วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ป.6 การเเยกสาร

การแยกสาร

ตวั ช้วี ัด

วทิ ยน์ า่ รกั
CuTE SCIENCE

การแยกสารผสมในชวี ติ ประจาวนั

1 การหยิบออก

เปน็ วธิ ีการแยกสารผสมทมี่ ีของแข็งผสมกับของแขง็

ทีม่ ีขนาดและมลี ักษณะแตกต่างกนั ชดั เจน

วิธีการแยกสารด้วยการหยบิ ออก

คอื ใช้มอื หยิบออก เข่ยี ออก
หรือใช้อปุ กรณอ์ น่ื ๆ ช่วยหยิบออก

1 การหยิบออก

เปน็ วธิ ีการแยกสารผสมทม่ี ีของแข็งผสมกับของแขง็

ทีม่ ีขนาดและมลี ักษณะแตกต่างกนั ชดั เจน

วธิ กี ารแยกสารด้วยการหยบิ ออก

คือ ใช้มือหยบิ ออก เข่ียออก
หรอื ใชอ้ ปุ กรณอ์ นื่ ๆ ชว่ ยหยบิ ออก

1 การหยิบออก

เปน็ วธิ ีการแยกสารผสมทม่ี ีของแข็งผสมกับของแขง็

ทีม่ ีขนาดและมลี ักษณะแตกต่างกนั ชดั เจน

วธิ กี ารแยกสารด้วยการหยบิ ออก

คือ ใช้มือหยบิ ออก เข่ียออก
หรอื ใชอ้ ปุ กรณอ์ นื่ ๆ ชว่ ยหยบิ ออก

1 การหยิบออก

เปน็ วธิ ีการแยกสารผสมทม่ี ีของแข็งผสมกับของแขง็

ทีม่ ีขนาดและมลี ักษณะแตกต่างกนั ชดั เจน

วธิ กี ารแยกสารด้วยการหยบิ ออก

คือ ใช้มือหยบิ ออก เข่ียออก
หรอื ใชอ้ ปุ กรณอ์ นื่ ๆ ชว่ ยหยบิ ออก

ตัวอย่าง การแยกสาร
ดว้ ยการหยบิ ออก

การแยกกรวดออกจากเมล็ดขา้ วสาร

การร่อน 2

เปน็ วธิ ีการแยกสารผสมทมี่ ีของแข็งที่มขี นาด
แตกต่างกันผสมกนั อยใู่ ห้ออกจากกัน
โดยของแขง็ มขี นาดเล็กและไม่สามารถ

ใช้มือหยบิ ออกได้

(แยกของแขง็ -ของแขง็ )

การรอ่ น 2

วธิ กี ารแยกสารดว้ ยการรอ่ น

คือ ใส่สารผสมลงในอปุ กรณ์

ที่มรี ูพรนุ เช่น ตะแกรง กระชอน

แล้วสา่ ยอปุ กรณ์ทส่ี ารผสมอยู่

การรอ่ น 2

วิธกี ารแยกสารด้วยการรอ่ น

จะทาให้สารที่มี

อนุภาคขนาดใหญ่กวา่ รู
ของอุปกรณ์คา้ งอยบู่ นตะแกรง

การร่อน 2

วธิ กี ารแยกสารดว้ ยการรอ่ น

สารทม่ี ี

อนุภาคขนาดเลก็ กว่ารู
ของอปุ กรณ์ลอดผ่านรูแยกออกได้

ตวั อยา่ ง การแยกสาร
ดว้ ยการรอ่ น

การร่อนเมลด็ ขา้ วเปลอื ก

ตัวอย่าง การแยกสาร
ด้วยการรอ่ น

การรอ่ นแปง้ เพ่อื ใช้ทาขนม

3 การระเหดิ

เป็นวธิ กี ารแยกสารผสม
ท่มี ีของแข็งท่รี ะเหิดได้
ผสมกับของแขง็ ที่ระเหิดไมไ่ ด้

3 การระเหดิ

วิธีการแยกสารด้วยการระเหิด

คอื ให้ความร้อนกบั สารผสม
จะทาให้สารทร่ี ะเหิดได้
เปลีย่ นสถานะ

3 การระเหิด

จากของแขง็ กลายเปน็ ไอ

โดยไม่ผา่ นสถานะของเหลว

3 การระเหิด

ทาให้แยกสาร

ออกจากสารผสมน้นั ได้

3 การระเหิด

สารที่ระเหดิ ได้ เช่น แนฟทาลนี ,
การบูร, พิมเสน,

เกล็ดไอโอดีน, นา้ แข็งแหง้

ตวั อยา่ ง การแยกสาร
ดว้ ยการระเหิด

การแยกเกล็ดไอโอดีนออกจากทรายโดยให้ความร้อนกบั สารผสม

4การใช้แมเ่ หลก็ ดึงดดู

แยกเปน็ วธิ กี าร สารผสมท่ใี นสว่ นประกอบหนง่ึ ของ

สารผสมมสี มบตั ใิ นการถูกแมเ่ หล็กดงึ ดูดได้

เรยี กว่า “สารแมเ่ หลก็ ”

(แยกสารทเี่ ปน็ สารแมเ่ หลก็ )

4การใช้แมเ่ หลก็ ดึงดดู

วธิ กี ารแยกสารด้วยการใชแ้ มเ่ หลก็ ดึงดดู

วางแม่เหลก็ ให้สมั ผัสกบั สารผสม

แลว้ ยกแม่เหล็กข้ึน

4การใช้แมเ่ หล็กดึงดูด

ทาใหส้ ารที่มสี มบัติในการ
ถกู แม่เหล็กดึงดดู ได้
ถกู แม่เหล็กดดู แยกออก
จากสารท่ไี มม่ ีสมบัติในการถกู แมเ่ หล็กดงึ ดดู

4การใชแ้ มเ่ หลก็ ดงึ ดูด

ใชแ้ ยกสารทเ่ี ปน็ สารแมเ่ หล็กดว้ ยแมเ่ หลก็

เช่น ผงตะไบเหล็กในทราย, ผงเหล็ก และผงกามะถัน

สารทมี่ ีสารแมเ่ หลก็ เชน่ เหลก็ , โคบอลต์, นกิ เกิล

ตัวอย่าง การแยกสารดว้ ยการ
ใช้แม่เหล็กดึงดดู

แมเ่ หล็กดงึ ดดู เหล็กจากกองขยะ

5 การรินออก

เปน็ วิธกี ารแยกสารผสมทม่ี ขี องแขง็

ผสมอยู่กับของเหลว
โดยของแขง็ จะไม่ละลาย

ในของเหลวนน้ั

5 การรินออก

วิธีการแยกสารด้วยการรนิ ออก

คือ คอ่ ย ๆ รินสาร
สว่ นทเี่ ป็นของเหลว

5 การรินออก

วธิ ีการแยกสารด้วยการรนิ ออก

คือ ค่อย ๆ รินสาร
ส่วนทีเ่ ปน็ ของเหลว

ให้แยกออกจากสว่ นทเี่ ปน็ ของแข็ง

ตวั อยา่ ง การแยกสารดว้ ยการรินออก

รินน้าซาวข้าว เพ่อื แยกน้าออกจากเมล็ดขา้ ว

ตัวอยา่ ง การแยกสารดว้ ยการรินออก

รนิ นา้ ล้างมะเขอื เทศ เพอื่ แยกน้าออกจากมะเขอื เทศ

6 การตกตะกอน

เปน็ วธิ ีการแยกสารผสมท่ีมี

ของแขง็ แขวนลอยอยใู่ นของเหลว
โดยสารผสมน้ันจะมีลกั ษณะขุ่น

6 การตกตะกอน

ตงั้ สารผสมทิง้ ไว้ให้เกิดการตกตะกอน

6 การตกตะกอน

หรือใชส้ ารสม้ เปน็ ตวั กลาง
เพอ่ื ช่วยใหเ้ กดิ การตกตะกอนได้เรว็ ขนึ้

6 การตกตะกอน

โดยการแกวง่ สารส้มในสารผสม

6 การตกตะกอน

แล้วตง้ั สารผสมทง้ิ ไว้
ให้เกดิ การตกตะกอน

สารส้ม เป็นสารเคมีที่เป็นก้อนแข็ง

สีขาว มีสมบัติละลายน้าทาให้สิ่งที่แขวนลอย
มาเกาะจนมีน้าหนักมาก และตกลงนอนก้น
ภาชนะ เมื่อสารแขวนลอยตกตะกอนหมด
น้าจะใสขน้ึ

ตวั อย่าง การแยกสารดว้ ยการตกตะกอน

ข้นั ตอนหนึ่งของการบาบดั น้าเสียโดยการทาใหเ้ กดิ การตกตะกอน

การกรอง 7

แยกสารผสมทมี่ ขี องแขง็
ผสมอยกู่ บั ของเหลวหรือใชแ้ ยก
สารแขวนลอยออกจากน้า

การกรอง 7

เทสารผสม
ผา่ นอปุ กรณ์ทีม่ ีรพู รุน

เช่น ผา้ ขาวบาง กระดาษกรอง
สาลี กระชอน

การกรอง 7

จะทาใหอ้ นภุ าคของแขง็
ท่มี ีขนาดใหญ่กวา่ รูพรนุ

ลอดผ่านรพู รุนไม่ได้

การกรอง 7

สว่ นนา้ หรอื สารท่ีละลายนา้ ได้
จะลอดผ่านรพู รุน

ตัวอยา่ ง การแยกสารดว้ ยการกรอง

กรองกากกาแฟออกจากนา้

ตัวอย่าง การแยกสารดว้ ยการกรอง

กรองกากมะพร้าวออกจากนา้

กระดาษกรอง

ใช้แยกของแขง็ ท่อี นุภาคมเี สน้ ผ่านศูนย์กลาง 10-4เซนติเมตร

กระดาษกรอง

กระดาษกรอง

กระดาษกรอง

กระดาษเซลโลเฟน

ใชแ้ ยกของแข็งท่ีอนุภาคมีเสน้ ผา่ นศนู ย์กลาง 10-7 เซนตเิ มตร

8 การระเหยแหง้

เปน็ วิธกี ารแยกสารผสมทมี่ ีของแขง็ ละลาย
อย่ใู นของเหลวอยา่ งผสมกลมกลืน
เปน็ เนอื้ เดยี วกนั หรอื เรยี กวา่ สารละลาย

8 การระเหยแห้ง

ให้ความรอ้ นแก่สารผสม
สารทีอ่ ยู่ในสถานะของเหลว
เกิดการระเหยไปจนหมด

8 การระเหยแห้ง

เหลือสารที่อย่ใู นสถานะ
ของแข็งในภาชนะ