แผน (Plan)

การวางแผนเชงิ กลยทุ ธแ์ ละการจดั การ

รหสั วิชา 905 – 504

เสนอ...อาจารย์ ดร.จรสั อตวิ ทิ ยาภรณ์

จัดทาโดย...นางสาวรชั ฎา รกั ตน
รหัส 6319050064

คณะศึกษาศาสตร์และศิลปศาสตร์
สาขาวิชาการบริหารการศึกษา

ปกี ารศึกษา 2563
มหาวทิ ยาลัยหาดใหญ่

การวางแผนเป็นงานขนั้ แรกของกระบวนการบรหิ ารเปน็ กระบวนการในการ
พจิ ารณาลักษณะองคก์ ารในอนาคต การเลอื กและปฏบิ ตั ิการทม่ี ีประสิทธิผล
เพอื่ ใหบ้ รรลเุ ปา้ หมายในอนาคต การเลอื กและปฏิบัติการที่มปี ระสทิ ธผิ ล เพื่อให้
บรรลเุ ป้าหมายในอนาคต การวางแผนมหี นา้ ทเี่ ก่ียวขอ้ ง 3 ประการคอื
การจัดองค์การ (Organizing) การอานวยการ (Directing) และ
การกากับดแู ล (Controlling) เพราะการวางแผนจะทาให้
ผูบ้ ริหารมีแนวทางท่จี ะดาเนินงานและเปน็ งานหรือกิจกรรมที่
เก่ยี วข้องกบั การบรรลเุ ปา้ หมาย (Goals) ดังน้นั ในกระบวนการ
วางแผน ผบู้ ริหารตอ้ งวางแผนเพื่อเข้าใจผลลพั ธ์ในอนาคต

ความหมายของแผน (Plan)

แผน (Plan)

คอื เอกสารที่จะมีการระบอุ ยา่ งชัดเจนวา่ จะให้ใคร?
ทาอะไร? ที่ไหน? อยา่ งไร? มีการประสานงานกนั อย่างไร?
ใชท้ รพั ยากรอะไรบ้าง? เพอื่ ทจ่ี ะบรรลุเปา้ หมาย
ท่ีต้องการ

ความหมายของแผน (Plan)

นักวิชาการหลายทา่ นไดอ้ ธิบายไว้ ในทนี่ ขี้ อยกตัวอย่างเพียงเพอื่ เป็นแนวทางท่ที า
ให้เข้าใจแผนไดด้ ีขึน้

วิโรจน์ สารรัตนะ (2539 : 35-36) ได้ใหค้ วามหมายว่า การวางแผน
เป็นกระบวนการตัดสินใจเพ่ือกาหนดวัตถุประสงค์ และแนวทางการกระทา
ไว้ล่วงหน้า เพ่ือให้บุคคลในองค์การ ปฏิบัติตามให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ท่ี
กาหนดไว้

ความหมายของแผน (Plan)

อนันต์ เกตุวงศ์ (2541 : 3-4) ได้ให้ความหมายว่า การวางแผนก็คือ
การตัดสินใจ ล่วงหน้าในการเลือกทางเลือกเกี่ยวกับสิ่งต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น
วัตถุประสงค์หรือวิธีการกระทา โดยท่ัวไป จะเป็นการตอบคาถามต่อไปนี้ คือ
จะทาอะไร (What) ทาไมจึงต้องทา (Why) ใครบ้างที่จะเป็นผ้กู ระทา (Who)
จะกระทาเม่ือใด (When) จะกระทากันที่ไหนบ้าง (Where) และจะกระทากัน
อยา่ งไร (How)

ความหมายของแผน (Plan)

อุทัย บุญประเสริฐ (2538 : 19) ได้ให้ความหมายว่า การวางแผน
เป็นกิจกรรมท่ีคาดหวัง ว่าจะต้องปฏิบัติ ซ่ึงเป็นผลจากการค้นหา และ
กาหนดวิธที างานในอนาคต เพอ่ื ใหบ้ รรลุจดุ ม่งุ หมาย บรรลวุ ตั ถุประสงค์ และ
เป้าหมายท่ีกาหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ เกิดประโยชน์ต่อหน่วยงานมาก
ท่ีสุด แสดงให้เห็นว่าจะมีการทาอะไร ทาท่ีไหน เม่ือใด ให้ใครทา ทาอย่างไร
และให้รายละเอียดอ่ืนๆ ที่จาเป็น ช่วยให้การปฏิบัติงานลุล่วงไปอย่างมี
ประสิทธภิ าพ

ความหมายของแผน (Plan)

Breton และ Henning (1961, p. 7) ได้อธบิ ายไว้ว่า แผนหมายถึง
วิถขี องการกระทาทก่ี าหนดไว้ก่อนล่วงหน้าแล้ว (predetermined course
of action) แผนประกอบด้วยลักษณะ 3 ประการ คือ (ก) จะต้องเกี่ยวข้อง
กับอนาคต (ข) จะต้องเก่ียวข้องกับการกระทา และ (ค) จะต้องมีปัจจัยที่
ชีใ้ ห้เหน็ ว่าเป็นเรอื่ งสว่ นตวั หรือเรอื่ งขององค์การ

ความหมายของแผน (Plan)

Simmons (อา้ งถึงใน ธงชัย สันติวงษ์. 2540 : 138) ได้ใหค้ วามหมาย
ว่า การวางแผน หมายถึง (1) ความหมายในแง่ของงานท่ีต้องปฏิบัติของ
ผู้บริหารแต่ละคน คือ การกาหนดวัตถุประสงค์ การจูงใจและส่ือความ การ
วัดผลและการพัฒนาบุคคล (2) ความหมายที่มีขอบเขตกว้างกว่าท่ีคลุม ถึง
การบริหารทงั้ หมด คือกระบวนการบริหารท่ตี ่อเนื่อง ครอบคลุมถึงทุกกิจกรรม
ของงานและม่งุ สู่ อนาคต

ความหมายของแผน (Plan)

Wohlstetter (อา้ งถึงใน อนันต์ เกตุวงศ์. 2541 : 2) ใหค้ าอธิบาย
ความหมายของการวางแผนไว้แตกต่างออกไปจากท่านอ่ืนๆ โดยให้ความ
หมายถึง วิธีการท่ีจาเป็นของการทาให้การตัดสินใจก้าวหน้า และเป็นสิ่งท่ี
จะต้องมีอยู่ก่อนการกระทา การวางแผน จะต้องหาคาตอบ 2 ประการน้ีให้ได้
คือ (1) ความมุ่งหมายขององค์การหรือแผนงานคืออะไร (2) อะไรคือวิธกี ารที่
ดีท่ีสุด จะทาให้บรรลุผลสาเร็จของความมุ่งหมายน้ัน ยิ่งกว่านั้นยังเน้นอีก
ตอ่ ไปว่าการวางแผนเปน็ เร่ืองที่ ต้องทาอย่างต่อเน่ือง ต้องมกี ารปรับเปลี่ยนอยู่
เสมอ และสามารถทานาย การเปลีย่ นแปลงในอนาคตได้

ความหมายของแผน (Plan)

สรุปไดว้ า่ ...แผนและการวางแผน เป็นการพิจารณา และกาหนดแนวทางปฏบิ ตั ิงาน
ให้บรรลุเป้าหมายทีป่ รารถนาเปรยี บเสมอื นเป็นสะพานเชอ่ื มโยงระหวา่ งปัจจบุ นั และ
อนาคต การวางแผนจึงเป็นกระบวนการทางสติปัญญา ท่พี ิจารณา
กาหนดแนวทางปฏิบัตงิ าน มีรากฐานการตดั สนิ ใจตามวัตถปุ ระสงค์
ความรู้ และการคาดคะเนอย่างใช้ดลุ ยพินจิ การวางแผนจึงมีความ
เก่ียวขอ้ งกับการคาดการณต์ า่ งๆในอนาคต และตดั สินใจเลอื ก
แนวทางปฏิบัติทีด่ ที ี่สดุ โดยผา่ นกระบวนการคดิ กอ่ นทา

ความสาคญั ของแผน

“แผนกบั การวางแผน” เปน็ คาท่แี ยกจากกันไมอ่ อก

แผนคือขอ้ กาหนดท่ีใชเ้ ปน็ เครอ่ื งมอื หรือแนวทางในการปฏบิ ตั ิ
ส่วนการวางแผน คือกระบวนการคิดพจิ ารณาไว้
ลว่ งหน้าวา่ จะทาอะไร อย่างไร ทาไมจึงทาใหใ้ ครทา
ทาท่ีไหน เมอื่ ไหร่ โดยอาศัยการดาเนินงานที่เป็น
ระบบมรี ะเบียบและมปี ระสทิ ธิภาพ

ความสาคัญของแผน

ผลผลติ จากการวางแผน ก็คือ การจดั ทาแผน

อันเปน็ ขอ้ กาหนดทีใ่ ชเ้ ปน็ เคร่ืองมือหรอื แนวทางในการปฏบิ ตั ิ
หลักสาคญั ของการวางแผน จึงมงุ่ ไปทีค่ วามสาเร็จของ
การปฏบิ ัตงิ านและประสทิ ธิภาพของการดาเนินงาน
และถือได้วา่ งานอันดบั แรกของการบริหารและ
จัดการของหนว่ ยงาน คอื การวางแผน

ความสาคญั ของแผน

ความสาคัญ...

1. ช่วยให้การบรหิ ารงานเปน็ ไปโดยประสานสอดคล้องกนั
2. ช่วยใหเ้ กิดการประหยดั ทั้งด้าน คน เวลา งบประมาณ
3. ชว่ ยใหม้ ีการตรวจสอบ/ควบคุมงาน ให้มีประสทิ ธิภาพ
4. ช่วยในการขยายงานและปรับปรุงวิธกี ารดาเนิน

งานขององค์กร

ความสาคัญของแผน

ในเร่อื งความสาคัญของการวางแผนน้นั
มีนกั วชิ าการและหนว่ ยงานได้เสนอแนวคดิ ไว้ ดงั ตอ่ ไปน้ี

พะยอม วงศส์ ารศรี (2542, หน้า 70 อา้ งถงึ ใน พรพรรณ เชษฐภกั ดีจิต, 2550,
หนา้ 12-13) กล่าวถึง ความสาคัญของการวางแผนไวว้ า่

1. เป็นการลดความไมแ่ น่นอนและปญั หาความยงุ่ ยากซับซอ้ นท่ีจะ
เกดิ ขึน้ ในอนาคต

2. ทาให้เกดิ การยอมรบั แนวคิดใหม่ๆ
3. ทาใหก้ ารดาเนินการขององคก์ ารบรรลเุ ป้าหมาย
4. เปน็ การลดความสูญเปลา่ ของหนว่ ยงานที่ซา้ ซอ้ น เห็นภาพรวมท่ชี ัดเจน
5. ทาให้เกิดความชดั เจนในการดาเนนิ งาน

ข้อจากัดของการวางแผน

การวางแผนทด่ี ีน้ันจะต้องนาไปใช้อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง และไดร้ ับการปรับปรุงแกไ้ ขใน
ส่วนท่ีเปน็ ปญั หาอปุ สรรคขอ้ จากดั ของการวางแผนอาจเกิดจากสาเหตุ ดงั ต่อไปน้ี

1. ความยากลาบากในการหาข้อมูลและสมมตฐิ านท่ถี ูกตอ้ งแม่นยา
2. ปญั หาการเปลี่ยนแปลงทางสงั คมอยา่ งรวดเรว็
3. ความไม่แนน่ อนของปจั จัยภายในองคก์ าร เชน่ บคุ คล

ภายในหน่วยงาน นโยบายของหนว่ ยงานและจานวน
ของเงนิ ลงทุน

ข้อจากัดของการวางแผน

4. ความไมแ่ นน่ อนของปัจจยั ภายนอกขององคก์ าร ซึ่งเปน็ ปจั จัย
ทย่ี ากแกก่ ารควบคุม เชน่ บุคคลภายในหนว่ ยงาน นโยบาย
ของหน่วยงานและจานวนของเงินลงทุน

5. เวลาและคา่ ใชจ้ า่ ยในการวางแผนและการดาเนนิ งาน
ตามแผน

ข้อจากดั ของการวางแผน

ขอ้ จากัดของการวางแผนน้ี ประชุม รอดประเสริฐ(2533, หนา้ 105-106)

ใหค้ วามเห็นไวว้ ่าการวางแผนก็เหมือนกบั กระบวนการบริหารงานอ่ืนๆ ตรงทไ่ี มส่ ามารถ
ขจดั ปญั หาให้กบั บุคคลหรอื องคก์ รได้ท้ังหมด ทัง้ นี้ ข้ึนอยู่กบั ข้อมูลท่ใี ช้ใน
การวางแผนคุณภาพของงานจากการท่ไี ด้ปฏิบตั ิตามแผน ข้ึนอยกู่ ับ
ขอ้ มลู ท่ีใชใ้ นการวางแผน ถ้าขอ้ มูลท่ใี ชเ้ ป็นขยะผลของงานทอ่ี อก
มาก็ตอ้ งเปน็ ขยะอยา่ งไรกต็ ามแม้การวางแผนจะมีขอ้ มูลที่ดแี ต่
การวางแผนน้นั กอ็ าจไมม่ ปี ระสิทธภิ าพได้ถา้ การวางแผนน้นั ยังคง
เขยี นไว้บนแผน่ กระดาษและไม่เคยออกนาไปปฏิบัติเลย

ข้อจากดั ของการวางแผน

จากข้อจากดั ของการวางแผนดังกลา่ ว สามารถจาแนกออกไดเ้ ปน็
2 ลกั ษณะ คอื ข้อจากัดภายนอก และข้อจากัดภายใน

ขอ้ จากัดภายนอก หมายถึง ปัญหาอปุ สรรคของการวางแผน
ท่ีเกดิ จากอิทธพิ ลภายนอก องค์การเปน็ ปญั หาทีม่ คี วามเกยี่ วขอ้ ง
กบั สภาพแวดล้อมต่างๆ เชน่ ปญั หาทางเศรษฐกจิ ปญั หาทางสังคม
ปญั หาทางการเมอื งและปัญหาอนั เกิดจากความเชอ่ื คา่ นยิ ม ระเบยี บ
กฎหมาย ประเพณี วฒั นธรรมและศาสนา เปน็ ตน้

ข้อจากัดของการวางแผน

ข้อจากัดภายใน หมายถึง ปัญหาอุปสรรคของการวางแผนอันเกิดจากอิทธิพล
ภายใน องคก์ ารหรอื เกดิ จากตัวแผนเอง เช่น ปัญหาจากการขาดขอ้ มลู ทเี่ ปน็ จรงิ
ปญั หาจากการขาด งบประมาณเพอื่ การปฏิบัติตามแผน ปัญหาจากการ
จัดลาดบั ก่อนหลังของแผน ปญั หาการปรบั แผน ปญั หาการขาดบุคลากร
ที่มีความรู้ความสามารถในการใชแ้ ผน ปัญหาความไมส่ อดคล้องขอ
งแผนระดับต่างๆ และปัญหาทเี่ ก่ียวขอ้ งกับการควบคมุ และการ
ประเมนิ ผลในการใช้แผน

ขอ้ จากดั ของการวางแผน

กล่าวโดยสรุปได้วา่ ข้อจากัดของการวางแผนสามารถจาแนกออกไดเ้ ปน็
2 ลักษณะคือ ขอ้ จากดั ภายนอกและขอ้ จากัดภายใน

ซึ่งการวางแผนทด่ี นี น้ั จาเป็นจะตอ้ งขจดั ปัญหาหรือแก้ไข
อุปสรรคทเี่ ป็นขอ้ จากดั ของการวางแผนใหห้ มดไป ถา้ ไม่

สามารถแก้ไขไดก้ ห็ ลีกเลี่ยงปญั หานนั้ เสีย

ประโยชนข์ องแผน

1. แผนให้ทศิ ทาง การบรหิ ารงานใหป้ ระสบความสาเรจ็ จาเปน็ ต้องมี
ทศิ ทางในการบรหิ ารแผน คือตัวกาหนดวตั ถปุ ระสงค์ นโยบาย
เป้าหมาย กลยุทธ์

2. แผนให้ภาพรวมแผนทส่ี มบูรณ์จะครอบคลุมภารกจิ
ทัง้ หลายทั้งมวลขององค์กร เช่น แผนพฒั นาการศึกษา
กจ็ ะประกอบด้วย แผนงานวิชาการ แผนงานธุรการ
แผนงานปรบั ปรงุ คุณภาพ แผนงานการเงิน เปน็ ต้น

ประโยชน์ของแผน

3. แผนเป็นเครือ่ งมือสาหรับควบคุมและติดตามผล แผนท่ดี จี ะกาหนด
เป้าหมายไว้ชัดเจนทาใหส้ ามารถแผนในการตรวจสอบไดว้ า่
งานไดด้ าเนนิ ไปมากนอ้ ยเพยี งใดผลเป็นอยา่ งไร
เปน็ ไปตามเปา้ หมายหรือไม่ เพอื่ จะได้ขอ้ มลู ย้อนกลบั
(Face Back) มาปรบั ปรงุ วิธกี ารดาเนินงาน

ประโยชน์ของแผน

4. แผนเป็นวิธกี ารแหง่ การทางานรว่ มกัน การจดั ทาแผนที่ดเี ปน็
กระบวนการทีเ่ กดิ จากการทางานร่วมกนั ของสมาชกิ ในองค์กร
ซ่ึงทุกฝ่ายมีส่วนรว่ มในการกาหนดวัตถปุ ระสงค์
เปา้ หมาย วิสัยทัศน์ พันธกจิ ฯลฯ

5. แผนต่อใหเ้ กดิ ประสทิ ธภิ าพในการบรหิ าร

ประเภทของแผน


จาแนกตามระดบั หนว่ ยงาน

ประเภทของแผน

การจาแนกประเภทของแผน ข้ึนอยู่กับบรรทัดฐานที่นามาใช้ในการจาแนกและจัดแบ่ง
ประเภท เพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการใช้งานและง่ายต่อการทาความเข้าใจ การวางแผน
อาจจาแนกเป็นประเภทตา่ งๆ โดยอาศยั หลกั เกณฑท์ ีแ่ ตกต่างกันไป การจาแนกประเภท
ของแผนท่สี าคัญๆ มดี งั นี้

1. จาแนกตามระดบั หนว่ ยงาน

เปน็ แผนซงึ่ ระบุถงึ ระดบั หนว่ ยงานท่ีกาหนดแผนและ
กาหนดวิธกี ารในการปฏิบัติตามแผน แผนประเภทนไี้ ดแ้ ก่
แผนระดบั ชาติ แผนระดับกระทรวง แผนระดับกรม

แผนระดับจังหวัด แผนระดับเขตพน้ื ที่การศกึ ษา
แผนระดบั โรงเรยี น เป็นต้น

ประเภทของแผน


จาแนกตามวัตถุประสงค์

หรือเป้าหมาย

ประเภทของแผน

2. จาแนกตามวตั ถุประสงค์หรอื เป้าหมาย

เป็นแผนซ่งึ จดั ทาข้ึนโดยมวี ตั ถุประสงคห์ รอื เปา้ หมาย
โดยเฉพาะ เช่น แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ
แผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ แผนพัฒนาชนบท

แผนพัฒนา แหล่งอุตสาหกรรมภาคตะวนั ออก
เปน็ ตน้

ประเภทของแผน


จาแนกตามระยะเวลา

ประเภทของแผน

3. จาแนกตามระยะเวลา แบ่งออกเปน็ 3 ประเภท

3.1 แผนระยะสัน้ (Short-Range Plan)

คอื แผนท่ีใช้ระยะเวลาดาเนนิ การประมาณ 1 ปี แต่ไมเ่ กนิ 2 ปี เชน่
แผนปฏิบัตกิ ารประจาปี (Action Plan or Operation Plan)

ในแผนจะมีรายละเอยี ดเก่ยี วกับวิธีการดาเนนิ การ สถานท่ี
งบประมาณ และผู้รบั ผิดชอบ การวางแผนระยะส้ันอาจทาใน
รปู ของแผนงาน (Program) หรอื โครงการ (Project)
ซง่ึ มกี จิ กรรมไม่สลับซบั ซ้อน

ประเภทของแผน

3. จาแนกตามระยะเวลา แบ่งออกเปน็ 3 ประเภท

3.2 แผนระยะปานกลาง (Intermediate-Range Plan)

คอื แผนท่ีใชร้ ะยะเวลาในการดาเนินการตง้ั แต่ 3-4 ปี แต่ไมเ่ กิน 5 ปี
เชน่ แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10
(พ.ศ.2550-2554) แผนปฏิบัตริ าชการ 4 ปี เปน็ ต้น

3.3 แผนระยะยาว (Long-Range Plan)

คอื แผนที่ใช้ระยะเวลาในการดาเนินการมากกว่า
5 ปี ขน้ึ ไป ในแผนจะกาหนดขอบเขตแนวทางไวก้ วา้ งๆ
เชน่ แผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ 15 ปี เปน็ ต้น

ประเภทของแผน


จาแนกตามลกั ษณะการใช้

ประเภทของแผน

4. จาแนกตามลักษณะการใช้

โดยปกติองค์การหรือหน่วยงานต่างๆ จะมีแผนทใี่ ช้อยู่ 2 ประเภท คือ

4.1 แผนทมี่ ีวัตถปุ ระสงคเ์ ดยี ว (Single-Purpose planning)

เป็นแผนทใี่ ชส้ าหรับเป็นแนวทางในการปฏิบัตเิ ฉพาะงานหรือ
เฉพาะความรับผิดชอบหรอื เปน็ ไปตามสภาวการณ์ คร้ันเมอ่ื งาน

สาเร็จลุลว่ งไปแล้วหรือสภาวการณ์เปลี่ยนแปลงไป แผนน้นั ก็จะ
ถกู ยกเลิกไมใ่ ชอ้ ีกต่อไป หรืออาจเรียกว่า “แผนชั่วคราว”
เช่น แผนลดค่าเงินบาท แผนป้องกนั นา้ ท่วม โครงการ
แพทยอ์ าสาสมัครเคลื่อนทีแ่ ละอืน่ ๆ เปน็ ตน้

ประเภทของแผน

4. จาแนกตามลกั ษณะการใช้

4.2 แผนท่ีใชอ้ ย่างต่อเนือ่ ง (Continuous-Use Planning)

เป็นแผนท่ีใช้สาหรับเปน็ แนวทางในการปฏบิ ัตงิ านอย่างตอ่ เนอ่ื งและเปน็
ประจาด้วยระยะเวลาทยี่ าวนาน แมจ้ ะมผี ลกระทบตา่ งๆ เกดิ ขึน้ ใน
ขณะดาเนินงาน แผนชนดิ นจ้ี ะไม่เปลี่ยนโครงสร้างแตจ่ ะปรับปรุง

รายละเอยี ดใหส้ ามารถดาเนินการต่อไปได้ หรืออาจเรียกได้วา่
“แผนถาวร” หรอื “แผนงานหลกั ”ได้แก่ นโยบายตา่ งๆ เช่น
นโยบายการพฒั นาชนบท นโยบายการป้องกันและ
ปราบปรามคอมมิวนสิ ต์ นโยบายการลดอัตราการเกดิ
เป็นต้น

ประเภทของแผน


จาแนกตามระดับ
การบริหารงานหน่วยงาน

ประเภทของแผน

5. จาแนกตามระดบั การบริหารงานหนว่ ยงาน

แผนประเภทน้ี อาจแบง่ ได้เป็น 3 ระดบั ดังนี้

5.1 แผนกลยุทธ์ (Strategic Planning)

เปน็ แผนทีถ่ กู จดั ทาขน้ึ โดยผูบ้ ริหารระดับสงู เพือ่ ให้สอดคลอ้ งกบั เป็นหมายกลยทุ ธข์ อง
หน่วยงานแล้วประสานไปยังผบู้ รหิ ารระดับกลาง และระดบั ล่าง ทาใหก้ าร
วางแผนกลยุทธ์มลี ักษณะการบรหิ ารแบบลงลา่ ง (Top-Dow Planning)

ทผี่ ู้บรหิ ารระดบั สงู มบี ทบาทสาคญั ที่สดุ การวางแผนกลยทุ ธจ์ ะกลา่ วถงึ
ขอบเขตกวา้ งๆ ของการจดั กิจกรรมของหน่วยงาน ซึ่งตอ้ งครอบคลมุ
ทรัพยากรทั้งหมดที่หนว่ ยงานมอี ยู่ตลอดจนการพยากรณส์ ภาวะแวดล้อม
ทง้ั ภายในและภายนอก เปา้ หมายของการวางแผนกลยุทธ์ โดยทว่ั ไป
จะมุง่ เน้นให้หนว่ ยงานเจริญเตบิ โตและดารงอยไู่ ดใ้ นอนาคต กบั การ
ช่วยเพมิ่ ประสิทธิภาพและประสิทธผิ ลในการดาเนนิ งานของหนว่ ยงาน

ประเภทของแผน

5. จาแนกตามระดับการบรหิ ารงานหนว่ ยงาน

5.2 แผนยทุ ธวธิ ี (Tactical Planning)
เป็นแผนที่เกดิ จากการกระทาร่วมกนั ระหว่างผบู้ ริหารระดับสงู กับผู้บริหารระดับกลาง

เพื่อใหห้ น่วยงานธรุ กจิ ก้าวไปสู่ผลสาเร็จท่วี างไว้ ซ่งึ เป็นไปตามเปา้ หมายยทุ ธวิธีและ
สอดคลอ้ งกบั แผนกลยทุ ธ์ แผนยุทธวิธี จะมลี ักษณะเฉพาะเจาะจงและ

เปน็ กิจกรรมทีต่ ้องกระทาโดยหนว่ ยงานย่อยซึง่ อยู่ภายในหน่วยงาน
การวางแผนยุทธวธิ ีต้องอยูภ่ ายใต้ขอบเขตกาหนดของแผนกลยุทธ์
แต่แผนยทุ ธวธิ จี ะทาหน้าที่ในการผสมผสานสอดคลอ้ งระหว่างแผน
กลยทุ ธ์ ซ่ึงถกู สรา้ งข้ึนโดยผบู้ ริหารระดับสูง กบั แผนปฏิบัติการ
ซงึ่ เปน็ แผนระดับล่างและมกั เปน็ แผนระยะส้นั เขา้ ดว้ ยกันโดยเน้น
ให้ครอบคลมุ ในส่งิ ที่มคี วามสาคัญทัง้ หมด เชน่ คา่ ใช้จ่าย รายได้
เวลา และเครื่องมือเคร่ืองใช้

ประเภทของแผน

5. จาแนกตามระดับการบรหิ ารงานหนว่ ยงาน

5.3 แผนปฏบิ ตั กิ าร (Operational Plans)
ใชอ้ ธิบายเป้าหมายในการปฏิบัติงานของหนว่ ยงานในลักษณะที่เป็นหน้าที่

เฉพาะของหนว่ ยงาน หรือมีลกั ษณะทเี่ ปน็ งานท่ีตอ้ งทาเปน็ ประจาวันตอ่ วัน
การวางแผนปฏบิ ตั กิ ารเปน็ หน้าท่ขี องผ้บู รหิ ารระดับลา่ งท่ีจะตอ้ ง

กระทาตามเปา้ หมายปฏิบตั ิการ และใหส้ อดคลอ้ งกับแผนยทุ ธวธิ ี
และแผนกลยุทธ์ แผนปฏบิ ัตกิ ารจึงมีลักษณะการวางแผนระยะสนั้
ซึ่งมักเก่ยี วข้องกบั ปจั จยั ต่างๆ ภายในหน่วยงาน ซึ่งเปน็
ทรพั ยากรทผ่ี บู้ ริหารสามารถควบคุมได้

ประเภทของแผน


จาแนกแผน
ตามหนา้ ทีด่ าเนินงาน

ประเภทของแผน

6. จาแนกแผนตามหนา้ ท่ีดาเนินงาน

การวางแผนโดยจาแนกตามหน้าท่ีดาเนนิ งาน
สามารถจาแนกแผนออกไดเ้ ปน็ 5 ชนดิ ไดแ้ ก่
6.1 แผนแมบ่ ท (Master Plan)
เปน็ แผนทีเ่ กดิ จากการรวมแผนท้ังหมดภายในหน่วยงาน
เข้าไว้ดว้ ยกัน เพอ่ื ให้เหน็ ถึงโครงสรา้ งโดยรวมของการปฏบิ ัติงาน
ภายในหนว่ ยงาน และใช้เป็นแม่แบบในการวางแผนระดบั รอง
ลงไปของกิจการ

ประเภทของแผน

6. จาแนกแผนตามหนา้ ทดี่ าเนินงาน

6.2 แผนหนา้ ที่ (Functional Plan)
เป็นแผนทถ่ี กู วางขนึ้ เพ่อื เฉพาะเจาะจงใช้กับกลมุ่ งาน แผนปฏิบัติงานจะเปน็

แผนย่อยท่ีอยู่ในแผนใหญท่ ี่เรยี กวา่ แผนแม่บท แผนปฏบิ ตั งิ านจะชว่ ยใหผ้ ปู้ ฏบิ ตั ิ
ทราบวา่ หนว่ ยงานจะตอ้ งทาอะไร ทาอยา่ งไร และทาเพื่ออะไร
ตลอดจนแสดงเป้าหมายสดุ ท้ายท่คี าดหวัง เมื่อปฏบิ ตั ิตามแผน

ทุกอยา่ งหมดแล้ว การจาแนกการวางแผนตามหนา้ ท่นี ี้ สามารถ
จาแนกแผนย่อยออกได้เป็นแผนด้านบคุ ลากร แผนดา้ นการผลติ

แผนด้านการตลาด และแผนดา้ นการเงนิ

ประเภทของแผน

6. จาแนกแผนตามหน้าที่ดาเนินงาน

6.3 แผนงานโครงการ (Project)
เปน็ แผนที่หน่วยงานทาข้ึนเพือ่ ตอบสนองนโยบาย เก่ียวกับกิจกรรมใหญ่

ของหนว่ ยงานเฉพาะคร้ัง (เปน็ กิจกรรมที่นานๆ ทาที มิใช่ทาเป็นประจาสม่าเสมอ)
ซึง่ ตอ้ งใชป้ ัจจัยเป็นจานวนมาก จากหนว่ ยงานต่างๆ หลายๆ
หนว่ ยงาน การวางแผนงานโครงการจะช่วยให้หนว่ ยงานยอ่ ย

แตล่ ะหนว่ ยงานรหู้ น้าท่ี และความรับผดิ ชอบของตนมีการ
ประสานสมั พันธ์อนั ดี ซง่ึ จะทาให้งานบรรลเุ ปา้ หมายท่ีวางไว้
ได้อยา่ งมีประสิทธิภาพ

ประเภทของแผน

6. จาแนกแผนตามหน้าท่ดี าเนินงาน

6.4 แผนสรปุ (Comprehensive Plan)
เปน็ แผนทจ่ี ัดทาข้นึ เพื่อสรุปรวมแผนหนา้ ที่ตลอดจนแผนงานโครงงานที่

หน่วยงานกระทา โดยอาจจาแนกเปน็ หมวดหมู่ หรอื จาแนกตามขอบเขตของงาน
หรอื ระดบั ความซบั ซ้อนในการปฏิบตั ิ เพื่อให้ง่ายตอ่ การทาความ
เขา้ ใจ การวางแผนประเภทนี้ จะเห็นได้ชดั ในการวางแผนบรหิ าร
ประเทศของรฐั บาล ตวั อยา่ งเชน่ แผนสาธารณสขุ แผนการ
จดั การศึกษา เปน็ ต้น

ประเภทของแผน

6. จาแนกแผนตามหน้าที่ดาเนินงาน

6.5 แผนกจิ กรรม (Activity Planning)
เป็นแผนทีจ่ ดั ทาขนึ้ เพ่อื แสดงให้เหน็ ตารางเวลาของการปฏิบตั ิงาน (Schedule)
แผนกจิ กรรมจะแสดงใหเ้ หน็ วา่ แตล่ ะหน่วยงานยอ่ ยในหน่วยงานมี
หนา้ ทร่ี บั ผิดชอบในการดาเนินกจิ กรรมอะไร ในชว่ งเวลาใดบ้าง
กิจกรรมนั้นจะเรม่ิ ต้นเมื่อไร และจะตอ้ งดาเนินกิจกรรมตอ่ เนือ่ ง
กับหนว่ ยงานใดบา้ งหรือไม่ เพ่อื ใหง้ านน้ันแล้วเสร็จ บรรลผุ ล
สาเร็จ ตามเป้าหมายอย่างมีประสทิ ธภิ าพ

ประเภทของแผน


จาแนกตามความถี่
ของการนาแผนไปใช้

ประเภทของแผน

7. จาแนกตามความถี่ของการนาแผนไปใช้

การจาแนกประเภทของแผนวิธนี ้ี จะแบ่งแผนออกได้ เป็น 2 ประเภท ดงั น้ี

7.1 แผนหลัก (Standing Plan)
(หรอื อาจเรยี กไดว้ า่ แผนยืนพนื้ แผนถาวร หรอื แผนประจา)

เปน็ แนวคดิ หลกั การ หรือแนวทางปฏิบตั ิในการกระทากิจกรรม
บางอย่างภายในหน่วยงาน ซ่งึ ต้องมกี ารกระทาซ้าบอ่ ยๆ แผน
หลกั หรอื แผนประจานี้ จะถูกนามาใช้ได้หลายๆคร้งั โดยไม่มี
การกาหนดอายุ (ขึ้นอยู่กบั การเปลี่ยนแปลงสภาวการณ์ท้ัง
ภายในและภายนอกเป็นเกณฑ์) แผนหลกั หรือแผนประจา
จงึ ต้องเป็นเครื่องมอื สาหรับผู้บรหิ ารในการตดั สนิ ใจแกไ้ ข
ปัญหาระหวา่ งฝ่ายต่างๆ

ประเภทของแผน

7. จาแนกตามความถข่ี องการนาแผนไปใช้

7.2 แผนใช้เฉพาะครัง้ (Single-Use Plan)
หมายถึง แผนทเี่ ตรยี มขึน้ อย่างเฉพาะเจาะจงกับเหตกุ ารณ์ท่ีเกดิ ข้ึนเพียง

ครั้งเดยี วแลว้ จะไมม่ ีโอกาสเกดิ ขึน้ อีก (one time Goal) เมอ่ื บรรลผุ ล
ตามที่กาหนดแล้วจะเลกิ ใช้แผนนน้ั ๆ แต่ถา้ สถานการณเ์ อ้อื อานวย

จะนากลบั มาใชใ้ หมอ่ กี ก็ได้

ประเภทของแผน

จากการจาแนกประเภทของแผน หากพจิ ารณาแผนทีห่ น่วยงานทางการศกึ ษาใน
ระดบั เขตพ้นื ท่กี ารศกึ ษาและโรงเรยี นต้องดาเนินการแล้ว แผนที่มคี วามสาคัญและ
จาเป็นต้องดาเนินการไม่วา่ จะคานงึ ถงึ บริบทของหนว่ ยงาน วัตถปุ ระสงคแ์ ละ
เปา้ หมาย ระยะเวลา คือแผนกลยทุ ธท์ ีต่ ้องมงุ่ พฒั นาหน่วยงานไป

สู่อนาคตทส่ี อดคลอ้ งกับนโยบายหนว่ ยเหนอื และตามความ
ต้องการของหน่วยงาน รวมถึงบริบททเ่ี ปลย่ี นไปโดยใช้
ศักยภาพภายในและสภาพแวดล้อมภายนอก ชว่ ยหนุน
เสริมผลักดนั ใหห้ นว่ ยงานบรรลุวตั ถุประสงค์และภารกจิ
ทก่ี าหนดไว้

ลกั ษณะของแผนท่ีดี

แผนทีด่ ี ควรมีการกาหนดวัตถุประสงค์และเปา้ หมาย

ทช่ี ดั เจน เขา้ ใจง่าย มีลักษณะยดื หยุ่น งา่ ยตอ่ การ
ดดั แปลงแกไ้ ขใหส้ ามารถเข้ากับสถานการณต์ า่ งๆ

ท่เี ปล่ยี นแปลงไปได้ตลอดเวลา

ลกั ษณะของแผนทด่ี ี

แผนท่ดี ีควรมลี กั ษณะดงั ต่อไปนี้

1. ปฏิบตั ไิ ด้จรงิ และมงุ่ ความสาเร็จตามเป้าหมาย ทีก่ าหนด
แผนทีด่ ีไมค่ วรเปน็ แผนเพ้อฝัน ท่ีไม่สามารถปฏิบตั ไิ ด้จริง
การปฏิบัติตามแผนควรเป็นไปตามเป้าหมายท่กี าหนดไว้

2. ชัดเจน แผนทดี่ ีตอ้ งมรี ายละเอียดทช่ี ดั เจน
ผปู้ ฏิบตั ิงานแตล่ ะคนเขา้ ใจถกู ต้องตรงกัน

ลักษณะของแผนท่ดี ี

3. ประหยัดและมปี ระสทิ ธิภาพ แผนทดี่ ีต้องคานึงถงึ การใชท้ รพั ยากรอย่าง
ประหยดั เทา่ ทจ่ี าเป็น และเม่อื ใชท้ รัพยากรลงไปก็ต้องไดร้ ับผลตอบแทน
จากการดาเนนิ งานที่คมุ้ คา่ เป็นไปตามเป้าหมายทก่ี าหนด

4. ยดื หยุ่นและสามารถปรบั เปลีย่ นได้ แผนท่ดี คี วรมี
ความยดื หยนุ่ และเปดิ โอกาสใหผ้ ู้ปฏิบตั งิ านสามารถ
ปรบั เปล่ยี นให้สอดคล้องกบั สถานการณ์ที่ปฏบิ ตั ิจรงิ