คู่มือการจัดบริการอาชีวอนามัยในหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ

ภาคผนวก


ค่มู ือจดั บริการอาชวี อนามยั ในหน่วยบรกิ ารสุขภาพระดบั ปฐมภูมิ | 101

ภาคผนวก 1 แบบคดั กรองการบาดเจ็บและอบุ ัติเหตุจากการทำงาน



สถานบริการ.........................................อำเภอ........................................จงั หวดั ........................................


ส
่วนที่ 1 สำหรับสมั ภาษณ์ผรู้ บั บริการ HN..........................


1. ขอ้ มลู ท่วั ไป วันท.ี่ .....................................


ชอื่ -สกุล........................................ อายุ..............ปี เบอร์โทรศัพท์ตดิ ต่อท่าน.............................................


บา้ นเลขท.่ี ............หมทู่ ี.่ ................ ตำบล..........................อำเภอ......................จงั หวดั .............................


อาชพี ............................................ ลกั ษณะงาน.........................................................................................


ห น ้าท.่ี ....
..................................... ทำนาน.........ปี งานเสรมิ .....................................................................


2. ขอ้ มูลการบาดเจ็บและอบุ ัติเหตจุ ากการทำงาน


2.1 ลักษณะการบาดเจบ็ และตำแหน่งทีเ่ ป็น


เปน็ แผลฟกชำ้ ตำแหน่งทเี่ ปน็ ระบุ……………...….......… เปน็ มานาน ..................................


เป็นแผลฉกี ขาด ตำแหนง่ ท่ีเปน็ ระบ…ุ …………….………. เปน็ มานาน ..................................


อืน่ ๆ ระบุ............................................................................ เป็นมานาน ..................................


2.2 ท่านคิดวา่ การบาดเจ็บและอบุ ัติเหตนุ เี้ กดิ จากการทำงานหรือไม ่


ไม่ใช ่ ใช่ ไมแ่ นใ่ จ


2.3 อะไรท่ีท่านคดิ ว่าอาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการบาดเจ็บและอุบัติเหตนุ ้ี


ความประมาท เครอ่ื งมอื อปุ กรณ์ชำรดุ การพักผ่อนไมเ่ พียงพอ


งานเรง่ รบี อนื่ ๆ ระบุ…………………………………..........................................…


102 | คมู่ อื จดั บรกิ ารอาชวี อนามัยในหนว่ ยบริการสขุ ภาพระดบั ปฐมภมู ิ

2.4 ท่านมีอปุ กรณ์ป้องกนั ตัวขณะทำงานหรือไม่ (เชน่ ถงุ มอื รองเทา้ ยาง)


ไมม่ ี มี ระบุ................................................................................................


2.5 ท่านใช้อุปกรณ์ป้องกัน เช่น ถงุ มอื รองเทา้ ยาง ขณะทำงานบ่อยเพยี งใด


ใช้บางครัง้ ใช้ทุกคร้งั



ผูบ้ ันทึก........................................................


ส
ว่ นที่ 2 สำหรับเจ้าหนา้ ท่ี (สรุปจากOPD Card และใหค้ วามเห็น)


1. สรปุ ว่าเป็นโรคอะไร (ใสร่ หัส ICD หรืออนื่ ๆ ด้วย)...............................................


2. ความเห็นเบ้ืองต้นของการวินจิ ฉัย: เป็นโรคจากการทำงานหรือไม ่


ใช ่ ไมใ่ ช ่


อาจจะใช่ ข้อมลู ไม่เพยี งพอ


3. การดำเนินการตอ่


ไม่มี ติดตามผู้ป่วยเพอื่ .................................................................................


ตรวจสอบสถานที่ทำงานเพื่อ.....................................................................................................


อนื่ ๆ...........................................................................................................................................


4. ประมาณการค่าใช้จา่ ย ในการรกั ษา คิดเป็นเงนิ .........................................................................บาท


การสอบสวน และเฝ้าระวังป้องกันคดิ เป็นเงิน ........................................บาท


5. การสง่ ตอ่ ผปู้ ่วย ส่งตอ่ รพ.............................................................. ไมไ่ ด้ส่งตอ่


6 . ข อ้ เสนอแนะ..........................................................................................................................................



ลงชือ่ ผ้ปู ฏิบัติงาน........................................................ วันท่ี...................................





คมู่ ือจดั บรกิ ารอาชวี อนามยั ในหน่วยบริการสขุ ภาพระดับปฐมภมู ิ | 103

ภาคผนวก 2 แบบคัดกรองโรคผวิ หนงั จากการทำงาน



สถานบริการ.........................................อำเภอ........................................จงั หวัด........................................



สว่ นที่ 1 สำหรบั สมั ภาษณผ์ ู้รับบริการ HN..........................


1. ข้อมูลทั่วไป วนั ที่......................................


ช่ือ-สกุล........................................ อายุ..............ปี เบอรโ์ ทรศพั ท์ตดิ ต่อทา่ น.............................................


บา้ นเลขที.่ ............หมทู่ ี.่ ................ ตำบล..........................อำเภอ......................จงั หวัด.............................


อาชพี ............................................ ลักษณะงาน.........................................................................................


หน า้ ท่.ี ....
..................................... ทำนาน.........ปี งานเสรมิ .....................................................................


2. ข้อมูลการเจ็บป่วย


2.1 ลกั ษณะผืน่ และตำแหน่งท่ีเปน็


เป็นผ่นื แดง คนั มตี ่มุ น้ำใส บวม มีขอบชัด ตำแหน่งทเ่ี ป็น ระบ…ุ ......…เปน็ มานาน..............


ผิวหนังแห้ง หนา แตกเป็นร่อง เปน็ ๆ หายๆ ตำแหน่งท่ีเป็น ระบ…ุ .…..เป็นมานาน.............


อืน่ ๆ ระบุ.................................................................................................เปน็ มานาน.............


2.2 ทา่ นคดิ วา่ ผืน่ นเ้ี กิดจากการทำงานน้ีหรอื ไม่


ไมใ่ ช่ ใช่ ไม่แนใ่ จ


104 | คมู่ ือจดั บรกิ ารอาชีวอนามยั ในหน่วยบริการสุขภาพระดบั ปฐมภมู ิ

2.3 อะไรทที่ า่ นคดิ ว่าอาจเป็นสาเหตุที่ทำใหเ้ กิดอาการนี้


สัมผัสนำ้ นานๆ ชื้น แฉะ ความรอ้ น


สารเคมี ระบ…ุ ……………………………............................................................................……


อน่ื ๆ ระบ…ุ ……………………………………..…………............................................................


2.4 ท่านมีอุปกรณป์ อ้ งกันตัวขณะทำงานหรอื ไม่ (เช่น ถงุ มือ รองเทา้ ยาง)


ไม่มี มี ระบุ................................................................................................


2.5 ทา่ นใช้อปุ กรณ์ปอ้ งกัน เชน่ ถุงมือ รองเท้ายาง ขณะทำงานบอ่ ยเพยี งใด


ใช้บางครัง้ ใชท้ ุกคร้งั


2.6 วันทไี่ ปทำงานกบั วนั ท่ีหยุดงานมอี าการต่างกนั หรอื ไม่ อย่างไร


ไม่ตา่ งกนั


วนั หยดุ งาน อาการดขี ึ้น


วันหยดุ งาน อาการแย่ลง


ไมท่ ราบ/ไม่แน่ใจ


2.7 เพื่อนร่วมงานทีม่ ีอาการปวดคล้ายท่านหรือไม่



ไมม่ ี มี จำนวน..........คน ไม่ทราบ


ผู้บนั ทึก........................................................


คูม่ อื จดั บริการอาชีวอนามัยในหนว่ ยบรกิ ารสุขภาพระดับปฐมภมู ิ | 105

ส่วนท่ี 2 สำหรบั เจ้าหนา้ ที่ (สรปุ จากOPD Card และใหค้ วามเหน็ )


1. สรปุ วา่ เป็นโรคอะไร (ใส่รหัส ICD หรืออนื่ ๆ ด้วย)...............................................


2. ความเห็นเบ้อื งตน้ ของการวินิจฉัย: เป็นโรคจากการทำงานหรอื ไม ่


ใช ่ ไมใ่ ช่


อาจจะใช่ ข้อมลู ไม่เพียงพอ


3. การดำเนินการต่อ


ไม่มี ตดิ ตามผู้ปว่ ยเพอื่ .................................................................................


ตรวจสอบสถานทท่ี ำงานเพ่ือ.....................................................................................................


อนื่ ๆ...........................................................................................................................................


4. ประมาณการค่าใช้จ่าย ในการรกั ษา คดิ เปน็ เงิน .........................................................................บาท


การสอบสวน และเฝ้าระวังปอ้ งกันคิดเปน็ เงิน ........................................บาท


5. การสง่ ต่อผปู้ ว่ ย ส่งต่อ รพ.............................................................. ไม่ไดส้ ่งต่อ


6. ข้อเสนอแนะ..........................................................................................................................................





ลงชอื่ ผู้ปฏิบตั ิงาน........................................................ วันท.่ี ..................................





106 | คมู่ ือจดั บริการอาชีวอนามยั ในหนว่ ยบริการสุขภาพระดบั ปฐมภูมิ

ภาคผนวก 3 แบบคดั กรองโรคระบบกล้ามเนอ้ื และกระดูกจากการทำงาน



สถานบรกิ าร.........................................อำเภอ........................................จังหวัด........................................


ส
่วนที่ 1 สำหรบั สมั ภาษณ์ผรู้ บั บริการ HN..........................


1. ข้อมลู ท่วั ไป วันท่.ี .....................................


ชอ่ื -สกุล........................................ อาย.ุ .............ปี เบอร์โทรศพั ทต์ ิดต่อทา่ น.............................................


บ้านเลขที่.............หม่ทู ี่................. ตำบล..........................อำเภอ......................จังหวัด.............................


อาชีพ............................................ ลกั ษณะงาน.........................................................................................


ห น า้ ท่.ี ....
..................................... ทำนาน.........ปี งานเสริม.....................................................................


2. ข้อมูลการเจบ็ ปว่ ย


2.1 โปรดกา เคร่ืองหมาย หนา้ ส่วนของร่างกายท่ีท่านปวดหรอื ชา


คอ หัวไหล ่ แขน ขอ้ ศอก ขอ้ มือ มอื


นิ้วมือ สะบกั หลงั ส่วนบน หลงั ลา่ ง สะโพก ตน้ ขา


เขา่ น่อง ข้อเท้า เท้า


2.2 ท่านมีอาการมานานเทา่ ใด .................... เคยรกั ษามากอ่ นหรอื ไม ่


ไม่เคย เคยรกั ษา โดยวิธี..............................................................................................


2.3 ทา่ นคิดวา่ อาการปวด เกิดจากการทำงานท่สี ถานประกอบการนีห้ รอื ไม ่


ใช่ ระบ.ุ ......................................................................................................................................


ไม่ใช่ ไม่แนใ่ จ


คู่มือจัดบรกิ ารอาชีวอนามัยในหน่วยบริการสุขภาพระดบั ปฐมภมู ิ | 107

2.4 ทา่ ทางการทำงานแบบใด ท่ีเปน็ สาเหตขุ องอาการปวดในปัจจุบัน


ทำงานทา่ ทางซำ้ ๆ ระบุ………...................................................................................................


การใชแ้ รงมอื ในการบบี ค้ัน ยึด ดึง การนัง่ /ยืนทำงานนานเกิน 3 ชม.


การยกแขนสงู เป็นเวลานาน หรอื วันละหลายคร้ัง (ระบจุ ำนวน...........ครง้ั /วนั )


การยกของหนกั คือ................ครงั้ ละ..............กก. ระยะทางคร้ังละ.....................เมตร


วันละ......................คร้ัง การก้ม/บดิ เอย้ี วตัว ......................คร้งั /วนั


การเขน็ /ลากของหนัก คอื .............ครง้ั ละ.......กก. ระยะทางคร้งั ละ.......เมตร วันละ.........ครั้ง


2.5 ชว่ งท่ีไปทำงานกับช่วงท่ีหยุดงานมอี าการต่างกนั หรอื ไม่ อย่างไร


ไมต่ า่ งกัน


วนั หยุดงาน อาการดีข้ึน


วนั หยุดงาน อาการแย่ลง


ไม่ทราบ/ไมแ่ น่ใจ


2.6 เพ่อื นรว่ มงานที่มอี าการปวดคลา้ ยทา่ นหรือไม ่


ไม่มี มี จำนวน..........คน ไม่ทราบ





ผบู้ นั ทกึ .........................................





108 | คู่มอื จัดบรกิ ารอาชีวอนามยั ในหน่วยบรกิ ารสุขภาพระดับปฐมภูมิ

ส่วนที่ 2 สำหรบั เจา้ หน้าท่ี (สรุปจาก OPD Card และใหค้ วามเห็น)


1. สรุปวา่ เป็นโรคอะไร (ใส่รหสั ICD หรอื อ่นื ๆ ดว้ ย)...............................................


2. ความเหน็ เบื้องต้นของการวินจิ ฉยั : เปน็ โรคจากการทำงานหรือไม ่


ใช่ ไมใ่ ช ่


อาจจะใช่ ข้อมลู ไม่เพยี งพอ


3. การดำเนินการตอ่


ไมม่ ี ตดิ ตามผูป้ ่วยเพ่อื .................................................................................


ตรวจสอบสถานท่ที ำงานเพอื่ .....................................................................................................


อน่ื ๆ...........................................................................................................................................


4. ประมาณการคา่ ใช้จ่าย ในการรักษา คดิ เปน็ เงนิ .........................................................................บาท


การสอบสวน และเฝา้ ระวังปอ้ งกันคิดเป็นเงนิ ........................................บาท


5. การส่งตอ่ ผ้ปู ว่ ย ส่งต่อ รพ.............................................................. ไม่ไดส้ ง่ ตอ่


6. ขอ้ เสนอแนะ..........................................................................................................................................





ลงช่ือผู้ปฏบิ ัติงาน........................................................ วันท.่ี ..................................








คมู่ ือจดั บรกิ ารอาชวี อนามยั ในหน่วยบรกิ ารสขุ ภาพระดับปฐมภูมิ | 109

ภาคผนวก 4 แบบวเิ คราะหค์ วามปลอดภยั ของกล่มุ อาชีพ

(JSA:Job safety Analysis)


1. กลมุ่ ผลติ ภณั ฑ/์ กลมุ่ อาชพี .............................................................................................................................


2. จำนวนผปู้ ฏบิ ตั งิ านทงั้ หมด........................คน ชาย......................คน หญงิ ..........................................คน


3. ในบรเิ วณทท่ี ำงานมเี ดก็ ................................................คน ผสู้ งู อาย.ุ ............................................คน


4. ลกั ษณะของทที่ ำงาน...........................................................


ทำงานในสถานประกอบการ รวมเปน็ กลมุ่ อาชพี ณ สถานทใี่ ดทห่ี นงึ่


รบั งานไปทำทบี่ า้ น อนื่ ๆ ระบ.ุ ...............................................................


5. ขน้ั ตอนการทำงานและสง่ิ คกุ คามสขุ ภาพ


ข้ันตอนการทำงาน
ส่งิ คุกคามสขุ ภาพ


110 | คู่มอื จดั บรกิ ารอาชีวอนามยั ในหนว่ ยบริการสุขภาพระดบั ปฐมภูมิ

6. การวเิ คราะหแ์ ละประเมนิ ความเสยี่ ง


สิ่งทกุ คาม
โอกาสการเกดิ ความรนุ แรงของการเกิด ระดับ

สุขภาพ
อันตราย
อนั ตราย
ความเส่ยี ง


7. การดำเนนิ งานควบคมุ ปรบั ปรงุ


ลำดบั ท
่ี ส่งิ คกุ คาม การดำเนินการควบคมุ ปรบั ปรงุ

สขุ ภาพ
กอ่ นดำเนนิ การ ขอ้ เสนอแนะ
หลงั ดำเนินการ

สภาพปัจจุบันท่ีมีอย
ู่ ในการพัฒนา
(สง่ิ ทไ่ี ด้ทำ)





ลงช่อื ผ้สู ำรวจ...................................................... วันที่สำรวจ...................................


คู่มอื จัดบริการอาชวี อนามัยในหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภมู ิ | 111

ภาคผนวก 5 ทะเบียนรายช่อื กลมุ่ อาชพี


พน้ื ที่ ตำบล..............................................อำเภอ......................................................จงั หวดั ...............................


ลำดับ
กลมุ่
จำนวนสมาชิก
หมู่ท
่ี ชือ่ ประธาน
โทรศัพท์
ชือ่ ผปู้ ระสาน
โทรศพั ท์

ท
่ี อาชพี
ชาย
หญงิ
ทง้ั

กลุ่ม

งานกลมุ่


หมด


112 | คู่มอื จดั บรกิ ารอาชวี อนามัยในหน่วยบรกิ ารสขุ ภาพระดับปฐมภูมิ

ภาคผนวก 6 ทะเบียนรายช่อื กล่มุ สมาชิกกลมุ่ อาชพี ...........................................

ตำบล...........................อำเภอ.......................จงั หวัด.........................................


ลำดบั ท
ี่ ชอ่ื
ทอี่ ย
ู่ หมูท่ ่
ี ชื่อบา้ น
ตำบล
อำเภอ


คมู่ ือจดั บรกิ ารอาชีวอนามยั ในหน่วยบรกิ ารสุขภาพระดบั ปฐมภูมิ | 113

ภาคผนวก 7 ตัวอย่างการประเมนิ อนั ตรายและแนวทางแกไ้ ขปัญหา


แรงงานในชุมชนและอุตสาหกรรมขนาดเล็ก ส่วนใหญ่จะทำการผลิตภัณฑ์ศิลปหัตถกรรม

พ้ืนบ้าน การให้บริการอาชีวอนามัยเชิงรุกในขั้นตอนการประเมินอันตรายและปัจจัยเส่ียงต่อสุขภาพ
โดยการสำรวจสถานทผ่ี ลิต หรอื สถานประกอบการนน้ั เป็นการดำเนนิ การเพื่อทราบปัญหาหรอื อนั ตราย
ท่ีส่งผลกระทบต่อสุขภาพจากการทำงานและร่วมกันหาทางปรับปรุงสภาพการทำงานให้ปลอดภัยข้ึน
โดยจะนำเสนอการประเมินอันตรายและแนวทางแก้ไขเพ่ือปรับปรุงในการผลิตพรมใยสังเคราะห์ มะตูม

ผง ผลติ ภณั ฑ์จากหินและครกหนิ เย็บเสอื้ ผา้ และปกั จักร พอสังเขป ดงั น้
ี

การผลติ พรมใยสังเคราะห
์

ขนั้ ตอนการผลติ

ปจั จยั เสีย่ ง / อนั ตรายที่พบ

แนวทางแก้ไข / ปรบั ปรุง

คัดเลอื กวสั ดุ
1. การคดั เลือกและตดั
• การทำหลงั คากันแดดกนั ฝนจะทำให้

• สัมผัสความร้อนจากแสงแดดโดยตรง
คนทำงานสบายขึ้น และกันวัสด
ุ
ตัด
• พ้ืนท่ีขรุขระอาจเกิดอุบัติเหตุขณะเคล่ือน เสียหายได้ด้วย


ยา้ ยวัสด
ุ • ปรับพื้นบริเวณทำงานและใกลเ้ คยี งให้
เยบ็ จกั ร
• เคล่ือนย้ายถุงใส่วัสดุขนาดใหญ่ด้วยแรง เรยี บ แข็งแรงเพ่อื ลดอบุ ตั เิ หตุและหาก

คน และมกี ารยกเท
เคลอ่ื นยา้ ยด้วยรถเขน็ จะสะดวก

ตรวจสอบ
• นั่งยองๆ นั่งราบบนพื้น หากน่ังนานจะ • ควรใชร้ ถเขน็ ชว่ ยในการเคล่อื นยา้ ย ใน

เกดิ ปญั หาปวดเม่อื ยกลา้ มเนือ้
การยกเทให้หลายคนชว่ ยกนั ยก โดย
บรรจ
ุ • กรรไกรนำ้ หนกั มาก ขนาดใหญ่
คอ่ ยๆ ยกขึ้นเท หา้ มยกของเทในท่า
บดิ เอ้ยี วตวั


114 | คูม่ ือจดั บริการอาชวี อนามยั ในหน่วยบรกิ ารสขุ ภาพระดบั ปฐมภูมิ

ข้นั ตอนการผลติ

ปจั จัยเส่ยี ง / อนั ตรายทพี่ บ

แนวทางแก้ไข / ปรบั ปรุง


• จดั หาโต๊ะ เก้าอ้พี รอ้ มเบาะ และให้



ทำงานในระดบั ข้อศอกเพอ่ื หลกี เล่ยี ง

การก้มโค้งในคนสูง หรือการยกไหลใ่ น


คนตวั เลก็

2. เยบ็ จักร

• เลอื กให้เหมาะสมและใช้ส่วนตวั

• บริเวณที่ทำงาน พดั ลมไมม่ ีฝาครอบ
• หาฝาครอบและทำความสะอาด หรอื
• ฝุ่นใยสงั เคราะห์ฟงุ้ ขณะเยบ็ ทำให้อดึ อดั เปล่ยี นใหม่

• ใชผ้ ้าปิดปาก ปิดจมกู ขณะทำงาน

หายใจลำบาก
• ควรหยุดพักชว่ งสนั้ ๆ ประมาณ 5
• ปวดเมอื่ ยหลังจากการน่ังและกม้ เย็บผ้า นาที ในทกุ ๆ ชั่วโมง เพ่อื เปลยี่ น

เป็นเวลานาน
อิรยิ าบถ

3. ตรวจสอบช้นิ งาน และบรรจุ


• แสงสว่างนอ้ ยไป
• ควรใชแ้ สงธรรมชาติช่วย โดยการตดิ
• น่งั ทำงานที่พ้นื
แผน่ โปร่งแสงทห่ี ลังคาบรเิ วณทำงาน

• นง่ั ทำงานบนเก้าอนี้ า่ จะสบายกว่า

ขาและเท้าไดเ้ คลอ่ื นท่ีไปมา


คมู่ อื จดั บริการอาชวี อนามัยในหนว่ ยบริการสขุ ภาพระดบั ปฐมภูมิ | 115

มะตูมผง


ข้นั ตอนการผลิต

ปจั จยั เส่ยี ง / อนั ตรายท่ีพบ

แนวทางแกไ้ ข / ปรับปรุง

ลา้ งวตั ถุดิบ
1. ล้างวตั ถดุ บิ และตม้ / เค่ียว
• ควรมีท่ีพักเทา้ ใหส้ ลบั ขา้ งพักไดม้ ีการ

• ยืนทำงานนาน ปวดขา ปวดหลังโดย สลบั เปลยี่ นกันมาทำหนา้ ทีเ่ คยี่ ว
ตม้ /เคีย่ ว
เฉพาะคนทำหน้าที่เค่ียว จะปวดแขน และไปทำหน้าท่ีอนื่ เพ่ือลดเวลาการ


ปวดไหล่ดว้ ย

ทำงานหนกั ลง

อบใหแ้ หง้ สนิท
2. ต้ม / เคยี่ ว
• ติดตงั้ พดั ลมดดู อากาศออกเพื่อระบาย

• ความรอ้ นสูง
อากาศร้อนออก


• จัดน้ำดมื่ ให้พอเพยี ง

ซีนซองด้วยเครือ่ ง

• ระมัดระวงั อยา่ ให้ทำงานเป็นเวลานาน




(มากกว่า 1 ชม.)

3. ซนี ซองดว้ ยเครอ่ื ง


บรรจุกลอ่ ง
• มีการยกมะตูมผงเทลงเครือ่ ง ซ่ึงอยู่ระดบั • ผู้ผลิตไดจ้ ดั ใหม้ แี ทน่ บนั ไดเพือ่ เท

สูงกว่าหัวไหล่ อนั เป็นท่าทางการทำงาน มะตมู ผง โดยไมต่ อ้ งเอ้อื มเหนอื ระดับ

เก็บในสต๊อค



ทีอ่ นั ตรายควรหลีกเลยี่ ง

ไหล่

4. เก็บในสตอ๊ ค
• ไม่ควรวางผลิตภณั ฑซ์ ้อนกนั ในระดับ
• การเคล่อื นยา้ ยผลติ ภณั ฑอ์ าจเกดิ ปญั หา สูง ในกรณีใชแ้ รงงานคน

ปวดหลังเน่ืองจากยกของวางในระดับสูง






116 | คูม่ ือจดั บริการอาชวี อนามัยในหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภมู ิ

ผลติ ภัณฑ์จากหนิ และครกหิน


ขัน้ ตอนการผลติ

ปัจจยั เส่ยี ง / อันตรายที่พบ

แนวทางแก้ไข / ปรับปรงุ

ตดั หนิ เป็นก้อน
1. การใช้เครื่องตัด / เจียร และใช้ค้อน • ใชห้ น้ากากปดิ ปาก จมกู ทม่ี คี วาม
ตามผลติ ภัณฑ
์ กับสวิ่ สกดั หนิ
สามารถในการกรองฝนุ่ สวมใส่
• การหายใจเอาฝนุ่ หนิ แกรนิตซ่งึ เป็น กระชบั และใสต่ ลอดเวลาการทำงาน


สาเหตขุ องโรคซิลิโคสิส
• ใช้ทีอ่ ุดหูขณะทำข้นั ตอนที่เสยี งดงั
สกดั /ตัด/เจยี ร
• เสียงดงั เนื่องจากการตัด / เจยี ร
มากๆ


• แรงสนั่ สะเทือนทมี่ ือ
• ควรใส่ถงุ มอื ที่มีความหนาเพื่อลดแรง
• ไฟฟ้าชอ็ ต หรอื ไฟดดู เน่อื งจากสภาพ สน่ั สะเทอื น

ของปลัก๊ ไฟไม่สมบรู ณ์ และมกี ารใช้ปล๊ัก • หมั่นดูและตรวจสอบสภาพของ


ไปทั้ง 3 เต้า

ปลั๊กไฟทำการเปล่ียนเมอ่ื พบวา่ ชำรดุ

2. สภาพอากาศและสงิ่ แวดล้อม
• ทำหลงั คากนั แดด กันฝน

• อากาศรอ้ นอบอา้ ว
• ควรแยกบรเิ วณทำงาน และท่อี ยู่
• สมาชิกในครอบครัวมีโอกาสเสีย่ งตอ่ การ อาศัยท่ีเดก็ เล่น เปน็ สดั สว่ น ตลอด
สมั ผัสฝุน่ หินและเสียงดงั และอาจก่อโรค จนดูแล ความสะอาดบรเิ วณทำงาน
ได้
ให้เปน็ ระเบยี บเรยี บรอ้ ยเพ่อื ลด
อุบัตเิ หตจุ ากการทำงาน


คมู่ ือจดั บริการอาชวี อนามยั ในหนว่ ยบริการสขุ ภาพระดบั ปฐมภมู ิ | 117

เย็บเสอ้ื ผ้าและปกั จกั ร


ขน้ั ตอนการผลติ

ปจั จัยเสย่ี ง / อนั ตรายท่ีพบ

แนวทางแก้ไข / ปรบั ปรุง

ออกแบบ
1. ทกุ ขนั้ ตอน
• ตรวจสภาพดวงไฟที่จกั รแตล่ ะตวั ให้ใช้

• ความสว่างในบริเวณทำงานนอ้ ยเกนิ ไป
งานไดอ้ ยเู่ สมอ หรอื ตดิ ตง้ั เพมิ่ เตมิ หาก
ตดั ผา้

ไม่มีดวงไฟ



• ตรวจสขุ ภาพตา ในการตรวจรา่ งกาย
เยบ็ หรือ



ประจำปี เพ่อื ใช้เปน็ ขอ้ มลู พ้ืนฐาน

ปักด้วยจกั ร
2. บรเิ วณทำงาน
• ควรเปดิ หน้าต่างเพ่อื ระบายอากาศและ
• บรเิ วณทำงานอณุ หภมู สิ ูง
ความร้อน

• การติดเชือ้ โรคจากการใช้แกว้ นำ้ ร่วมกนั
• ควรมีแก้วนำ้ ประจำตวั ควรไดร้ บั ความรู้
• ไฟไหมเ้ นอ่ื งจากมผี า้ เปน็ เชือ้ เพลงิ เรอ่ื งสุขอนามยั ส่วนบุคคล

จำนวนมาก และถงั ดบั เพลงิ ไม่อย่ใู น • ตดิ ตงั้ ถังดบั เพลิงในบรเิ วณท่ีเหน็ ไดง้ า่ ย
บริเวณทเี่ หน็ ง่าย
ใกลแ้ หลง่ เชอ้ื เพลิงและติดตง้ั ปา้ ย ถังดบั
• ไฟฟา้ ดูดและลืน่ หกลม้ จากพืน้ เปยี ก เพลงิ ให้เหน็ ได้อยา่ งชดั เจน

บริเวณตนู้ ำ้ ดืม่
ทกุ คนควรใช้ถังดบั เพลิงเป็น


• ระวงั ดแู ลไมใ่ หพ้ นื้ เปยี ก ตดิ ปา้ ยเตอื น และ



ตรวจระบบไฟฟ้าให้อยใู่ นสภาพที่ดีเสมอ

3. ปักจักร
• ตรวจสภาพเครอ่ื งจักรเปน็ ประจำ ค้นหา
• เสียงดงั วัดได้ 82 เดซิเบล (เอ)
สาเหตุ หรอื ส่วนของเครอื่ งจักร ที่ทำให้

เกิดเสยี ง เปล่ยี นหรอื ซอ่ มแซม อุปกรณ์
น้ันๆ หากจำเป็น

• ติดปา้ ยเตือนเก่ยี วกบั การปอ้ งกันเสยี งดัง

• จดั หาอปุ กรณป์ ้องกันเสียงดงั




118 | คู่มอื จดั บริการอาชวี อนามยั ในหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ

ภาคผนวก 8 การค้นหาสาเหตกุ ารเจ็บปว่ ยจากการทำงานด้วยตนเอง


แรงงานหรือคนทำงานเป็นผู้ที่คลุกคลีสัมผัสกับสิ่งคุกคามสุขภาพอยู่ในสภาพแวดล้อมการ
ทำงานที่อาจจะก่อให้เกิดอันตรายและการเจ็บป่วยได้ โดยความเป็นจริงแล้วเขาจะเป็นผู้รู้ดีถึงอาการ
และสาเหตุของการเจบ็ ปว่ ยได้ดีทส่ี ุด เพียงแตย่ งั ไม่มโี อกาสดงึ ส่งิ ท่รี ้อู ยูแ่ กต่ ัวออกมาแลกเปลยี่ นกบั เพอ่ื น
ในทที่ ำงาน แต่ละคนเจ็บปว่ ยหรือมีปัญหาสุขภาพเหมือนๆ กันหรอื ไม่ และถา้ ทุกคนมีปัญหา เหมือนๆ
กันก็น่าจะมาจากสาเหตุเดียวกันและช่วยกันระดมความคิดว่าสาเหตุนั้นมาจากอะไร เทคนิคง่ายๆ ท่ี
ช่วยให้แรงงานและชุมชน สามารถร่วมกันค้นหาอาการและสาเหตุการเจ็บป่วยท่ีเรียกว่าการทำแผนภูมิ
ร่างกายและแผนผังโรงงาน (Body mapping and Factory mapping) ซ่งึ เป็นเทคนคิ ทศี่ กึ ษาจาก

ประเทศออสเตรเลียท่ี สมบุญ สีคำดอกแค นำเสนอไว้ในคู่มือการเฝ้าระวังโรคจากการทำงานสารพิษ
และสิ่งแวดล้อมเพ่ือให้เกิดเวทีในการระดมความคิดเห็นเร่ืองปัญหาสุขภาพจากการทำงานและค้นหา
สาเหตุของโรคและอันตรายโดยตัวแรงงานเอง อันจะไปสู่การพึ่งพาตนเองและการมีส่วนร่วมของ
แรงงานในการดแู ลสขุ ภาพและความปลอดภัยในการทำงาน



ประโยชนจ์ ากการทำแผนภูมิ

1. วิธีการนี้ช่วยให้เกิดการระดมสมองค้นหาลักษณะอาการและสาเหตุการเจ็บป่วยท่ีเกิดข้ึนใน
โรงงานหรอื กลมุ่

2. วิธีการน้ีช่วยให้ผู้ใช้แรงงานได้รู้ว่าอาการท่ีตัวเองเจ็บป่วยนั้น ไม่ได้เป็นคนเดียว แต่ยังม ี

คนอ่นื ๆ เจ็บปว่ ยคลา้ ยๆ กัน ทำให้ไมท่ อ้ แทโ้ ดดเด่ยี ว ไดเ้ พอื่ น ได้กำลังใจ


คู่มือจดั บรกิ ารอาชีวอนามัยในหนว่ ยบรกิ ารสขุ ภาพระดบั ปฐมภูมิ | 119

3. วิธีการน้ี จะนำไปสู่การสืบค้นสาเหตุของการเจ็บป่วยว่าเกิดข้ึนในข้ันตอนใด จากแหล่ง
สาเหตุใดเพือ่ นำไปสู่การป้องกันและแกไ้ ข

4. ขอ้ มลู ทไี่ ดจ้ ากการระดมสมอง สามารถนำเสนอตอ่ เจา้ ของสถานประกอบการ หรอื หนว่ ยงาน
ท่ีเก่ียวขอ้ ง ในการปรับปรงุ ดูแล ป้องกันรกั ษา อย่างมีน้ำหนัก



ข้ันตอนการทำแผนภูมริ ่างกายอยา่ งง่ายๆ มดี งั น
ี้
• แบ่งกลุ่มย่อยใหผ้ ้ทู ท่ี ำงานในลักษณะเหมอื นกันอยู่กลมุ่ เดยี วกัน

• เขยี นภาพร่างกายคน 2 ภาพ คือ ภาพด้านหนา้ และภาพดา้ นหลงั

• ใช้ปากกาสีต่างๆ ทำเครื่องหมาย บนแผนภาพร่างกายเพื่อแสดงถึงปัญหาทางสุขภาพของ
แต่ละคน ดังนี
้
สีแดง ตำแหนง่ ทม่ี ปี ญั หารุนแรง

สเี ขยี ว ตำแหนง่ ทมี่ ปี ัญหา

• เมอ่ื ทกุ คนได้ติดกระดาษสหี รอื วาดสี ลงบนภาพร่างกาย การกระจุกตวั ของสี จะบง่ บอกถึง
อาการท่ีสมาชิกส่วนใหญ่มีปัญหาร่วมกัน และเร่ิมการสืบค้นหาสาเหตุของการอาการหรือปัญหาสุขภาพ
โดยเฉพาะ ถา้ คนท่ีทำงานในแผนกเดียวกัน มอี าการเจบ็ ป่วยทีอ่ วยั วะเดียวกัน กจ็ ะระบไุ ดช้ ัดเจนวา่ การ
เจบ็ ปว่ ยมาจากการทำงานหรือสภาพแวดล้อมในทที่ ำงาน

• จากอาการหรือปัญหาสุขภาพต่างๆ ที่ระบุลงบนแผนภาพ ให้ช่วยกันระดมความคิดเห็นว่า
อาการหรอื ปญั หาแต่ละอย่าง มาจากสาเหตอุ ะไร

• เขยี นสาเหตุทีไ่ ด้จากการแลกเปล่ียน โดยสรปุ และเขียนเปน็ บันทกึ สนั้ ๆ ในแผ่นแผนภูม
ิ

120 | ค่มู ือจดั บริการอาชวี อนามัยในหนว่ ยบรกิ ารสขุ ภาพระดับปฐมภูมิ

การทำแผนผงั โรงงาน เพอื่ ระบุตำแหน่งทเี่ สียงต่อการเจ็บปว่ ย

จากการอาการเจบ็ ป่วยทแ่ี ต่ละคนได้แสดงความคิดเหน็ และคน้ หาสาเหตุของการเจบ็ ป่วยหรอื
ปัญหาสขุ ภาพ ในขน้ั ตอนต่อไป เราจะพยายามค้นหา สืบสวนหาจุดทท่ี ำใหเ้ กิดการเจบ็ ปว่ ยหรือปญั หา
สขุ ภาพ โดยใชก้ ารทำแผนผงั โรงงาน ตามขน้ั ตอนดังน
ี้
วาดแผนผงั ในสถานที่ทำงาน ให้มีขนาดใหญ่พอสมควร เพ่อื ใหร้ ะบุตำแหนง่ ตา่ งๆ ได้ครอบคลุม เชน่

• วาดแผนผังในสถานที่ทำงาน ให้มีขนาดใหญ่พอสมควร เพื่อให้ระบุตำแหน่งต่างๆ ได้
ครอบคลมุ เช่น

- ทต่ี ง้ั เคร่ืองจกั ร อุปกรณ
์
- แหลง่ ทเ่ี ก็บสารพษิ สารเคมี

- ทางออก

• วาดตำแหน่งท่ีคนงานทำงานอยู่ ในแต่ละข้ันตอนการทำงานแต่ละคนคิดถึงจุดที่เส่ียง
อนั ตราย เชน่ อันตรายจากเครือ่ งจักร จากการรบั สารพิษท้ังทางจมูก ทางปาก ทางผวิ หนงั จากเสียง
กลิน่ เชื้อโรค หรอื อันตรายจากขั้นตอนการผลติ เชน่ ผสมสารเคมี ยกของหนัก ฯลฯ

• แต่ละคนใช้ปากกาสกี ำหนดจดุ ต่างๆ ในโรงงาน ตามสัญลกั ษณ์ดังน้ี

สีแดง ในตำแหน่งท่ีคดิ ว่าอันตรายมาก

สนี ำ้ เงิน ในตำแหนง่ ทค่ี ิดวา่ อันตราย

• จากแผนผังโรงงานท่ีสามารถสืบค้นจุดอันตรายในโรงงาน เมื่อนำมาประกอบกับแผนภูมิ
รา่ งกายก็จะทำให้ร้ตู ำแหน่งทท่ี ำใหเ้ กิดการเจ็บป่วย


ค่มู ือจดั บริการอาชีวอนามัยในหนว่ ยบรกิ ารสุขภาพระดับปฐมภูมิ | 121

• ขอ้ มลู ท่ไี ดจ้ ากการทำแผนภมู ิ จะนำไปสกู่ ารขยายผลสำหรบั คนงานคนอน่ื ๆ เพื่อร่วมกันหา
ทางจัดการเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพและความปลอดภัย ได้โดยสรุปเป็นเอกสารเสนอเจ้าของ
เจา้ หน้าท่ีผ้เู กีย่ วขอ้ ง เพือ่ ใหค้ วามช่วยเหลือแนะนำ


122 | คมู่ อื จัดบริการอาชีวอนามยั ในหน่วยบรกิ ารสขุ ภาพระดับปฐมภมู ิ

บรรณานกุ รม




โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์และคณะ. (2545). วิถชี ุมชน. กรุงเทพฯ: บริษัทดีไซร์ จำกดั

คณะกรรมการอำนวยการจัดทำแผนสุขภาพแห่ง. (2550). แผนพัฒนาสุขภาพแห่งชาติในช่วงแผนพัฒนา

เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 10 พ.ศ.2552-2554 แผนสุขภาพพอเพียง. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์
ชมุ นุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย

เทพินทร์ พัชรานุรักษ์ (2548). กรงุ เทพฯ: สำนักพิมพโ์ อเดียนสโตร.์

สมบุญ สีคำดอกแค. (2546). การเฝ้าระวังโรคจากการทำงานสารพิษและสิ่งแวดล้อม. สำนักงานกองทุน
สนบั สนนุ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ (สสส.) สนับสนนุ การพมิ พ์. 148 หนา้

สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. การสำรวจแรงงานนอกระบบ ปี
พ.ศ.2551 เว็บไซต์: http://service.nso.go.th/nsopublish/themes/them 2-2-4.html

สำนักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2549). เอกสาร
ประกอบการอบรม หลกั สตู รการจดั บรกิ ารอาชวี อนามยั และสงิ่ แวดลอ้ มสำหรบั เจา้ หนา้ ทใ่ี นศนู ย์สขุ ภาพ
ชุมชน/สถานอี นามยั . กรงุ เทพฯ: โรงพมิ พ์ชมุ ชนสหกรณก์ ารเกษตรแห่งประเทศไทย.

สำนกั โรคจากการประกอบอาชีพและส่งิ แวดลอ้ ม กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสุข. (2553). คู่มือการให้
บริการอาชีวอนามยั สำหรบั หน่วยบรกิ ารปฐมภมู ิ. เอกสารโรเนยี ว

สำนักโรคจากการประกอบอาชีพและส่ิงแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2553). คู่มือการ
ประเมินความเสีย่ งจากการทำงานของบุคลากรในโรงพยาบาล

อนงศลิ ป์ ดา่ นไพบลู ย์ และคณะ. (2552). บทเรยี นการจดั บรกิ ารอาชวี อนามยั ในหนว่ ยบรกิ ารสาธารณสขุ สำหรับ
แรงงานนอกระบบภาคเหนอื . สำนกั งานกองทนุ สนับสนุนการสร้างเสรมิ สขุ ภาพ (สสส.)

ILO Convention 161: Occupational Health Services Convention. (1985)

Pender S. (2002). Ergonomics, Work and Health. London: The Macmillan Press.

Roger, Bonnic. (2003). Occupational Health Nursing: Concept and Practice. Philadelphia: W.B.
Saunder.


ค่มู ือจดั บริการอาชวี อนามัยในหน่วยบริการสขุ ภาพระดบั ปฐมภูมิ | 123

ร
ายชือ่ คณะทำงานประมวลและสังเคราะหอ์ งค์ความรู้

“
คูม่ อื การจัดบริการอาชีวอนามัยในหนว่ ยบริการสุขภาพระดบั ปฐมภมู ิ”




1
. ดร.แพทยห์ ญิงฉนั ทนา ผดุงทศ สำนกั โรคจากการประกอบอาชพี และสง่ิ แวดลอ้ ม


2. ผศ.ดร.พชิ ญา พรรคทองสขุ มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์


3. นายแพทย์ชานนท์ กองกมล มหาวทิ ยาลัยสงขลานครินทร
์

4. นายสมพร ศรโี ปฏก สำนกั งานสาธารณสุขจงั หวดั สุพรรณบรุ ี


5. นางกาญจนา คงศักดต์ิ ระกูล สำนักงานปอ้ งกนั และควบคมุ โรคที่ 2 จงั หวัดสระบุร
ี

6. นางสาวโสภาพรรณ จิรนริ ตั สิ ัย สำนกั งานป้องกันและควบคุมโรคที่ 4 จังหวดั ราชบุร
ี

7. นายธีรเนตร พานิชเจรญิ สำนกั งานปอ้ งกันและควบคมุ โรคท่ี 4 จงั หวดั ราชบุรี


8. นางขนษิ ฐา อตริ ตั นา สำนักงานป้องกันและควบคุมโรคที่ 4 จังหวดั ราชบรุ ี


9. นางศิมาลกั ษณ์ ดถิ ีสวัสด์ิเวทย์ สำนักงานปอ้ งกันและควบคมุ โรคท่ี 6 จงั หวดั ขอนแก่น


10. นายพิเชษฐ โฉมเฉลา สำนักงานป้องกนั และควบคุมโรคท่ี 6 จังหวดั ขอนแกน่


11. นางอนงคศ์ ิลป์ ด่านไพบลู ย์ สำนักงานปอ้ งกันและควบคุมโรคท่ี 10 จงั หวดั เชียงใหม่


12. นางสาวฟาอีซะ โตะโยะ สำนกั งานป้องกันและควบคมุ โรคท่ี 12 จงั หวดั สงขลา


13. นางวิรยิ า ขวัญทอง สำนกั งานป้องกนั และควบคมุ โรคที่ 12 จังหวัดสงขลา


14. นางสาวเรวดี พุทธรตั น ์ สำนกั งานป้องกนั และควบคมุ โรคที่ 12 จังหวัดสงขลา


15. กลุ่มงานอาชวี เวชกรรม โรงพยาบาลหาดใหญ
่

124 | ค่มู ือจัดบริการอาชีวอนามยั ในหนว่ ยบริการสขุ ภาพระดับปฐมภมู ิ