Yakoma Bible - Gospel of John

MBETI TE NZAPA KA YANGA
YAKOMA

Lî tènè

Mbayé mè ga anè tènè té Nzapa Lo mè lï yayou na séssé. Lo ga zo ko é léngbi ma
Lo, é ‘houn Lo, ko é dou na Lo na Lo dou na é. Mbayé mè anè tènè ti iri ngo ndo tè
lo ka mbagué té é a oua dikongo mbéti mè.
Mbayé mè a fa na é ko lo dou zo nè, ko é yamba lo ka ya bè é, ka ya guigui tè é, ko
é ‘houn siriri tè lo, ko é hinga ko la dou na é fadé mè, ko é hinga hinga siriri tè lo,
ndoyé tè lo, nzoyé tè lo, na nzon bata ngo yé tè lo ngou na ngou.
Azo hën fini tè ala ti hèngo tènè mè na mo: Tènè mè a dou ngou na ngou, tènè mè a
lô ka tè Nzapa na a dou tè mo là mè ndè. Assé mo diko mbéti mè, mbi gbou guèrè
hïn, hïn zi bè hïn ko é mou yamba tènè tè ndoyé tè Nzapa ndobalé hïn. Lo hën hïn
siriri mè léngbi, siriri mè a dou kpou na kpou hön mè a dou tè mo. Lo lî nzoni ka ya
guigui tè mo fadé mè ngou na ngou.

Édition septembre 2018

MBETI NZAPA NA YANGA YAKOMA

NZÖ TENE TÊ JEAN MÊ LO SOU NA MBÊTI

CHAPITRE I

Tènè mê ga mi-tèlé

1. Kozo ni, tènè ni dou yä, na tènè ni adou Nzapa nvéni, na tene ni adou na têle
Nzapa. Na tene ni adou Nzapa. 2. Lo nvéni dou na tèrè Nzapa griri kozoni. 3. Lo li
yé zou, ma yé koïko madama ko Lo lï ma. 4. Fini dou na ya Lo, na fini ni adou yé
mê za1 ndobalé azo. 5. Yé mè sou na bî, na bi ni ho ma yé mê sou ma. 6. Mbéni zo
ndo mê Nzapa tô, iri lo Jean. 7. Lo ga lè azo houn lo2 ti néngo tènè ni, ko azo zou
ma na bè na Lo tê Lo. 8. Zo mè sou ma mè lo ga ti néngo téné ni. 9. Ta soungo mè a
mou nzon soungo na azo zou, na gango ndo sessé. 10. Lo ndo gué séssé ndo gan na
lo li ndo sessé, mê azo yinga ma lo ma. 11. Lo si ndo sessé tè lo, na azo tè lo ayé ma
lo ma. 12. Mê azo ko ko ko mè yé lo, na a hën bè ala hïn na lo, Lo hën lègué hïn na
ala, ala ga a ya Nzapa; 13. Adou ma ala ndobali mêné ma’, ouala na lègué ti mi ma’,
ouala na lègué mè bè zo yé ma’, la Nzapa ‘dou ala. 14. Tène ni ga na ya mi, Lo dou
na popo é, na lo dou na nzon bè mè ti nzoni3; na é houn soungo tè lo, soungo mè
nga ma soungo tê gni ngambi tè Baba koïko’. 15. Jean a nê tèné tè Lo, Lo nè na

köngö, zo mè ndo mbi nè tènè tè lo ni na hïn, lo mè na gango ndali mbi, lo dou kota
a hön mbi, ndobali ya lo dou kozo na mbi. 16. Ni la é zou é ouara nzon yé té é na ya
Lo, nzon bè na ndo nzon bè.4 17. Ndia aga ndo gän na ngoï tè Moïse; mê nzön bè na
nzon tènè aga ndobali Jésus-Christ. 18. Ma zo koïko adé a houn Nzapa mâ.

Nguènguélé gni ngambi koïko na libè to lo, lo fa Nzapa hïn na é.

1
1 « Lumiere » na yanga Munzu
2 Témoin wala « Pandé »
3 Grâce
4 Grâce sur grâce

Tènè pandè té Jean-Baptiste

19. O mè a dou tènè pandé té Jean-Baptiste, a Juif a to’ a mbéni a wa yango sandaga
(Sacrificateur) hïn na a mara tè Lévi, mè ka Jérusalem ti houndango lo: Mo tè mo
zo na? 20. Lo nè na kongo ma lo bèlè ma, ma mbi Christ ma’. 21. Ala hounda lo: O
mè nga sia? Mo dou Elie? Lo nè ya, mbi ma lo ma. Mo dou Prophète ni? Lo nè ya,
ma ni ma’. 22. Na ala nê hïn na lo: Mo tè mo zo nè? Ko é non é nè hïn na azo mè tô
é. Mo nvéni mo nè té mo ya nè? 23. Lo nè ya, mbi dou légo mè tombéra ka ya ndo, é
lèkè lègué tè Seigneur mbilimbili; lègué ko prophète Esaïe a nè. 24. Azo mè tô ala,
adou a Pharisiens. 25. Ala nê hïn na lo: a sé mo dou ma Christ ma, ma Elie ma’, ma
Prophète ma’, ndobali nè mo yoro azo ka ya ngou?5 26. Jean nè hïn na ala: Mbi yoro
zo ka ya ngou, mê mbéni zo na popo tè hïn, i hinga ma lo ma. 27. Lo na gango ndali
mbi, na mbi léngbi ma na lo ma’, ouala ti zingo kpou ti poro ti guèrè lo ma. 28. Ténè
mè zou a si ka Béthanie, ka mbéngou tè Jourdain, ka ndo mê Jean ndo yoro a zo ka
ya ngou. 29. Ndani na bi ko, lo houn Jésus ka ga, na lo nê ya, « Ba, Lo mè lo dou
Ngassangbaga tè Nzapa, lo mê lo zi siopari gué ndo sessé.» 30. Lo mè ndo mbi nè
tènè tè lo, na péko mbi lo na gango, lo mè lo kono lo hön mbi ndobali lo do ndo
kozo tè mbi. 31. Mbi hinga ma lo ndo ma’, mê mbi ga mbi yoro a zo ka ya ngou ti
néngo ya ko lo si na gbèlé a wa Israël. 32. Jean a nè ténè ti tâ pandé, Lo nè ya, Mbi
houn Yingo tè Nzapa a si ka yayou, lo zou nga ma boungou, na lo dou nà ndo lo. 33.
Na mbi dè mbi hinga ma lo ma; mê lo më lo tö mbi ti yorongo zo ya ngou, lo nè hïn
na mbi, lo mè ndé mo houn Yingo zou na a dou ndo lo, lo dou zo mè baptizé na
Yingo. 34. Na mbi houn, na mbi në ténè pandé té lo, lo mèl o dou gni Nzapa.

2
5 Baptisé

A kozo bazènguélé tè Jésus6

35. Na nda-tou, Jean na a bazènguélé tè lo issé; 36. Na lo houn Jésus ka hön; lo nê a,
Bà ngassangbaga té Nzapa. 37. Na a bazènguélé issé a ma ténè mè lo në, na ala non
ka ndalî Jésus. 38. Jésus a gui tèré lo, lo houn ala ka ga nda li lo, lo nê hïn na ala, yé
mè i gui në? Ala në hïn na lo, Rabbi, (ô mê a nêya « Maître »), mo dou ndo oua? 39.
Lo nê hïn na ala, hïn ga, na hïn na bango. A lo ala non, ala houn ndo mè lo dou dà,
ala na lo dou ndo ko, aga dän na ngbonga baléko. 40. André, yinta Simon Pierre, lo
dou na popo ala issé mè ma tènè tè Jean na agwé nda lî Jésus. 41. Lo non ndali yinta
lo Simon kozoni, na lo nê hïn na lo, é wara Messie wè « Ö mê néa Christ. » 42. Na lo
ga na yinta lo, lo hèn hïn na Jésus. Assé Jésus houn lo wè, lo nê ya, mo dou Simon,
gningambi tè Jean; Na dingo iri mo Céphas (ô kö anè ya « Pierre »). 43. Na ndatou,
Jésus hën non ti gwéngo Galilé, na lo tên Philippe, lo nê na lo, ga ndali mbi. 44.
Philippe, lo dou wa Bethsaïda, kodro tè André na Pierre. 45. Philippe a houn
Nathanaël, lo nê na lo é tên lo wè, lo mè Moïse a nê ténè té lo ka ya mbéti ndia, na a
Wayanga anè ténè té lo na mbéti, Jésus té Nazareth, gningambi té Joseph. 46.
Nathanaël a nê hïn na lo, yé koïko ti nzoni na singo ka Nazareth? Philippe nê hïn na
lo, ga, mo bà! 47. Jésus a houn Nathanaël ka ga, na lo nê ténè té lo, lo nê-ya, bà! tä
zo mè ti Israël mê tènè handa ma ya lo mà! 48. Nathanaël nê hïn na lo, mo hinga mbi
ka wa? Jésus nê hïn na lo, kozo ti nèngo ya Philippè iri mo, mo dou na gbè kéké ti
figue, mbi houn mo. 49. Nathanaël a nê hïn na lo, Rabbi, mo dou gningambi té
Nzapa! Mo dou Gbia ti Israël! 50. Jésus a-nê hïn na lo, ndobali mbi nê hïn na mo,
mbi houn mo ka gbè kékè ti figue, ala mo ma na bè? Mo na ’houngo kota yé a hön
omè. 51. Na lo nê hïn na lo, tâ ténè, tâ ténè, mbi nê hïn na mo, mo na houngo yayou
a zi, na a Ange té Nzapa ala ndo mâ ala ndo zou na ndo gningambi tè zo.

3
6 Ou Zézu en ancien Yakoma

CHAPITRE 2

Poumba ti vêkè ka Cana

1. Na bi ota ni, poumba ti vêkè ndö ka Kana ti Galilé, na tâ Jésus a no ka. 2. Ala iri
Jésus na a bazènguélé tè Lo ti gango na vêkè ni. 3. Assé krin7 ni awè, tâ Jésus anè
hïn na lo, ala ma’ na krin ma. 4. Jésus anè ‘hïn na lo, wali, tè mo na mbi ya nê?
Ngbounga tè mbi adé ma si ma’. 5. Tâ lo nè hïn na awakoua ni, i lî yé mè zoun lo nê
hïn na i. 6. Na tä si kpö tè ala omana, a zia ka ndobali a Juif ti kpongo na tèrè ala. Na
tà ni koïko aléngbi na kopo8 balé mbarambara ouala kopo ngbangbo ko’. 7. Jésus
anè hïn na ala, hïn sä ngou na ya tâ ni. Na ala sä ngou na ya tâ ni assi na go ni. 8. Na
lo në hïn na ala, hïn to mbn mbéni, hïn non na ni hën na gbia ti poumba ni. Na ala
linga so. 9. Na gbia ti poumba a trä ngou ni a gbian krïn, mà lo hinga tènè ti krïn ni
ma. Mê9 a wakoua më tön ngou ni la hinga, gbia ti vëkè ni a iri freïn koli, 10. Lo nè
hïn na lo, azo zoun a mou nzön krïn ni kozoni, assé azi ni a gnön krïn ni gbä aouè,
ala mou mbéni krïn mè ma nzoni ma, mè mo fön krïn ti nzoni ka ndani. 11. Jésus a li
konzo kpènè mè ka Kana ti Galilé. Na lègué mè, lo fa ngrou tè lo hïn na azi, na
abazènguélé tè lo agbia bè ala. 12. Na ndani, lo no ka Capernaüm, lo na tä lo, na gni
tä lo, na a bazènguélé tè lo, ala lä ka yakéré.

Jésus anè azi mè ka yé na ya da’ Nzapa

13. Bî ti tèngo mapa (Paque) tè a Juif a ga dän, na Jésus anön ka Jérusalem. 14. Lo
tiën azi ka ya dä Nzapa (Temple), ala më ka a bagara, a ngassangbaga, a mboungou;
na azo mè gbian nguinza ka ya da ni. 15. Na lo lî zaza ti pkoü, lo në në azo zou ka
guigui, na a ngassangbaga, a bagara zoun tè ala, los ä nguénza mè ala gbian, na lo
sä méza té ala. 16. Lo nè hïn na ala mè kà a mboungou, hïn mou a yé mè, hïn sî ka


7 vin
8 Litre
9 Mais

4

guigui na ni; hïn lî ti néngo ya dà tè tômbi aga dà ti nguèlé mä. 17. A bazènguélé tè
lo a dabè ala na tènè mè mbéti Nzapa a nê: Gouïn ti da ti mo a ngbon mbi. 18. Na a
Juif a nê hïn na lo, pkènè mè wa mo hën ni na é, ti lingo yé mè? 19. Jésus anè hïn na
ala, hïn na karango dà mê, na mbi na ya ngö ni ndouzou na ya bî ota. 20. Na a Juifs
nê na lo, é li kwa na ya ngou balésio na mana, ti yango da’ Nzapa mê, ko mo në ya
mo ya tè mo da ni na ya bi ota? 21. Mê lo nê tènè ti tèré lo nvéni. 22. Na là ni më, a ya
lo na popo ala mè kpi wè, a bazènguélé té lo a dabè ala na tènè mè lo nê, na ala biän
bè ala na tènè mbéti ti Nzapa, na tènè mè Jésus a nê. 23. Jésus a non ka’ Jérusalem
na poumba ti mapa,10 Azo gbä a gbian bè ala na iri lo, ndobali kpènè mè lo îi
mayama. 24. Mê Jésus a fön mabè lo ndo ala ma’, ndobali lo hinga bè ala zu. 25. Na
zo anè ma tènè ti bè fän lo ‘hèn na lo ma’, ndobali ako lo hinga yé mè zün ka bè zo.

CHAPITRE 3

Nikodèmu anon ti houngo Jésus

1. Mbéni zo tè a Pharisien, iri lo adou Nikodème, na lo du gbia té a Juif. 2. Lo non ti
houngo Jésus na bi, lo nê na lo, Rabbi, é hinga mo dou ouafango yé (Maître) mè
Nzapa a tô mo, ndobali ya azo a léngbi ma’ ti lingo kpènè mè mo li, sé Nzapa a dou
ma na lo ma’. 3. Jésus a nê na lo, bè tà-tènè bè tà-tènè mbi nê hïn na mo, sé a dou
ma zo ti issé ma, lo ‘houn ma nzön kodro tè Nzapa ma. 4. Nikodèmu a nê hën na lo,
sé zo aga bangué wè, a kiri a dou lo ti issé nga sia? Lo kiri ka ya tâ lo nga sia, ko tâ
lo adou lo ti issé ni? 5. Jésus a nê hën na lo, bè tâ-tènè, bè ta-tènè, mbi nê hën na mo,
sé a dou ma zo na ngou na Yingo ma’, lo li ma nzon kodro té Nzapa ma. 6. Yé mè
mi dou adou mi, na yé mè Yingo dou adou Yingo. 7. Zia ma bè mo ado ma’, ndobali
mbi nê ya a kiri dou mo. 8. Poupou a non non nga ma bé lo yé, na mo ma go ni, mê
mo hinga ma ndoko poupou ni a lo da ma, ouala ndo mè lo goué da ma. A dou nga
so azo zoun mè Yingo dou ala. 9. Nikodèmu a nè hën na lo, a li yé mè nga sia? 10.


10 Pâque

5

Jésus a nê hën na lo, mo dou wa fango yé11 mè té Israël, ko mo hinga ma ni ma? 11.
Bê ta-tene, bê ta-tene, mbi nê na mo, é nê tènè ti yé mè é hinga, é nê tènè ti yé mè é
‘houn wè, na é ma tene ti pandè té i ma’. 12. Mbi ndo mbi nê tènè ti nda guigui na
‘hïn, mè i ndo hïn ma mbi ma’. A sé mbi nè tènè ti yayou, hïn na mango mbi nga
sia? 13. Zo ko dé ma a ma yayou ma’, gui lo mè kö lo lo’ ka yayou lo zou, lo ko lo
dou gningambi tè zo. 14. Lègué ko Moïsi a gbé ngbö ndouzou ndo ka bè ndo, ala na
gbéngo gningambi tè zo ndouzou nga so. 15. Na zo ko yé lo na ya bè lo, ko lo ngba
kpou na kpou.

Nzapa ndoyé séssè mè

16. Omè Nzapa yé sèssé mê mayama, Lo hën gningambi té Lo nguénguélé ko, sé zo
mè yé Lo na ya bè lo’, ma lo kpi mà, lo na ngbango kpou na kpou. 17. Omè Nzapa to
gni lo gué séssè mè, ti fango mbanga ti séssè mê ma. Lo tô lo ti nèngo ya azi ti séssé
a wara fini ti kpou na kpou ka ya lo. 18. Zo ko ma Lo na ya bè lo, mbanga a ti li lo
ma; zo ko ma Lo na bè ma’, mbanga na tingo li lo, ndobali lo ma nabè mà na iri gni
Nzapa nguénguélé ko. 19. Mbanga ni na doungo nga so: yé mè za (lumière) a ga ndo
séssè mè, na azi ayé bingo aho yé mè za, ndoali lingo yé té ala adou sioni. 20. Azo
mè li sioyé, akè yé mè za, ndobali ya ko yé mè za na fango koua tèlo guigui. 21. Zo
ko li yé na bé ta-tènè, yé mè za adou na ya lo, nga so azi na ’houngo koua mè lo li
na ya Nzapa.

Tènè pandé té Jean

22. Na ndani, Jésus na a bazènguélé tè lo a goué ka kodro ti Judé; Lo dou ka na ala,
na lo baptizé azi. 23. Jean ndo baptizé azi nga ka Enön, dän na Salim, ndobali ngou
ka magnama, na azi so ga, lo baptizé ala, 24 Adé mà a zia Jean ka dà kanga ma. 25.
A bazènguélé tè Jean na mbéni Juif a langbi lo na popo térè ala ndobali tènè ti
kpongo térè. 26. Ala ga, ala nê na Jean, « Rabbi », lo mè ndo mo na lo ka mbéngou ti


11 Maître

6

Jourdain, zo mè mo nè tènè pandé tè lo ndö, bà, lo ndo baptizé azi, na azi zou goué
ka tè lo. 27. Jean nëya, assé yayou hën yé na lo mà. 28. Hïn nvèni i dou pandè ti tènè
mè mbi nê ndo, ma mbi Christ ma, mê Nzapa tô mbi kozo ko’ lo ga. 29. Zo mè mou
fini ouali lo dou fini koli, mê ouanda tè fini koli, mè dou ti mango lo, lou dou na
nguia mayama ti mango yanga fini koli ni. Nga so mbi dou na nguia mayama. 30.
Adou ndobali lo ti ngango kota, mê adou tè mbi ti gango yakéré. 31. Zo mè lo ka
ndouzou aga, lo hön a mbéni azi zou; zo mè ti séssé lo dou ti séssé, na lo nè tènè ti
séssé. Zo mè lo ka yayou ga, lo hön a mbéni azi zou. 32. Lo nê tènè pandé ti yé mè
lo houn, na yé mè lo mà, na ko ma tènè pandé tè lo ma. 33. Zoko ma tènè pandé tè
lo, lo nè tènè pandé mè Nzapa adou Nzapa ti bè tâ-tènè. 34. Lo mè Nzapa to lo, lo nê
tènè té Nzapa, ndobali ya Nzapa a mou Yingo ti nèngo ya a diko dikongo mà. 35.
Baba ndoyé gningambi ni, na Lo zia yé zoun ka ti lo. 36. Zo mè ma na bè na
gningambi tè lo, lo dou na fini ti kpou na kpou; mê lo mè ma nabè na gningambi ni
mà, lo na houngo fini mä, mê ngonzo tè Nzapa na doungo ndo lo.

CHAPITRE 4

Wali mè ka Samarie

1. Ômè Seigneur hinga ya, Pharisien ama azi në ya, Jésus a wara azi ma ya ma lo
baptizé ala na a bazènguélé tè lo a ‘houn a hön tè Jean. 2. ‘’Jésus nvéni la a baptizé
ala ma, mê a bazènguélé tè lo la baptizé ala,’’ 3. Lo lakä Judé, lo kiri kà Galilé. 4. Na
lo na hôngo na sèssé ti Samarie. 5. Ni la lo si ka mbéni kodro ti Samarie, iri ni
Sichar; kodro ni dou dän na sessé mè Jacob a hën na gningambi tè lo Joseph. 6.
Doungou tè Jacob adou kà, na Jésus a nonon lo nzé mayama, ni la lo dou ka tèlé
doungou ni. Na là aga dän na ngbonga omana. 7. Mbéni wali ka Samarie ga ti tongo
ngou. Jésus në na lo, hën mbi ngou, mbi yön; 8. Ômè a bazènguélé tè lo goué ka
kodro ti vongo tè. 9. Ni la wali ti Samarie ni anè ni na lo, na lo nè mo mè mo dou
Juif, mo hounda mbi na ngou ti gnongo ni, mbi mè mbi dou ouali ti Samarie? (A
Juif ndoyé azi té Samarie ma). 10. Jésus kiri në ni na lo, assé mo hinga matabissi tè

7

Nzapa, na lo mè lo nè tènè ni na mo, hën mbi ngou, mbi gnön, alé mo hounda ma lo
lo kozoni, ko lo mou ngou mè hën fini. 11. Wali ko në ni na lo, Seigneur, ma mo na
yé ti töngo na ngou mä, ba ngou ni lî ma yama; Mè té mo ngou nè mè mou fini ni a
lo wa? 12. Mo dou kota a hön tö é Jacob? Lo mè mou doungou mè; lo nvéni, na gni
lo, na a bagara tè lo a gnön mè. 13. Jésus a kiiri në ni na lo, zo mè gnön ngou mè,
gouïn ngou na gboungo lo ma; 14. Mê zo mè gnön ngou mê mbi hën lo, gouïn ngou
na gboungo lo ma; më ngou mè mbi hën ni lo, na gango li ngou ka ya lo ko lo dou
na fini ti kpou na kpou. 15. Wali ni nè ni lo; Seigneur, hën ngou tè mo ni mbi, ko
gouïn ngou kiri a gbou mbi ma, ti nèngo ya mbi kiri mbi ga ndomè na lègué mèma.
16. Jésus anè ni lo, nö, mo iri kö mo ko mo ga. 17. Ouali ni në ni lo, ma mbi na koli
mà. Jésus anè ni lo, mo nê tènè mè na séni ni, ma mbi na koli mà: 18. Ndobali mo
dou na a koli okoun ndo, na lo mê mo dou na lo ma kö mo mà: tènè ko mo në a dou
bè tâ-tènè. 19. Ouali ni nê na lo, Seigneur, mbi ’houn mo dou Prophète. 20. Tö é a
sambéla na öto mè, na é në ya Jérusalem ni dou gué ko azi sambéla dà. 21. Jésus në
ni na lo, ouali, ma mbi, ngbonga ndo ga, hïn na sambélango Baba ndo öto mè ma,
abéré ka Jérusalem mà. 22. Hïn sambéla yé mè hïn hinga mà ni mà; é sambéla yé mè
é yinga, lo mè salut lô ka tê a Juif. 23. Mê ngbonga ni na gango, na assi wè lo mè, na
azi ndo sambéla ni, na sambéla ngo ni, biani, na ala sambéla Baba na Yingo na bê
tâ-tènè; Baba ndo gui azo nga so mè sambéla lo. 24. Nzapa adou Yingo, na ala mè
sambéla Lo, adou lo té ala ti sambéla ngo lo, na Yingo na bê tâ-tènè. 25. Ouali ni në
ni lo, mbi hinga Messie ka ga (loko adi iri lo Christ); sé lo si, lo na fango yé zoùn na
é. 26. Jésus në ni Lo, mbi mè mbi nè tènè ni mo, mbi dou lo. 27. Omè lo nè tènè kô, a
bazènguélé tè lo assi. Bè ala a dö lo mê lo nê tènè na mbéni ouali, mê zo ko a nê
tènè mà, yé mè mo gui nè? Ouala, mo në tènè hën lo na na lo në? 28. Ngaso wè,
ouali ni zia tä tè lo, lo nö ka kodro, lo në na azi, 29. Ga, hïn ba zo mê lo nè ténè na
mbi ti yé mè zoun mbi lî ndo. Lo ma Christ mä? 30. Ala lo ya kodro ni, ala nö tën lo.
31. Omè ouali ni ho ouè, abazènguélé a hounda Jésus ma ya mà, ala në ni lo, Rabbi,
mo tè tè. 32. Mê lo në ni ala, mbi na tè ti tèngo, mè hïn hinga mä. 33. Nga so a

8

bazènguélé nê na popo tèrè ala, zo mè aga na tè na lo në? 34. Jésus anè ni na ala, tè
tè mbi adou ti lingo yé mè lo mè tô mbi lo yé, na ti lingo koua tè lo zou. 35. Hïn nê
mäa? Na nzè ossio, ko ngoï ti fango lè tè ka ga. Bà, mbi nê ni na hïn, hïn ya lè hïn,
hïn ba lèngo ti tè ti yaka a bè wè ti kongo ni. 36. Zo mè kö lè tè ni na ouarango fouta
tè lo, ko lo gongbi lè ni ti ouarango fini ti kpou na kpou, ko zo mè alou, na zo mè
ko’ lè tè na doungo na nguia lègué ko. 37. Nga so, tènè mê aga bè tâ-tènè, zo ko a
lou na mbéni zo a ko lè tè. 38. Mbi tö hïn ti kongo tè ka yaka mè i lî ma koua da ma.
A mbéni azi a lï koua ndo, na hïn ouara lèngo ti koua té ala. 39. Azi mè ka Samarie
mayama ti kodro mè a gbian bè ala ni na lo na lo tènè pandè tè ouali ko, ko lo nè, lo
në na mbi yé mè mbi lî ndo zou. 40. Nga so, azi ti Samarie assi tè lo, ala hounda lo
mayama ti ngbango ka tè ala. Na lo dou ka là issé. 41. Na azi gbä a gbian bè ala bè
ala na lo, omè lo nvéni a fà, 42. Na ala në ni na ouali ni, é hën bè é na lo, gui na lo tê
mo ma, mè na lo mê é nvéni é mä lo, na é hinga ko lo dou Sauveur ti sèssé mè
biani.

Jésus a hän nga tè ngingambi tè kapita tè gbia

43. Na là issé ni hön wè, lo nön ka Galilé; 44. Na lo mè Jésus nvéni néya, ma azi a
yékia prophète na sèssé té lo nvéni mä. 45. Mê omè lo si ka Galilé, azi ti Galilé a yé
ma lo hën lo, na lo mè ya ala houn koua mè zou lo li ka Jérusalem na ngoï ti
poumba; na lo mè ala nga a non na la ti poumba ni. 46. Na Jésus a kiri ka Cana ti
Galilé, ka ndo mè lo li ndo ngou a ga krïn. Mbéni capita té gbia adou ka, na
gningambi tè lo ti koli téré lo ndo so ka Capernaüm. 47. Na azo mè yako Jésus a lo
ka Judé na lo si ka Galilé wè, lo nön lo vöro lo ti nöngo zingo ngän tè gni lo,
ndobali gni lo aga ndän ti kpingo ni. 48. Nga so, Jésus në na lo, assé hïn houn ma yé
ti fa’ wala yé ti kpènè ma’. 49. Capita ni a në na lo, Seigneur, ga brabra ti néngo ya
ko gningambi té mbi a kpi mä. 50. Jésus në na lo, mo non, gningambi tè mo a kpi
ma. Capita ni ma tènè ko Jésus a në na lo, na lo nön lègué tè lo. 51. Na nöngo tè lo, a
boy té lo a houn lo, na ala në na lo, gningambi tè mo dou na fini. 52. Nga so, lo

9

hounda ala na gbonga ni mè gningambi ni a ga nzoni. Ala në na lo, biri, na ngbonga
mbrambra ni, nga ti wa awè ka tèrè lo. 53. Nga so tô lo’ hinga ya ko adou na
ngbonga mè Jésus a në hïn lo, gningambi tè mo a dou na fini. Lo nvéni na azi tè dà
tè lo zou a ma nabè. 54. Ômè a dou kpènè issé mè Jésus a lî hön mè lo lo ka Judé, lo
lî ka Galilé.

CHAPITRE 5

Jésus na wa gän kâ léndé ti Béthesda

1. Na nda ni, poumba tè a Juif a dou da; na Jésus a nön ka Jérusalem. 2. Mbéni léndé
a dou kà Jérusalem, dän ka na kodro té a ngassangbaga, omè a di iri ni na yanga tè a
hébreu Bèthesda, na ala di iri ni ka yanga tè Hébreu Béthesda; na gbè da okou a dou
na tere ni. 3. Awa ngän mayama a ka gbènda da ni, awa ziba, a wa nzin, na azi mè
mbagué tèré ala kpi (na azi mè dou nga ti koungo ti nèngo ya a yengui ngou ni. 4.
Na lo mè na ngoï ko na ko, mbéni ange na zoungo ti yengui ngo ngou ni; na se a
yéngui ngou ni, zo mè zou ka ya ngou ni log a nzoni, ngän tè lo na ouèngo ni.) 5.
Mbéni zo ko dou ka na ngän ti ngou balé ota na miambé. 6. Assé Jésus hoün zo mè
la kà lo hinga ya ko lo dou na ngän mè ngou mayama, lo nê ni Lo, mo yé ti gango
nzoni? 7. Wa ngän ni a nè ni lo, gbiia tè mbi, zo mà tî mbi ti ti föngo mbi ka ya ngou
ni assé ngou ni yengui ma. Sé mbi nè mbi zou, ya ngou ni, fon mmbi a zou kozo tè
mbi ouè. 8. Jésus a nê hïn lo, lô mo mou gbogbo tè mo, mo nön-nôn. 9. Gui bra-bra
ngän tê zo mè, na lo mou gbobgo tè lo, lo nön-nön.

Jésus kiri tènè ni na a Juif mè a klamé Lo

10. Là mê ndé adou là tè Sabbat. A a Juif a nê ni na zo mè ngän tè lo aouè, la’ mè
ndê adou la’ tè sabbat, ma ndia amou lègué na mo ti yongo gbogbo tè mo ma’. 11.
Mê zo ni në na ala’, lo mè zi ngän tè mbi, lo në hïn mbi, mou gbogbo tè mo, mo’
nön-nön. 12. Ala në hïn Lo, zo mè anè hïn mo, mou gbogbo tè mo, mo nön-nön? 13.
Mê zo’ mè ngä tè lo aouè lo yinga ma zo mè azi ngä tè lo mä, ndobali Jésus hön nà

10

popo azi gba ka’. 14. Na ndani, Jésus na lo tèngbi kà ya dà Nzapa,12 na Lo në hïn lo,
houn tèrè mo ga nzoni wè. Mo lî siokpari mbéni mâ. Ndobali yé ti sioni mê hön alî
mo mbéni mâ. 15. Zo ko nön, lo nê na a Juif, Jésus la lo lî tèrè mbi ga nzoni. 16.
Ndobali, a Juif gui Jésus na guingolo, na lo lî yé mè na là yinga.13 17. Mè Jésus a në
hïn na ala, to’ mbi a lî kwa assi na ngoï mè, na mbi lî nga. 18. Ndobali tènè mè, a
Juif a gui lègué zou ti hongo lo, ndobali lo bata là yinga mâ, na lo nê ya ko Nzapa
adou to’ ni nga, lo nga lo lî tèrè lo lingbi na Nzapa. 19. Nga so Jésus në na ala, bè ta-
tene, bè ta-tene mbi nê na i, gningambi ni a lî yé na bè lo mä, gui yé mè lo houn to’
Lo’ lî; ndobali yé zou ko lo li, Ngingambi tè lo a lî nga so. 20. Ndobali to lo a yé
Ngingambi na lo fa na gningambi tè lo yé zou mè nvéni lo lî. Na lo na fango kota
kwa a hön ho mê, kô bê i dö. 21. Mabè okô to mbi a ya a ouakinda, na lo hën fini na
ala, nga so, ngingambi nga a hën fini na azi lo yé ti hëngo fini na ala. 22. Tô mbi fa
mbanga tè zo ko mo, mê lo zia fango mbanga zoü ka ti gni lo. 23. Nga so azi zou ayé
lo ngingambi lègué ko nga mabè omè ala yé tombi. Zo mè yé ngingambi ni mä, lo
yé tô mbi mà. Lo ko tô gningammbi ni. 24. Bè ta-tene, bè ta-tene mbi në na I, zoko
ma tènè té mbi, na lo ma zoko to mbi, zo mè a dou na fini kpou na kpou, na lo si na
mbanga mà, mê lo hön ndo koua wê, na lo dou na fini. 25. Bè ta-tene, bè ta-tene, mbi
në na I, ngbounga ni ka ga, na assi wê, ngbounga mè a kinda a ma yanga tè
gningambi tè Nzapa, na ala ko mà, ala ko dou na fini. 26. Ndobalé okô tô mbi dou na
fini ka ya lo nvéni, nga so lo lî kö ngingambi ni a dou na fini ka ya lo nvéni nga. 27.
Na lo hën lègué na Ngingambi ni ti fango mbanga, ndobalé oko lo ngingambi tè zo.
28. Djia bè i do ma, ndobali okô; ndobali ngbounga kà ga ko azo zoü ka ya doukoua,
na mango yanga lo, na ala na zou siguigui. 29. Ala kou a lî yé nzoni, ala lö ti
ouarango fini, na ala mè lî yé sioni, ala lô ti ouarango mbanga. 30. Mbi lî ma yé na
bè mbi ko hi ko mà. Lègue ko sé mbi mà, mbi fà mbanga nga so, na fango mbanga
tè mbi doü nzoni, ndobali mbi gui yé mè mbi yé mà, mê yé mè lo mè tô mbi a yé.


12 Temple
13 Sabbat

11

Pandé tè Jésus

31. Assé mbi nê tènè pandé tè mbi nvéni, tènè mé tè mbi a dou biani mà. 32. Mbéni
zo a nê tènè pandé tê mbi, na mbi yinga tènè tè pandé té mbi mè lo në a dou bè ta-
tene. 33. Eto’ azi na Jean ndo na lo nê tènè pandé ti bè ta-tene. 34. Mè tènè pandé ko’
mbi houn a lo ka na azi mä; mê mbi nê tènè ti yé mè na hïn ko’ i houn fini. 35. Jean a
dou mabé oua mè za, na i yé ti doungo na nguia ya yé mè za14 ndobali yakéré ngoï.
36. Mê mbi dou na tènè pandé mé a hön tè Jean; ndobali koua ko tö mbi a nhën mbi
ti lingo ni, bè tâ koua mè mbi lî, a nê tènè pandé tê mbi, kô tô mbi a tô mbi. 37. Tô
mbi mè tö mbi lo nê tènè pandé tè mbi wè. I dê i ma gö lo là mè ko ma’ na i dè i ba
lè lo ma. 38. Na tènè tè lo a dou ka ya é mâ, ndobali é hën bè i (ma na bè) mâ na lo
ko tô mbi. 39. E gui ka ya boukou tè Nzapa, Ndobali bè i a nê ya fini tè kpou na
kpou a dou ka ya ni, na a dou boukou tè Nzapa anè tènè pandé tè mbi. 40. Mê i yé ti
gango na mbi mâ, ko’ é ouara fini! 41. Mbi yé yékiango tè azi mà. 42. Mê mbi hinga
é, na mbi hinga ndoyé tè Nzapa dou ka ya é mà. 43. Mbi ga na iri tô mbi, na é yékia
mbi mà. Assé mbéni zo ga na iri lo nvéni, é hèn malo na lo. 44. E na mango na bè
nga sia? E ko é ya soungo tè zo15 ka popo tè, na é gui yé mè sou mà ko lo’ na Baba
mè gui Lo kô a dou Baba. 45. E nê ka bè é mà, mbi na klamé é na tö mbi ma; lo mè a
klamé é; lo dou Moïse, lo mè é zia bè é na lo. 46. Na lo mè é ma tènè tè Moïse, alé é
ma tènè tè mbi, lo nê tènè tè mbi ka mbéti. 47. Ômè é mà tènè mbéti tè lo mâ, é na
mango tènè tè mbéti tè mbi nga sia?

CHAPITRE 6

Jésus a mou tè na azi koutou okou

1. Na nda ni, Jésus nön ka mbéngou ti Galilé, lo mè tè Tibériade. 2. Azi gbä a nön
nda li lo, na lo mè ala houn kpènè mè lo ndö lo li ni na tèrè a ouanga. 3. Jésus a ma


14 Lumière
15 Gloire

12

ndo hoto, lo na a bazènguélé tè lo ala dou ka. 4. Là ti poumba ti Pâque mè tè a Juif
aga dän. 5. Jésus na yango lè lo, lo houn azi mayama ka ga, na lo nè na Philippe, ndo
mè é vo mapa da’, ti nèngo ya azi mè a tè? 6. Lo nè nga so ti bango bè Philippe,
ndobali lo hinga yé mè lo li. 7. Philippe nè ni lo:mapa mè é ouara ti ngbangbo ossio
ma ni léngbi ti nèngo ya azi ni ouara yakèrè mà. 8. Mbéni ko na popo tè a
bazènguélé tè lo, André, gnita Simon Pierre, nè ni lo: 9. Mbéni gningambi koli gué
lo dou na mapa okou na soussou issé; mè yé mè oko na lingo ni na azi mè mayama?
10. Jésus nè ya: I za ala dou sèssé. A sän ka ndo ni mayama. Ala dou na sèssé, na
oungo tè akoli adou mabéré saki okou. 11. Jésus mou mapa ni, lo iri malo wè, na lo
hën ni na ala mè dou sèssé, lo hën na ala soussou ngama bè ala yé. 12. Assé ya ala si
zou wè, lo nè na a bazènguélé tè lo, i lô a ndambou ti tè ni mè a ngba, ma yé koïko
a guéré ma. 13. Nga so ala lô ndambou mapa ti orge mè ngba okou, ômè ala tè wè,
assi sakpa baléko na issé. 14. Azi ni a houn pkènè mè Jésus a lî, ala nè ya lo mè lo
dou bè tâ ouayanga Nzapa là aga gué sèssé. 15. Na Jésus hinga ko ala yé ti nèngo ya
ni mou lo gbia, lo lo’ na lo nön ka ndo hoto lo koïko. 16. Assi na ndö wè, a
bazènguélé tè lo azou ka yanga ngou. 17. Ala ko’ na ya ngô, ala nön ka mbéngou ti
Capernaüm. Bingo assi wè, na Jésus dé ma lot è ala ma. 18. Mapo aya na lè kota
ngou, na lo mè poupou aya mayama. 19. Nön ko a bazènguélé a gbî kpakpo assi
kilomètre okou ouala omana, ala houn Jésus a nön nön ka lè ngou ni, lo so lo ga dän
na ngo ni, na mbito gbön ala. 20. Mè Jésus anè hïn na ala, mbi lo mè; djia bè i do
ma! 21. Nga so bè ala dou na nguia ti föngo lo ya ngo’ ni, na yo ngaso ngo ni ass
indo mè ala nön da.

Jésus adou mapa mè a mou fini

22. Ndani na bi ko, azi mayama mè dè ka mbéngou, a hinga ko gui ngö kö la dou
ka’, na ala hinga Jésus a zou ya ngo ni lègué ko na a bazènguélé tè lo ma’. Mè gui a
bazènguélé tè lo là ahon. 23. Mè mbéni ngö ti Tibériade aga dän. Na ndo mè ala tè
mapa mè Jésus a mou malo ndoni. 24. Nga so, azi mè gbän a houn Jésus na a

13

bazènguélé tè lo adou ka ma, na la nvéni a kö ya ngo, ala nön ka Capernaüm ti
guingo Jésus. 25. Na ala tè lo kà mbéngou, ala nè na lo, Rabbi, mo si ndo mè lawa?
26. Jésus a nè na ala, bè tâ-tènè, bè tâ-tènè mbi nè na i, i ndo i gui mbi na lo kpènè
mè i houn ma, mè ndobali ômè i tè mapa na ya i assi. 27. I lî koua ma, ndobali tè mè
ndo fou ma, mè i lî koua ndobali tè mè ngba kpou na kpou, tè mè gningambi tè zo a
hën na i; na lo mè na ya tô mbi Nzapa lo fön nzoroko tè lo na ndo lo. 28. Nga so ala
nè hïn lo, yé mè é lî nê, ko é lî koua tè Nzapa. 29. Jésus a nè ni ala, koua tè Nzapa a
dou mango na bè na lo mè Nzapa a to lo. 30. Nga so ala nè ni lo, kpènè mè wa la mo
lî? Ti nèngo ya ko é houn, ko é ma na bè na mo. Koua mè mo lî në? 31.A kotara é a
tê manne ka ya ndo, lègué ko mbéti Nzapa a nê, lo hën na ala mapa mè alo yayou ti
tèngo. 32. Nga so Jésus nè ni ala, bê tâ tènè, bê tâ tènè mbi nè na hïn, Moïse a hën
mapa ti yayou na hïn ma, mè tö mbi Nzapa là a hëin na hïn mapa ti yayou. 33. Na lo
mè mapa té Nzapa a dou lo mè lo lo’ ka yayou, lo zou na sèssé, na lo hëin fini na
sèssé mè. 34. Ala nè ni lo, Gbia, hëin mapa ko na é sèssè sèssè. 35. Jésus a nè ni ala,
mbi dou mapa mè a mou fini. Zoko ga tè mbi, gouïn tè na gboungo lo ma, na zo ko
ma na bè na mbi, gouïn ngou na gboungo lo mà. 36. Mè mbi nè na hïn, hïn houn mbi
wè, mè i ma na bè na mbi mà. 37. Azo zou mè Baba a hëin na mbi, ala na gango tè
mbi; na zo ko ga tè mbi, mbi na zango lo na guigui ma’. 38. Na lo mè, mbi lo’ ka
yayou mbi zou ti lingo yé mè mbi yé ma, mè ti lingo yé mè lo mè tô mbi a yé. 39. Na
hô mè adou yé mè lo mè tô mbi ayé, lo yé bè mbi lî na mbéni ko ma na popo tè ala
mè lo hëin na mbi, mè lo yé ti nèngo mbi ya ala na ngoï ti ndani. 40. Na lo mè a dou
yé mè tô mbi a yé, zo mè lo houn gningambi ni na lo ma lo na bè, lo yé zo ko ouara
fini ti kpou na kpou; na mbi na yango lo na ngoï ti ndani. 41. Nga so a Juif a déma
tèrè ala, na lo tè lo, na lo mè lo nè ya, mbi dou mapa mè a lo yayou a zou gué sèssé.
42. A la nè ya, lo mè lo dou Jésus, gni Joseph mà? Mè é hinga tô lo na tâ lo. A linga
sial o nè ya ko mbi lo ka yayou mbi zou sèssé në? 43. Jésus kiri nè ni ala, hïn déma
tèrè hïn ya nè. 44. Ma zo ko ga tè mbi mà, assé a dou tô mbi mè a to mbi la a iri lo;
na mbi na yango lo na ngoï ti ndani. 45. Mbéti tè a Prophète a nè ya, Nzapa na fango

14

tènè na ala zou. Zoko ma na lo manda tènè tè tô mbi, log a tè mbi. 46. Zoko dè houn
tô mbi ma, gui lo mè lo ka tè Nzapa, lo houn tô mbi wè. 47. Bê tâ-tènè, bê tâ-tènè,
mbi nè na hïn, zoko ma na bè na mbi lo dou na fini ti kpou na kpou. 48. Mbi dou
mapa mè mou fini. 49. A kotara é a tè manne ka ya ndo, na alla kpi zou. 50. Ömè a
dou mapa mè a lo ka yayou a zou guè sèssé, zo a tè, lo kpi ma. 51. Mbi dou mapa mè
a mou fini, mapa mè lo ka yayou a zou gué sèssé. Assé zo tè mapa mè, lo dou na
fini ti kpou na kpou. Na mapa mè mbi mou a dou mi-tèlè mbi mè mbi mou ndobali
hïn mè gué sèssé. 52. Nga so a Juif a longbi lo na popo tèrè ala, ala nè ya, zo mè lo
hëin mi-tèlè lo na lo tè é nga sia? 53. Nga so Jésus nè ni ala, bê tâ-tènè, bê tâ-tènè
assé i tè mà mi-tèlè tè gningambi tè zo ma, na ii gnön mènè tè lo mà, i na doungo na
fini ka ya lo mà. 54. Zo ko a tè mi-tèlè mbi, na lo gnön tè mbi, lo dou na fini ti kpou
na kpou; na mbi na yango lo na ngoï ti ndani. 55. Na lo mè mi-tèlè mbi a dou bè tâ
tè, na mènè tè mbi a dou bè tâ yé mè zo gnön. 56. Zo mè lo tè mi-tèlè mbi na lo gnön
mènè tè mbi, lo dou na ya mbi na mbi dou na ka lo. 57. Lègué ko tô mbi mè adou na
fini lo tô mbi, na mbi dou na fini tènè tè tô mbi, nga so sé zo ko tè mbi, lo na
doungo na fini na lot è mbi. 58. Ömè adou mapa mè a lo ka yayou a zou sèssé. Adou
manne ni ma oko a kotara hïn a tè ndo, na ala kpi. Zo ko tè mapa mè, lo dou na fini
ngou na ngou. 59. Jésus a nè tènè mè ka ya synagogue, ngoï mè lo fa nda tènè ka
Capernaüm. 60. Nga so a fön a bazènguélé tè lo mayama a ma tènè mè, ala nè ya,
ômè adou kpéngba tènè! Zo mè ama tènè mè nä? 61. Mè na loo mè, Jésus hinga ya
bè a bazènguélé tè lo, lo mè ala déma na lo tènè mè ka ya bè ala, lo nè na ala, bè i
so na lo tènè mè? 62. Nga so, assé i houn gni zo a mà ndouzou ka ndo mè lo dou da
kozoni, i na lingo nga sia? 63. Adou Yingo mè a hëin fini, mi-tèlè a lî yé koïko ma.
Na lo mè, mbi nè na hïn adou Yingo na fini. 64. A mbéni azi adou popo tèrè i mè ala
ma na bè mà. Na lo mè Jésus hinga kozo wè azi mè a ma na bè mà, na zo mè ala na
kango lo. 65. Na lo nè ya, adou na lo tènè mè mbi nè na i ndo, ma zo ko ga tè mbi
mà assé tô mbi fön ka bè lo ga.

15

Pierre nè ya Jésus adou Christ

66. Na lo tènè mè, a bazènguélé tè lo gbä a kiri, na ala nön nön na lo mbéni mà. 67.
Nga so Jésus a nè na ala baléko na issé, i nga, i yé ma ti ziango mbi ma? 68. Simon
Pierre anè na lo: Gbia tè mbi, zo mè é gwé tè lo nä? Mo dou na tènè mè a mou fini
ti kpou na kpou. 69. E ma na bè wè, na é hinga ya mo dou lo ti nzoni zou tè Nzapa.
70. Jésus anè hïn na ala, mbi iri hïn baléko na issé mà? Na lo mè ko na popo tèrè
hïn lo dou zabourou. 71. Lo nè tènè tè Judas Iscariot, gni Simon; lo mè na kango
Jésus, na lo doum béni ko ka popo tè ala baléko na issé.

CHAPITRE 7

A gnita Jésus a ma na bè na Lo ma

1. Na nda yé mè, Jésus a nön nön ka sèssé mè ti Galilé; Lo yé ma ti nongo nön ka
sèssé mè ti Judé ma, na lo mè ya a Juif gui lègué ti houngo lo. 2. Mbéni poumba tè a
Juif, poumba ti kpangba a ga dän. 3. Nga so a gnita lo a në ni lo, los o ndo mè, mo
nön ka Judé, ko a bazènguélé tè mo a houn koua tè mo mè mo ndo mo lî. 4. Na lo
mè zo koïko a lî yé na lingo ma, assé lo yé ti nèngo ya azi zou a hinga lo. Assé mon
ndo mo lî yé mè, mo fâ mo nvéni na lè azi zou. 5. Na lo mè, a gnita lo nga a ma lo
na bè mà. 6. Nga so Jésus anè gni ala, là tè mbi adè ma aga mà, mè là tè hïn adou na
ngoï zou. 7. Sèssé mè na kèngo hïn mà, mè a kè mbi, na lo mè ya mbi nê tènè pandé
ti sèssé mè, ômè koua ti sèssé ni adou nzoni mà. 8. Hïn goué poumba ni; mbi na
goué poumba ni bolo mè mà, na lo mè ngoï tè mbi dè ma assi mà. 9. Lo nè hïn ala,
na lo dè Galilé. 10. Mè ômè a yatâ lo a nön poumba ni wè, nga so lo nön nga, mè gui
lo koïko là azi a houn lo mà. 11. A Juif a gui lo na ya poumba ni, ala në ya, lo dou
wà? 12. Na ala déma tèlè ala na popo tè ala. Ambéni zo anè ya, lo dou zo ti nzoni; na
a mbéni në ya, mä ngaso mà, lo fa lègué ti wäawa na azi mayama. 13. Mè zo ‘ko anè
tènè ni na lè azi mà, na lo mè, mbito tè a Juif a lî ala.

16

Jésus ‘fa tènè ka ya dà Nzapa na ngoï ti poumba

14. Na ngoï ti poumba ni, Jésus nön ka ya dà Nzapa, na lo fà nda tènè ni na azi. 15.
Nga so bè a Juif a dö, ala në ya, na lègué mè oua zo mè hinga mbéti Nzapa? Na lo
mè ya lo manda mbèti ndo ma. 16. Nga so Jésus nê hïn ala, tènè mè mbi nê na hïn
adou ma té mbi ma, mè adou tè lo mè a tô mbi. 17. Assé mbéni zo yé ti lîngo yé mè
Nzapa yé, lo mè na hinga ngo ya ko bè tâ-tènè adou tè Nzapa, a béré mbi nê tènè té
mbi nvéni. 18. Zo mè nê tènè tè lo nvéni, lo gui gloire tè lo nvéni; mè zo mè gui
gloire tè lo mè tö lo, zo mè adou bè-tâ-zo, na yé mè ti wäawa adou na ya lo mà. 19.
Moïse a moi ndia na hïn ndo mä? na zoko tè hïn a bata ndia ni mà. Na lo nè hïn gui
lègué ti houngo mbi? 20. Azi mè gbäa a në tènè, mo dou na Yingo! Zo mè gui lègué
ti houngo mo näa? 21. Jésus anè hïn ala, mbi lî koua koïko, na lo nè bè hïn zou ado.
22. Moïse a hëin na hïn ndo tènè ti fango ganza (tènè mè adou tè Moïse mà, mè adou
tè a kotara hïn), na hïn fà zo na ganza na là ti Sabbat. 23. Assé a fà zo na ganza na là
ti Sabbat, ko hïn bata ndia tè Moïse, ngonzo a gbön hïn na tèrè mbi? Na lo mè ya
mbi lî tèrè zo ga nzoni na ngoï ti Sabbat. 24. Hïn fà mbanga na lo yé mè lè a houn
mà, mè hïn fà mbanga ti bè tâ-tènè (mbilimbili). 25. Nga so mbéni zo na popo azi ti
Jérusalem lo nê ya, ômè adou lo mè alla gui lègué ti houngo lo mäa? 26. Bà, lo ndö
lo nè tènè na kamènè na lè azi zou mà, na ala ndo nè tènè koïko na lè lo mà! A
makonzi tè é a hinga ya ko lo mè lo dou Christ? 27. Mè é hinga ndo mè zo mè a lo
da, mè assé Christ sî, zoko a hinga ndo mè lo lo’ dà mà. 28. Ngaso, na ngoï mè Jésus
lo fà tènè ka ya dà Nzapa, lo në na kongo, i hinga mbi, na i hinga ndo mè mbi lo’
dà. Mbi ga nab è mbi nvéni mà, mè lo mè tô mbi, lo dou Nzapa, lo mè hïn hinga lo
ma. 29. Mbi hinga lo, na lo mè mbi lo’ ka tèrè lo, na lo tô mbi. 30. Nga so ala gui
lègué ti gboungo lo, mè zo ko a gbö lo mà, na lo nè ya ngoï tè lo sî mà. 31. Mè na
popo té azi mè gbäa, azi mayama a ma lo na bè, na ala nè ya, assé Christ si, lo na
lingo kpènè ahön kpènè mè zoko a lï? 32. A Pharisien a ma azi mayama mè déma
tèrè na lo’ tè lo nga so a kota Sacrificateur na a Pharisien a tô a kapita ti gböngo lo. 33.
Nga so Jésus anè ya, mbi dè na popo tè hïn yakèrè, na mbi na gouéngo tè lo mè tô

17

mbi. 34. I gui mbi mè hïn na ouarango mbi mà; na ndo mè mbi ga, hïn si ka mà. 35.
Nga so a Juif anè na popo tè ala, zo mè goué oua? Ômè é na ouarango lo mà. Lo na
gouéngo tè a Juif mè a kangbi ‘ko popo tè a Grec, ko lo fà nda tènè ni na a Grec? 36.
Tènè mè lô a dou në? Hïn gui mbi, hïn na ouarango mbi mà; na ndo mè mbi da, hïn
na singo kà mà.

Ngou mè a hëin fini

37. Na ngoï ti ndani, ômè adou kota ngoï ti poumba ni, Jésus na löngo, na lo nêngo
na köngo, assé mbéni dou na gouïn ngou, zia lo ga tè mbi, lo gnön. 38. Zo ko’ ma na
bè hïn mbi, ngou mè hëin fini na singo bè lo, a soua lègué kö mbèti Nzapa anè. 39.
Mè lo në tènè ko’, ti Yingo mè ya ko’ ala mè zoün mà lo na bè, a ouara na lo mè
Yingo ni dé mà ga ma, na lo mè Jésus dé ma ouara yékiango mà.

Tènè kangbi tin a popo azi na lö tè Jésus

40. Nga so, ala mà tènè mè, azi na popo té azi mayama a nè ya, bè tâ-tènè zo mè
adou Prophète ni. 41. A mbéni azi a në ya, zo mè adou Christ. Mè a mbéni azi anè
ya, nè! Bè tâ-tènè Christ a lô ka Galilé? 42. Mbéti Nzapa anè nga so mäa! Christ
adoua lé tè David, na lo lo’ ka Bethléhem, kodro mè David adou ndo dà. 43. Ngaso
tènè kangbi a lö ka popo tè azi ko mayama. 44. Na a mbéni azi na popo tè ala yé ti
gböngö lo, mè zo kö azia tî lo na ndo lo mà. 45. Nga so, a Kapita kö a kiri tè kota a
Sacrificateur na a Pharisien, na ala mè anè hïn a Kapita ni, na lö në hïn ga na lo mäa. 46.
A Kapita ni anè ya, mbéni zo anè tènè nga so ko’ mà! 47. Nga so a Pharisien anè hïn
ala, hïn ga, hïn yé da na tènè handa tè lo’? 48. A mbéni makonzi, ouala a Pharisien a ma
lo na bè? 49. Mè azi mè gbäa a hinga ndia mà, zonga adou na lî ala! 50. Nicodème, lo
mè goué ndo’ na bî tè Jésus, na lo dou nga na popo tè ala, lo në hïn ala, 51. Në? Ndia
tè é a fà mbanga na lî zo kozo ko’ é mà tènè tè lo, na é hinga yé mè lo lî? 52. Ala në
hïn lo, mo dou nga zo ti Galilé? mo gui, mo na hoüngo ni; Prophète koïko a lo ka
Galilé mà. 53. Na ala ko na ko zou a goué ka dà tè ala nvéni.

18

CHAPITRE 8

Ténè tè ouali mè a lî lango sioni

1. Jésus anön ka lî öto tè Oliviers. 2. Na ndä tou lo nön ka ya (Da Nzapa) temple, na
azi zou anön ka tèrè lo; na lo dou sèssé na lo fa tènè na ala. 3. Na A Maître tè ndia
na a Pharisiens anön na mbéni ouali mè ala houn lo lî lango sioni. Na ala fön wali ni
ka popo tèrè azi mè, 4. Alan è na Jésus, Maître, é ouara wali mèl o na lingo lango
sioni. 5. Ka ya ndia, Moïse a hëin commandement ti bolongo zo nga so na tènè, mo
nè tè mo ya nè. 6. Ala nè tènè mè ndobali ala yé ti tarango lo, na ala lingbi ouara
tènè mè ti klamé ngo lo na ni. Mè Jésus a fön lî lo sèssé, lo li mbéti sèssè ka li ti lo.
7. Nga so, ala gbè ti hounda ngo lo, lo ya tèrè lo, na lo nè hïn na ala, zia zo mè ka
popo tèrè hïn ko li siokpari mà a bi tènè ka ndo ouali mè kozoni. 8. Na lo kiri lo fön
li lo sèssé, lo li mbéti sèssé. 9. Ngaso ala nè tènè ni wè, ala ko ko zou anön, azi mè li
ala vourou anön kozoni. Gui Jésus ko a ngba na wali mè a lo ka. 10. Na Jésus a ya
tèrè lo, lo nè na ouali ni, ouali, azi mè klamé mo ala ndo’ oua? Zo ko a fa mbanga
ka lî mo ma? 11. Ouali ni nè na lo, zo ko ma, Seigneur. Jésus a nè na lo, mbi ga ti
fango mbanga ka lî mo ma. Mo nön, mo li siokpari mbéni ma.

Jésus adou lumière ti sèssé mè

12. Nga so, Jésus a kiri a në na ala, mbi dou lumière ti sèssé mè, zoko ga ndali mbi,
lo nön nön ka ya bingo ma, mè lo dou ka ya lumière mè mou fini. 13. Nga so a
Pharisien nè na lo, mo nè tènè ti témoin té mo nvéni, tènè ti témoin té mon a dou bê
tâ-tènè ma. 14. Jésus a kiri a nè na ala, assé mbi nè tènè ti témoin tè mbi nvéni, tènè
ti témoin tè mbi adou bè tâ-tènè; ndobali mbi hinga ndo ko mbi lo da na mbi hinga
ndoko mbi nön da. Mè i hinga ma ndoko mbi lo da, ouala ndoko mbi nön da. 15. E fa
mbanga na lègué tè i kaya mi-tèlé, mbi fa mbanga ka li zo koïko ma’. 16. Mè assé
mbi fà mbanga, fango mbanga tè mbi adou mbirimbiri, ndobali mbi doum bi koïko
ma, mè tô mbi mè a to mbi adou na mbi. 17. Na mbéti tè ndia a nè, tènè tè témoin ti
azi issé adou bè tâ-tènè. 18. Mbi dou lo mè anè tènè tè témoin té mbi nvéni, na tô

19

mbi mè to’ mbi anè tènè tè témoin té mbi. 19. Ngaso ala nè na lo, tô mo do ndo oua
oua? Jésus anè na ala, i hinga mbi ma’, na i hinga tô mbi ma’. Assi i hinga mbi, ka i
hinga tô mbi nga. 20. Jésus anè tènè mè ka ya da’ tè nguinza, ômè lo na fango nda
tènè na azi ka ya temple. Na zo ko a gbou lo ma ndobali ngbounga tè lo a dé assi
ma’. 21. Nga so Jésus a kiri anè na ala, mbi nön tè mbi, na i gui mbi, na fade i kpi ka
ya siokpari tè hïn. Na ndo mè mbi goué da, i si ka mà. 22. Nga so a Juif anè, gnè?
Ömè lo hön tèrè lo nvéni? Ndobali lo nè ya, ndo mè mbi nön da, i si ka ma. Na lo
nè na ala, é dou ti gbè ni, mbi dou tè ndouzou. I mè ti sèssé mè, mbi dou ti sèssé mè
ma. 24. Nga so mbi nè na i, fadé i kpi na ya siokpari tè i, ndobali assé i ma na bè ma
mbi dou lo, fadé i kpi na ya siokpari tè i. 25. Nga so lo nè na ala, mo dou zo gnè?
Jésus a nè na ala, mbi dou tà lo ko lo mè fa tènè tè lo na hïn. 26. Mbi dou na tènè
mayama ti nèngo tèrè tè hïn, na mbi dou na tènè ti fango mbanga mayama ti fango
ka li tè i; mè lo ko to mbi, lo dou Nzapa ti bè tâ-tènè, na tènè mè mbi ma ka yanga
tèlo wè, mbi fan a azi ti sèssé mè. 27. Ala hinga mà lo nè tènè tè tô mbi na ala. 28.
Nga so Jésus anè, assé i gbè gni zou ka ndouzou, ka là ni, fadé i hinga mbi dou lo,
na mbi li yé koïko ka bè mbi ma, mè mbi nè gui yé mè tô mbi fan a mbi. 29. Na lo ko
to mbi, lo dou na mbi. Lo zia mbi mà, ndobali mbi yé mè a mou nguia na lo. 30.
Ômè Jésus adou anè tènè mè, azi mayama a ma na bè na lo.

Bè tâ-tènè a zi azi

31. Nga so lo nè na a Juif ko a ma na bè na lo, assé i dou ka ya tènè té mbi, i dou a
bazènguélé té mbi nvéni, 32. Na fadé é hinga bè tâ-tènè, na fadé bè tâ-tènè a zi hïn.
33. Ala kiri tènè na lo, é dou a alé tè Abraham, é li ma ngba na mbéni zo la koïko
ma. Adou nga sia ko mo nè ya tènè mè a zi é? 34. Jésus anè na ala, bè tâ-tènè, bè tâ-
tènè mbi nê na hïn, zo mèl î siokpari adou ngba ti siokpari. 35. Ngba ni adou ka ya
da la-kouè ma; mè gningambi ni adou na ya da la-kouè. 36. Ngaso, assé gningambi
ni azi i, ka i dou na liberté zou! 37. Mbi hinga i dou a alé tè Abraham; mè i gui lègué
ti fango mbi, ndobali tènè tè mbi a ouara ndo ka bè hïn ma. 38. Mbi nè tènè ti yé mè

20

mbi houn wè ka tèrè tô mbi; na é li yé mè i ma ka yanga tô é nga. 39. Ala nè na lo, tô
é adou Abraham. Jésus anè na ala, assé é dou a yangambi té Abraham, é na lingo yé
mè Abraham a li. 40. Mè adou nga so, é gui lègué ti fango mbi, mbi mè mbi nè tènè
biani na hïn, tènè mè mbi ma ka yanga tè tô mbi. Abraham a linga so ma. 41. I lî
koua tè tô i. Ala nê hïn lo, adou é na lègué ti pitan ma. E zou tô é adou koïko, lo mè
adou Nzapa. 42. Jésus anè hïn ala, assé Nzapa adou tö hïn, alé hïn yé mbi, na lo mè
mbi lo ka tèrè Nzapa là mbi si ndo mè; mbi ga na bè mmbi nvéni mà, mè lo to mbi.
43. Na lo nè hïn hinga nda tènè tè mbi mà? Na lo mè hïn ma tènè té mbi mà. 44. Hïn
dou tè tô hïn Zabourou, na hïn yé ti lingo yé mè tô hïn a yé. Lo dou oua houngo zo
ndo kozoni. Na lo dou na tènè bè tâ-tènè (tènè biani) mà, na lo mè b- tâ-tènè adou
nay a lo mà. Assé lo nè nvènè, lo nè tènè tè lo nvéni, na lo dou oua nvènè na tô
nvènè. 45. Mè na lo mè mbi nè bè tâ-tènè, hïn ma mbi mà. 46. Zo nè tè hïn anè hïn na
mbi sioyé tè mbi? Assé mbi nè bê tâ-tènè, na lo nè hïn ma na bè na mbi mà? 47.
Zoko dou tè Nzapa lo ma tènè tè Nzapa. Hïn mà tènè mè mà, ndobali é dou tè
Nzapa mà. 48. A Juif a nè hïn na Lo, tènè mè i nè adou bè tâ-tènè mà? Ômè i nè ya
mo dou zo mè ti Samarie. Na mo dou na yingo sioni. 49. Jésus anè tènè, mbi dou na
yingo sioni mà; mè mbi yékia tô mbi, na i yékia mbi ma. 50. Mè mbi gui gloire (Yé
mè sou) tè mbi nvéni mà; gui lo ‘ko mè a gui gloire na lo tè mbi, na lo na fango
mbanga. 51. Bè tâ-tènè, bè tâ-tènè, mbi nê hïn, assé zo bata tènè tè mbi, lo na houngo
koua mà. 52. A Juif anè hïn lo, é hinga ouè, mo dou na sio yingo. Abraham na a
Prohète a kpî ndö, na mo nê tènè, assé zo a bata tènè tè mbi, ma koua na ndoungo lo
mà. 53. Mo dou kota a hön tô é Abraham mè kpi ndö? Na a Ouayanga akpi nga. Mo
nè ka bè mo, dou zou nê? 54. Jésus anè tènè, assé mbi hëin malo na mbi nvèni, malo
tè mbi ni adou guèguèrè. Adou tô mbi mè a hëin malo na mbi, na hïn nè ya lo dou
tô é. 55. Hïn hinga lo mà. mè mbi hinga lo; assé mbi nè mbi hinga lo ma, ka mbi dou
oua nvènè lègué ko na hïn. Mè mbi hinga lo, na mbi bata tènè tè lo. 56. Tô hïn
Abraham adou na tâ-nguia na lo mè na lo na houngo là tè mbi; lo houn là ni ko’, na
lo dou na nguia. 57. Nga so a Juif anè hïn lo, ngou tè mo adè ma dou ngou baléokou

21

mà, na mo houn Abraham wè? 58. Jésus anëhin ala, bè tâ-tènè, bè tâ-tènè, mbi në na
hïn, kozoni ko adou Abraham, mbi dou dà. 59. Ngaso ala loo tènè ti bolongo lo; mè
Jésus aa hondè tèrè lo na lo sî ya dà Nzapa (temple) ni.

CHAPITRE 9

Zo mè adou lo ouaziba

1. Assé Jésus ga hön, lo hoün mbéni zo mè adou lo na ziba. 2. A bazènguélé tè lo a
hoünda lo, ala në ya, Rabbi, zo nè oua a lî sioyé? Zo nè a béré to lo na tâ lo, ni lo’
adou lo na ziba. 3. Jésus a në ya, ouala tô lo na tâ lo a lî sioyé ma’, mè yé mè sî nga
so ti nèngo ya ko a hoün koua tè Nzapa na ya lo. 4. A dou na lo tè é ti lîngo yé mè
lo’ tô mbi a yé, assé là dê; na lo mè bî ka ga, na zo ko lingbi lî koua na ya ni ma’. 5.
Assé mbi dou gué sèssé mè, mbi dou lumière ti sèssé mè. 6. Assé lo nè nga so wè, lo
kou soro ka sèssé, lo lî ni a ga borongo, lo zia borongo ni na lè zo ni, 7. Na lo në
hëin lo, gwé, mo kpo ka léndé mè ti Siloé (iri mè a nê ya, a tô ni wè). Nga so lo
gwé, lo kpo’, na gango tè lo, lo hoün ndo. 8. Na nga so azi mè dän na lo, ala mè
hoün lo mè ndo’ lo dou oua yongo yé, ala nè ya, ma lo mè ndo’ lo dou oua yongo
yé lo mè mä? 9. A mbéni zi nè ya a dou lo. Na a mbéni nè ya, mà lo ma, mè zo mè
kpa lo. Zo ni nè yé, ni dou lo. 10. Nga so ala nè hëin lo, azi lè mo ni nga sia? 11. Lo
nè tènè, zo nè a di iri lo Jésus, lo lî borongo, lo zia borongo ni na lè mbi. Na lo nè
hëin mbi, goué ka léndé ti Siloé, mo kpo. Nga so mbi goué mbi kpo, na mbi hoün
ndo. 12. Ala nè hëin lo, lo na ômè oua? Lo nè ya mbi hinga ma’. Ala mou zo mè dou
ouaziba ndo, ala nön na lo ka a Pharisiens? 14. Là mè ndo Jésus a lî borongo, lo zi lè
zo ko’adou ngoï ti Sabbat. 15. Nga so a Pharisien a hounda lo nga, ala nè ya, mo
hoündo nga sia? Na lo nè hën ala, lo fön borongo na lè mbi, mbi kpo’, na mbi hoün
ndo. 16. Nga so, a mbéni zî na popo tè a Pharisien a nè ya, zo nè lo tè Nzapa ma, na
lo mè ya lo bata ngoï ti Sabbat ma. Mè a mbéni zi a në ya, oua sioyé léngbi ti lingö
fà mè, lo li ni nga sia? Na tènè kangbi a lô na popo tè ala. 17. Nga so ala në ni na
ouaziba ni, mo në ya nè na lô tè lö? Na lo mè ya lo zi lè mo wè. Na lo nè ya, lo dou

22

Prophète. 18. Nga so a Juif a kè ti mango tènè tè zo mè, ômè ala nè ya zo mè adou
ouoa ziba ndo’ la lo hoün ndo; ala yé ma da ma, na nga a iri tô lo na tâ lo, 19. Na ala
hounda ala na tènè, zo mè lo dou gningambi tè hïn? Lo mè hïn nè ya hïn dou lo na
ziba. Na légué mè oua lo hoündo na mè? 20. Tô lo na tâ lo a në tènè, é hinga zo mè
adou gni é, é dou lo ouaziba; 21. Mè é hinga ma yé mè lî, là lo’ hoündo na mè ma, na
é hinga zo mè a zi lè lo mà. Hïn hounda lo, log a koli wè; lo nvèni na fango tènè ni
na hïn. 22. Tô lo na tâ lo a në nga so na lo mè mbèto tè a Juif a gbön ala; na lo mè a
Juif a wa tèlè ala kozoni ti nèngo ya assé a mbéni azi a në ka guigui ya ko Jésus
adou Christ, ala na kangango lègué na zo ko ti lingo ya synagogue. 23. Na lo’ ni, tô
lo na tâ lo, a në ya, log a koli wè hïn hounda lo. 24. Nga so a Pharisien a kiri iri zo
mè dou ouaziba ndo’, ala në hën lo, hëin malo ni na Nzapa. E hinga zo mè adou oua
sioni. 25. Nga so lo në ya, assé lo dou oua sioyé, mbi hinga mà; mbi hinga yé koïko
mè, mbi dou undo ouaziba, mè na ômè mbi hoündo. 26. Nga so ala në hëin lo, lo nè
hïn na mo ya në? Na lègué mè wa lo zi lè mo? 27. Lo në hïn ala, mbi në ni hïn bolo
mè, nah in yé ti mango ni mà; na lo mè hïn yé ti mango tènè mè mà? Hïn yé ti
gango a bazènguélé tè lo nga? 28. Ala zonga lo, ala në ya, mo dou bazènguélé lo, mè
é tè é abazènguéllé tè Moïse. 29. E hinga Nzapa a në tènè na Moïse ndo’, mè zo mè é
hinga mà ndo mè lo lo’ da ma. 30. Zo mè anè tènè ni na ala, yé mè adou yé ti nèngo
ko’ bè zo do! Zo mè azi lè mbi wè, na é hinga ndo mè lo lo’ da ma! 31. E hinga yako
Nzapa ma tènè tè oua sioyé mà, mè assé lo hounda Nzapa, na lo lî yé mè Nzapa ayé
là ko’ Nzapa a mà lo. 32. Zo a mà là mè ko’ mà ya ko mbéni zo a zi lè zo mè adou lo
na ziba. 33. Assé zo ni lo ka tè Nzapa mà, lo na lingo yé koïko mà. 34. Alan è hïn na
lo, a dou mo na ya sioyé ko mo në mo fa nda tènè na é? Na ala gän-na lo guigui. 35.
Jésus ma yako ala zia lo guigui wè, assé lo tè lo, Jésus anè hïn lo, mo ma na bè na
gningambi tè Nzapa? 36. Zo ko anè tènè, lo në ya, lo dou zo në? Pakara? Ko mbi mà
lo na bè. 37. Jésus anè hëin lo, mo hoün lo wè, na adou lo mè ndo’ lo në tènè hën
mo. 38. Na lo nè ya, Gbia tè mbi, mbi ma na bè. Na lo hëin malo hïn na lo. 39. Jésus
në ya, mbi ga gué sèssé ti fango mbanga, ko ala mè a hoün ndo mà, ala hoün ndo,

23

ko ala mè hoün ndo ziba gbön lè ala. 40. A mbéni Pharisien mè ka tèrè lo a ma tènè
mè, na ala nè hën lo, é nga ziba lè é? 41. Jésus anè hïn ala, assé hïn dou na ziba, alé
sioyé dou ya hïn mà; mè na ômé hïn nè tènè, é hoün ndo; nga so sioyé tè hïn dè.

CHAPITRE 10

Jésus adou nzön Berger

1. Bè tâ-tènè, bè tâ-tènè mbi nè na hïn, zo ko lî dà tè a ngassagbaga na yanga ni mà,
mè lo mà yani na lègué mè ndé, zoko adou wanzi na zoko lî nzi na mbito mà. 2. Mè
zo mè lî na yanga ni, zo mè dou Berger tè a ngassangbaga. 3. Sinziri ni zi yanga ni
hëin lo, na a ngassangbaga ni a ma gnön lo; lo iri a ngassangbaga tè lo nvéni na
lègué mè ti iri ngo ala, na lo nön nön ka lî niti fango lègué hïn ala. 4. Assé lo si na a
ngassangbaga tè lo nvéni zou ka guigui, lo nön nön ka li ni, na a ngassangbaga ni a
nön nön ndali lo, na lo mè ala hinga yanga lo. 5. Ala nön nön ka ndali wandé mà, mè
ala kpè lo’, na lo mè ala hinga yanga wandé mà. 6. Jésus anè ngbango ko’ na ala, mè
ala hinga nda tènè ni mè lo fa na ala mà. 7. Nga so Jésus anè hëin ni ala, bè tâ-tènè,
bè tâ-tènè mbi nè na hïn, mbi dou yanga yangbö tè a ngassangbaga. 8. Ala zou mè
aga kozo na mbi adou a wanzi, na azi mè a li nzi na mbito ma; mè a ngassangbaga
ni a ma ala mà. 9. Mbi dou yanga ngö ni, assé zo lî ka ya ni, na lo tè mbi, ko loo
ouara fini na lo na gouéngo ka ya ni na singo guigui, na lo na ouara ngo tè. 10.
Wanzi ga gui ti gböngo yé, na ti fango yé, na ti fouti ngo yé. Mbi, mbi ga ti nëngo
ya hïn ouara fini, nga ko fini mè adou gbä na ala. 11. Mbi dou nzön Berger. Nzön
Berger hëin fini tè lo na lot è a ngassagbaga ni. 12. Mè wakara, lo doum à Berger ni
ma, na a ngassagbaga ni tè lo ma, lo hoün siö-sä, lo sounga a ngassagbaga ni, na lo
sou kpè; na siö-sä ni a lî ala na sana, na lo nè ala wawä. 13. Wakala ni a pkè, na lo
mè lo dou siö zo, na lo yé mà hïn hoün pono na lo tè a ngassagbaga ni mà. Mbi dou
nzön Berger. 14. Mbi hinga a ngassagbaga tè mbi, na ala hinga mbi, 15. Lègué ko nga
ma tô mbi hinga mbi, na mbi hinga tô mbi; na mbi hëin mbö tè mbi na lot è a
ngassagbaga ni. 16. Mbi dou na a mbéni ngassagbaga, ômè ala ti yangbo ni mà.

24

Adou na lo tè mbi ti gango na ala nga. Na ala na mango yanga mbi; na koundou na
doungo, na Berger adou ko’. 17. Na lo mè, tô mbi yé mbi, na lo mè mbi mou mbo tè
mbi, ko mbi na gango ti moungo mbo ni. 18. Tô mbi a yé mbi, na lo mè mbi hëin fini
tè mbi, na mbi na moungo ni. 18. Zoko zi ma mbo ni mè ti mmbi mà, mè mbi hëin ni
mbi nvéni. Mbi dou na ngangou ti hëingo ni; na mbi dou na ngangou ti moungo ni.
Tô mbi là a hëin lombé ni hëin mmbi. 19. Na lo tènè mè, tènè kangbi a lo na popo tè
a Juif. 20. Na azi tè ala mayama a në ya, lo dou na siön yingo, lo ti douma wè; na lo
nè hïn ma lo? 21. Ambéni azi në ya, tènè mè adou tènè tè zo mè siö yingo dou li lo
ma. Sio yingo zi lè ouaziba?

Jésus në ya lo dou ko na tô lo

22. Poumba ti yango dà Nzapa adou ka Jérusalem. Adou ngoï ti dé. 23. Jésus so nön
nön ka dà Nzapa na gbè dà tè Salomon. 24. Ngaso a Juif a ga, a ngourou lo, na ala në
hëin lo, mo gbanzi é bi kè? Assé mo dou Christ, mo në ni é biakou. 25. Jésus anè hïn
ala, mbi në na hïn wè, mè hïn ma mbi mà. Koua mè mbi lî na iri tô mbi, kwa nii anè
tènè pandé tè mbi. 26. Mè hïn ma na bè mà, na lo mè hïn ma a ngassagbaga tè mbi
ma. 27. A ngassagbaga tè mmbi a ma gnön mbi, na mbi hinga ala, na ala nön nön
ndali mbi. 28. Mbi hëin ala mbô ti kpou na kpou, na ala kpî yakéré ma; na zo ko
kpala ala na ti mbi mà. 29. Tô mbi, lo mè hëin ala ni na mbi, lo dou kota a hön zou;
na zo koïko kpala ala na ti tô mbi mà. 30. Mbi dou ko na tô mbi.

A Juif anè hïn hô Jésus

31. A Juif a lo tènè ti bolongo lo. 32. Jésus anè tènè hïn ala, mbi fa nzön kwa tè tô mbi
nah in mayama. Hïn yé ti bolongo mbi na tènè na lo në? 33. A Juif anè hïn lo, é yé ti
bolongo mo na lo nzön kwa ma, mè na lo mè mo dë gnön hïn na Nzapa, na mo mè
mo dou zo, mo në ko mo nvéni mo dou Nzapa. 34. Jésus anè hïn ala, mbéti ndia tè
hïn anè ni mä? Mbi në ya hïn dou a nzapa. 35. Assé lo di iri a nzapa, azo mè tènè
Nzapa aga tè ala ndö, na tènè tè Nzapa aga guèguèrè ma, 56. I nè tènè tè lo mè to
mbi a bata ndè na lo tè lo nvéni, na lo to lo gué sèssé mè, hïn në yam bi zongo

25

Nzapa? Na lo mè mbi nè yam bi dou gni Nzapa. 57. Assé mbi lî kwa tè tô mbi ma,
hïn ma mbi ma. 38. Mè assé mbi lî kwa ni, ômé i ma mbi ma, hïn ma tènè kwa ni ko
hïn hinga na bè hïn biani tô mbi adou na ya mbi, na mbi dou na ya tô mbi. 39. Ngaso,
ala gui lègué ti gboungo lo; mè lo hön na ti ala. 40. Lo nön ka mbéngou ti jourdain,
na ndo mè Jean a yoro azi ka ya ngou ndo’, na lo dou ka. 41. Na azi mayama anön
ndali lo, ala në ya, Jean a lî kpènè koïko ma, mè yé mè zou lo nè na lo tè zo mè
adou bè tâ-tènè. 42. Na azi mayama a ma lo na bè ka.

CHAPITRE 11

Jésus a zingo Lazare ka ya doukoua

1. Mbéni zo a dou na kobéla, iri tè lo adou Lazare, zo mè tè Béthanie, kodro tè
Marie na tè Marthe gnita lo ti ouala. 2. Zo mè adou Marie ko sä yambo ka ndo
Seigneur, na lo mbo guèrè lo na kouali tè lo, adou gnita lo Lazare ko dou na ngä. 3.
Nga so gnita lo issé ti ouala a to gni na Jésus, ala nê, Gbia tè mbi, ba, lo mè mo
ndoyé lo, lo dou na ngä. 4. Mè ömè Jésus ma tènè mè, lo nè, ngä ko adou ngä ti
kpingo ma, mè adou ndobali gloire tè Nzapa. Ko gningambi tè Nzapa dou na gloire
ka kèègué mè. 5. Jésus a yé Marthe, na gnita tè ouali, na Lazare. 6. Nga so, assé lo
mè ya Lazare adou na nga, lo doum béni là issé ka kodro mè lo dou dà. 7. Na ndani,
lo në na a bazènguélé, gni ga, é nön ka Judé. 8. A bazènguélé a n£e na lo, Rabbi, a
Juif a gui lègué ti bolongo mo na tènè fadé fadé mè, na mo yé ti nöngo ka Judé? 9.
Jésus anè tènè, ngbönga baléko na ndoni issé adou ma là koïko mà? Nga so na zo a
nön nön na là, lo so guèrè lo mà, ndobali lo houn lumière ti sèssé mè. 10. Mè nga sön
zo a nön nön na bi, lo sön guèrè, ndobali lumière adou ka ya lo ma. 11. Nga so na lo
nè tènè mè ouè, lo nè na ala, ndéko tè è Lazare a sésé, mè mbi nön ti zingo ngo lo.
12. Nga so a bazènguélé a në gni lo, Gbia tè mbi, assé lo sèssé, ngä tè lo ouè. Jésus
anè tènè ti kpingo tè lo, mè bè a bazènguélé a në lo nè tènè tè Lazare lo mè houn
tèrè lo na lango ngo ni. 14. Nga so Jésus nè na ala biani, Lazaare a kpi mà; 15. Na mbi
dou na nguia ndobali hïn, ndobali mbi dou ka kozo mà ko i lingbi mà na bè; mè zia

26

é nön é hoün lo. 16. Nga so Thomas, lo mè ala di iri loo Didyme, anè a fö lo a
bazènguélé, zia é nön nga, ko é kpi lègué ko na lo. 17. Nga so, ömè Jésus a si wè, lo
hoün Lazare kà sé ka ya dou koua là ossio. 18. Bèthanie adou ndoulou na Jérusalem,
ômè adou kilomètre ota, 19. Na a Juif mayama a nön ka tèrè tè Marthe na Marie ti
zingo voundou kà bè ala, ndobali gnita ko kpi wè. 20. Nga so, ömè Marthe a mè
Jésus ka ga, lo nön ti tèngo lo ka lègué; mè Marie adou tè lo ka ya dà. 21. Nga so
Marthe a nè hïn na Jésus, Gbia tè mbi, assé mo do ndo mè, ka gnita mbi a kpi ma.
22. Mè, nga so mbi hinga yé mè mo hounda ka ti Nzapa, fade Nzapa hëin na mo. 23.
Jésus a në gni lo, fade gnita mo a zingo mbéni. 24. Marthe a në gni lo, mbi hinga
fadé lo zingo ka là ti ndani, na là ti loundoungo ti aouakinda. 25. Jésus në gni lo, mbi
dou zo mè zingo aouakinda, na mbi dou fini. Zo mè ma na bè na mbi, même assé lo
kpî, lo dou na fini. 26. Zo mè adou na fini na zo mè a ma na bè na mbi, lo kpi là
koïko mà. Mo ma tènè mè? 27. Marthe a në gni lo, bê tâ-tènè, Gbia tè mbi, mbi ma
na bè ko mo dou Christ, gningambi tè Nzapa, lo mè ga gué sèssé mè. 28. Na nga so
lo nè tènè mè wè, lo nön lo iri gnita lo Marie, na lo nè hïn lo na patapata, Maître
assi wè, na lo iri mo. 29. Na nga so Marie ma tènè mè, lo lo’ brà lo nön ka térè Jésus.
30. Mè Jésus adè assi ka ya kodro ni mà, lo ngba na ndo mè Marthe a tè lo da. 31.
Nga so a Juif ko adou ka ya dà na Marie ti zingo voundou ka bè lo, ômè ala hoûn lo,
lo lo’ fadé na lo siguigui, ala nön ka péko lo, ndobali ala në ka bè ala, lo nön ka
doukoua ti tongö ka. 32. Alô Marie a si ka ndo mè Jésus dou dà, na lo hoûn lo, lo ti
ka sèssé ka gbèré lo, lo në na lo, Gbia tè mbi, assé mo dou ndo mè, ka gnita mbi kpi
ma. 33. Nga so, assé Jésus hoün lo lo tö, na a Juif mè a ga na lo a toto nga, lo zizima
ka ya bè lo, na bè lo gui lo mayama. 34. Na lo nè, hïn fön lo na ndo oua? Ala nè hïn
lo, Gbia tè mbi, mo ga mo hoün. 35. Jésus a tô na ngoulè. 36. Nga so a Juif a në, bà, lo
yé lo mayama! 37. Mè a mbéni Juif anè ka popo tèré ala, zo mè azi lè aouaziba, lo li
ko zo mè ngba na fini mä. 38. Nga so, Jésus a kiri a béma ka ya bè lo, na lo nön ka
ya doukoua. Doukoua ni adou ngamba na ala fön tènè ka yanga ni. 39. Jésus a në
tènè, hïn zi tènè ni. Marthe, gnita zo mè kpi, a në hïn lo, Gbia tè mbi koua ni foû,

27

ndobali aga là ossio lo mè, ko lo kpî. 40. Jésus nê hïn lo, mbi në na mo ndo mäa?
Assé mo ma na bè, mo na hoüngo gloire tè Nzapa. 41. Nga so ala zi tènè ni. Jéssu a
ya lè lo, lo në, tô mbi, mbi mou mercina mo ndobali mo ma mbi wè. 42. Na mbi
hinga mo ma mbi wè, mè mbi nè tènè mè ndobali azo mè ngourou mbi, kö ala
lingbi ma na bè na mo ko tô mbi. 43. Assé lo në nga so wè, lo nè na kongo, Lazare,
siguigui. 44. Lo ko kpi wè, lo siguigui, na bongo ti koua a kanga tî lo na guèrè lo
kouè, na bongo a kanga lè lo. Jésus a në na ala: i zi lo, i zia lo nön. 45. Nga so a Juif
mayama ka popo tèrè ala aga ti bangoo Marie na ala hoün yé mè Jésus a lî, ala ma
na bè na lo. 46. Mè a mbéni Jiif a nön na a Pharisien, na ala në na ala yé mè Jésus lî.

A ouato tè Jésus a wa tèrè alal ti höngo lo

47. Nga so a kota Sacrificateur na a Farisien a bongbi azi ti tribunal, ala në, fade é
linga sia? Ndobali zo mè a lî fä mingui. 48. Assé é zia zo mè nga so, fade azo zou a
ma na bè na lo; na fadé a Romain aga, na fadé ala mou ndo té é. 49. Mè mbéni ko’ té
ala, Caïphe, lo mè adou kota Sacrificateur na ngou ni mè ka, lo nè hïn na ala, i
hinga yé koïko da ma, 50. Na i fön bè hïn ka ndo tènè mè ma; adou zoni zo ko a kpî,
ndobali azi ni, ko mara té é zou a kpi ma. 51. Lo në tènè mè ka bè lo nvéni mà, mè
ndobali lo dou kota sacrificateur na ngou ni mè ka, lo fa’ tènè na iri Nzapa, lo nè ya,
fadé Jésus a kpi ndobali mara tè ala; 52. Ndobali mara tè a Juif mà, mè lo boungbi a
yangambii tè Nzapa a kangbi ka ndo ndéndé ko al aga ko’. 53. Nga so ala tön ndani
na là ni ka ti wango tèrè ala na ti höngo lo. 54. Nga so Jjésus a nön nön ka popo tè a
Juif mbéni mà; mè lo lô ka lo nön ka sèssé mè adou ndourou na ya ndo, na kodro
mè ala di iri ni Epraïm; na lo dou ka na a bazènguélé tè lo. 55. P$aque tè a Juif a ga
ndouoru wè. Na azi mayama ti sèssé ni a nön kà Jésrusalem. Ti kpôngo tèrè ala
nvéni kozoni ko là ti Paque a si. 56. Nga so ala gui Jésus, na ala lo ka ya temple ala
hoünda na popo tèrè ala, bè hïn nè anè? Fadé lo ga ka ya matanga mè? 57. A kota
Sacrificateur na a Pharisien a mou yanga na azi ni kozoni, assé zo mè hinga ndo mè lo
dou da lo na fango ni ko ala nön a gbou lo.

28

CHAPITRE 12

Marie a sä yambo ka guèrè Jésus

1. Là omènè kozoni ko Paque a lî, Jésus a nön ka Béthanie, Kodro mè Lazare a dou
da, lo kô Jésus a ya lo ka popo tè a ouakinda. 2. Na ala li kobè ti là-koui na lo ka. Na
Marthe a lî na ala, Mè Lazare adou lo ko tè ala ko adoü ti tèngo kobè na Jésus. 3.
Nga so Marie a mou litre ko ti yambo ti nard ti nzoni mayama, ko adou ti nguèré
ngangou mayama. Lo sä yambo ni kà guèrè Jésus, na lo mbo guèrè lo na kouà lî lo.
4. Mè Judas Iscariot, mbéni bazènguélé tè lo, lo ko a yé ti kango Jésus, lo nè, 5.
Ndobali nè é ka yambo mè na denier ngbango ota? Ômè a mou nguinza nio na a
ouanzinga. 6. Lo nè tènè mè mà ndobali bè lo a yé a ouanzinga, mè ndobali dou
ouanzi, na lo dou zo mè a bata nguinza, na lo mou mbéni nguinza mè azi a hëin na
ala. 7. Nga so Jésus anè, zia lo; loo bata yambo mè ndobali là ti loungo koua tè mbi.
8. Ômè a ouanzinga adou na hïn là-kouè, mè mbi dou na hïn là-kouè ma’. 9. Nga so
azi mayama na a Juif amë Jésus a dou ka; na ala ga gui ti bango lo mà, mè ti
hoüngo Lazare nga, zo mèl o ya lo ka popo tè aouakinda. 10. Mè a kota Sacrificateur
aoua tèrè ala ti ôngo Lazare. 11. Ômè a Juif mayama a zia ala, na ala manabè na
Jésus ndobali tènè tè Lazare.

Jésus anön ka Jérusalem

12. Ndani làngo ko’, azi nvéni mayama anön matanga, ômè ala në Jésus anön ka
Jérusalem, 13. Ala mou tî kèkè tèrè mbourou, ala nön ti tèngo lo ka lègué, na ala në
na kongo, Hozana! Në tènè nzoni na lo më ga na iri Seigneur tè mbi, Lo mè Gbia tè
Israël! 14. Ômè Jésus ahoün ngingambi ti lélé, lo dou na ndo lo, mabè ômè mbéti tè
Nzapa anè, 15. Zia mbéto, gni ouali mè tè sion! Bà, Gbia tè mo ka ga, lo dou na ndo
gningambi tè lélé, 16. A bazènguélé tè lo a hinga nda tènè mè kozoni ma, ômè Jésus
a hoün gloire wè, ngaso ala dabè ala na tènè mè mbéti tè Nzapa anè na iri lo, na ala
dabè ala na lègué mè azi a lî yé mè lo lî. 17. Nga so, azi mayama ko dou na Jésus
ômè lo irii Lazare ti singo ka ya dou kouà, na lo zi lo na popo tè aouakinda, ala nè

29

tènè ti témoin ti yé mè. 18. Ndobali tènè mè, azi mayama anön ti tèngo lo ka lègué,
ndobali ala në tènè ti fà mèl o li. 19. Ngaso a Pharisien a nè ka popo tèrè ala é hoün,
é li gbà; hoün, azi zou anön nda li lo wè!

Jésus a në na azi tènè ti kpîngo tè lo

20. A mbéni Grec ko ko adou ka popo tè ala mè anön ti sambéla ngo kà là ti
matanga. 21. Azi mè a si na Philippe, lo mè adou ti Béthsaïda tè Galilé, ala hounda
lo, ala në, Makonzi, é yé ti hoüngo Jésus. 22. Philippe aga, lo në tènè mè na André;
na André na Philippe a në tènè mè na Jésus. 23. Jésus a në hïn na ala, gbonga assi
wè, ko gningambi tè zo alingbi hoün gloire. 24. Bè tâ-tènè, bè tâ-tènè mbi në na hïn,
assé lè blé ati ka sèssé na a kpi’ ma. Lè ni a ngba gui ko’; mè assé lè ni a kpi’, a lé
mayama. 25. Zo mè ayé fini tè lo, lo na guirirsango fini tè lo; na zo mè a kè fini tè lo
gué sèssé mè, lo na batango fini tè lo ndobali fini ti ngou na ngou. 26. Assé zo mè lî
na mbi, lo lingbi nöngo ka péko tè mbi; ndo mè mbi dou, boy tè mbi adou kà nga.
Ômè mbéni zo a li na mbi, fadé tô mbi a ya iri lo. 27. Ômè âme tè mbi a gui mbi fadé
mbi në ya nè? Fadé mbi në, tô mbi, zi mbi ka ngbounga mè? Mè adou ndobali tènè
mè ko mbi si na ngbounga mè. 28. Tô mbi, mou gloire na iri mo! Nga so, mbéni
yanga a në tènè ka yayou, anè, mbi hëin gloire na iri mbi wè, alô mbi kiri mbi hëin
gloire na hïn. 29. Nga so azi mayama ko dou ka na ala më yanga mè, ala në, békpa a
soungbou. Na a mbéni zi anè, mbéni Ange anè tènè na lo. 30. Jésus anè tènè, yanga
mè anè tènè tè mbi mà, mè ndobali hïn. 31. Mbanga ti sèssé mè adou fadé mè; fadé a
bî a makonzi ti sèssé mè ka guigui. 32. Na mbi, assé ala kpin mbi ka ndouzou, fadé
mbi iri azi zou ti gango na mbi. 33. Mè lo në nga so ti fango lègué ti kpîngo mè fadé
lo kpî. 34. Nga so azi mayama ko a në tènè na lo, ani ma ya ko ndia anè tènè ti Christ
a ngba ngou na ngou. Ndobali nè mo në ya, a lingbi ala kpïn gningambi tè zo ka
ndouzou? Gningambi tè zo adou zo nè? 35. Nga so Jésus anè hïn na ala, lumière a
ngba kèté ka popo tè i. E nön nön mabè lumière mè a ngba na hïn. Ko bingo aga ka
ndo i mà; ndobali zo mè a nön nön ka ya bingo a hinga ndo mè lo goué da mà. 36.

30

Nga so lumière adou na hïn, é ma na bè na lumière ko é lingbi ga a yangambi tè
lumière. Jésus anè tènè ko, na lo hön, lo höndé tèrè lo.

A Juif a kè ti mango tènè tè Jésus

37. Mè kamème lo lî fà mayama ka gbèlè hïn, ala ma na bè na lo mà; 38. Ko tènè mè
Prophète Esaïe anè a lingbi ga bè tâ-tènè, Gbia tè mbi, zo në a ma tènè mè i në? A
fa ngangou ti ti’ Gbia tè mbi na azi nè? 39. Ndobali tènè mè, ala lèngbi ma na bè mà,
ômè Esaïe anè nvéni, 40. Lo vî lè ala, na lo lî bè ala kpéngba assé ala hoün na lè ala,
na ala hinga nda ti yé ka bè ala, na ala biön lègué tè ala, ko mmbi zi ngä tè ala. 41.
Esaïe në tènè mè ndo’, Ômè loo hoün gloire tè lo, na lo në tènè tè lo. 42. Mè a mbéni
makonzi mayama a ma na bè na lo, mè ala nè tènè ni ka guigui mà ndobali a
Pharisien, ko ala zi ala ka ya synagogue ma; 43. Ndobali ala yé gloire mè, azi a hëin
na ala ahon gloire mè Nzapa hëin na ala. 44. Jésus anè na kongo, zo mè a ma na bè
na mbi, lo ma na bè na mbi mà, mèl o ma na bè na lo ko a tô mbi. 45. Na zo mè a
hoün mbi, a hoün lo ko a to mbi. 46. Mbi ga mabè lumière gué sèssé mè, ko zo mè a
ma na bè na mbi, lo dou ka ya bingo ma. 47. Assé mbéni zo a ma tènè té mbi na lo
bata tènè ni mà; ndobali mbi ga ti fango mbanga ti sèssé mè ma’, mè mbi so’ sèssé
mè. 48. Zoko kè mbi na lo ma tènè tè mbi mà, fadé fango mbanga tè lo adou. Tènè
mè mbi nè, fadé tènè ni mè a fà mbanga na li lo ka là ti ndani. 49. Ndobali mbi nè
tènè ti bè mbi nvéni ma’; mè tô mbi mè to mbi, lo hëin ndia na mbi, tènè ti yé mè lo
yé mbi nè, na tènè ti yé mè lo yé mbi fà na azi. 50. Na mbi hinga ndia tè lo adou fini
ti ngou na ngou; ngaso tènè mè mbi në adou tènè mè tô mbi anè na mbi mbi në.

CHAPITRE 13

Jésus a kpo guèrè a bazènguélé tè lo

1. Kozo ni ko là ti matanga ti Pâques assi, Jésus a hinga ngbonga tè lo ti ziango sèssé
mè na ti kiringo ka na tô lo assi wè, ômè lo yé azi tè lo gué séssé mè, lo yé ala assi
na ndani. 2. Assé ala tè kobè ti là-koui, ômè Satan fön tènè ka bè Judas Iscariot,

31

gningambi tè Simon, ti kango lo, 3. Jésus, ômè lo hinga tô lo a fön yé zoûn ka ti lo
wè, na lo lo’ ka na tô lo, lo kiri ka na tô lo, 4. Lo lo’ ka ndo méza, lo zi bongo tè lo,
lo mou yanga bongo, na lo gbé ka ndo nda lo. 5. Na ndani lo fön ngou ka ya dou
sèmbè, lo kpô guèrè a bazènguélé, na lo mbo guéré ala na yanga bongo mèl o gbè
ka ndo nda lo. 6. Alo lo si na Simon Pierre, na Pierre a nê na lo, Gbia tè mbi! Mo
kpô guéré mbi? 7. Jésus anè na lo, yé mè mbi lî mo hinga ni mâ, mè fadé gbanda mo
hinga ndani. 8. Pierre anè na lo, ômè mo kpô guéré mbi là ko ma. Jésus anè tènè na
lo, assé mbi kpô mo ma’, fadé mo hoün yé ka ya yé tè mbi mà. 9. Simon Pierre anè
na lo, Seigneur, Gbia tè mbi, mo kpô gui guéré mbi ma, mè kpô tî mbi na lî mbi
nga. 10. Jésus anè na lo, zo mè a kpô téré lo wè, lo kpô gui guèrè lo, ndobali tèrè lo a
vourou zou; na i vourou wè, mè é kouè mà. 11. Ndobali lo hinga zo mè akà lo;
ndobali tènè mè lo nè, é vourou wè, mè é kouè mà. 12. Assé lo kpô guéré ala wè, lo
you bongo tè lo, lo kiri lo dou, na lo nè na ala, é hinga yé mè mbi lî na hïn? 13. E iri
mbi Maître na Seigneur, na hïn nè nzoni, ndobali mbi dou nga so. 14. Nga so mbi,
Maître na Seigneur, mbi kpô guéré hîn, a lingbi hi kpô guéré tè hïn ka popo tèrè hïn
nga. 15. Mbi hën tà-pandé ko na hîn, ko é lî lègué ko mabé lègué ko ko’ mbi lî na
hîn. 16. Bè tâ-tènè bè tâ-tènè mbi nè na hîn, ngbà ahon nvéni tè lo ma; na bazènguélé
ahon lo mè a tô lo mà. 17 Assé hîn hinga yé mè, nguia a dou na hîn assé i lî yé mè.
18. Mbi nè tènè té hîn zoû mà. Mbi hinga azi mè mbi iri ala, mè ndobali tènè tè
mbéti tè Nzapa ko a lingbi ga tbè tâ-tènè, ômè anè, lo mè a tè kobè té mbi, lo yà nda
guèrè lo lo do mbi. 19. Mbi fà yé mè na hîn kozoni ko yé mè assi, assé yé mè assi é
lingbi ma na bè ko mbi dou lo. 20. Bè tâ-tènè, bè tâ-tènè mbi nè na hîn, zo mè a
yékia zo mè mbi tô lo, lo yékia mbi; na zo mè a yékia mbi, lo yékia lo mè a tô mbi.

Jésus anè hîn na a bazènguélé fadé ko tè ala a kà lo

21. Assé Jésus anè nga so wè, yingo tè lo a gui lo na lo nè téné, bè tâ-tènè, bè tâ-tènè,
mbi nè na hîn, fadé ko’ tè hîn a ka mbi. A bazènguélé a hoün lè a fön ala a
bazènguélé, ndobali ahinga ma zo mè lo nè tènè tè lo. 23. Mbéni bazènguélé tè lo, lo

32

mè Jésus a yé lo, adou ka tèrè lo. 24. Nga so Simon Piere a pê ti lo na zo mè ti
houndango Jésus, lo nè tènè tè zo nè. 25. Na bazènguélé mè a dou ka tèrè Jésus a
hounda lo, Gbia tè mbi, adou zo nè? 26. Nga so Jésus anè tènè, zo mè mbi hën
ndourou kobè ka ya kasa na mbi hën lo, zo ni dou lo. Nga sol o hën ndourou kobè
na kasa, na lo hën na Judas gningambi tè Simon Iscariot. 27. Asé Judas a mou
ndourou kobè ni, Satan a lî ka ya lo. Nga so Jésus anè hîn lo, yé mè mo lî, mo lî yo
yo. 28. Mbéni ko mè adou ka tèrè méza a hinga nda tènè mè lo nè mà. 29. A mbéni zi
a nè ka bè ala, ômè Judas adou zo ti batango nguinza ni, Jésus a nè hîn na lo, mo vo
yé mè a lingbi na é ndobali matanga; ouala mo mou mbéni yé na a ouanzinga. 30.
Nga so, ômè lo mou ndourou kobè ni wè, lo singui yo yo. Na bi a vou wè.

Fini ndia té ndoyé

31. Ômè lo si guigui wè, Jésus anè, ngaso gningambi tè zo a ouara gloire ‘wè, na
Nzapa a ouara gloire ka ya lo. 32. Na fadé Nzapa a hën gloire na lo ka ya lo nvéni, na
fadé lo hën gloire na lo yo yo. 33. A kété gningambi, mbi dé na hïn kété si. Fadé hïn
gui mbi, légué ko’ mabé mbi nè tènè ndo’ na a Juif, nga so mbi nè na hîn nga, ko
ndo mè mbi goué, é lingbi sî ka mà. 34. Mbi hën na hîn fini ndia, hîn yé tèrè hîn ka
popo tè hîn; lègué ko mabé mbi yé hîn, ko é ndoyé tèrè hîn ka popo tè hîn nga. 35.
Na lègué mè fadé azi zou a yinga hîn a bazènguélé tè mbi, assé hîn yé tèré hîn ka
popo tè hîn.

Jésus nè na Pierre fadé mo bèrè tènè té mbi

36. Simon Pierre anè na lo, Gbia tè mbi, mo goué ndo wa? Jésus anè tènè, ndo mè
mbi gwé da, mo nön ka péko mbi lo mè mà; mè gbanda, mo na gwéngo ka péko
mbi. 37. Pierre anè na lo, Gbia tè mbi, ndobali nè mbi nön ka ndali mo ma’? Mbi na
hëngo fini tè mbi na mo. 38. Jésus anè tènè, mo hën fini tè mo na mbi? Bè tâ-tènè, bè
tâ-tènè mbi nè na mo, fadé koli kondo a toto mà ko mo bèrè tènè té mbi légué ota.

33

CHAPITRE 14

Jésus nön lèkè ndo hi nazi tè lo

1. Hïn zia bè hïn gui hïn mà; hïn ma na bè hën Nzapa, hïn ma nabè hën mbi nga. 2.
Ka ya da tè Tô mbi, da ka mayama; assé adou nga so ma, ka mbi nè hën hïn ndo; na
lo mè mbi nön mbi lèkè ndo ndo ni na hïn. 3. Assé mbi nön mbi lèkè ndo ni hïn, mbi
na kiringo ti moungo hïn ko hïn dou ka tèrè mbi, ko ndo mè mbi dou da, hïn na
doungo ka nga. 4. Ndo mè mbi nön da, hïn hinga lègué ni. 5. Thomas nè hïn na Lo,
Seigneur, é hinga ndo mè mo goué da ma’; é na hinga ngo lègué ni nga sia? 6. Jésus
nè hën lo, mbi dou lègué ni, nabè-tâ-tènè, na fini. Zo koïko ga tè Tô mbi ma, gui tè
gningambi tè mbi. 7. Assé hïn hinga mbi ndo, ka hïn hinga Tô mbi nga. Na ôme é da
mè, hïn hinga nga lo nah in houn lo wè. 8. Philippe nè hën lo, Gbia tè mbi, fa Baba
hïn na mbi, ömè lingbi na é. 9. Jésus nè hën lo, mbi dou ka a yon a mo na hômè, ko
mo hinga mbi ma, Philippe? Zo mè houn mbi, lo houn tô mbi wè; ali nga sia mo nèè
ya, mbi fa tô mbi hïn na mo? 10. Mo ma na bè ya ko mbi dou na ya To mbi, na Tô
mbi a dou na ya mbi ma? Tènè mè mbi nè na hïn, mbi nè tènè ko na bè mbi nvéni
ma, mè Tô mbi mè a dou na ya mbi, a dou lo la lo lî koua tè lo. 11. Hïn yé ka ya bè
hïn mbi dou na ya Tô mbi, na Tô mbi a dou nga ya mbi, a dou ti nèngo ya hïn yé ka
ya bè hïn na koua mè mbi lî. 12. Bè-tâ-tènè, bè-tâ-tènè, mbi nè hïn, zo ko ma na bè
hën mbi, koua mè mbi lî, lo na lingo nga so; na lo na lingo kota koua a hön ômè, na
lo mè mbi nön tè Tô mbi. 13. Na yé mè hïn hounda na iri mbi, mbi na lingo yé ni, ko
to mbi ouara gloire na ya gningambi ni. 14. Assé, hïn hounda yé na iri mbi, mbi na
lingo yé ni.

Jésus nè hïn to Yingo Gbia gué sèssé mè

15. Assé hïn yé mbi hïn na batango tènè ti yanga mbi. 16. Na mbi na hounda ngo Tô
mbi, na Lo na hëngo hïn mbéni Ouasongo hïn mè lo dou na hïn ngoï zoun, 17. Nga
na Yingo mè ti bè tâ-tènè, Lo mè sèssé na moungo lo mà; na lo mè séssé ni houn lo
mà na a hinga lo mà. Hïn hinga lo, na lo mèl o dou na hïn ndo ko, na lo na doungo

34

ka ya hïn. 18. Mbi zia hïn a hindou mà, mbi na kiringo tè hïn. 19. A ngba yakéré, gué
séssé mè a kiirii houn mbi mà; mè hïn na houngo mbi. Na lo mè mbi dou na fini,
hïn na doungo na fini nga. 20. Na ngoï ni ka, hïn na hinga ngo ya mbi dou na ya Tô
mbi, na hïn dou nga na ya mbi, na mbi dou nga na ya hïn. 21. Zo mè dou na ya tènè
ti yangambi, na lo fön tènè ti yangambi ni ka ya bè lo, a dou lo mè yé mmbi; na zo
mè yé mbi, Tô mbi na yéngo lo, na mbi na yéngo lo, mbi na fango mbi nvéni hën
lo. 22. Judas (a dou Judas Iscariote mà) a nè hën lo, Gbia tè mbi, yé mè assi nê la mo
nè ya ko mo fa mo nvéni na é? Na mo fa mo nvéni hën séssé mè mà. 23. Jésus nè
hën lo, assé zo yé mbi, lo bata tènè té mbi; na tô mbi na yéngo lo, ko é ga, é dou na
lo. 24. Zo mè yé mbi ma’; lo bata tènè témbi ma. Tènè mè hïn mma a dou tènè té
mbi ma, mais a dou tè Tô mbi mè a tô mbi. 25. Mbi nè tènè ti yé mè na hïn, ngoï mè
mbi dè na hïn. 26. Mè Ouasongo hïn, Yingo Gbia, Lo mè Tô mbi na tôngo Lo na iri
mbi, Lo na fango yé zoün na hïn, na Loo da bè hïn na tènè mè zoun mbi nè na hïn.
27. Mbi hën siriri na hïn; mbi hën siriri Tè mbi na hïn. Mbi hën siriri na hïn mabéré
ômè sèssé a hën na hïn ma. Hïn zia bè hïn a gui hïn ma, na hïn zia mbito a lî hïn ma.
28. Hïn ma mbi ndo mbi nè na hïn, mbi goué, mbi na kiringo tè hïn. Assé hïn yé mbi,
hïn na doungo na bè tâ-nguia, na lo mè mbi no tè Tô mbi; na lo mè to mbi a dou
kota a hön mbo. 29. Na ngoï mè mbi nè tene mè kozoni na hïn ko yé mè si, assé yé ni
dè si, ko hïn ma na bè. 30. Mbi na nèngo tènè na hïn gba ma, na lo mè makonzi sèssé
mè ka ga, na yé koïko tè lo a dou ka ya mbi ma. 31. Mbi lî lègué ko mabéré ômé to
mbi a fa hën mbi, ko sèssé mè hinga ya ko mbi yé Tô mbi. Hïn lo, é nön.

CHAPITRE 15

Jésus a dou bè tâ vigne

1. Mbi dou bê tâ vigne, na Tô mbi a dou wa batango vigne. 2. Kati ti vigne ko na ko
zoun ka ya mbi mè a lé mà, lo kara ni; na kati ti vigne ko na ko zoun mè a lé, lo
kara téré ni, ko a lé mayama. 3. Na ngoï mè hïn zoun tèrè hïn vourou mbi nè nga so
na hïn. 4. Hïn dou ka ya mbi, na mbi na doungo ka ya hïn. Légué ko nga ma kati ti

35

vigne na léngo na bè lo nvéni mà, assé lo ngba ka ya vigne ni, ngga so, assé hïn dou
ka ya mbi ma, hïn na léngo ni ma. 5. Mbi dou vigne, hïn dou kati ti vigne ni. Zo mè
dou ka ya mbi, mbi na doungo ka ya lo, zo ko lé mayama; na lo mè hïn na lingo yé
koïko ma, assé mbi dou ka ya hïn ma. 6. Assi zo dou ka yam bi mà, a bi lo guigui
mabéré kati ti vigne, na lo kpî, na azi boungbi kati ti vigne ni, assa na ya wa, a gbî.
7. Assé i dou ka ya mbi, na tènè tè mbi dou ka ya hïn, hïn hounda yé ko hïn yé, mbi
na lingo yé ni na hïn. 8. Tô mbi a ouara gloire na lô ni, sé hïn lé, ko hïn dou a
bazènguélé té mbi. 9. Légué ko nga ma to mbi a yé mbi, mbi yé hïn nga. Hïn dou na
ya ndoyé tè mbi. 10. Assé hïn bata tènè ti yanga mbi, hïn na doungo ya ndoyé tè mbi,
lègué ko mabéré mbi bata tènè ti yanga Tô mbi, na mbi dou na ya ndoyé tè Lo. 11.
Mbi nè tènè mè na hïn, ko bè-tâ-nguia tè mbi na doungo ka ya hïn, ko bè-tâ-nguia tè
hïn na doungo mayama.

Ndia mè ti ndoyé

12. Ômè a dou ndia ti ndoyé, hïn yé télé hïn na popo tè hïn, lègué ko ngama ômè mbi
yé hïn. 13. Assé mbéni zo hën fini tè lo na lo tè a ya ta lo, ma mbéni ndoyé ti hongo
ndoyé mè da ma. 14. I dou a ya ta mbi sé hïn lî yé mè mbi nè na hïn. 15. Mbi di iri a
ngba tè mbi mà, na lo mè ngba hinga ma yé mè nvéni tè lo ndo li mà. Mè mbi di iri
a ya ta mbi, na lo mè yé mè zoun mbi ma ka yanga tô mbi, mbi fa na hïn wè. 16.
Adou hïn mè hïn iri mbi mà, mè mbi iri hïn, na mbi iri hïn ti nèngo ya hïn nön hïn
lé, ko lé ni ngba; ko yé mè hïn hounda na ti Tô mbi na iri mbi, Lo na hëngo yé ko’
na hïn. 17. Mbi fa ndia mè na hïn, hïn yé téré hïn na popo tè hïn.

Séssé mè a kè gni Nzapa

18. Assé séssé mè kèn hïn, hïn hinga ya séssé ni kè mbi kozoni ko’ a kè hïn. 19. Assé
hïn dou ti séssé mè, ka séssé ni yé azi tè lo; mè na lo mè hïn ma’ ti séssé mè mà, mè
mbi iri hïn ti ziango lègué ti séssé mè, mabéré ômè séssé mè akè hïn. 20. Hïn dabè
hïn na tènè ko’ mbi nè na hïn ndo wè, ngba a hön nvéni tè lo mà. Assé ala gui mbi
na tènè, ala na guingo hïn na tènè nga; assé ala bata tènè tè mbi, ala na batango tènè

36

tè hïn nga. 21. Mè ala na lingi yé ko zoun na hïn ndobali iri mbi, na lo mè ala hinga
lo mè tô mmbi mà. 22. Assé mbi ga mbi nè tènè hën ala mà, ka ala lî sioyé mà; mè
na ngoï mè ala dou na tènè mè ti wa’wa mà na tènè sioyé tè ala. 23. Zo ko kè mbi, lo
kè Tô mbi nga. 24. Assé mbi lî koua mà ka ya popo tè ala mè mbéni zo a li mà, ka
sioyé a dou na ya ala mà; mè na ngoï mè ala houn wè, na alla kèn mbi na Tô mbi. 25.
Mè yé mè ga ti nèngo ya tènè mbéti ndia tè ala na gango bè-tâ-tènè, ala kè mbi
guèguèrè. 26. Mè assé ouasongo hïn ga, lo mè dou tè tô mbi, ômè mbi na tôngo lo na
hïn, lo mè lo dou Yingo mè ti bè-tâ-tènè, na lo lo ka tè Tô mbi, lo na nèngo tènè
pandé tè mbi. 27. Hïn na nèngo tènè pandé tè mbi nga, ndobali ya hïn dou na mbi
ndo ko kozoni.

CHAPITRE 16

Azi na lingo ngounou na a bazènguélé

1. Mbi nè yé mè hïn ko yé mè dou nah in yé ti tingo ma. 2. Ala na zingo hïn na
synaguogue; Bè-tâ-tènè, ngoï nu na gango assé zo mè hön him na nèngo ka bè, lo
ndo lo li koua Nzapa. 3. Ala na lingo yé mè na lo mè ala hinga to mbi ndo ma, na ala
hinga mbi ma. 4. Nè mbi nga so na hïn, ti nèngo ya sé ngoï ni si, hïn na dango bè hïn
na tènè mè mbi hïn na hïn. Na mbi nè yé mè hïn kozoni ma na lo mè mbi dou dän
na hïn.

Koua tè Yingo Voulou

5. Mè na ômè mbi non tè lo mè, na zo ko popo tè hïn hounda mbi ma, mo goué wa?
6. Mè bè hïn adou na voundou ndobaali mbi nè tènè mè na hïn. 7. Mè mbi nè bè-tâ-
tènè na hïn, a dou zou ni ndobali hïn ti nèngo ya mbi goué; na lo mè ya sé mbi goué
ma, Yingo Gbia na gango tè hïn ma. Mè assé mbi non, mbi na tongo lo hën hïn. 8.
Assé lo ga, mbanga: 9. Na lo sioyé, na lo mè hïn ma na bè na mbi ma; 10. tènè mè ti
bèta zo, na lo mè mbit è to mbi, na hïn houn mbi ma; 11. Tènè mbanga, tènè ti fango
mbanga na li makonzi mè ti sèssé wè. 12. Mbi na tènè gba ti néngo na hïn, mè hïn na

37

mango tènè ni kö na ômè ma. 13. Mè assé lo, Yingo mè ti bè-tâ-tènè, si lo na fango
hïn légué mè zoun ti bê-tâ-tènè; na lo mè lo na nèngo tènè ti bè lo nvéni ma, mè lo
na néngo tènè ti yé mè lo ma, na lo hën hïn yé mè na gango. 14. Lo na hëngo gloire
hën mbi, na lo mè lo na moungo yé ti mbi, lo na fango yé mè hën hïn. 15. Yé n’zou
té to mbi adou tè mbi. Nga so mbi nè ya, lo na moungou yé tè mbi, lo na fango yé ni
hïn.

Jésus fa tènè koua na longö tè lo

16. A ngba ya kéré, ti nèngo ya hïn houn mbi ma; na ndani yakéré, hïn na houngo
mbi. 17. Nga so a mbéni bazènguélé tè lo nè na popo tè ala, tènè mè lo nè hën é a
dou nè? A ngba yakéré ti néngo ya hïn houn mbi ma, na ndani yakéré ko hïn houn
mbi; na lo mè mmbi nön tè baba. 18. Nga so ala nè ya, tènè mè lo nè adou nè?
Angba yakéré. E hinga tènè mèl o nè ma. 19. Jésus hinga ya ala yé hïn hounda lo, na
lo nè hën ala, hïn ndo hounda nda tènè mè na popo hïn? Ômè mbi nè ya, a ngba
yakéré, hïn houn mbi ma, na ndani yakéré, hïn na houngo mbi. 20. Bê-tâ-tènè, bê-tâ-
tènè, mbi nè na hïn, hïn na tongo tô na ngou-lé, na hïn na to ya koua, mè sèssé mè
na lingo koua. Moua na lingo hïn, mè moua ti hïn na gango bêta nguia. 21. Assé
goua tè wali, voundou gbön lo na lo mè ngoï tè lo si wè; assé gningambi si wè, bè
lo da ma na moua ni ma, lo dou na nguia na lo mè ya lo dou wè. 22. Ngoso moua lî
hïn na ngoï mè; mè mbi na houngo hïn, na nguia na doungo bè hïn, na zo ko na hën
ngo nguia tè hïn ma. 23. Na ngoï ni ndé, hïn na hounda ngo mbi na tènè koïko ma.
Bê-tâ-tènè, bê-tâ-tènè, mbi nè na hïn, assé hïn hounda yé ka ti tô hïn, lo na hengo yé
ni hën hïn na iri mbi. 24. Ndo gan hïn hounda yé na iri ma. Hïn hounda, hïn na
warango, ko béta nguia tè hïn na doungo gba. 25. Mbi nè yé mè hën hïn na ngbango;
na ngoï ni na singo ko mbi nè tènè hën hïn na ngbango ma, mè mbi na fango tènè tè
tô mbi hën hïn nzoni. 26. Na ngoï ni ka, hïn na houndango yé na iri mbi, mbi nè hën
hïn yako mbi na sambélango tô mbi na lo tè hïn; 27. Na lo mè tô mbi nvéni yé hïn,
na lo mè ya hïn yé mbi na hïn yé ka ya bè hïn ya mbi lo tè to mbi. 28. Mbi lo tè mbi,

38

na mbi ga gué séssé wè. Ngoï mè mbi zia séssé mè, na mbi nön tè tô mbi. 29.
Abazènguéré lé tè lo nè ya, ba, na ômè mo ndo mo nè tènè nzoni, mo nè tènè na
ngbango ma. 30. Na ömè é hinga ya mo hinga yé zou, na a dou ti nèngo ya zo
hounda mo na tènè ma. Na lo tènè mè, é ma ka ya bè é ya mo lo ka Nzapa. 31. Jésus
nè hën ala, hïn oyé da ka bè hïn ti ngoï mè? 32. Houn ngoï ni na gango, bê-tâ-tènè, a
si wè, ômè na kangbingo hïn ko na ko ka tè hïn, na hïn na ziango mbi ko mbi ngba
gui koïko; mè ma mbi gui koïko ma, na lo mè to mbi dou na mbi. 33. Mbi nè yé mè
hën hïn, ka hïn dou nè nguia na ya mbi. Moua na hingo hïn gué séssé mè, zia bè hïn
dou nzoni, na lo mè yam bi hôn séssé mè na ngounou wè.

CHAPITRE 17

Sambéla ti Jésus ndobali azi tè lo

1. Assé Jésus hïn nè nga so wè, lo ya lè lo ka ndouzou, lo nè ya, to mbi, ngbonga ni
si è. Mou gloire na gningambi tè mo, ko gningambi ni na hhengo gloire hën mo, 2.
Légué ko nga ma ômè mo hën ngangou hïn lo ti hongo mi-télé zou, ko lo na hengo
mbi ti kou na kpou hïn ala zou mè mo hën lo. 3. Ômè a dou mbo ti kpou na kpou; ko
hinga mo, mo mè gui mo ka mo dou bètâ Nzapa ti hingango Jésus-Christ, lo mè mo
to lo wè. 4. Mbi hën gloire hën mo gué séssé mè, na lo mè mbi li koua mè mo hën
mbi ti lingo wè. 5. Na ngoï mè, to mbi, hën gloire hën mbi ka télé mo nvéni, gloire
ni mè a dou na mbi ngoï mè mbi dou tè mo ndo kozo ti néngo ko séssé mè si. 6. Fa
iri mo hën azi ti séssé mè mo hën mbi; ala tè mo ndo, na mo hën ala hïn mbi, na ala
bata tènè tè mo. 7. Na ngoï mè ala hinga yé mè zou mo hën mbi a lot è ka tè mo; 8.
Na lo mè mbi hën hïn ala tènè mè mo hën mbi; na ala ma tènè ni ala hinga ya-ko
mbi lo ka tè mo biani, na ala yé ka bè ala ya mo lo mo to mbi. 9. Mbi sambéla na lo
tè ala. Mbi sambéla ndobali séssé mè ma, mè na lot è ala mè mo hën mbi, na mè ala
dou ti mo. 10. Na yé ti mbi zou a dou tè mo, na yé tè mo a dou tè mbi, na mbi wara
gloire ka ya ala. 11. Mbi dou gué séssé mè ma, mè hïn dou gué séssé mè, mbi ga té
mo. Tô mè ti mè ti nzoni zou, mo bata ala mè na iri mo, ala mè mo hën mbi, ko ala

39

na gango ka légué ko mabéré ômè é koïko. 12. Assé mbi dou na ala, mbi bata na iri
mo. Mbi bata ala mè mo hën mbi, na zo ko tè ala guéré ma, gui koïko ko,
gningambi kö fouti ka ya wa, ko tènè mbéti ti Nzapa ga bètâ tènè. 13. Mè ngoï mè
mbi ga tè mo; na mbi nè yé mè assé mbi dé gué séssé mè, kö bètâ nguia ti mbi na
singo bè ala. 14. Mbi hën tènè tè mo hïn ala; na séssé kè ala na lo mè ala ma ala ti
séssé mè ma, légué ko nga ma ômé mbi dou ti séssé mè ma. 15. Mbi hounda mo ti
zingo ala gué séssé mè ma, mè ti batango ala ko wato sioni li yé na ala ma. 16. Ma
ala ti séssé mè ma, légué ka nga ma ti ômè mmbi dou ti séssé mè ma. 17. Bata ala
ndé na lo ti mo nvéni na légué ti bé-tâ-tènè. 18. Légué ko nga ma mo tô mbi gué
séssé ndo, mbit ô ala gué séssé mè nga so. 19. Na mbi bata télé mbi ndé na lo té ala,
ko a ala batango télé ala ndé nga na légué mè ti bê-tâ-téné. 20. Mbi sambéla gui na lo
tè ala ko ma, mè nga na lo tè ala mè ma na bè hën mbi na légué mè ti fango tènè tè
ala. 21. Ka ala zou léngbi gango ko, légué ko nga ma mo, baba, mo dou na ya mbi,
na mbi dou na ya mo, ko ala léngbi gango ko ka ya é nga; ko séssé mè ma na bè ya
ko mo to mbi. 22. Ko gloire mè mo hën mbi, mbi hën hïn ala, ko ala ga légué ko nga
ma ômè é lègué ko. 23. Mbi ka ya ala, na mo na ya mbi, ko ala zou na gango téré
koïko; nga so séssé mè hinga ya ko bé-tâ-tènè mo to mbi ndo. Na mo yé ala légué
ko nga ma $omè mo yé mbi. 24. To mbi, mbi yé ti néngo ya ala mè mo hën mbi a
dou na ndo mè mbi da, ko ala houn gloire tè mbi mè mo hën mbi ndo; na lo mè mo
yé mbi ko zo ko a li gounda séssé. 25. To mè ti mbilimbili, séssé mè hinga mo ndo
ma, mè mbi hinga mo ndo, na ala mè hinga ya ko mo tô mbi wè. 26. Na mbi fa iri
mo hïn ala, na mbi na fango iri mo hïn ala; nga so yéngo mè mo yé na mbi na
doungo ka ya ala, na mbi ka ya ala.

CHAPITRE 18

Judas ka Jésus

1. Assé Jésus hïn nè ko wè, lo nè a bazènguélé tè lo a kö ngou mè ti cédron, ka ndo
mè yaka a dou da, na lo na a bazènguélé tè lo a nön ka ya ni. 2. Na Judas, mè ka lo,

40

lo hinga ndo ko nga, na lo mè Jésus na a bazènguélé tè lo ndo nön ka ma yama. 3.
Nga so, assé Judas hïn wara a trourougbou na a kapita a kota sacrificateur na a
Pharisien, lo na al aga, na ala ga na lambé, na ngombé, nay é mè ti to. 4. Nga so, na lo
mè Jésus hinga yé mè zou sin a lo, lo nön lo tè ala, na lo nè ya, zo mè hïn gui lo nè?
5. Ala nè hën lo, Jésus mè ti Nazareth. Jésus nè hïn ala, mmbi lo mè. Na Judas, zo
mè ka lo, lo lö na popo ala nga. 6. Nga so, assé lo nè hïn ala, mbi lo mè, ala, ala nè
penda gnön lo, ala sa sèssé. 7. Nga so kiri lo hounda ala, hïn gui zo gnè? Ala nè ya,
Jésus mè ti Nazareth. 8. Jésus nè ya, mbi nè hïn, mmbi da zou; nga so, assé hïn gui
mbbi, hïn zia azi mè goué tè ala; 9. Ko tènè mè lo nè ga bè-tâ-tènè, ka popo tè ala
mè mo hën mbi, bè mbi li na zo koïko ma. 10. Nga so Simon Pierre, mè dou na épée,
lo do zama ni, lo sou ngba tè kota Sacrificateur, na lo fa ma lo ti koti. Iri ngba ni a
dou Malcus. 11. Nga so Jésus nè hën Pierre, kiri na zama tè mo ya bozo ni; kopo mè
to mbi hën mbi, mè ma mbi gnön kopo ni ma?

Jesus ka gbélé ngbanga

12. Nga so gba tè a tourougou, na a kota capitaine, na a capita tè a Juif a gbön Jésus,
ala gbè lo. 13. Na ala nön na lot è Anne kozoni, na lo mè lo dou to ya Caïphe, lo mè
dou kota Sacrificateur na ngoï ni. 14. Caïphe a dou zo mè a wa a Juif, a dou kozo zo
ko a kpi na lo tè azi ni.

Pierre a bélé tènè ti Jésus fäni ota

15. Simon Pierre na mbéni disciple ko a nön nön ka péko Jesus. Kota Sacrificateur
hinga mbéti bazènguélé mè, na lo nön na Jésus ka sédou ti kota Sacrificateur; 16. Mè
Pierre lo ka guigui ka yanga sédou. Nga so mbénibazénguélé mè, lo mè kota
Sacrificateur hinga lo, si ka guigui na lo nè hën boy-wali mè bata gnön da’, na log a
na Pierre ka ya ni. 17. Nga so boy-wali mè bata gnön da nè hïn Pierre, mo dou
baazènguélé tè zo mè nga? Lo nè ya, mbi ma bazènguélé tè lo ma. 18. A ngba na
aCapita ala lo ka tenda wa ti pindiri ko ala li, na lo dé mè gbou ala, na ala so kpè
wa. Pierre na ala lo so kpè wa. 19. Nga so kota Saacrificateur ni hounda Jésus na lot

41

è a bazènguélé tè na ndo yé mè lo fa. 20. Jésus nè hïn lo, mbi nè tènè gbélé azi zou;
mbi fa nda tènè na ngoï zou ka ya da Nzapa, ka ya temple, ndo mè a Juif ndo
bongbi da; mbi nè tènè na lingo ma. 21. Na lo mè mo hounda mmbi? Hounda ala mè
ma tènè mè mbi nè hïn ala, ba ala hinga yé mè mbi nè. 22. Assé lo hïn nè nga so wè,
Capita tè ala mè ko lo dän na Jésus, lo sön lo na ndo ti lo, lo nè ya, mo nè tènè nga
so hïn kota Sacrificateur? 23. Jésus a nè hïn lo, assé mbi nè sio tènè, mo fa hën mbi
sioni ni; mè assé mbi nè nzön tènè, na lo nè mo sön mbi? 24. Nga so Anne kanga lo,
lo to lo tè kota Sacrificateur Caïphe. 25. Simon Pierre lo ka lo kpè wa. Nga so ala nè
lo, Mo dou bazènguélé tè lo nga? Lo bélé, lo nè ya, mbi dou bazènguélé tè lo ma. 26.
Ngba tè kota Sacrificateur, lo dou gnita ngba mè Pierre fa ma lo, lo nè ya, mbi
n’houn mon ka télé lo ka yaka ma? 27. Nga so Pierre kiri bélé, bal o mè koli kondo
tô.

Jésus ka gbélé Pilate

28. Nga so ala zia Caïphe, ala nön na Jésus ka da té gbia. Ndo han wè, a nvéni nön
ka da tè gbia ma, na lo mè ala yé na hïn ga sioni ma, tè néngo ya ko atè yé ti Pâque.
29. Nga so Pilate si ka guigui ka gbélé ala, lo né ya, hïn ga na zo mè na lo? 30. Ala nè
hën lo, assé zo mè dou sio zo ma, ka é zia lo na ti mo ma. 31. Nga so Pilate nè hën
ala, hïn nvéni nön fa mbanga tè lo na légué n’zia tè hïn. A Juif nè hën lo, n’zia a
hën légué hïn na é ti hongo zo ma; 32. Ka tènè te Jésus mè lo nè ndo ti fango légué
koua té lo, na gango bè-tâ-tènè. 33. Nga so Pilate kiri ka ya da gbia, loi ri Jésus, na lo
nè hën lo, mo dou gbia té a Juif? 34. Jésus a nè hën lo, mo nè tènè mè na bè mo
nvéni? A béré a mbéni azi la a nè tènè mè na iri mbi hën mo? Na lo mè mbi dou
Juif? A dou gui a songo tè mo na a kota Sacrificateur la a zia mo na ti mbi. Yé mè
mo li nè? 36. Jésus a hën lo, royaume tè mbi a dou séssé mè ma; assé royaume té
mbi dou ti séssé mè, ka lé azi té mmbi tiri to ko ti néngo ya ko mbi ti na ti a Juif ma.
37. Pilate a nè hën lo, nga so mo dou gbia? Mo la mo nè ko mbi dou gbia. A dou mbi
na lo ni, na mbi ga gué séssé na lo ni, ko mbi nè tènè pandé biani. Azi zoun té bè-tâ-

42

tènè ma gnön mbi. 38. Pilatenè hïn lo, bè-tâ-tènè ni dou nè? Assé lo hïn nè nga so wè
lo kiri lo nön ka guigui ka gbélé a Juif, lo nè hïn ala, mbi wara ma tènè mbanga na li
ti lo ma. 39. Mè na lo tènè kodro tè hïn, mbi na zingo mbéni wa kanga na lo Paque.
Nga so hïn ya ko mbi zi hïn gbia té a Juif? 40. Nga so ala nè na kongo, ma mbéni zo
ma! Mè Barnabas! Na Barnabas dou wa nzi.

CHAPITRE 19

1. Nga so Pilate gbön Jésus, lo son lo na zaza. 2. Na tourougou a lï couronne mè ti ki,
ala fön couronne ni ka li ti lo, na ala you lo nabongo ti pourpre. 3. Al aga gué gbèlé
lo, ala nè ya, é zéngba mo! Gbia té a Juif! Na ala sôn lo nê yamba ti ala. 4. Pilate kiri
si, lo nè hën a Juif, hïn n’houn, mbi gan è lo gbènda hïn ko hïn hinga ya ko mbi
n’houn mbanga ko li lo ma. 5. Nga so Jésus a si guigui, na couronne ti ki ka li lo, na
bongo mè ti pourpre ko. Na Pilate nè hën ala, hïn n’houn, zo mè! 6. Nga so, assé a
kota Sacrificateur na a Capita a n’houn lo, ala nè na kongo, hön la ka ndo
kouloussou! Hön lo ka ndo kouloussou, Pilate nè hën ala, hïn nvéni hïn gbön lo, hïn
hön lo ka ndo couroussou, na lo mè mbi wara kpalé mbanga na li lo ma. 7. A Juif a
nè hën lo, é dou na ndia, ndobali ndia a nè, lo léngbi na koua na lo mèl o nè ya, nè
nvéni ni dou gningambi tè Nzapa. 8. Assé Pilate hïn ma tènè ni nga so, mbito a gbön
lo ma ya ma; 9. Na lo li ya da gbia tè lo, lo nè hïn Jésus, mo lo wa? Mè Jésus a nè
tènè hïn lo ma. 10. Nga so Pilate a nè hën lo, mo kè ti néngo tènè hën mbi? Mo hinga
ma? Mbi dou na ngourou ti zingo mo na mbi dou na ngourou ti höngo mo ka ndo
couroussou. 11. Jésus a nè hïn lo, ma mo li yé koïko na mbi ma, assé a hën mo
ngangou mè lo ka yayou ma; na lo tènè mè, zo mè zia mbi na titi mo a dou na sioyé
mè ti kota a hön. 12. Na nda tènè ko, Pilate ya ni zi lo, mè a Juif a nè na kongo, assé
mo zi zo mè, mo dou ma guitar Césarée. Zo mè lo ya ni nvéni ni dou gbia, lo kè
Césare 13. Assé Pilate hïn ma tènè mè, lo zia Jésus ka guigui, lo dou nguéndé mè ti
mbanga ka ndo mè a di iri ni Pavé, mè na gnön hébreu a di iri ni Gabbatha. 14. A
dou là mè ti lingo yé ti Pâque, na a dou nda na ngbönga omana. Ala nè hën a Juif,

43

hïn n’houn, gbia tè hïn! 15. Assé ala nè na kongo, hön lo, hön lo, hön lo ka ndo
koussala! Pilate nè hën ala, hïn yé mbi hön gbia té hïn ka ndo kouloussou? A kota
Sacrificateur a nè ya, ma é dou nambénigbia ma’, gui Césare koïko. 16. Nga sol o zia
Jésus ko ti ala ti höngo lo ko ndo Kouloussou.

Koua ti Jésus ka ndo kouloussou

Nga so ala mou Jésus, ala nön na lo, na lo ya kèké kouloussou tè lo nvéni, lo si ka
ndo mè a di iri ni ndo mè ti bio li, na iri ni na gnön hébreu a dou Golgotha. 18. Na
ala gbè lo ka ka ndo kèké croix ka, lo na mbéni a zi issé, ko ka mbagué, ko gué
mbagué, na Jésus dou na ya bè ni. 19. Pilate a sou mbéti nga, na log bé mbéti ni ka
ndo kèké kouloussou. Mbéti ni a nè ya, Jésus mè tè Nzareth, gbia té a Juif. 20. Nga
so a Juif mayama diko mbéti ni, na lo mè ndo ko ala hön Jésus ka ndo kouloussou a
dou dän na kodro; na tènè mbéti ni a dou na yanga hébreu, na grec, na latin. 21. Nga
so a kota Sacrificateur tè a Juif a nè hïn Pilate, sou na mbéti ma gbia tè a Juif, mè
mo sou na mbéti lo nè né ya ni dou gbia té a Juif. 22. Pilate nè ya, yé mè mbi sou na
mbéti, awè, awè! 23. Nga so, assé ala hön Jésus ko ndo kouloussou awè, a tourougou
a mou ndozou bongo tè lo, ala sou ya ni ossio, a tourougou ko na ko a mou tè ala,
na ala mou bongo tè lo mè yti gbè ni nga. Mè lègué ti kpou ti bongo ni da ma, na lo
mè a lo ka gön ni a hä a sou ka télé ni. 24. Nga so ala nè na popo té ala, zia é sourou
bongo ni ma, mè zia é lî yé ti moungo iri é houn zo nè a mou bongo ni, ko tènè tè
mè mbéti Nzapa aga bè-tâètènè, ala kangbi bongo tè mbi ti ndo ni na popo té ala, na
ala hïn yé ti moungou iri na lo bongo té mbi. Nga so a tourougou a lî yé mè. 25. Tâ
lo na gnita ta lo ti wali, Marie mè ya Clopas, na Marie mè ti Magdala ala lo dän na
kèké kouloussou té Jésus. 26. Assé Jésus hïn houn ta lo na mbéni bazènguélé mèl o
yé los o lo ka, lo nè hïn tâ lo, wali, houn gnignambi tè mo! 27. Na lo nè hën
bazènguélé ko, houn, tâ mo! Gui na ngoï ko, bazènguélé mè nön na tâ Jésus ka da-
tè lo nvéni. 28. Na ndani zou, Jésus hinga ya ko a lî yé zou wè, ti néngo ya ko ténè
mbéti Nzapa ga bè-tâ-ténè, lo nè ya, gouïn ngou gbön mbi. 29. Mbéni ta dou ka

44

vinaigre ka ya ni gba; nga so ala mou mapia bongo, ala bi ka ya vinaigre ni, ala gbé
mapia bongo ni ka li pèpè té hysope, ala yé mapia bongo ni ka gnön lo. 30. Ômè
Jésus hïn gnön vinaigre ka wè, lo nè ya, a wè! Lo zoukou lî lo, na lo to yingo lo. 31.
Nga so na lo mè a dou nga ti lé-kéngo yé (ndobali lo yénga mè dou kota la ti
poumba), a Juif yé ti néngo ya ko koua ni gbän ka kéké kouloussou na là yénga ni
ma, ala hounda Pilate ti fango guélé azi mè dou a gbé ala ka kéké kouloussou wè,
na ti zingo koua tè ala. 32. Nga so a tourougou ga, ala fa guélé kozo zoni, na té
mbéni zo mè a gbè lo ka kéké kouloussou lègué ko na Jésus. 33. Mè assé hïn tè
Jésus, omè ala hïn ‘houn Jésus kpi nè wè, ala fa guélé lo ma; 34. Mè mbéni
tourougou kpon katé lo na tô; na bal o mè mèné na ngou sâ. 35. Na zo mè ‘houn yé
ko wè, lo nè tènè pandé ni, na ténè pandé té lo a dou bata ténè; na lo hinga ya ko ni
nè bê-tâ-tènè, ti néngo ya ko é yé ka bè é. 36. Yé mè si nga so, ti nèngo ya ko tènè
mbéti Nzapa ga bé-tâ-tènè mè né ya, ala na kongo bio lo koïko ma. 37. Na mbéti té
Nzapa anè ka mbéni ndo, ala na ‘houngo lo ko ala kpo lo.

Joseph na Nicodème a lou koua té Jésus

38. Na péko tè yé mè, Joseph ti kodro tè Arimaté, lo mè a dou bazènguélé tè Jésus,
mè na lîngo ndobali mbéto té a Juif a lî lo, lo hounda Pilate ko lo lèngbi zingo koua
té Jésus. Na Pilate a yé da’. Nga so lo ga, lo zi koua ni. 39. Nicodème, lo mè a si na
Jésus ndo na bi, lo nga log a, log a na yambo ti myrrhe na aloès a léngbi na kilo balé
ossio na ndoni okou. 40. Nga so ala mou koua té Jésus, ala kanga koua ni na bongo
ti lin, ala fön épice ti yambo ni da, na lègué mè a Juif a lou koua té ala. 41. Yaka a
dou ka ndo mè ala fa lo ka kèké ti croix; na ya yaka mè fini dou koua a dou ômè
koua adé assé ka ya ni ma’. 42. Là ti lèkéngo yé té a Juif a ga ndourou wè, ndobali
doukoua ni a dou ndourou ka, ala fön koua té Jésus ka ya ni.

45

CHAPITRE 20

Jésus a lö ka ya doukoua

1. Na kozo bi ti yénga, na ndatou, assé bingo dé, Marie mè ti Magdala a nön ka dou
koua, na lo ‘houn ko ka nè tènè ni azi gnön dou koua ni wè. 2. Nga so lo kpè, lo si tè
Simon Pierre na mbéni bazèngéré mè Jésus yé lo, na lo nè hïn ala, ala zi Seigneur
ka ka dou koua wè, na é hinga ndo mè alla fön lo da ma. 3. Nga so Pierre na mbéni
bazènguéré a si, ala nön ka lègué ti dou koua. 4. Ala issé kpè lègué ko, na mbéni
bazènguéré kö a ho Pierre, lo si ka dou koua ni kozo. 5. Lo zoukou, lo ‘houn ndo ka
ya dou, lo ‘houn bongo mè ti lin so la ka, mè lo li ya ni ma. 6. Simon Pierre a ga na
nda li lo, lo li ya dou koua ni na lo ‘houn bongo ti lin ni la ka. 7. Gnön bongo mè a la
gbè na li lo, na bongo ti lin ni da ma, mè a gnöngbi a dou ka ndo mè. 8. Nga so
mbéni bazénguéré mè si ka dou koua ni kozo, lo li ka ya ni nga, lo ‘houn na lo ma
na bè. 9. Na lo mè a dé ala hinga tènè mbéti Nzapa ma, ômè a né ya lo na longo na
popo a kinda. 10. Nga so a bazénguéré ni kiri da tè ala.

Jésus a nè tènè hïn Marie mè ti Magdala

11. Mè Marie lo ka yanga dou koua, lo so lo to ngoulé lé lo; assé los o lo to nga so,
lo zoukou, lo ‘houn ndo na ya dou, 12. Na lo ‘houn nguélou issé mè a you voulou
bongo, a dou na ndo mè koua té Jésus a sé da kozoni; ko, a dou na li, na mbéni dou
ka guérè ni. 13. Ala nè hën lo, wali, na lo nè mo ndo mo to ngoulé mo? Lo nè hïn
ala, na lo mè a zi Seigneur tè mbi wè, na mbi hinga ndo mè ala fön lo da ma. 14.
Assé lo hïn nè nga so, lo gui tèlé lo, na lo ‘houn Jésus a lö ka, mè lo hinga yako a
dou Jésus ma. 15. Jésus a nè hïn lo, wali, na lo nè mo tô nguèlé lé mo? Mo gui zo
nè? Na lo mè bè lo nè ya lo dou wa batango yaka, lo nè hën lo, pakara, assé mo zia
lo ka mbéni ndo, mo fa hën mbi ndo mè mo fön lo da, ko mbi zi lo. 16. Jésus a nè
hën lo, Marie! Lo gui téré lo, lo nè hën lo na gnön tè hébreu, Rabboni, ômè a tènè
ya Maitre. 17. Jésus a nè hën lo, ndoû mbi ma, na lo mè mbi dé mbi ma’ té tö mbi
ma. Mè mo nön té a gnita ya ta mbi, mo nè hïn ala, mbi ma’ té to mbi na tö hïn, na

46

mbi ma té Nzapa té mbi na Nzapa té hïn. 18. Marie mè ti Magdala goué, lo nè hën a
bazénguéré, mbi ‘houn Seigneur wè; na lo fa hïn ala yé mè Jésus a nè hën lo.

Jésus si na popo ti a bazénguéré ti lo

19. Nga so na nda ti bi ni ko, na kozo bi ti yénga ni, a bazénguéré a nvi gnön dà mè a
la ka ya ni na lo mè mbito tè a Juif a gbön ala. Jésus aga, lo lô na popo té ala, lo nè
hïn ala, Yingo gbia a do undo hïn! 20. Assé lo nè nga so, lo fa ti lo na koté lo hïn ala.
Nga so a bazénguéré ni a dou na nguia mayama na lo mè ala ‘houn Seigneur. 21.
Jésus a nè hïn ala mbéni, siriri té gbia a dou na hïn! Lègué ko nga ma to mbi, nga so
mbi to hïn nga. 22. Assé lo nè nga so, lo wô na na ndo ala, na lo nè hïn ala, hïn ouara
Yingo Gbia. 23. Azi mè hïn mou pardon té kéngo ndia té ala, pardon té kéngo ndia té
ala a dou da wè; azi mè hïn bata kéngo ndia na li ala, kéngo ndia té ala na ngbango
li ala.

Thomas a li kite na tènè longo tè Jésus

24. Mè Thomas, mbéni ko ala baléko na issé, ômè a di iri lo Dydime, lo dou na popo

té ala ma nan goï mè Jésus ga. 25. Nga so mbéni bazénguéré a nè hën lo, é ‘houn

Gbia wè. Mè lo nè hën ala, assé mbi ‘houn ka’ ti pondi ya bè tî lo ma, na mbi yoro

li tî mbi na y a ka ni ma, na mbi yoro tî mbi nay a katé lo ma, mbi na mango

na bè ma. 26. Na péko là miombé, a bazénguéré té lo a dou kou ya da, na Thomas a

dou nga na ala. Ala nvi gnön da wè, mè Jésus ga, lo lö na popo té ala, to nè ya,

Yingo Gbia a dou na hïn! 27. Nga so lo nè î Thomas, yé lî te mo, na mo ‘houn ti mbi,

na yé lî ti mo na mo yoro ti mo na katé mbi; mo zia ti dèngo kité mè mo ma gui na

bè. 28. Thomas a nè hën lo, Gbia té mbi, na Nzapa té mbi! 29. Jésus a nè hën lo, na lo

mè mo ‘houn mbi, mo ma na bè? Nguia a dou na ala mè ‘houn mbi ma, mè ala ma

na bè.

47

Jean a sou mbéti mè ti néngo ya ko azi ma na bè

30. Nga so, Jésus a li a fa mayama ka gbèlé a bazénguéré, mè a nè tènè ni na mbéti
mè ma. 31. Mè ala sou tènè ti yé mè ya mbéti, ko hïn ya ko Jésus a dou Christ
gningambi té Nzapa, na lo mè é ma na bè hïn na warango mbö na lègué iri té lo.

CHAPITRE 21

Jésus lî kpènè, a bazénguéré gbön a soussou

1. Na penda yé mè, Jésus kiri a fa lo nvéni na a bazénguéré ka téré kota ngou mè té
Tibériade. Na lo fa lo nvéni na lé ala nga so. 2. Simon Pierre, na Thomas mè ala di
iri lo Dydime, na Nathanaël ti Cana mè ti Galilé, na a yangambi Zébédé, na a mbéni
bazénguéré té lo issé, ala dou na ndo ko. 3. Simon Pierre a nè hën ala, mmbi nön
mbi gui soussou. Alan è hïn na lo, é na mo é nön. Ala nön ala zou ya ngo. Mè wara
soussou nè ni ni ko ma. 4. Assé ndo han wè, Jésus a lo ka tèrè ngou, mè a
bazénguéré hïn ya ma Jésus la ma. 5. Nga so Jésus a nè hën ala, a yangambi, hïn na
yé ti téngo? Ala nè hën lo, ma da ma. 6. Lo nè hïn ala, hïn so gbanda ni na ndo koti
ngou, hïn na warango soussou. Nga so ala so gbanda ni, mè alla dongbi gbanda ni
gba, na lo mè soussou dou ya ni mayama. 7. Nga so bazénguéré mè Jésus yé lo, nè
hïn na Piere, a dou Seigneur! Assé Simon Pierre ma a dou Seigneur, log bé bongo té
lo na téré lo, na lo mè bongo o na téré lo ma, na lo lö, lo zou ya ngou. 8. Mè a mbéni
bazénguéré a ga na yékéré ngo, a dö gba. Nda ni soussou na ya ni gba, na lo mè ala
dän ma séssé ma. A dou nga ma barasi ngbangbo ko. 9. Ômè ala ngbon yon
toungou, ala ‘houn, wa ti pitindiri na soussou ka ndo ni, na a ‘houn mapa nga. 10.
Jésus a nè hïn ala, ga na mbéni soussou mè hïn gbon ni bo lo mè. 11. Nga so Simon
Pierre zou ya ngo, lo do gbanda ka sèssé, na gbanda ni a si na kokonè soussou
ngbangbo na balé okou na ndoni tä. Na ala ngabo gba nga so, gbanda a fara ma. 12.
Jésus a nè hïn ala, ga, hïn té yé na mbéni bazénguéré kpa hounda lo ma, mo dou zo
nè? Na lo mè ala hinga lo dou Seigneur. 13. Jésus ga lo mou mapa, lo hën ni ala, na

48