube Benih jagung Maize seedling Larutan kultur lengkap Complete culture solution Larutan kultur tanpa nitrogen Complete culture without nitrogen N Benih jagung Maize seedling Tiub pengudaraan Aeration tube Larutan kultur lengkap Complete culture solution Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen M N Rajah 2 / Diagram 2 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 13 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 15 Bahagian B / Section B 2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori / Balanced Diet and Calorific Value 3 Rajah 3 menunjukkan dua individu yang menghidap penyakit yang disebabkan corak pemakanan yang tidak sihat. BT ms.54 Diagram 3 shows two individuals who are suffering from diseases caused by unhealthy eating patterns. (a) Berdasarkan rajah, namakan penyakit yang mereka hidapi. TP 2 Based on the diagram, name the disease they are suffering from. (i) Shasha: [1 markah/mark] (ii) Ali: [1 markah/mark] (b) Nyatakan sebab bagi setiap penyakit. / State the cause of each disease. TP 3 (i) Shasha: [1 markah/mark] (ii) Ali: [1 markah/mark] (c) Nyatakan masalah kesihatan yang paling mungkin dihidapi oleh Ali. TP 3 State the health problem that is most likely faced by Ali. [1 markah/mark] (d) Apakah yang harus dilakukan oleh Ali untuk mengatasi masalah kesihatannya? TP 3 What should be done by Ali to overcome his health problem? [1 markah/mark] 4 Jadual 3 menunjukkan nilai kalori untuk beberapa jenis makanan. BT ms.50–51 Table 3 shows the calorific values for a few types of foods. Jenis makanan Type of food Nilai kalori (kJ g–1) Calorific value (kJ g–1) Jenis makanan Type of food Nilai kalori (kJ g–1) Calorific value (kJ g–1 ) Roti putih White bread 10.6 Ayam Chicken 8.27 Telur Egg 6.12 Jus oren Orange juice 2.00 Daging lembu Beef 13.11 Mentega Butter 31.20 Jadual 3 / Table 3 Shasha Ali Rajah 3 / Diagram 3 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 14 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 15 (a) Salmah mengambil 50 g roti, 100 g jus oren dan 50 g ayam untuk sarapan. Hitung jumlah nilai kalori yang diambilnya. KBAT Menganalisis TP 4 Salmah took 50 g of bread, 100 g of orange juice and 50 g of chicken for breakfast. Calculate the total calorific value taken by her. [2 markah/marks] (b) (i) Ibu Salmah menyediakan tiga jenis sandwic untuk sarapan, iaitu sandwic telur, sandwic ayam dan sandwic daging. Antara ketiga-tiga sandwic ini, yang manakah paling sesuai diambil oleh ibu Salmah jika dia ingin mengurangkan pengambilan kalori hariannya? TP 4 Salmah’s mother prepares three types of sandwiches for breakfast, namely egg sandwiches, chicken sandwiches and beef sandwiches. Which of the three sandwiches is most suitable for Salmah's mother, if she wants to reduce her daily calorie intake? [1 markah/mark] (ii) Jelaskan jawapan anda dalam 4(b)(i). TP 4 Explain your answer in 4(b)(i). [1 markah/mark] (c) Kebanyakan individu yang tidak mengamalkan pemakanan yang sihat akan mengalami masalah kesihatan yang serius. Namakan satu penyakit yang mungkin dihidapi oleh individu itu. TP 3 Most individuals who do not practice a healthy diet will experience serious health problems. Name one disease that the individual may get. [1 markah/mark] (d) Nyatakan satu kesan daripada masalah kesihatan diabetes melitus. TP 3 State one effect of the health problem of diabetes mellitus. [1 markah/mark] 2.3 Kitar Nitrogen / Nitrogen Cycle 5 Rajah 4 menunjukkan sebahagian kitar nitrogen. BT ms.62–63 Diagram 4 shows part of a nitrogen cycle. (a) Apakah yang diwakili oleh X dan Y? What is represented by X and Y? TP 2 X: Y: [2 markah/marks] Nitrogen di atmosfera Nitrogen in the atmosphere Protein haiwan Animal protein X Nitrit Nitrite Y Nitrat Nitrate P Rajah 4 / Diagram 4 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 15 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 (b) Pialah phenomena alam yang menukarkan nitrogen di udara kepada ion nitrat. Beri dua contoh P. TP 3 P is a natural phenomenon that changes nitrogen in the atmosphere to nitrate ions. Give two examples of P. [2 markah/marks] (c) Nyatakan satu proses yang menyingkirkan ion nitrat daripada tanah. TP 2 State one process that extracts nitrate ions from the soil. [1 markah/mark] (d) Nyatakan satu kepentingan kitar nitrogen. TP 3 State one importance of nitrogen cycle. [1 markah/mark] Bahagian C / Section C 2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan / Nutrient Requirements in Plants 6 Kaji pernyataan berikut. BT ms.57–58 Study the following statement. Tumbuhan memerlukan nutrien untuk bercambah, bertumbuh, melawan penyakit dan perosak dan membiak. Makronutrien diperlukan dalam kuantiti yang besar, manakala mikronutrien diperlukan dalam kuantiti yang lebih kecil agar tanaman tumbuh dengan sihat. Plants need nutrients to germinate, grow, fight off diseases and pests and to reproduce. Macronutrients are needed in large quantities, whereas micronutrients are needed in smaller quantities for plants to stay healthy. (a) Nyatakan satu pernyataan masalah daripada maklumat di atas. TP 2 State one problem statement from the above statement. (b) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat pernyataan di atas. KBAT Menilai TP 5 Suggest one hypothesis to investigate the above statement. [1 markah/mark] (c) Dengan menggunakan dua anak benih jagung, larutan kultur Knop, larutan kultur tanpa nitrogen dan radas lain, huraikan satu eksperimen untuk menguji hipotesis anda di 6(a) berdasarkan kriteria berikut: TP 3 Using two maize seedlings, Knop’s culture solution, culture solution without nitrogen and other apparatus, describe one experiment to test your hypothesis in 6(a) based on the following criteria: (i) Tujuan eksperimen Aim of the experiment [1 markah/mark] (ii) Mengenal pasti pemboleh ubah Identification of variables [2 markah/marks] (iii) Prosedur atau kaedah Procedure or method [4 markah/marks] (iv) Penjadualan data Tabulation of data [1 markah/mark] 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 16 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 2.4 Teknologi Pengeluaran Makanan / Food Production Technology 7 (a) (i) Nyatakan dua kaedah yang dapat meningkatkan kuantiti dan kualiti pengeluaran makanan. Name two methods that can increase the quantity and quality of food production. TP 2 BT ms.66 [2 markah/marks] (ii) Beri satu kebaikan bagi setiap kaedah yang dinyatakan dalam 7(a)(i). TP 3 BT ms.67–74 Give one advantage for each method mentioned in 7(a)(i). [2 markah/marks] (b) Proses penghapusan perosak tanaman memainkan peranan penting dalam usaha menjaga kualiti dan kuantiti pengeluaran hasil makanan. Rajah 5 menunjukkan dua cara yang digunakan untuk mengawal perosak tanaman dalam industri kelapa sawit di Malaysia. BT ms.73–74 The process of eliminating crop pests plays an important role in maintaining the quality and quantity of food production. Diagram 5 shows two methods used to control crop pests in palm oil industry in Malaysia. P Q Rajah 5/ Diagram 5 Anda merupakan seorang pengurus ladang kelapa sawit. Berdasarkan Rajah 5, pilih kaedah yang lebih sesuai untuk mengawal perosak tanaman dan seterusnya meningkatkan kuantiti dan kualiti pengeluaran kelapa sawit di ladang anda. Wajarkan pilihan anda. TP 5 You are an oil palm plantation manager. Based on Diagram 5, choose the more appropriate method to control crop pests and subsequently increases the quantity and quality of oil palm production in your farm. Justify your choice. [4 markah/marks] (c) Jadual 4 menunjukkan dua teknologi pemprosesan makanan. BT ms.77 Table 4 shows two food processing technologies. Teknologi Technology Pempasteuran Pasteurisation Pendinginan Cooling Pada pendapat anda, kaedah yang mana lebih baik untuk mengekalkan kesegaran susu bagi tempoh yang lebih panjang? Wajarkan. TP 5 In your opinion, which method is better to maintain the freshness of milk for a longer period of time? Justify. [4 markah/marks] 02 PT SPM Sains Tg5_BAB 2_10-17_Final.indd 17 2/27/23 11:20 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

18 PB 3.1 Kitaran Hayat Produk Product Life Cycle 1 Apakah itu jejak karbon? What is carbon footprint? A Jumlah karbon yang tersimpan di dalam kerak Bumi The amount of carbon stored in the Earth’s crust B Jumlah bersih pembebasan dan penyerapan gas karbon dioksida Net amount of emission and absorption of carbon dioxide gas C Jumlah pelepasan gas karbon dioksida daripada semua aktiviti manusia Total release of carbon dioxide gas from all human activities D Kesan positif terhadap alam sekitar bagi sesuatu produk sepanjang kitaran hayatnya Positive impact on the environment of a product throughout its life cycle TP 2 BT ms.92 2 Rajah 1 menunjukkan proses kitaran hayat produk. Diagram 1 shows the product life cycle process. Bahan Materials Pembuatan Manufacture Pengedaran Distribution X Pelupusan Disposal Rajah 1 / Diagram 1 Apakah yang diwakili oleh proses X? What does process X represent? A Penjualan / Sale B Penggunaan /Use C Pemasaran / Marketing D Pembungkusan / Packaging TP 3 BT ms.96 3 Mengapakah menjana tapak tangan karbon amat penting dalam mengekalkan kelestarian alam sekitar? Why is generating carbon handprint very important in maintaining environmental sustainability? A Meningkatkan jumlah pelepasan gas oksigen dalam atmosfera Increases the amount of oxygen gas released in the atmosphere B Mengurangkan kesan negatif daripada jejak karbon Reduces the negative impact of carbon footprint C Mengurangkan penggunaan tenaga elektrik Reduces electricity consumption D Meningkatkan penggunaan teknologi moden Increases the use of modern technology TP 3 BT ms.94–95 4 Apakah tujuan melakukan upcycle? What is the purpose of doing upcycle? A Menghasilkan produk yang berkualiti tinggi dan bernilai daripada produk asal Produces higher quality and valuable products from the original products B Menjadikan bahan buangan boleh digunakan semula Makes waste reusable C Mengurangkan penggunaan bahan baharu Reduces the use of new materials D Menggunakan semula bahan berulang kali Reuse materials repeatedly TP 3 BT ms.97 5 Rajah 2 merupakan sebuah poster kempen kesedaran alam sekitar. Diagram 2 shows an environmental awareness campaign poster. Carbon handprint Tapak tangan karbon Rajah 2 / Diagram 2 Antara yang berikut, yang manakah cara terbaik untuk menyokong kempen tersebut? Which of the following is the best way to support the campaign? Kertas 1 / Paper 1 Tema 1: Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Kelestarian Alam Sekitar Sustainability of the Environment BAB 3 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 18 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 19 A Menggunakan sumber tenaga yang boleh baharu Using renewable sources of energy B Menggantikan penggunaan diesel kepada petrol Replacing the use of diesel with petrol C Membuang sisa plastik di kawasan pelupusan sampah Disposing of plastic waste at landfills D Menghasilkan baja kimia menggantikan baja kompos Producing chemical fertiliser to replace compost fertiliser TP 3 BT ms.92 6 Graf dalam Rajah 3 menunjukkan pertambahan penghasilan plastik sejak tahun 1917 sehingga 2017 dan ia terus meningkat saban tahun. The graph in Diagram 3 shows the increase in plastic production from 1917 to 2017 and it keeps increasing every year. 400 300 200 100 0 Penghasilan plastik, juta tan per tahun 1917 1927 1937 1947 1957 1967 1977 1987 1997 2007 2017 Plastic production, millions of tonnes per year Tahun Year Rajah 3 / Diagram 3 Pada pendapat anda, apakah langkah terbaik untuk mengurangkan penghasilan plastik? In your opinion, what is the best way to reduce plastic production? A Membakar plastik di dalam kebuk pembakaran insinerator Burn the plastic in the incinerator combustion chamber B Menggunakan beg plastik terbiodegradasi secara meluas Using biodegradable plastic bags widely C Mengasingkan sisa plastik di dalam tong sampah khas Separate plastic waste in a special trash bin D Menggunakan penyedut minuman yang diperbuat daripada kertas atau keluli Using drinking straws made of paper or steel TP 4 BT ms.97 3.2 Pencemaran Alam Sekitar Environmental Pollution 7 Rajah 4 menunjukkan pembentukan eutrofikasi. Diagram 4 shows the formation of eutrofication. Aktiviti pertanian Farming activities X Ledakan alga Alga bloom Rajah 4 / Diagram 4 Antara yang berikut, yang manakah merujuk kepada X? Which of the following refers to X? A Peningkatan nilai BOD Increase in BOD value B Hidupan akuatik mati Death of aquatic life C Pengaliran baja tak organik ke dalam sungai Runoff of inorganic fertiliser into rivers D Kuantiti jirim organik mereput yang banyak Large quantities of decaying organic matter TP 3 BT ms.101 8 Rajah 5 menunjukkan satu aktiviti. Diagram 5 shows an activity Rajah 5 / Diagram 5 Antara yang berikut, yang manakah merupakan kesan aktiviti itu? Which of the following is the effect of this activity? A Kepupusan hidupan akuatik Extinction of aquatic life B Penipisan lapisan ozon Depletion of ozone layer C Landslide Tanah runtuh D Eutrofikasi Eutrofication TP 3 BT ms.100 9 Apakah yang ditunjukkan oleh bacaan BOD yang tinggi? What is indicated by a high BOD reading? 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 19 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 A Kualiti air yang baik Good quality of water B Kualiti udara yang baik Good quality of air C Air yang tercemar Polluted water D Pencemaran terma Thermal pollution TP 3 BT ms.102 10 Perubahan iklim dunia memberikan kesan yang besar kepada dunia. Antara yang berikut, yang manakah kesan buruk akibat perubahan suhu Bumi? Global climate change gives a huge impact to the world. Which of the following is the adverse effect of global warming? A Menjadi punca katarak mata dan kemandulan kepada orang dewasa Causes eye cataracts and infertility in adults B Pergerakan angin monsun berubah mengakibatkan ribut taufan dan ombak besar The movement of monsoon winds changed, resulting in hurricanes and big waves C Mutasi kromosom akan menyebabkan kecacatan kepada generasi seterusnya Chromosomal mutation will cause defects to the next generation D Tumbuhan akuatik dan plankton musnah akibat penurunan nilai pH air Aquatic plants and planktons are destroyed due to decreasing pH value of water TP 3 BT ms.100 3.3 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Alam Sekitar Preservation and Conservation of the Environment 11 Untuk menilai kemajuan ke arah matlamat yang dipersetujui di peringkat antarabangsa tentang pembangunan lestari. To evaluate progress towards agreed goals on sustainable development. Pernyataan di atas merupakan salah satu objektif persetujuan antarabangsa dalam mengekalkan pembangunan lestari. Apakah konvesyen tersebut? The above statement is one of the objectives of international agreement on maintaining sustainable development. What is the convention? A Program Alam Sekitar Pertubuhan BangsaBangsa Bersatu United Nations Environment Programme B Protokol Montreal Montreal Protocol C Protokol Kyoto Kyoto Protocol D Perisytiharan Rio bagi Alam Sekitar dan Pembangunan Rio Declaration on Environment and Development TP 3 BT ms.108 12 Menyelaraskan kegiatan organisasi alam sekitar dan membantu negara-negara membangun dalam melaksanakan dasar dan amalan yang terbaik pengurusan alam sekitar. Coordinates the activities of environmental organisations and assists the developing countries in implementing policies and best practices on environmental management. Pernyataan di atas merupakan objektif penubuhan organisasi X di peringkat antarabangsa. Apakah organisasi X? The above statement is the objective of establishing organisation X at international level. What is organisation X? A Program Alam Sekitar Pertubuhan BangsaBangsa Bersatu United Nations Environment Programme B Perisytiharan Rio bagi Alam Sekitar dan Pembangunan Rio Declaration on Environment and Development C Tabung Alam Sedunia (WWF) World Wide Fund for Nature (WWF) D Protokol Kyoto Kyoto Protocol TP 3 BT ms.108 13 Antara yang berikut, yang manakah merupakan teknologi yang digunakan untuk menyingkirkan kandungan karbon dioksida di atmosfera? Which of the following is the technology used to remove carbon dioxide from the atmosphere? A Teknologi hijau Green technology B Teknologi BOD BOD technology C Teknologi jejak karbon Carbon footprint technology D Teknologi emisi negatif Negative emission technology TP 3 BT ms.106 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 20 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian B / Section B 3.1 Kitaran Hayat Produk / Product Life Cycle 1 Carta pai dalam Rajah 1 menunjukkan elemen utama yang membentuk jumlah jejak karbon kebanyakan individu di sebuah negara membangun. BT ms.92–95 The pie chart in Diagram 1 shows the main elements, which make up the total of a typical person’s carbon footprint in a developing country. Perkhidmatan awam Public services 12% Gas, minyak dan arang batu Gas, oil and coal 15% Elektrik rumah Home electricity 12% Pengangkutan persendirian Private transport 10% Pengangkutan awam Public transport 3% Penerbangan percutian Holiday flights 6% Makanan dan minuman Food and drink 5% Pakaian dan barang peribadi Clothes and personal items 4% Pembuatan kereta Car manufacture 7% Bangunan dan perabot Buildings and furnishings 9% Rekreasi dan riadah Recreational and leisure 14% Perkhidmatan kewangan Financial services 3% Elektrik rumah Home electricity 12% Gas, minyak dan arang batu Gas, oil and coal 15% Perkhidmatan awam Public services Perkhidmatan kewangan 12% Financial services 3% Rekreasi dan riadah Recreational and leisure 14% Bangunan dan perabot Buildings and furnishings 9% Pembuatan kereta Car manufacture 7% Pakaian dan barang peribadi Clothes and personal items 4% Makanan dan minuman Food and drink 5% Penerbangan percutian Holiday flights 6% Pengangkutan awam Public transport 3% Pengangkutan persendirian Private transport 10% Rajah 1 / Diagram 1 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan jejak karbon? TP 2 What is meant by carbon footprint? [1 markah/mark] (b) Berdasarkan carta pai di atas, terdapat dua jenis jejak karbon, iaitu jejak karbon primer dan jejak karbon sekunder. Beri definisi bagi setiap jenis jejak karbon. Based on the pie chart above, there are two types of carbon footprints, which are primary carbon footprint and secondary carbon footprint. Give definition of each type of carbon footprint. (i) Jejak karbon primer / Primary carbon footprint TP 3 [1 markah/mark] (ii) Jejak karbon sekunder / Secondary carbon footprint TP 3 [1 markah/mark] (c) Beri contoh-contoh setiap jenis jejak karbon berdasarkan carta pai di atas. Give examples of each carbon footprint based on the pie chart above. (i) Jejak karbon primer / Primary carbon footprint TP 3 [1 markah/mark] 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 21 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 (ii) Jejak karbon sekunder / Secondary carbon footprint TP 3 [1 markah/mark] (d) Mengapakah sektor gas, minyak dan arang batu menyumbang kepada pelepasan gas rumah hijau paling tinggi? TP 4 Why does gas, oil and coal sectors contribute to the highest greenhouse gas emissions? [1 markah/mark] 2 Baca dan fahami petikan di bawah. BT ms.96 Read and understand the passage below. Laporan tahun 2009, Kebolehan Mengurangkan Pelepasan Gas Rumah Hijau melalui Praktis Pengurusan Bahan dan Tanah, menunjukkan bahawa kira-kira 42% pelepasan gas rumah hijau Amerika Syarikat dikaitkan dengan tenaga yang digunakan untuk menghasilkan, memproses, mengangkut, dan membuang sisa makanan dan barang-barang yang digunakan. Ini merupakan kitaran hayat produk termasuk pengekstrakan atau penuaian bahan dan makanan, penghasilan dan pengangkutan barang, penyediaan perkhidmatan, penggunaan semula bahan, kitar semula, pengkomposan, dan pelupusan. The 2009 report, Opportunities to Reduce Greenhouse Gas Emissions through Materials and Land Management Practices, shows that approximately 42% of United States greenhouse gas emissions are associated with the energy used to produce, process, transport, and dispose of the food waste and the goods used. This product life cycle includes the extraction or harvest of materials and food, production and transport of goods, provision of services, reuse of materials, recycling, composting, and disposal. (a) Berdasarkan petikan di atas, apakah yang dimaksudkan dengan kitaran hayat produk? TP 2 Based on the above passage, what is meant by product life cycle? [1 markah/mark] (b) Lengkapkan kitaran hayat produk di bawah. TP 3 Complete the product life cycle below. Bahan Materials Pelupusan Disposal (i) (ii) (iii) Rajah 2 / Diagram 2 [3 markah/marks] 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 22 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 (c) (i) Apakah kesan buruk pelupusan produk yang tidak cekap? TP 3 What are the adverse effects of inefficient product disposal? [1 markah/mark] (ii) Beri satu cadangan untuk mengurangkan sisa di tapak pelupusan sampah. TP 3 Give one suggestion to reduce waste at landfill sites. [1 markah/mark] 3 Rajah 3 menunjukkan lima fasa kitar hayat bagi botol plastik. BT ms.96–97 Diagram 3 shows the five phases of the life cycle of a plastic bottle. 1 2 3 4 5 Botol plastik diperbuat daripada petroleum mentah yang diproses menjadi bentuk pellet. Plastic bottles are made of processed crude petroleum in the form of pellets. 1 Pelet plastik dicairkan dan dibentukkan menjadi botol plastik. Plastic pellets are melted and formed into plastic bottles. 2 Botol plastik yang telah diisi dengan air minuman dipindahkan ke kedai atau pusat membeli belah untuk dijual dan digunakan. Plastic bottles that have been filled with drinking water are transferred to shops or shopping malls for sale and use. 3 Botol plastik dibeli, digunakan dan dibuang oleh pengguna. Plastic bottles are bought, used and discarded by consumers. 4 Rajah 3 / Diagram 3 (a) Namakan fasa kelima dalam kitar hayat botol plastik. TP 2 Name the fifth phase in the life cycle of a plastic bottle. [1 markah/mark] (b) Fasa kelima sekiranya tidak diuruskan dengan baik akan memberikan kesan yang buruk kepada ekosistem alam sekitar. Huraikan satu kesan buruk tersebut. TP 3 The fifth phase if not managed properly will give bad impacts on the ecosystem of the environment. Describe one of the bad impacts. [2 markah/marks] 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 23 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 (c) Beri satu cadangan untuk mengatasi masalah pada fasa kelima kitar hayat botol plastik. TP 3 Give one suggestion to solve the problem in the fifth phase of the plastic bottle life cycle. [1 markah/mark] (d) Anda merupakan ketua Kelab Pencinta Alam di sekolah. Anda mendapati terdapat banyak botol plastik yang dibuang oleh murid-murid di sekolah anda. Untuk mengatasi masalah ini, guru penasihat telah membekalkan anda dengan gunting, gam dan barang hiasan untuk anda dan ahli Kelab Pencinta Alam membuat satu produk “upcycle”. KBAT Mencipta TP 6 You are the head of the Nature Lovers Club at the school. You noticed that there are a lot of plastic bottles thrown by students at your school. To overcome this problem, the advisory teacher has provided you with scissors, glue and decorative items for you and the members of the Nature Lovers Club to make an upcycle product. Lukis gambar produk “upcycle” anda dan jelaskan kegunaan produk tersebut. Draw a picture of your upcycle product and explain of the use of the product. Lukisan akhir produk “upcycle” Final drawing of the upcycle product Penerangan penggunaan produk Product usage description [3 markah/marks] 3.2 Pencemaran Alam Sekitar / Environmental Pollution 4 Rajah 4 menunjukan satu fenomena alam yang berlaku di Bumi yang memberikan kesan buruk kepada hidupan di Bumi. Fenomena ini berlaku berpunca daripada aktiviti manusia. BT ms.99–100 Diagram 4 shows a nature phenomenon that occurs on Earth that adversely affects life on Earth. This phenomenon occurs due to human activities. Lapisan gas X Layer of gas X Haba terperangkap di dalam atmosfera Bumi Heat is trapped in the Earth’s atmosphere Lapisan gas X Layer of gas X Haba terperangkap di dalam atmosfera Bumi Heat is trapped in the Earth's atmosphere Rajah 4 / Diagram 4 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 24 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 (a) Apakah fenomena alam tersebut? TP 2 What is the natural phenomenon? [1 markah/mark] (b) Namakan gas X yang menjadi punca kepada pemerangkapan haba di dalam atmosfera. TP 3 Name gas X that causes heat trapping in the atmosphere. [1 markah/mark] (c) Beri dua punca pelepasan gas X secara berlebihan ke atmosfera oleh manusia. TP 3 Give two causes of excessive release of gas X into the atmosphere by humans. [2 markah/marks] (d) Beri dua kesan fenomena alam ini terhadap kelestarian alam. TP 3 Give two effects of this natural phenomenon on environmental sustainability. [2 markah/marks] Bahagian C / Section C 3.1 Kitaran Hayat Produk / Product Life Cycle 5 (a) (i) Beri maksud jejak karbon dan tapak tangan karbon. TP 3 BT ms.94 Give the meaning of carbon footprint and carbon handprint. [2 markah/marks] (ii) Nyatakan tujuan tapak tangan karbon. TP 3 BT ms.94 State the purpose of carbon handprint. [2 markah/marks] (b) Nyatakan langkah-langkah dalam tapak tangan karbon. TP 3 BT ms.94–95 State the measures in carbon handprint. [4 markah/marks] (c) Menurut laporan Panel Perubahan Iklim antara Kerajaan (IPCC), Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, perubahan iklim ialah fenomena yang tidak berbalik dan ia berlaku akibat aktiviti manusia yang membebaskan gas rumah hijau ke atmosfera yang menyebabkan suhu udara meningkat. According to the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPPC), climate change is an irreversible phenomenon due to human activities that release greenhouse gases into the atmosphere, causing air temperature to rise. Beri contoh-contoh gas rumah hijau yang dilepaskan ke atmosfera berserta sumbernya. TP 3 BT ms.100 Give examples of greenhouse gases that are released into the atmosphere and their sources. [4 markah/marks] 03 PT SPM Sains Tg5_BAB 3_18-25_Final.indd 25 2/27/23 11:24 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 4.1 Pengenalan Kadar Tindak Balas Introduction to Rate of Reaction 1 Antara yang berikut, yang manakah paling tepat menjelaskan maksud kadar tindak balas? Which of the following best explains the meaning of rate of reaction? A Kelajuan di mana semua bahan tindak balas digunakan dalam masa yang diberikan The speed at which all reactants are used up at a given time B Perubahan dalam kuantiti bahan atau hasil tindak balas per unit masa Changes in the quantity of reactant or product per unit of time C Perubahan kepekatan bahan tindak balas per unit masa Changes in the concentration of the reactant per unit time D Perubahan yang dapat diperhatikan dan diukur dengan mudah Changes that can be easily observed and measured TP 2 BT ms.116 2 Proses yang manakah mempunyai kadar tindak balas yang paling tinggi? Which process has the highest rate of reaction? A Fotosintesis C Pembakaran Photosynthesis Combustion B Respiration D Rusting Respiration Pembakaran TP 3 BT ms.117 3 Antara yang berikut, yang manakah ialah tindak balas perlahan? Which of the following is a slow reaction? A Pengaratan besi Rusting of iron B Pembakaran kertas Burning of paper C Pembakaran magnesium dalam udara Burning of magnesium in the air D Tindak balas antara natrium dan air Reaction between sodium and water TP 3 BT ms.117 4 Perubahan yang manakah tidak boleh diperhatikan dan diukur semasa tindak balas? Which changes cannot be observed and measured during reaction? A Pertambahan jisim hasil tindak balas Increase in the mass of the product B Pengurangan jisim bahan tindak balas Decrease in the mass of the reactant C Pertambahan isi padu gas yang terbebas Increase in the volume of gas released D Pengurangan isi padu gas yang terbebas Decrease in the volume of gas released TP 3 BT ms.117 5 Apabila magnesium bertindak balas dengan asid hidroklorik, gas hidrogen dibebaskan. 45 cm3 gas hidrogen dibebaskan dalam masa seminit. Berapakah kadar tindak balas purata? When magnesium reacts with hydrochloric acid, hydrogen gas is released. 45 cm3 of hydrogen gas is released within a minute. What is the average rate of reaction? A 0.45 cm3 s–1 C 0.75 cm3 s–1 B 0.50 cm3 s–1 D 0.80 cm3 s–1 TP 3 BT ms.118 6 Rajah 1 menunjukkan graf kuantiti hasil tindak balas melawan masa. Diagram 1 shows the graph of quantity of product against time. Masa / Time (s) Kuantiti bahan tindak balas (g) Quantity of product (g) A B D C Rajah 1 / Diagram 1 Antara A, B, C dan D, yang manakah menunjukkan tindak balas perlahan? Among A, B, C and D, which shows slow reaction? TP 3 BT ms.118–122 Kertas 1 / Paper 1 Tema 2: Penerokaan Unsur dalam Alam Kadar Tindak Balas Rate of Reaction BAB 4 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 26 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 4.2 Faktor yang Mempengaruhi Kadar Tindak Balas Factors Affecting Rate of Reaction 7 Mengapakah pertambahan kepekatan larutan natrium tiosulfat akan meningkatkan kadar pembentukan mendakan kuning? Why does an increase in the concentration of sodium thiosulfate solution increases the rate of formation of yellow precipitate? A Pertambahan tenaga kinetik Increase in kinetic energy B Perubahan kadar sesuatu tindak balas kimia Change in the rate of chemical reaction C Pertambahan bilangan zarah bahan tindak balas Increase in the number of particles of reactants D Jumlah luas permukaan (JLP) yang terdedah yang lebih besar kepada tindak balas Larger total exposed surface area (TSA) to reaction TP 3 BT ms.125 8 Antara set eksperimen berikut, yang manakah menghasilkan kadar tindak balas yang paling tinggi apabila bertindak balas dengan asid sulfurik berlebihan? Which of the following sets of experiments produces the highest rate of reaction when reacted with excess sulphuric acid? A 5 g ketulan kalsium karbonat pada suhu 30 °C 5 g of calcium carbonate granules at 30 °C B 5 g ketulan kalsium karbonat pada suhu 50 °C 5 g of calcium carbonate granules at 50 °C C 5 g serbuk kalsium karbonat pada suhu 30 °C 5 g of calcium carbonate powder at 30 °C D 5 g serbuk kalsium karbonat pada suhu 50 °C 5 g of calcium carbonate powder at 50 °C TP 3 BT ms.129 9 Antara yang berikut, yang manakah ciri suatu mangkin? Which of the following is a characteristic of catalysts? A Tidak berubah secara kimia pada akhir tindak balas Does not change chemically at the end of the reaction B Kuantiti mangkin berkurangan pada akhir tindak balas The quantity of catalyst decreases at the end of the reaction C Mengubah kuantiti hasil tindak balas dalam tindak balas Change the quantity of the product in the reaction D Kuantiti yang sama bagi mangkin dan bahan tindak balas diperlukan The same quantity of catalyst and reactant is required TP 3 BT ms.131 10 Mengapakah mangkin digunakan secara meluas dalam proses pembuatan? Why are catalysts widely used in the manufacturing process? A Untuk menghasilkan produk berkualiti To produce quality products B Untuk mengubah rupa produk To change the appearance of the product C Untuk mengurangkan masa pemprosesan To reduce the processing time D Untuk meningkatkan kuantiti produk To increase the quantity of products TP 3 BT ms.131 4.3 Aplikasi Konsep Kadar Tindak Balas Applications of the Concept of Rate of Reaction 11 Berapakah nisbah nitrogen dan hidrogen yang diperlukan dalam Proses Haber? What is the ratio of nitrogen to hydrogen required in the Haber Process? A 1: 2 B 1: 3 C 1: 4 D 1: 5 TP 3 BT ms.135 12 Antara proses berikut, yang manakah diaplikasikan untuk menghasilkan asid sulfurik secara industri? Which of the following processes is applied to produce sulphuric acid in industries? A Proses sentuh / Contact process B Proses Haber / Haber process C Penyulingan / Distillation D Elektrolisis / Electrolysis TP 3 BT ms.135–136 13 Persamaan di bawah menunjukkan salah satu langkah dalam proses sentuh. The equation below shows one of the steps in contact process. 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 27 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 4.2 Faktor yang Mempengaruhi Kadar Tindak Balas / Factors Affecting Rate of Reaction 1 Rajah 1 menunjukkan eksperimen untuk mengkaji kesan saiz marmar terhadap kadar tindak balas. Eksperimen diulang dengan menggantikan ketulan marmar dengan serbuk marmar. BT ms.129–130 Diagram 1 shows the experiment to study the effect of size of marble on the rate of reaction. The experiment is repeated by replacing marble chips with marble powder. Buret Burette Kelalang kon Conical flask Asid hidroklorik cair Dilute hydrochloric acid Serbuk marmar Marble powder Air Water Besen Basin Buret Burette Kelalang kon Conical flask Asid hidroklorik cair Dilute hydrochloric acid Ketulan marmar Marble chips Air Water Besen Basin Buret Burette Buret Burette Air Water Air Water Besen Basin Besen Basin Serbuk marmar Marble powder Ketulan marmar Marble chips Kelalang kon Conical flask Kelalang kon Conical flask Asid hidroklorik cair Dilute hydrochloric acid Asid hidroklorik cair Dilute hydrochloric acid Rajah 1 / Diagram 1 Gas yang dibebaskan dikumpulkan di dalam buret dan isi padunya direkodkan dalam jadual. The gas released is collected in the burette and its volume is recorded in the table. Masa(s) Time (s) Isi padu gas yang terkumpul (cm3 ) / Volume of gas collected (cm3 ) Ketulan marmar / Marble chips Serbuk marmar / Marble powder 0 0 0 30 4 10 60 8 15 90 10 20 120 13 24 150 15 27 180 17 30 (a) Nyatakan pemboleh ubah-pemboleh ubah dalam eksperimen ini. State the variables in this experiment. (i) Pemboleh ubah bergerak balas / Responding variable: TP 3 [1 markah/mark] X + Air → asid sulfurik X + Water → sulphuric acid Apakah X? What is X? A Sulfur dioksida / Sulphur dioxide B Sulfur trioksida / Sulphur trioxide C Sulfur / Sulphur D Oleum / Oleum TP 3 BT ms.136 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 28 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 (ii) Pemboleh ubah dimalarkan / Constant variable: TP 3 [1 markah/mark] (b) Apakah hubungan antara saiz marmar dan isi padu gas yang dikumpul? KBAT Menilai TP 5 What is the relationship between the size of marble and the volume of gas collected? [1 markah/mark] (c) Apakah faktor yang mempengaruhi kadar tindak balas dalam eksperimen ini? TP 3 What is the factor that affects the rate of reaction in this experiment? [1 markah/mark] (d) Namakan gas yang dikumpulkan di dalam buret. TP 3 Name the gas collected in the burette. [1 markah/mark] 2 Rajah 2 menunjukkan eksperimen untuk mengkaji kesan kepekatan larutan natrium tiosulfat terhadap kadar tindak balas. Pembentukan mendakan kuning pada bahagian dasar kelalang kon diperhatikan. BT ms.125–217 Diagram 2 shows an experiment to study the effect of concentration of sodium thiosulphate solution on the rate of reaction. The formation of yellow precipitate at the base of the conical flask is observed. Larutan natrium tiosulfat Sodium thiosulphate solution Tanda X/ X mark Tambah asid cair dan mulakan masa Add dilute acid and start timing Kertas putih White paper Tambah asid cair dan mulakan masa Add dilute acid and start timing Kertas putih White paper Tanda X X mark Larutan natrium tiosulfat Sodium thiosulphate solution Rajah 2 / Diagram 2 Masa yang diambil untuk tanda ‘X’ pada kertas putih tidak kelihatan direkodkan dalam jadual di bawah. The time taken for the ‘X’ mark on the white paper to disappear from sight is recorded in the table below. Isi padu natrium tiosuflat, V (cm3 ) Volume of sodium thiosulphate, V (cm3 ) Isi padu air suling (cm3 ) Volume of distilled water (cm3 ) Kepekatan natrium tiosulfat (mol dm-3) Concentration of sodium thiosulphate (mol dm-3) Masa diambil untuk tanda ‘X’ hilang dari penglihatan (s) Time taken for ‘X’ mark to disappear from sight (s) 50 0 0.20 19 40 10 0.16 23 30 20 0.12 33 20 30 0.08 48 10 40 0.04 115 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 29 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 (a) Plotkan graf kepekatan larutan natrium tiosulfat melawan masa. TP 4 Plot the graph of concentration of sodium thiosulphate solution against time. [2 markah/marks] (b) Nyatakan hipotesis bagi eksperimen ini. KBAT Menganalisis TP 4 State the hypothesis for this experiment. [1 markah/mark] (c) Apakah hubungan antara kepekatan bahan tindak balas dan masa diambil untuk tanda ‘X’ pada kertas putih tidak kelihatan? KBAT Menilai TP 5 What is the relationship between the concentration of the reactant and the time taken for the X’ mark on the white paper to disappear from sight? [1 markah/mark] (d) Apakah yang berlaku apabila larutan natrium tiosulfat bertindak balas dengan asid sulfurik? TP 3 What happens when sodium thiosulphate solution reacts with sulphuric acid? [1 markah/mark] 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 30 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 Bahagian B / Section B 4.3 Aplikasi Konsep Kadar Tindak Balas / Applications of the Concept of Rate of Reaction 3 Rajah 3 menunjukkan proses yang digunakan untuk menghasilkan ammonia dalam industri. BT ms.134–136 Diagram 3 shows the process used to produce ammonia in the industry. Nitrogen / Nitrogen Hidrogen / Hydrogen Pemampat Compressor Kebuk tindak balas Reacting chamber Ammonia cecair Liquid ammonia X Rajah 3 / Diagram 3 (a) Namakan proses yang ditunjukkan di atas. TP 2 Name the process shown above. [1 markah/mark] (b) Tuliskan persamaan perkataan bagi menunjukkan penghasilan ammonia dalam industri. TP 2 Write the word equation to show the production of ammonia in the industry. [1 markah/mark] (c) (i) Apakah suhu yang optimum bagi tindak balas ini? TP 2 What is the optimum temperature for this reaction? [1 markah/mark] (ii) Terangkan mengapa suhu di bawah suhu optimum tidak sesuai bagi tindak balas ini. TP 3 Explain why the temperature below the optimum temperature is not suitable for this reaction. [1 markah/mark] (d) (i) Nyatakan mangkin yang digunakan dalam proses ini. TP 2 State the catalyst used in this process. [1 markah/mark] (ii) Apakah fungsi mangkin tersebut? TP 3 What is the function of the catalyst? [1 markah/mark] 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 31 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

32 PB Bahagian C / Section C 4.1 Pengenalan Kadar Tindak Balas / Introduction to Rate of Reaction 4.2 Faktor yang Mempengaruhi Kadar Tindak Balas / Factors Affecting Rate of Reaction 4 (a) (i) Beri definisi mangkin. TP 2 BT ms.125 Give the definition of catalyst. [2 markah/ marks] (ii) Terangkan sifat-sifat mangkin. TP 3 BT ms.131–132 Explain the characteristics of catalysts. [2 markah/ marks] (b) Kadar tindak balas ialah perubahan dalam kuantiti bahan atau hasil tindak balas per unit masa. Perubahan yang berlaku dapat diperhatikan dan diukur. Apakah perubahan tersebut yang boleh diperhatikan dan diukur untuk mendapat suatu kadar tindak balas? TP 3 BT ms.116–117 The rate of reaction is the changes in the quantity of reactant or product per unit time. The changes can be observed and measured. What are the changes that can be observed and measured to get a rate of reaction? [4 markah/ marks] (c) Tindak balas kimia berlaku pada kadar yang berbeza. Nyatakan empat faktor yang mempengaruhi kadar tindak balas dan terangkan bagaimana setiap satu faktor mempengaruhi kadar tindak balas. Chemical reactions occur at different rates. State four factors that affect the rate of reaction and explain how each factor affects the rate of reaction. TP 3 BT ms.125 [4 markah/ marks] 04 PT SPM Sains Tg5_BAB 4_26-32_Final.indd 32 2/27/23 11:29 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 33 5.1 Pengenalan Sebatian Karbon Introduction to Carbon Compounds 1 Rajah 1 menunjukkan dua objek. Diagram 1 shows two objects. Rajah 1 / Diagram 1 Antara yang berikut, yang manakah tergolong dalam sebatian karbon jenis yang sama seperti objek dalam rajah di atas? Which of the following is grouped under the same type of carbon compound as objects in the diagram above? A Kalsium karbonat Calcium carbonate B Karbon dioksida Carbon dioxide C Arang batu Charcoal D Air Water TP 2 BT ms.142 5.2 Hidrokarbon Hydrocarbons 2 Antara yang berikut, yang manakah merupakan hidrokarbon tepu? Which of the following is a saturated hydrocarbon? A Etana C Etanol Ethane Ethanol B Etena D Asid etanoik Ethene Ethanoic acid TP 3 BT ms.148 3 Rajah 2 menunjukkan struktur satu sebatian hidrokarbon. Diagram 2 shows the structure of a hydrocarbon compound. H H H H H C C C C H H H H H Rajah 2 / Diagram 2 Apakah nama sebatian hidrokarbon di atas? What is the name of the above hydrocarbon compound? A Propana Propane B Butana Butane C Propena Propene D Butena Butene TP 3 BT ms.148 4 Rajah 3 menunjukkan struktur satu sebatian karbon. Diagram 3 shows the structure of a hydrocarbon compound. H H H H H C C C  C C C H H H H H H H Rajah 3 / Diagram 3 Antara yang berikut, yang manakah menerangkan ciri-ciri sebatian karbon dengan struktur di atas? Which of the following describes the characteristic of  hydrocarbon compound with the above structure? A Mempunyai ikatan kovalen tunggal sahaja di antara atom karbon Has only a single covalent bond between carbon atoms B Diwakili dengan formula am CnH2n + 2 Represented by the general formula CnH2n + 2 C Diwakili dengan formula am CnH2n Represented by the general formula CnH2n D Merupakan hidrokarbon tepu A saturated hydrocarbon TP 3 BT ms.148 Kertas 1 / Paper 1 Tema 2: Penerokaan Unsur dalam Alam Sebatian Karbon Carbon Compounds BAB 5 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 33 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 35 5.3 Alkohol Alcohols 5 Rajah 4 menunjukkan set radas yang digunakan untuk menjalankan satu proses, X. Diagram 4 shows the set of apparatus used to carry out a process, X. Larutan glukosa + yis Glucose solution + yeast Air kapur Lime water Salur penghantar Delivery tube Saluran penghantar Delivery tube Air kapur Lime water Larutan glukosa + yis Glucose solution + yeast Rajah 4 / Diagram 4 Antara yang berikut, yang manakah merupakan hasil akhir proses X? Which of the following are the final products of process X? A Etanol dan wap air Ethanol and water vapor B Etanol, oksigen dan ester Ethanol, oxygen and ester C Etanol dan karbon dioksida Ethanol and carbon dioxide D Etanol, karbon dioksida dan wap air Ethanol, carbon dioxide and water vapour TP 3 BT ms.151 6 Carta alir dalam Rajah 5 menunjukkan beberapa proses yang perlu dilakukan oleh pengendali industri minuman beralkohol bagi mendapatkan alkohol tulen sebelum dipasarkan. The flow chart in Diagram 5 shows some of the processes that need to be done by alcoholic beverage industry operators to obtain pure alcohol before marketing. Glukosa Glucose Proses P Process P Etanol Ethanol Proses Q Process Q Etanol tulen Pure ethanol Rajah 5 / Diagram 5 Apakah proses P dan proses Q? What are process P and process Q? Proses P Process P Proses Q Process Q A Penapaian Fermentation Penyulingan Distillation B Penapaian Fermentation Penurasan Filtration C Pengesteran Esterfication Penyulingan Distillation D Pengesteran Esterfication Kondensasi Condensation TP 4 BT ms.151–152 7 Antara yang berikut, yang manakah kegunaan alkohol dalam kehidupan harian? Which of the following is the use of alcohol in daily life? A Sebagai antiseptik pembunuh kuman As an antiseptic to kill germs B Sebagai pengawet makanan As a food preservative C Sebagai peluntur warna As a colour bleach D Sebagai antibiotik As an antibiotic TP 2 BT ms.155 5.4 Lemak Fats 8 Maklumat berikut menunjukkan ciri-ciri bahan M. The following information shows the characteristics of substance M. • Berbentuk pepejal pada suhu bilik Solid in room temperature • Diperoleh daripada haiwan Obtained from animals Apakah bahan M? What is substance M? A Lemak tepu Saturated fat B Lemak tak tepu Unsaturated fat C Karbohidrat Carbohydrate D Detergen Detergent TP 2 BT ms.158 9 Rajah 6 menunjukkan perubahan dalam lumen arteri Diagram 6 shows the changes in the lumen of an artery. Lumen arteri Artery lumen Enapan bahan X Deposition of substance X Lumen arteri Artery lumen Enapan bahan X Deposition of substance X Rajah 6 / Diagram 6 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 34 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 35 Makanan yang manakah jika diambil secara berlebihan boleh menyebabkan enapan bahan X pada dinding arteri? Which food if taken in excess can cause the deposition of substance X on the arterial wall? A Susu segar Fresh milk B Marjerin Margarine C Minyak ikan Fish oil D Minyak zaitun Olive oil TP 3 BT ms.158–159 10 Antara yang berikut, yang manakah menunjukkan perbezaan yang betul antara lemak tepu dan lemak tak tepu? Which of the following correctly shows the difference between saturated fat and unsaturated fat? Lemak tak tepu Unsaturated fat Lemak tepu Saturated fat A Berasal daripada haiwan Originates from animals Berasal daripada tumbuhan Originates from plants B Cecair pada suhu bilik Liquid at room temperature Pepejal pada suhu bilik Solid at room temperature C Takat lebur tinggi High melting point Takat lebur rendah Low melting point D Bilangan atom hidrogen maksimum dalam molekul Maximum number of hydrogen atoms in the molecule Bilangan atom hidrogen dalam molekul belum maksimum Number of hydrogen atoms in the molecule is not maximum TP 4 BT ms.158 5.5 Minyak Sawit Palm Oil 11 Rajah 7 menunjukkan keratan rentas buah kelapa sawit. Diagram 7 shows the cross-section of oil palm fruit. A B C D A B D C Rajah 7 / Diagram 7 Antara bahagian A, B, C dan D, yang manakah menghasilkan minyak yang berkualiti tinggi? Among parts A, B, C and D, which produces the highest quality of oil? TP 2 BT ms.160 12 Berikut ialah senarai langkah dalam pengekstrakan minyak sawit. Below is the list of steps in palm oil extraction. J Pulpa diperah dan dimampatkan menggunakan mesin hidraulik The pulps are squeezed and compressed using a hydraulic machine K Buah kelapa sawit disteril pada suhu dan tekanan tinggi Oil palm fruits are sterilised at a high temperature and pressure L Minyak sawit melalui karbon aktif bagi menyahwarna Palm oil is passed through activated carbon to decolourise M Buah kelapa sawit ditanggalkan daripada tandannya The oil palm fruits are removed from their bunches N Serat pulpa dipisahkan daripada minyak sawit Pulp fibres are separated from the palm oil Urutan langkah yang manakah betul dalam proses pengekstrakan tersebut? Which is the correct sequence of steps in the extraction process? A M, K, N, J, L C K, N, J, L, N B M, J, N, K, L D K, M, J, N, L TP 4 BT ms.162 13 Persamaan perkataan berikut menunjukkan proses saponifikasi. The following word equation shows the saponification process. Minyak kelapa sawit Palm oil Sabun Soap + X Gliserol Glycerol + Apakah X? What is X? A Asid / Acid B Alkali / Alkali C Glukosa / Glucose D Natrium klorida / Sodium chloride TP 3 BT ms.167 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 35 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 5.3 Alkohol / Alcohols 1 Rajah 1 menunjukkan eksperimen untuk mengkaji kesan suhu ke atas proses penapaian glukosa dan yis. Diagram 1 shows an experiment to study the effect of temperature on the process of fermentation of glucose and yeast. BT ms.151–152 Air Water Kelalang kon Conical flask Kukus air Water bath Larutan glukosa + yis Glucose solution + yeast Gas yang dikumpul selepas 10 minit Gas collected after 10 minutes Buret Burette Gas yang dikumpul selepas 10 minit Gas collected after 10 minutes Buret Burette Air Water Kelalang kon Conical flask Kukus air Water bath Larutan glukosa + yis Glucose solution + yeast Rajah 1 / Diagram 1 Set A: Eksperimen dilakukan dengan menggunakan kukus air pada suhu 37 °C. Set A: The experiment is carried out using a water bath at a temperature of 37 °C. Set B: Eksperimen diulangi menggunakan kukus air pada suhu 17 °C. Set B: The experiment is repeated using a water bath at a temperature of 17 °C. Jadual 1 menunjukkan keputusan bagi eksperimen tersebut. Table 1 shows the result of the experiment. Set Set Suhu kukus air (o C) Temperature of water bath (o C) Isi padu gas yang dikumpulkan (cm3 ) Volume of gas collected (cm3 ) A 37 30 B 17 10 Jadual 1 / Table 1 (a) Nyatakan satu hipotesis yang boleh dibuat daripada eksperimen ini. KBAT Menilai TP 5 State one hypothesis that can be made from this experiment. [1 markah/mark] (b) Nyatakan pemboleh ubah dalam eksperimen ini. TP 3 State the variables in this experiment. (i) Pemboleh ubah dimanipulasikan / Manipulated variable: (ii) Pemboleh ubah bergerak balas / Responding variable: [2 markah/marks] (c) Nyatakan definisi secara operasi bagi penapaian. TP 3 State the operational definition for fermentation. . [1 markah/mark] 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 36 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 (d) Tandakan ( ✓ ) bahan yang boleh menggantikan larutan glukosa untuk penghasilan alkohol. TP 3 Tick ( ✓ ) the substance that can replace glucose solution for alcohol production. [1 markah/mark] Bahagian B / Section B 5.3 Alkohol / Alcohols 2 Rajah 2 menunjukan proses penyulingan larutan X yang terhasil daripada proses penapaian glukosa. Hasil sulingan ialah bahan Y. BT ms.151–152 Diagram 2 shows the distillation process of solution X that is produced from the glucose fermentation process. The distillate is substance Y. xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx Termometer Thermometer Air keluar Water out Kondenser Liebig Liebia condenser Bahan Y Substance Y Kukus air Water bath Larutan X Solution X Kepingan porselin Porcelin chips Haba Heat Air masuk Water in Kukus air Water bath Kepingan porselin Porcelin chips Bahan Y Substance Y Haba Heat Air keluar Water out Air masuk Water in Kondenser Liebig Liebig condenser Termometer Thermometer Larutan X Solution X Rajah 2 / Diagram 2 (a) Tandakan (✓) bagi bahan yang boleh menggantikan larutan glukosa dalam proses penapaian. TP 3 Tick (✓) for the substance that can replace glucose solution in the fermentation process. [1 markah/mark] (b) Apakah bahan Y di akhir proses penyulingan di atas? TP 3 What is substance Y at the end of the above distillation process? [1 markah/mark] 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 37 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 (c) Beri satu sifat fizik dan satu sifat kimia bagi produk akhir bagi proses penyulingan di atas. TP 3 Give one physical property and one chemical property of the final product for the above distillation process. Sifat fizik/Physical property Sifat kimia/Chemical property [2 markah/marks] (d) Apakah kesan pengambilan bahan Y secara berlebihan kepada kesihatan manusia? TP 3 What are the effects of excessive intake of substance Y on human health? [1 markah/mark] (e) Bahan Y juga mempunyai fungsi yang penting dalam pelbagai industri. Bagaimanakah bahan Y diaplikasikan dalam industri berikut? TP 3 Substance Y has important functions in various industries. How is substance Y applied in the following industries? Industri kosmetik Cosmetics industry Industri perubatan Medical industry [2 markah/marks] 5.4 Lemak / Fats 3 (a) Rajah 3.1 menunjukkan proses pembuatan suatu produk. Diagram 3.1 shows the process of making a product. BT ms.167 (i) Namakan produk tersebut. TP 2 Name the product. [1 markah/mark] (ii) Tulis satu persamaan perkataan bagi menunjukkan proses dalam Rajah 3.1. TP 3 Write a word equation to show the process in Diagram 3.1. [1 markah/mark] (b) Rajah 3.2 menunjukkan satu molekul sabun yang terdiri daripada dua bahagian, iaitu P dan Q. Diagram 3.2 shows a soap molecule that is made up of two parts, P and Q. P Q Rajah 3.2 / Diagram 3.2 xxxxxxxxxxxxx Penunu bunsen Bunsen burner Rod kaca Glass rod Minyak kelapa sawit + larutan natrium hidroksida pekat Palm oil + concentrated sodium hydroxide solution Rajah 3.1 / Diagram 3.1 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 38 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 (i) Namakan bahagian P dan Q. TP 3 Name parts P and Q. P: Q: [2 markah/marks] (ii) Nyatakan sifat bagi bahagian P dan Q. TP 3 State the characteristic of parts P and Q. P: Q: [2 markah/marks] 4 Carta palang dalam Rajah 4 menunjukkan peratus lemak tepu dalam empat jenis lemak atau minyak. The bar chart in Diagram 4 shows the percentage of saturated fat in four types of fat or oil. BT ms.158 Jenis lemak atau minyak Type of fat and oil Peratus lemak tepu (%) Saturated fat percentage (%) 80 Peratus lemak tepu (%) Saturated fat percentage (%) Jenis lemak atau minyak Type of fat and oil 70 60 50 40 30 20 10 0 P Q R S 0 10 P Q R S 20 30 40 50 60 70 80 Rajah 4 / Diagram 4 (a) (i) Antara jenis lemak di atas, yang manakah ialah lemak haiwan? KBAT Menganalisis TP 4 Which of the above types of fats is animal fat? (ii) Beri alasan bagi jawapan anda. / Give a reason for your answer. TP 3 [2 markah/marks] (b) Beri dua ciri lemak S. / Give two characteristics of fat S. TP 3 [2 markah/marks] (c) Lemak R biasa digunakan di rumah untuk tujuan memasak makanan. Selepas digunakan ia akan menjadi sisa organik dan jika tidak diuruskan dengan baik, ia akan menyebabkan pencemaran alam sekitar. Anda diberikan bahan-bahan seperti larutan kalium hidroksida, serbuk natrium klorida, air suling dan radas yang sesuai. Anda diminta untuk mereka cipta produk baharu daripada sisa lemak R. Tunjukkan proses penghasilan produk anda. KBAT Mencipta TP 6 Fat R is commonly used at home for the purpose of cooking food. After used it will become organic waste and if not managed properly, it will cause environmental pollution. You are given substances such as potassium hydroxide solution, sodium chloride powder, distilled water and appropriate apparatus. You are asked to create a new product from fat R residue. Show the process of making your product. 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 39 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 41 Jawapan boleh dalam bentuk lukisan berlabel atau huraian bertulis. Answers can be in the form of labelled diagrams or written descriptions. [3 markah/marks] 5.5 Minyak Sawit / Palm Oil 5 Rajah 5 menunjukkan keratan rentas buah kelapa sawit. BT ms.160–162 Diagram 5 shows the cross-section of oil palm fruit. Q: S: R P Rajah 5 / Diagram 5 (a) Labelkan bahagian Q dan S dalam rajah di atas. TP 2 Label parts Q and S in the diagram above. [2 markah/marks] (b) Bahagian manakah pada buah kelapa sawit yang menghasilkan paling banyak minyak? TP 3 Which part of the oil palm fruit produces the most oil? [1 markah/mark] (c) Namakan proses untuk menghasilkan minyak kelapa sawit daripada buahnya. TP 3 Name the process to produce palm oil from the oil palm fruit. [1 markah/mark] 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 40 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 41 (d) Bulatkan bahan yang diperbuat daripada minyak kelapa sawit pada rajah di bawah. TP 2 Circle the items made from palm oil in the diagram below. [1 markah/mark] (e) Pengambilan minyak sawit menjadi satu kebiasaan dalam kalangan rakyat Malaysia. Pada pendapat anda, wajarkah ia menjadi diet pemakanan setiap individu? Beri alasan anda. The consumption of palm oil has become a habit among Malaysians. In your opinion, should it be the diet for every individual? Give your reasons. KBAT Menganalisis TP 4 [2 markah/marks] Bahagian C / Section C 5.1 Pengenalan Sebatian Karbon / Introduction to Carbon Compounds 6 (a) (i) Apakah itu sebatian karbon organik dan sebatian karbon bukan organik? TP 2 BT ms.142 What are organic carbon compounds and inorganic carbon compounds? [2 markah/marks] (ii) Alkohol merupakan salah satu sebatian karbon organik yang mengandungi unsur karbon, hidrogen dan oksigen. Nyatakan dua kegunaan alkohol dalam bidang perubatan. TP 3 BT ms.155 Alcohol is one of the organic carbon compounds containing the elements carbon, hydrogen and oxygen. State two uses of alcohol in medicine. [2 markah/marks] (b) Lembaga Minyak Sawit Malaysia (LMSM atau MPOB) merupakan badan yang bertanggungjawab merancang, menyelidik dan membangunkan industri minyak sawit dan kelapa sawit di Malaysia. Minyak kelapa sawit mempunyai pelbagai nutrisi. Terangkan dua kandungan minyak kelapa sawit berserta kebaikan kepada kesihatan manusia. TP 3 BT ms.163–166 The Malaysian Palm Oil Board (LMSM or MPOB) is the body responsible for planning, researching and developing the palm oil and oil palm industry in Malaysia. Palm oil has a variety of nutrients. Explain two contents of palm oil along with its benefits to human health. [4 markah/marks] (c) Berikut ialah senarai sebatian organik yang banyak digunakan dalam kehidupan seharian kita. Below is a list of organic compounds that are widely used in our daily lives. BT ms.142 Petroleum Petroleum Gas asli Natural gas Arang batu Coal Pada pendapat anda, adakah anda setuju penggunaan bahan-bahan di atas dalam kehidupan seharian kita? Wajarkan jawapan anda. KBAT Menganalisis TP 4 In your opinion, do you agree with the use of the above substances in our daily lives? Justify your answer. [4 markah/marks] 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 41 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

42 PB 5.3 Alkohol / Alcohols 7 Kaji makumat berikut. BT ms.151–152 Study the following information. Doh Adib Adib’s dough Doh Puan Rosilah Puan Rosilah’s dough Rajah 7 / Diagram 7 Puan Rosilah ingin membuat roti bersama anaknya, Adib. Puan Rosilah telah mencampurkan yis ke dalam adunan tepung, manakala Adib telah terlupa untuk memasukkan yis di dalam adunannya. Selepas 30 minit, didapati doh Adib tidak mengembang seperti mana doh adunan ibunya. Puan Rosilah wanted to make bread with her son, Adib. She mixed yeast with flour while Adib had forgotten to put yeast in his dough. After 30 minutes, it was found that Adib’s dough did not expand like his mother’s. (a) Nyatakan satu pernyataan masalah daripada maklumat di atas. TP 3 State one problem statement from the above information. [1 markah/mark] (b) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat pernyataan di atas. KBAT Menilai TP 5 Suggest one hypothesis to investigate the above statements. [1 markah/mark] (c) Berdasarkan pernyataan yang diberi, reka bentuk satu eksperimen makmal untuk menguji hipotesis anda dengan menggunakan larutan glukosa, yis, air suling, air kapur, kelalang kon, tabung uji, salur penghantar, penyumbat getah dan bikar 250 m. TP 3 Based on the given statements, design a laboratory experiment to test your hypothesis by using a glucose solution, yeast, distilled water, lime water, conical flask, test tube, delivery tube, rubber stopper and beaker 250 m. Huraian anda harus mengandungi aspek berikut: Your description should include the following criteria: (i) Tujuan eksperimen / Aim of experiment [1 markah/mark] (ii) Mengenal pasti pemboleh ubah / Identification of variables [2 markah/marks] (iii) Prosedur atau kaedah / Procedure or method [4 markah/marks] (iv) Penjadualan data / Tabulation of data [1 markah/mark] 05 PT SPM Sains Tg5_BAB 5_33-42_Final.indd 42 2/27/23 11:36 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 43 6.1 Sel Elektrolitik Electrolytic Cell 1 Rajah 1 menunjukkan elektrolisis kuprum(II) klorida lebur menggunakan elektrod karbon. Diagram 1 shows electrolysis of molten copper(II) chloride using carbon electrodes. + - G Galvanometer Galvanometer Karbon Carbon Kuprum(II) klorida Copper(II) chloride Mangkuk pijar Crucible Sel kering Dry cell Galvanometer Galvanometer Mangkuk pijar Crucible Kuprum(II) klorida Copper(II) chloride Karbon Carbon Sel kering Dry cell Rajah 1 / Diagram 1 Apakah yang berlaku semasa elektrolisis? What happens during electrolysis? A Logam kuprum terenap di katod Copper metal is deposited at the cathode B Ion klorida bercas negatif bergerak ke katod The negatively charged chloride ions move to the cathode C Dua atom klorin membentuk dua molekul klorin Two chlorine atoms form two molecules of chlorine D Ion klorida menerima elektron dan membentuk molekul klorin Chloride ions receive electrons and form chlorine molecules TP 3 BT ms.178–179 2 Mengapakah natrium klorida tidak boleh mengkonduksikan elektrik dalam keadaan pepejal? Why is sodium chloride not able to conduct electricity in a solid state? A Ion-ion bebas bergerak Ions move freely B Pepejal natrium klorida mengandungi ion natrium Solid sodium chloride contains sodium ions C Ion natrium dan ion klorida diikat oleh daya tarikan elektrostatik yang kuat Sodium ions and chloride ions are held together by the strong electrostatic force D Ion natrium menerima elektron membentuk logam dan ion klorida kehilangan elektron membentuk gas klorin Sodium ions receive electrons to form a metal and chloride ions lose electrons to form chlorine gas TP 3 BT ms.179 3 Apakah yang berlaku di anod dan katod semasa elektrolisis plumbum(II) bromida lebur menggunakan elektrod karbon? What happens at the anode and cathode during electrolysis of molten lead(II) bromide using carbon electrodes?   Anod / Anode Katod / Catode A Ion plumbum bergerak ke anod Lead ions move to the anode Ion bromida bergerak ke katod Bromide ions move to the cathode B Ion bromida + elektron → atom bromin Bromide ion + electron → bromine atom Ion plumbum → atom plumbum + elektron Lead → lead atoms + electrons C Ion plumbum menerima elektron daripada anod Lead ions receive electrons from the anode Ion bromida kehilangan elektron di katod Bromide ions lose electrons to the cathode D Atom bromin berpadu untuk membentuk molekul gas bromin Bromine atoms combine to form bromine gas molecules Logam plumbum terenap di katod Lead metal is deposited at the cathode TP 3 BT ms.180 Kertas 1 / Paper 1 Tema 2: Penerokaan Unsur dalam Alam Elektrokimia Electrochemistry BAB 6 06 PT SPM Sains Tg5_BAB 6_43-48_Final.indd 43 2/27/23 11:42 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 4 Rajah 2 menunjukkan elektrolisis asid sulfurik. Diagram 2 shows electrolysis of sulphuric acid. Asid sulfurik Sulphuric acid Elektrod karbon Carbon electrode + - G Elektrod karbon Carbon electrode Asid sulfurik Sulphuric acid Rajah 2 / Diagram 2 Apakah hasil yang terbentuk di anod? What is the product at the anode? A Gas oksigen / Oxygen gas B Atom sulfur / Sulphur atoms C Gas hidrogen / Hydrogen gas D Molekul bromin / Bromine molecules TP 3 BT ms.181 5 Apakah perbezaan antara larutan akueus dan leburan sesuatu elektrolit? What is the difference between aqueous solution and molten electrolytes? Larutan akueus Aqueous solution Leburan Molten A Mengandungi zat terlarut sahaja Contains only solute Mengandungi zat terlarut dan pelarut (air) Contains solute and solvents (water) B Mempunyai dua ion Has two ions Mempunyai empat ion Has four ions C Tiada ion pelarut No solvent ions Mempunyai ion pelarut iaitu H+ dan OH– Has solvent ions H+ and OH– D Mempunyai dua ion positif dan dua ion negatif Has two positive ions and two negative ions Mempunyai satu ion positif dan satu ion negatif Has one positive ion and one negative ion TP 4 BT ms.181 6 Semasa elektrolisis larutan natrium klorida pekat menggunakan elektrod karbon, mengapakah ion Cl– , dipilih di anod? During electrolysis of concentrated sodium chloride solution using carbon electrodes, why is Cl– ion, selected at the anode? A Kepekatan ion klorida lebih tinggi daripada kepekatan ion hidroksida The concentration of chloride ions is higher than the concentration of hydroxide ions B Terletak di bahagian yang lebih tinggi di dalam siri elektrokimia Located at the higher position in the electrochemical series C Mengalami perubahan kimia semasa elektrolisis Undergo chemical changes during electrolysis D Kepekatan elektrolit yang rendah Lower electrolyte concentration TP 3 BT ms.183 7 Rajah 3 menunjukkan radas yang dipasang untuk penulenan logam nikel. Diagram 3 shows the set-up of apparatus for the purification of nickel metal. A + - Suis Switch Ammeter Ammeter Anod Anode Larutan nikel nitrat Nickel nitrate solution Katod Cathode Larutan nikel nitrat Nickel nitrate solution Anod Anode Ammeter Ammeter Suis Switch Katod Cathode Rajah 3 / Diagram 3 Antara yang berikut, yang manakah betul tentang anod dan katod? Which of the following is correct regarding the anode and cathode? Anod / Anode Katod / Catode A Nikel tidak tulen Impure nickel Nikel tidak tulen Impure nickel B Nikel tidak tulen Impure nickel Nikel tulen Pure nickel C Nikel tulen Pure nickel Nikel tidak tulen Impure nickel D Nikel tulen Pure nickel Nikel tulen Pure nickel TP 4 BT ms.178–179 06 PT SPM Sains Tg5_BAB 6_43-48_Final.indd 44 2/27/23 11:42 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 8 Antara faktor berikut, yang manakah tidak mempengaruhi hasil elektrolisis? Which of the following factors does not affect the products of electrolysis? A Kedudukan ion dalam siri elektrokimia Position of ions in the electrochemical series B Kepekatan elektrolit Concentration of electrolyte C Bilangan sel kering Number of dry cells D Jenis elektrod Types of electrode TP 3 BT ms.178 6.2 Sel Kimia Chemical Cell 9 Rajah 4 menunjukkan satu sel kimia ringkas yang disambungkan pada voltmeter. Diagram 4 shows a simple chemical cell which is connected to a voltmeter. Y V X Elektrolit Electrolyte eeElektrolit Electrolyte Rajah 4 / Diagram 4 Antara yang berikut, yang manakah akan memberikan bacaan pada voltmeter? Which of the following will give a reading on the voltmeter? X Y Elektrolit Electrolyte A Kuprum Copper Kuprum Copper Larutan kuprum sulfat Copper sulphate solution B Kuprum Copper Zink Zinc Larutan kuprum sulfat Copper sulphate solution C Kuprum Copper Zink Zinc Metilbenzena Methylbenzene D Zink Zinc Kuprum Copper Metilbenzena Methylbenzene TP 3 BT ms.193 10 Dalam sel kimia ringkas, elektrod logam yang manakah bertindak sebagai terminal negatif? In a simple chemical cell, which metal electrode acts as the negative terminal? A Logam yang tidak reaktif Non-reactive metal B Logam yang lebih elektropositif More electropositive metal C Logam yang kurang elektropositif Less electropositive metal D Logam yang mudah menerima elektron Metal that more likely to receive electrons TP 2 BT ms.192 11 Rajah 5 menunjukkan satu sel kimia ringkas. Diagram 5 shows a simple chemical cell. Larutan natrium klorida Sodium chloride solution + V +− - Rajah 5 / Diagram 5 Antara pasangan elektrod berikut, yang manakah menghasilkan voltan yang paling tinggi? Which of the following pairs of electrodes produces the highest voltage? A Magnesium – zink Magnesium – zinc B Kuprum – kuprum Copper – copper C Magnesium – kuprum Magnesium – copper D Magnesium – magnesium Magnesium – magnesium TP 3 BT ms.193 12 Apakah perubahan tenaga yang berlaku dalam suatu sel kimia? What is the energy change that occurs in a chemical cell? A Tenaga elektrik → tenaga kinetik Electrical energy → kinetic energy B Tenaga kimia → tenaga elektrik Chemical energy → electrical energy C Tenaga kinetik → tenaga elektrik Kinetic energy → electrical energy D Tenaga elektrik → tenaga kimia Electrical energy → chemical energy TP 3 BT ms.193 06 PT SPM Sains Tg5_BAB 6_43-48_Final.indd 45 2/27/23 11:42 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 6.1 Sel Elektrolitik / Electrolytic Cell 1 Rajah 1 menunjukkan eksperimen untuk mengkaji elektrolisis plumbum(II) bromida. BT ms.180–182 Diagram 1 shows an experiment to study electrolysis of lead(II) bromide. A B Mentol Light bulb Mentol Light bulb Elektrod karbon Carbon electrodes Elektrod karbon Carbon electrodes Plumbum(II) bromida pepejal Solid lead(II) bromide Plumbum(II) bromida lebur Molten lead(II) bromide Haba Heat Suis Switch Suis Switch Mangkuk pijar Crucible Mangkuk pijar Crucible Sel kering / Dry cell Sel kering / Dry cell Rajah 1 / Diagram 1 (a) Berdasarkan Rajah 1, apakah pemerhatian anda pada mentol bagi kedua-dua set A dan B? TP 2 Based on Diagram 1, what is your observation on the light bulb for both sets A and B? [1 markah/mark] (b) Nyatakan satu inferens bagi eksperimen ini. KBAT Menganalisis TP 4 State one inference for this experiment. [1 markah/mark] (c) Nyatakan pemboleh ubah dalam eksperimen ini. TP 3 State the variables in this experiment (i) Pemboleh ubah dimanipulasi / Manipulated variable: [1 markah/mark] (ii) Pemboleh ubah bergerak balas / Responding variable: [1 markah/mark] (d) Plumbum(II) bromida ialah sebatian ion. Apakah definisi secara operasi bagi sebatian ion? TP 3 Lead(II) bromide is an ionic compound. What is the operational definition for ionic compound? [1 markah/mark] 06 PT SPM Sains Tg5_BAB 6_43-48_Final.indd 46 2/27/23 11:42 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 2 Rajah 2 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji proses penulenan logam. BT ms.189 Diagram 2 shows an experiment to study the process of purifying a metal. Kuprum tulen Pure copper Larutan kuprum(II) nitrat Copper(II) nitrate solution Kuprum tak tulen Impure copper A Kuprum tulen Pure copper Kuprum tak tulen Impure copper Larutan kuprum(II) nitrat Copper(II) nitrate solution Rajah 2 / Diagram 2 Selepas 30 minit, keputusan eksperimen direkodkan seperti dalam Jadual 1. After 30 minutes, the result of the experiment is recorded as in Table 1. Jenis elektrod Type of electrode Jisim awal (g) Initial mass (g) Jisim akhir (g) Final mass (g) Kuprum tak tulen (anod) Impure copper (anode) 50 30 Kuprum tulen (katod) Pure copper (cathode) 50 70 Jadual 1 / Table 1 (a) Tulis satu pemerhatian bagi eksperimen ini. TP 2 Write down one observation for this experiment. . [1 markah/mark] (b) Tulis satu inferens bagi eksperimen ini. KBAT Menganalisis TP 4 Write down one inference for this experiment. [1 markah/mark] (c) Apakah definisi secara operasi bagi anod? TP 3 What is the operational definition for anode? [1 markah/mark] 06 PT SPM Sains Tg5_BAB 6_43-48_Final.indd 47 2/27/23 11:42 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

48 PB (d) Jika anod digantikan dengan argentum tak tulen, apakah bahan yang boleh dijadikan sebagai katod dan elektrolit dalam eksperimen ini? Tulis jawapan anda dalam Jadual 2. TP 3 If the anode is replaced with impure argentum, what other substances can be used as cathode and electrolyte in this experiment? Write your answer in Table 2. Anod Anode Katod Cathode Elektrolit Electrolyte Argentum tak tulen Impure argentum Jadual 2 / Table 2 [2 markah/marks] Bahagian C / Section C 6.2 Sel Kimia / Chemical Cell 3 (a) (i) Apakah yang dimaksudkan dengan sel kimia ringkas? TP 2 BT ms.192 What is meant by simple chemical cell? [2 markah/marks] (ii) Dengan menggunakan contoh yang sesuai, lukis dan label struktur sel kimia ringkas. Using a suitable example, draw and lable the structure of a simple chemical cell. TP 3 BT ms.192 [2 markah/marks] (b) Dua jalur logam yang berlainan dicelup ke dalam satu elektrolit. Kedua-dua jalur logam ini disambung melalui litar luar oleh wayar penyambung. Kedua-dua jalur logam ini bertindak sebagai elektrod. BT ms.194 Two different metal plates are dipped into an electrolyte. These two metal plates are connected through an external circuit by a connecting wire. The two metal plates act as electrodes. Berdasarkan jadual di bawah, terangkan mengapa bacaan voltan bagi pasangan logam tersebut berbeza. TP 4 Based on the table below, explain why the voltage readings for these metal plates are different. Pasangan logam Metal pair Terminal positif Positive terminal Terminal negatif Negative terminal Voltan Fe / Cu Kuprum / Copper Besi (Ferum) / Iron 0.7 Mg / Cu Kuprum / Copper Magnesium / Magnesium 2.7 Jadual 3 / Table 3 [4 markah/marks] (c) Penghasilan tenaga elektrik boleh diperoleh daripada pelbagai sumber. Satu contoh sel kimia ringkas ialah alat yang boleh menukarkan tenaga kimia kepada tenaga elektrik. BT ms.193–194 Electricity can be generated from a variety of sources. An example of a simple chemical cell is a device that can convert chemical energy to electricity. Buah lemon boleh digunakan untuk menghasilkan tenaga elektrik. Terangkan bagaimana tenaga elektrik dihasilkan daripada sebiji lemon dengan menggunakan alat radas yang sesuai. TP 3 Lemons can be used to produce electricity. Explain how to generate electricity from a lemon using the appropriate apparatus. [4 markah/marks] 06 PT SPM Sains Tg5_BAB 6_43-48_Final.indd 48 2/27/23 11:42 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.