หลักสูตร “การทำข้าวโป่ง (ข้าวเกรียบว่าว)

1

รายละเอียดหลักสตู ร แบบ กศน.ตน.๑๕

ชือ่ สถานศกึ ษา ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอโพนทอง

หลักสตู ร “การทำขา้ วโป่ง (ข้าวเกรยี บวา่ ว)

”

จำนวน ๔๐ ชว่ั โมง
หลักการและเหตุผล

การจดั การศึกษาเพือ่ พัฒนาอาชีพในปจั จบุ นั มคี วามสำคัญต่อชุมชนเป็นอย่างมาก เพราะเป็นการพฒั นาให้
ประชากรของประเทศ มีความรู้ ความสามารถและทักษะในการประกอบอาชีพ เปน็ การสรา้ งรายได้ให้กับตนเองและ

ครอบครวั ส่งเสรมิ ความเขม้ แข็งใหแ้ ก่เศรษฐกจิ ของชมุ ชน การยกระดบั การจดั การศึกษาเพอ่ื เพมิ่ ศกั ยภาพและขีด

ความสามารถใหป้ ระชาชนได้มีอาชพี ท่ีสามารถสรา้ งรายได้ ที่ม่ันคง โดยเน้นการบูรณาการใหส้ อดคลอ้ งกบั ศกั ยภาพ

ดา้ นภูมิปญั ญาท้องถิ่น มงุ่ พัฒนาคนไทยใหไ้ ด้รับการศึกษาเพ่ือพัฒนาอาชพี และการมงี านทำอย่างมคี ุณภาพทวั่ ถึงให้

เทา่ เทียมกนั เปน็ การสร้างรายได้ทมี่ ั่นคง มง่ั คั่ง และมีงานทำอย่างย่ังยนื มคี วามสามารถเชิงการแข่งขนั ท้ังในระดบั

ภมู ภิ าคอาเซยี นและระดับสากล ซึ่งจะเป็นการจดั การศกึ ษาตลอดชวี ิตในรูปแบบใหม่ทส่ี ร้างอาชีพใหม้ คี วามม่นั คงแก่
ประชาชนและประเทศชาติ

“การทำข้าวโป่ง”เป็นอาชีพหน่งึ ที่มีอยู่คู่กบั สงั คมไทยมาช้านาน ตัง้ แต่สมัยบรรพบรุ ุษและมกี ารสบื ทอดตอ่

กนั มาจากร่นุ สู่รุน่ จนมาถงึ ปจั จุบนั แต่เน่อื งจากปจั จุบนั มเี ทคโนโลยีทท่ี นั สมยั เข้ามาจึงทำให้กรรมวิธใี นการผลติ แบบ

ด้งั เดมิ ของคนไทยจึงเปล่ียนไปและเร่ิมกา้ วเข้าไปสูร่ ะบบอุตสาหกรรมมากข้ึน ซง่ึ อาจทำใหว้ ถิ กี ารประกอบอาชีพ ทเี่ กดิ

จากภูมปิ ญั ญาในท้องถ่นิ เริม่ สูญหายไป และไม่เหลือไวใ้ ห้ลูกหลานไดศ้ ึกษาเพื่อการสืบสานและอนุรักษ์วัฒนธรรม

ประเพณีของคนอีสานอีกต่อไปในอนาคต
"ขา้ วโป่ง” ขนมทางภาคอสี านที่นิยมทำในงานบุญ ลกั ษณะเป็นรปู วงกลมแผน่ ขาวนวล ซ่ึงมีการทำมาแต่

โบราณ ในการรับประทาน ต้องนำมาปิ้งใหส้ ุกก่อนคล้ายกับขา้ วจ่ี เชือ่ กนั วา่ ขนมชนดิ นี้เกิดจากกลมุ่ ผู้เฒ่า ผแู้ ก่ที่
ว่างจากการทำไรท่ ำนาได้คดิ ทำขนมน้ีข้ึนเพ่ือเปน็ เคร่ืองถวาย ทาน ยังใช้ใน พธิ ีกรรม ตามงานบุญสนั นิษฐานวา่ รูปทรง
ของขนมมลี ักษณะกลมเพราะคนสมัยก่อนใชแ้ ทนสญั ลักษณ์การบูชาพระอาทติ ย์ หรอื พระจันทร์ ตามความเช่ือใช้ใน

การบชู ามาตงั้ แตค่ ร้งั บรรพบรุ ุษ นอกจากน้ยี งั ใช้ในพธิ บี ชู าข้าวใน บญุ เดอื นสี่ บญุ ข้าวจ่ี ชาวบ้านยังได้ถวายขา้ วจ่ี

ขา้ วโปง่ แด่ พระสงฆ์ เพื่อแสดงถึงความเคารพ จากน้ันนำขนมบางส่วนไปใส่ในกระทงใบตองแล้วนำไปวางไว้ทีห่ น้าธาตุ

บรรจุกระดูกของญาติท่ีล่วงลบั ไปแลว้ เพ่ือใหไ้ ดร้ ับประทาน และยังมกี ารนำไปเปน็ เครอื่ งถวายทานด้วยในบุญผะเหวด

ในทางภาคอีสาน โดยจะย่างข้าวโป่ง เพอ่ื ใส่ในกันหลอนและถวายเป็นคายเทศ อกี ท้งั เป็นการสร้างความรักความสามัคคี
ในชมุ ชน เปน็ ขนมแจกจ่ายให้เดก็ ๆ คนเฒ่าคนแก่ไดม้ ีกิจกรรมทำยามวา่ ง เป็นการแสดงให้เห็นคณุ คา่ และประโยชน์
ของ “ขา้ ว” ตามแบบวิถีความเรยี บงา่ ยของคนทางภาคอสี าน

การทำข้าวโป่งในสมัยก่อนเปน็ เรื่องทต่ี อ้ งพถิ ีพิถันมากคนโบราณถือว่าคนโบราณถือวา่ คนทจี่ ะทำข้าวโปง่

สวย ไมม่ ที ี่ติ จะต้องเป็นช่างข้าวโป่งโดยเฉพาะ ถึงแมว้ า่ จะทำกินก็ตาม ให้ยกย่องชา่ งข้าวโปง่ เหมือนกับชา่ งแขนงอ่นื ๆ

เช่น ชา่ งไม้ ช่างทอง เปน็ ต้น ตามประวตั ิความเปน็ มาในการทำข้าวโป่งนั้นไม่มหี ลกั ฐานแน่ชดั วา่ มกี ารทำตงั้ แต่สมยั

ใด แต่สนั นิษฐานว่าเกิดขึน้ ในชว่ งกรุงรัตนโกสนิ ทรต์ อนต้นการทำเริม่ จากนำข้าวเหนยี วทีน่ ง่ึ สุกแล้วไปตำใหล้ ะเอยี ด

ดว้ ยครกกระเดอ่ื ง ภาษาอีสานเรยี กวา่ "ครกมอง"เปน็ ครกตำขา้ วที่มีพฒั นาการจากครกมือ ซงึ่ สามารถตำขา้ วไดป้ รมิ าณ

2

มากอกี ทั้งยงั ทุ่นแรงในการตำขา้ วเหนยี วทนี่ งึ่ สุกแลว้ ใหล้ ะเอยี ดยากกวา่ การตำข้าวเปลือกเพราะเวลานำขา้ วโปง่ ไปปิ้ง
จะได้แผน่ ข้าวโปง่ ทส่ี วยงามจึงตอ้ งมีความอดทนอย่างย่งิ เพราะกวา่ ขา้ วโป่งจะละเอยี ดได้ท่ี ตอ้ งใช้เวลาในการตำนาน
เมอ่ื ละเอยี ดแล้วจะเอาราก "ตดหมตู ดหมา" บางถน่ิ เรยี กเครือตดหมตู ดหมา หรือยา่ นพาโหม โขลกหรอื ตำแล้วนำไปแช่
กับน้ำแลว้ นำน้ำสลดั ใสค่ รกผสมกับข้าวเหน่ยี วทีต่ ำเพ่อื ใหข้ ้าวเหนยี วจบั ตวั กนั ดแี ละนำเอาน้ำอ้อยตำผสมจนเหนยี วได้ท่ี
แล้วปน้ั ข้าวเหนียวเป็นกอ้ นผสมกับไขแ่ ดง(ไข่ท่ีต้มสุก) กดก้อนข้าวเหนยี วท่ีปัน้ ใหเ้ ปน็ แผ่นบางๆ นำไปตากแดดใหแ้ หง้
เม่ือจะรับประทานต้องเอามาปิ้ง ย่าง อบ หรอื ทอดให้พองและสุก

ขา้ วโป่งภูมปิ ญั ญาอันชาญฉลาดในการดูแลสุขภาพของคนโบราณ ท่รี ูจ้ ักนำสมุนไพรท่ีมสี รรพคณุ ท่ีเปน็
ยาอายวุ ัฒนะ บำรงุ กำลัง ใช้เป็นยาถอนพิษจากอาหาร แก้ท้องอดื ขับลมในลำไส้ บำรงุ ธาตุ แก้เจ็บท้อง จุกเสยี ด
แนน่ ท้อง แก้โรคตานขโมย แก้ไข้ ตวั ร้อน ไขจ้ ับสั่น อย่างสมนุ ไพร“ตดหมูตดหมา”ซง่ึ มีกลิ่นเหม็นเขียวและมรี สขม
แตม่ สี รรพคุณทางยามากมายซง่ึ เป็นเรือ่ งยากทีจ่ ะรบั ประทานโดยตรงสำหรบั เด็กๆและคนเฒ่าคนแก่ คนโบราณจงึ นำ
มาประยุกตเ์ ปน็ สว่ นประกอบในการทำขนมข้าวโปง่ ทำใหท้ านไดง้ ่ายและทานได้ทุกเพศทุกวัย จนกลายเป็นขนมทาง
วฒั นธรรมทางภาคอีสานเป็นการดแู ลสุขภาพ

ปัจจบุ ันขา้ วโป่งหาทานไดย้ ากเปน็ ขนมทชี่ มุ ขนทำขายเฉพาะในกิจกรรมสำคัญของชุมชน แต่ก็ยังมีบาง
ชุมชนผลติ เพือ่ การจำหน่ายอยบู่ า้ งไม่มากนักควรมีการสง่ เสริมรักษาภมู ิปญั ญามรดกทางวฒั นธรรมนีไ้ ว้ภาพท่เี ห็นเป็น
อาชพี สบื ทอดของคนในชุมชนตามภมู ิปัญญาแบบธรรมชาตบิ ำบดั ผสมผสานกบั วิถีชีวิตทางวฒั นธรรมของคนโบราณ
มคี ณุ คา่ และเป็นประโยชน์ หากไม่มีการอนุรกั ษ์ไว้ เชอ่ื ว่าอีกไม่นาน “ขา้ วโปง่ ”จะหายไปจากวิถีชวี ติ ของคนอสี าน
อยา่ งแน่นอน

3

ดังน้นั ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอโพนทอง จังหวดั ร้อยเอ็ด จึงได้ทำโครงการ
จัดการศึกษาเพ่อื พัฒนาอาชีพ หลกั สตู ร “การทำขา้ วโป่ง” จำนวน ๔๐ ชวั่ โมง ใหแ้ กก่ ลมุ่ เป้าหมายได้พฒั นารูปแบบ
การผลิตและการบริหารทางการตลาด เพื่อเพิ่มมูลค่าและตรงตามความต้องการของตลาดมากขึ้นอีกทั้งเป็นการสร้าง
อาชีพที่ยั่งยนื และรายไดท้ ่ีมน่ั คงสบื ไป

หลักการของหลักสูตร
การจัดการศึกษาเพ่ือพฒั นาอาชีพให้มีงานทำ กำหนดหลักการไว้ดังน้ี
๑. เปน็ หลักสตู รทเ่ี น้นการบูรณาการให้สอดคล้องกบั ศักยภาพดา้ นตา่ งๆ ๕ ด้าน ได้แก่ ศักยภาพของ

ทรัพยากรธรรมชาติในแตล่ ะพ้นื ที่ ศกั ยภาพของพ้นื ทีต่ ามลักษณะภูมิอากาศ ศักยภาพภมู ิประเทศและทำเลทตี่ ั้งของ
แต่ละประเทศ ศักยภาพของศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี และวถิ ีชวี ิตของแตล่ ะพน้ื ท่ีและศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษย์

๒. ม่งุ พัฒนาคนไทยใหไ้ ด้รบั การศกึ ษาเพื่อพัฒนาอาชีพให้มีงานทำอย่างมีคุณภาพทัว่ ถงึ และ เทา่ เทยี มกนั
สามารถสรา้ งรายไดท้ มี่ ั่นคง และเป็นบุคคลทมี่ ีวินัยเปยี่ มไปด้วยคณุ ธรรม จรยิ ธรรม มีจิตสำนกึ ความรับผิดชอบต่อ
ตนเอง ผอู้ ื่น และสังคม

๓. สง่ เสรมิ ให้มคี วามร่วมมอื ในการดำเนินงานร่วมกับภาคเี ครอื ข่าย
๔. เนน้ การฝกึ ปฏิบตั จิ รงิ เพอ่ื ให้ผู้เรียนเกิดความรู้ ความเขา้ ใจ และสามารถนำไปประกอบอาชีพใหเ้ กิดรายได้
ท่มี ัน่ คง มั่งคง่ั และย่ังยืนในอาชพี
๕. ส่งเสริมใหม้ กี ารเทยี บโอนความรแู้ ละประสบการณเ์ ข้าสหู่ ลักสตู รการศกึ ษาขน้ั พืน้ ฐาน

จุดมุง่ หมาย
๑. เพอื่ ใหผ้ ู้เรียนเกิดทักษะมีความรู้ ความเขา้ ใจ ความชำนาญในการประกอบอาชีพ“การทำข้าวโปง่ ”ได้
๒. เพอ่ื ให้ผ้เู รียนสามารถผลิตข้าวโปง่ อนิ เตอร์ทีม่ คี ณุ ภาพได้
๓. เพอื่ ให้ผู้เรยี นได้พฒั นาอาชีพของตนเอง และมีรายไดท้ ่ีมนั่ คง

กลุ่มเป้าหมาย
ประชาชนผู้ต้องการเรยี นรู้“การทำข้าวโปง่ ”เพื่อทำเป็นอาชีพในเขต อำเภอโพนทอง จงั หวดั รอ้ ยเอ็ด

4

๑. ผูท้ ่ีว่างงาน
๒. ผทู้ ่มี อี าชีพแล้วและต้องการพัฒนาอาชพี

ระยะเวลาเรียนทงั้ หมด จำนวน ๔๐ ช่วั โมง

ภาคทฤษฎี 17 ชว่ั โมง
ภาคปฏบิ ตั ิ 23 ชวั่ โมง

โครงสร้างหลกั สตู ร

๑. พ้นื ฐาน“การทำขา้ วโป่ง” ( ๑๐ ชวั่ โมง )

๑.๑ ความรู้พน้ื ฐาน“การทำขา้ วโป่งอินเตอร์”

๑.๒ “การทำข้าวโป่ง”บา้ นนาสใี ส

๑.๓ วสั ดุอุปกรณ์
๑.๔ ความปลอดภยั ในอาชีพการใช้เครอ่ื งมือตา่ งๆ

๑.๕ คุณธรรมในการประกอบอาชพี
๒. วสั ดอุ ุปกรณ์ท่ตี ้องเตรียม มีดังนี้

๒.๑ มวยหรือหวดหนง่ึ ข้าว

๒.๒ ครกกระเดื่องไฟฟา้
๒.๓ ไม้พาย
๒.๔ กระตกิ กนั ความร้อน

๒.๕ เส่ือกก หรือตะแกรง ใชส้ ำหรบั ตาก
๒.๖ แผ่นพลาสติก
๒.๗ เหล็กย่าง

๓. วิธที ำ“การทำขา้ วโปง่ ” ( ๒๐ ชม.)

ส่วนผสม ๑. ข้าวสารเหนียว(ข้ามปี) ๓ กก.

๒. นำ้ ตาลทรายขาว ๑ กก.

๓. นำ้ มนั พืช ๕ ขดี

5

๔. ไขไ่ กต่ ้มสกุ ๑ ฟอง

๕. เกลอื แกง ๑ ซอ้ น

๖. งาดำ งาขาว นำ้ สมันไพรตามสีทตี่ อ้ งการ ๓-๔ ซอ้ นตวง

๗. รากตดหมตู ดหมา หรือเถากระพงั โหม ๑ กำมือ (ถ้ามี)

๘. น้ำซาวข้าว ทยอยใสข่ ณะทตี่ ำ

ขั้นตอนการทำ“การทำข้าวโป่ง”

๑. แช่ข้าวเหนยี ว ๒-๓ ชวั่ โมง

๒. นำไปนึ่งใหส้ ุก

๓. ตำใหล้ ะเอยี ดทยอยใส่น้ำตาล เกลอื และนำ้ ซาวข้าว

๔. ตำจนเหนยี วไมต่ ดิ มอื ตักขึ้นใส่ถงั พลาสติก

๕. เอาน้ำมนั พืชและไข่แดงต้มสกุ ใชส้ ำหรบั ทามือและแผน่ พลาสติก

๖. ปั้นเป็นก้อนกลมๆตามต้องการ

๗. นำแปง้ มาวางบนแผน่ พลาสติกทบั ดว้ ยพิมพ์หนีบ

๘. ตากบนตะแกรงให้แห้ง

๙. นำมาอบหรอื ยา่ งรบั ประทาน

๔. การจดั การตลาดเบอื้ งต้นและการบรรจุภัณฑ์ ( ๕ ชม.)
๔๑ การตลาดชุมชน
๔.๒ การออกแบบบรรจุภัณฑ์
๔๓ มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชมุ ชน
๔๔ การตลาดออนไลน์

๕. การบริหารหน้ีสินและบัญชีเบ้อื งต้น ( ๕ ชม.)
๕.๑ การคำนวณตน้ ทนุ กำไร
๕.๒ แหล่งเงนิ ทนุ และการกู้ยืม
๕.๓ การบรหิ ารหน้ีสินและการบริหารสัญญา
๕.๔ การจดั ทำบญั ชคี รัวเรอื น

6

7

รายละเอียดโครงสรา้ งหลักสูตร“การทำขา้ วโปง่

”

เรื่อง จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ เน้ือหา การจัดกระบวนการ ชัว่ โมง รวม
๑. พื้นฐาน เรยี นรู้
ทฤษฎี ปฏบิ ัติ
๑.๑ บอกความสำคัญ ๑.๑ ความสำคญั ของ ๑.๑ ศกึ ษาข้อมูลจาก
๒ ชม.
“การทำขา้ ว ของการประกอบอาชีพ การประกอบอาชพี เอกสาร สอื่ เทคโนโลยี
๒ ชม
โป่ง ” “การทำขา้ วโป่ง ” ได้ “การทำข้าวโป่ง ” สถานประกอบการ สอ่ื ๒ ชม
๒ ชม.
(๑๐ชวั่ โมง) ๑.๒ บอกความเปน็ ไป ๑.๒ ความเปน็ ไปได้ ของจริง สื่อบุคคลใน ๒ ชม

ได้ในอาชีพหลักสูตร ในการประกอบอาชีพ ชุมชน เพอ่ื นำข้อมูลมา

“การทำข้าวโปง่ ” ได้ “การทำขา้ วโป่ง ” วเิ คราะห์และใชใ้ นการ

๑.๓ บอกถึงแหล่งท่ีมา ๑.๒.๑ ความตอ้ งการ ประกอบอาชีพท่ีมีความ

จัดหาวัสดอุ ุปกรณ์ได้ ของตลาด เปน็ ไปได้ในชมุ ชน

๑.๔ บอกถึงความ ๑.๒.๒ การใช้ ๑.๒ วธิ กี ารจดั หาวสั ดอุ ุ

ปลอดภัยในอาชีพ“การ แรงงาน และวัสดุ

ทำขา้ วโป่ง ” ได้ ๑.๒.๓ การจดั หาวัสดุ ๑.๓ อธบิ ายถงึ ความ

๑.๕ คณุ ธรรมในการ อุปกรณ์ ปลอดภัยในอาชีพ“การทำ

ประกอบอาชีพ ๑.๒.๔ การเลือก ข้าวโปง่ ”

ทำเลที่ตง้ั ๑.๔ อธบิ ายคณุ ธรรมใน

๑.๓ การจัดหาวัสดุ การประกอบอาชพี

อปุ กรณ์ ๑.๕ ครู ผสู้ อน และผู้รู้

๑.๔ ความปลอดภยั ร่วมกนั อภิปรายเก่ยี วกับ

ในอาชีพ“การทำข้าว ทิศทาง

โปง่ ” การประกอบอาชีพ

๑.๕ คุณธรรมในการ “การทำขา้ วโปง่ ” ใน

ประกอบอาชีพ รูปแบบที่เหมาะสมกับ

ตนเอง เช่น ลกู จา้ ง

เจา้ ของกจิ การ ร่วมทุน

พอ่ คา้ คนกลางแปรรูป

ผลติ ภัณฑ์ ฯลฯ โดย

คำนึงถงึ ความเสยี่ งจากภยั

ธรรมชาติ ความคุ้มคา่

และความต้องการของ

ตลาด

8

เรื่อง จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ เน้อื หา การจัดกระบวนการ ช่ัวโมง
เรยี นรู้
ทฤษฎี ปฏิบตั ิ รวม

๒. ทักษะการ ๒.๑ มีความรู้พน้ื ฐาน 1 ความรพู้ น้ื ฐาน ๑. สาธติ การทำข้าวโป่ง ”
ประกอบอาชีพ “การทำข้าวโป่ง ” เพื่อ “การทำขา้ วโปง่ ”
“การทำขา้ ว ” เตรยี มการประกอบ เพ่อื เตรียมการ และ แบบตา่ งๆ
(20 ชว่ั โมง) อาชพี ได้แก่ สถานท่ี/ ประกอบอาชีพ
พ้ืนท่ี คดั เลือกวัตถดุ ิบ 2. การเตรยี มวสั ดุ ๒. การฝกึ ปฏบิ ตั จิ รงิ ของผู้
การผลิต และความรู้ท่ี 3.การทำข้าวโปง่ รส เขา้ รับการอบรม 5 ชม.
เกย่ี วขอ้ งได้ แตงโม 2.1.การทำขา้ วโป่งรส 5 ชม.
๒.๒ สามารถผลิต“การ 4.การทำขา้ วโปง่ รส แตงโม 5 ชม.
ทำขา้ วโปง่ ” ได้ ใบเตย 2.2.การทำขา้ วโปง่ รส 5 ชม.
๒.๓ สามารถดูแลรกั ษา 5. การทำขา้ วโป่งรส ใบเตย
“การทำขา้ วโป่ง ” มนั ม่วง 2.3. การทำขา้ วโปง่ รสมนั
6.การทำข้าวโปง่ รส มว่ ง
ฟักทอง 2.4.การทำขา้ วโป่งรส
ฟกั ทอง

๓.การจัดการ ๓.๑ สามารถเรยี นรู้ ๓.๑ การบรหิ าร ๓.๑ บรรยายองคค์ วามรู้ ๑
ตลาดเบื้องตน้ 2
การบรรจุ พน้ื ฐานการตลาดได้ “การทำข้าวโปง่ ” เกย่ี วกับการควบคุมการ ๑
ภัณฑ์
(5 ช่ัวโมง) - การควบคุมคุณภาพ ผลติ และการบรหิ าร

“การทำข้าวโปง่ ” ๓.๒ การจดั การ การตลาด

- ลดตน้ ทนุ ตลาดใน“การทำข้าว ๓.๒ การบรหิ ารจดั การ 1

๓.๒ สามารถเรียนรถู้ งึ โป่ง ” และการ การตลาดพน้ื ฐาน การ

พืน้ ฐานการพัฒนาบรรจุ พัฒนาบรรจุภณั ฑ์ พัฒนาบรรจุภัณฑ์ท่ี

ภณั ฑ์ ๓.๓ การวางแผนการ เหมาะสมกบั สินคา้

๓.๓ สามารถวาง ดำเนินงาน

แผนการกำหนด ผลิตภณั ฑข์ องชุมชน ๓.๓ การวางแผนการ

ผลิตภัณฑช์ มุ ชนได้ ดำเนนิ งาน การควบคุม

ผลติ ภณั ฑ์ของชุมชน ให้

อยู่ระดับแนวหน้าและมี

ความนา่ เชอื่ ถือของ

9

เรื่อง จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ เน้อื หา การจดั กระบวนการ ช่ัวโมง
เรียนรู้
ทฤษฎี ปฏิบัติ รวม

ผู้บรโิ ภค

๔. การบรหิ าร ๑. สามารถคำนวณ ๑. การคำนวณตน้ ทนุ ๑. อธิบายและศึกษาจาก ๑
๑
หนีส้ ินเบื้องตน้ ตน้ ทุนและกำไรได้ และกำไร ใบความรู้ในการคำนวณ ๑

และบัญชี ๒. รจู้ ักแหล่งเงินทุน ตน้ ทนุ และกำไรการจัดให้

เบอ้ื งต้น และการเขา้ ถึงการขอ ผเู้ รยี นศึกษาเน้ือหาจากใบ

(4 ชัว่ โมง) สินเช่อื จากสถาบัน ความรแู้ ละคน้ คว้าจาก

การเงินเพื่อลงทุนใน Google

อาชพี ๒.จัดเวทีเสวนาและการ

๓.เข้าใจวิธกี ารบรหิ าร ๒.แหลง่ เงินทุนและ แนะแนวจากตัวแทน

จดั การหน้สี ินและการ การเขา้ ถงึ การขอ สถาบันการเงินเรื่อง แหลง่

บรหิ ารสัญญาได้ สินเชอ่ื จากสถาบัน เงนิ ทุนและการเข้าถึงการ

๔. ผู้เรียนสามารถ การเงิน ขอสินเชื่อจากสถาบนั

จัดทำบัญชคี รัวเรอื น ๓. การบริหารจัดการ การเงิน การบริหารจัดการ

หน้ีสนิ และการ หนีส้ ินและการบรหิ าร

บรหิ ารสญั ญา สัญญา

๓.ผู้เรียนฝกึ จัดทำบญั ชี 2

ครัวเรือน แลว้ จัดกจิ กรรม

การสนทนาแลกเปล่ยี น

๔. การจัดทำบญั ชี ขอ้ มลู ความคดิ เหน็ เพอ่ื

ครัวเรือน สร้างแนวคดิ ในการดำเนิน

กิจกรรมการเรยี นรู้

รวม ๑๗ 23 40

10

สอ่ื การเรียนรู้
ในการจัดการเรียนรู้ ใช้สอื่ การเรียนรู้ท่หี ลากหลาย ไดแ้ ก่ สอ่ื ส่ิงพมิ พ์ ส่ือเทคโนโลยี ส่ือบุคคล

ภูมิปัญญา แหล่งเรยี นรู้กล่มุ “การทำข้าวโป่ง” บา้ นนาสีใส ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง
จังหวัดรอ้ ยเอ็ด

การวัดและประเมินผล
๑. การประเมินความรูภ้ าคทฤษฎีระหว่างเรียนและการจบหลักสตู ร
๒. การประเมนิ ผลงานระหว่างเรียนจากการปฏบิ ตั ิ ได้ผลงานท่มี ีคุณภาพสามารถสร้างรายได้ และการจบ

หลักสูตร

การจบหลกั สูตร
๑. มีเวลาเรยี น ไม่น้อยกว่าร้อยละ ๘๐
๒. มผี ลการประเมินตลอดหลกั สตู ร ไมน่ ้อยกว่าร้อยละ ๘๐
๓. มผี ลงานทีม่ คี ุณภาพ

เอกสารหลกั ฐานการศกึ ษา
๑. หลกั ฐานการประเมินผล
๒. ทะเบยี นคมุ วฒุ ิบัตร
๓. วุฒิบัตร ออกโดยสถานศึกษา

การเทยี บโอน
ผู้เรียนทีจ่ บหลักสูตรนีส้ ามารถนำไปเทยี บโอนผลการเรียนรกู้ ับหลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับ

การศกึ ษาข้นั พ้ืนฐาน พทุ ธศักราช ๒๕๕๑ ในสาระการประกอบอาชีพวชิ าเลอื กที่สถานศึกษาได้จัดทำขึ้น

11

12

บทท่ี 1
ประวตั คิ วามเปน็ มาของการทำข้าวโป่ง (ขา้ วเกรียบวา่ ว)

“การทำขา้ วโปง่ ”เปน็ อาชีพหน่งึ ท่มี ีอยคู่ ู่กับสังคมไทยมาช้านาน ตัง้ แต่สมยั บรรพบรุ ุษและมีการสบื ทอด
ตอ่ กนั มาจากรุ่นส่รู นุ่ จนมาถึงปจั จบุ นั แต่เน่ืองจากปจั จุบนั มเี ทคโนโลยีทท่ี นั สมัยเข้ามาจึงทำใหก้ รรมวิธใี นการผลิต
แบบดงั้ เดมิ ของคนไทยจึงเปล่ียนไปและเริ่มกา้ วเข้าไปสรู่ ะบบอตุ สาหกรรมมากขึน้ ซ่ึงอาจทำใหว้ ิถกี ารประกอบ
อาชีพ ท่เี กดิ จากภมู ิปัญญาในทอ้ งถ่นิ เรม่ิ สูญหายไป และไม่เหลือไวใ้ ห้ลูกหลานได้ศึกษาเพื่อการสืบสานและอนรุ ักษ์
วัฒนธรรมประเพณีของคนอีสานอกี ต่อไปในอนาคต

"ข้าวโป่ง” ขนมทางภาคอสี านทนี่ ิยมทำในงานบุญ ลักษณะเปน็ รปู วงกลมแผ่นขาวนวล ซง่ึ มกี ารทำมาแต่
โบราณ ในการรับประทาน ต้องนำมาป้ิงให้สุกกอ่ นคล้ายกับข้าวจ่ี เช่อื กันว่า ขนมชนดิ น้ีเกดิ จากกลุม่ ผเู้ ฒา่ ผู้แกท่ ่ี
ว่างจากการทำไร่ทำนาได้คิดทำขนมนี้ขึ้นเพ่ือเปน็ เครื่องถวาย ทาน ยังใชใ้ น พิธีกรรม ตามงานบุญสนั นิษฐานว่า
รูปทรง ของขนมมีลกั ษณะกลมเพราะคนสมัยกอ่ นใช้แทนสัญลกั ษณ์การบชู าพระอาทิตย์ หรอื พระจนั ทร์ ตามความ
เชื่อใชใ้ น การบูชามาต้ังแตค่ รั้งบรรพบรุ ษุ นอกจากนีย้ งั ใชใ้ นพิธบี ูชาข้าวใน บญุ เดือนสี่ บญุ ขา้ วจ่ี ชาวบา้ นยงั ไดถ้ วาย
ขา้ วจี่ ข้าวโปง่ แด่ พระสงฆ์ เพอื่ แสดงถึงความเคารพ จากนนั้ นำขนมบางสว่ นไปใส่ในกระทงใบตองแล้วนำไปวางไว้
ท่ีหน้าธาตุบรรจุกระดูกของญาติทล่ี ่วงลบั ไปแลว้ เพ่ือให้ไดร้ ับประทาน และยงั มีการนำไปเปน็ เคร่ืองถวายทานด้วยใน
บุญผะเหวดในทางภาคอสี าน โดยจะย่างขา้ วโป่ง เพื่อใส่ในกันหลอนและถวายเปน็ คายเทศ อีกทงั้ เป็นการสรา้ งความ
รักความสามัคคีในชมุ ชน เป็นขนมแจกจ่ายให้เด็กๆ คนเฒ่าคนแก่ได้มีกจิ กรรมทำยามวา่ ง เปน็ การแสดงให้เห็น
คุณคา่ และประโยชน์ ของ “ข้าว” ตามแบบวถิ คี วามเรียบงา่ ยของคนทางภาคอีสาน

การทำข้าวโป่งในสมัยกอ่ นเป็นเรื่องที่ต้องพิถีพิถนั มากคนโบราณถือวา่ คนโบราณถอื วา่ คนทจี่ ะทำข้าว
โปง่ สวย ไม่มีทต่ี ิ จะต้องเป็นช่างข้าวโป่งโดยเฉพาะ ถึงแม้ว่าจะทำกนิ ก็ตาม ให้ยกย่องชา่ งข้าวโปง่ เหมอื นกับชา่ ง
แขนงอืน่ ๆ เช่น ชา่ งไม้ ชา่ งทอง เป็นต้น ตามประวตั ิความเปน็ มาในการทำขา้ วโปง่ นัน้ ไม่มหี ลักฐานแน่ชดั ว่ามกี ารทำ
ตงั้ แต่สมยั ใด แตส่ นั นิษฐานวา่ เกิดข้นึ ในชว่ งกรุงรตั นโกสินทรต์ อนตน้ การทำเริ่มจากนำข้าวเหนยี วที่นง่ึ สกุ แล้วไปตำ
ให้ละเอยี ดดว้ ยครกกระเดื่อง ภาษาอีสานเรยี กว่า"ครกมอง"เปน็ ครกตำข้าวทีม่ ีพัฒนาการจากครกมอื ซึง่ สามารถตำ
ขา้ วไดป้ ริมาณมากอีกทั้งยังทุ่นแรงในการตำขา้ วเหนียวท่ีน่ึงสกุ แล้วใหล้ ะเอียดยากกวา่ การตำขา้ วเปลือกเพราะเวลา
นำขา้ วโป่งไปปงิ้ จะได้แผ่นข้าวโปง่ ทส่ี วยงามจึงต้องมีความอดทนอย่างย่งิ เพราะกวา่ ข้าวโป่งจะละเอียดได้ที่ ต้องใช้
เวลาในการตำนาน เม่ือละเอียดแลว้ จะเอาราก "ตดหมตู ดหมา" บางถิน่ เรยี กเครอื ตดหมูตดหมา หรอื ยา่ นพาโหม
โขลกหรือตำแลว้ นำไปแช่กับนำ้ แลว้ นำน้ำสลดั ใสค่ รกผสมกับข้าวเหนี่ยวทีต่ ำเพอื่ ให้ขา้ วเหนยี วจับตวั กันดแี ละนำเอา
นำ้ ออ้ ยตำผสมจนเหนียวไดท้ ี่ แล้วป้นั ข้าวเหนียวเป็นก้อนผสมกบั ไขแ่ ดง(ไข่ท่ีต้มสุก) กดก้อนข้าวเหนยี วทป่ี ัน้ ใหเ้ ปน็
แผ่นบางๆ นำไปตากแดดให้แห้ง เมื่อจะรบั ประทานต้องเอามาป้ิง ย่าง อบ หรือทอดให้พองและสุก

13

วสั ดอุ ปุ กรณ์ต้องเตรยี ม ดังน้ี

1. มวยหรือหวดหนง่ึ ข้าว
2. ครกกระเด่ืองไฟฟ้า
3. ไม้พาย
4. กระตกิ กันความร้อน
5. เสือ่ กก หรอื ตะแกรง ใช้สำหรับตาก
6. แผ่นพลาสติก
7. เหล็กย่าง

วัสดุการทำขา้ วโปง่ /ครง้ั

๑. ขา้ วสารเหนียว(ขา้ มป)ี ๓ กก.

๒. น้ำตาลทรายขาว ๑ กก.

๓. น้ำมนั พชื ๕ ขดี

๔. ไข่ไกต่ ้มสกุ ๑ ฟอง

๕. เกลือแกง ๑ ซ้อน

๖. งาดำ งาขาว นำ้ สมุนไพรตามสที ต่ี ้องการ ๓-๔ ซอ้ นตวง

๗. รากตดหมูตดหมา หรือเถากระพงั โหม ๑ กำมือ (ถ้าม)ี

๘. นำ้ ซาวข้าว ทยอยใสข่ ณะทต่ี ำ

ผลติ ข้าวโปง่ ได้ 78 แผน่

ข้นั ตอนการทำ“การทำขา้ วโป่ง”

๑. แช่ขา้ วเหนยี ว ๒-๓ ชว่ั โมง
๒. นำไปนึง่ ให้สุก
๓. ตำใหล้ ะเอียดทยอยใสน่ ำ้ ตาล เกลอื และน้ำซาวขา้ ว
๔. ตำจนเหนยี วไมต่ ิดมอื ตักข้ึนใสถ่ งั พลาสตกิ
๕. เอาน้ำมันพืชและไข่แดงต้มสุก ใชส้ ำหรับทามือและแผน่ พลาสตกิ
๖. ปั้นเป็นก้อนกลมๆตามต้องการ
๗. นำแป้งมาวางบนแผน่ พลาสติกทบั ดว้ ยพิมพ์หนีบ

14

๘. ตากบนตะแกรงใหแ้ ห้ง
๙. นำมาอบหรอื ย่างรบั ประทาน

สีเขยี ว : สจี ากใบเตย สีเหลอื ง : สจี ากฟักทอง
สแี ดง : สจี ากแตงโม

สีขาว : สีจากดอกมะลิ 15

สีมว่ ง : สขี องมันม่วง

แผ่นแม่พมิ พ์

อุปกรณ์ในการทำขา้ วโป่ง

ใบงานท่ี 1 ครกมอง
1. จงอธบิ ายวัสดุอุปกรณท์ ี่ใชใ้ นการผลติ ขา้ วโปง่ มีอะไรบา้ ง? ครกกระเดอื งไฟฟา้

............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
...................................................................................................................................................... .................................

16

.................................................................................................. .................................................
๒. จงใหค้ วามหมายของคำว่าการหม่าขา้ วหรือแซ่ข้าวเหนยี ว?
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
....................................................................................................................................................................... ................
................................................................................................................... ................................
๓. การน่ึงขา้ วเหนยี วใหส้ ุกใช้เวลากนี่ าที จงอธิบายอยา่ งละเอยี ด?
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................................................................... ........
........................................................................................................................... ........................
๔. จงอธิบายขั้นตอนการผลิตข้าวโป่งมาพอสังเขป?
............................................................................................................................. ..........................................................
................................................................................................................................ .......................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ......................
๕. การทำขา้ วโปง่ ใหเ้ ป็นแผน่ ใชเ้ วลาตากอย่างไร/กีว่ นั ถึงจะเข้าถึงขนั้ ตอนการส่งขายสู่ตลาดได?้
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
.................................................................................................................................................................................... ...
............................................................................................................................. ......................

ใบงานที่ ๒
๑. พชื ชนิดใดสามารถมาผสมกบั ข้าวโปงให้เป็นสีตา่ งๆได้?

............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ............................................

17

...................................................................................... ...................................................................................
............................................................................................................................. ........
................................................................................................................................................................

๒. จงอธิบายวัตถดุ ิบทส่ี ามารถใช้เปน็ สว่ นผสมในการทำขา้ วโป่งให้เกดิ สีสันสวยงามได?้
.........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ............................................
....................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

๓. จงอธิบายขนั้ ตอนวิธีการป้ิงยา่ งขา้ วโปง่ มาพอสงั เขป?
............................................................................................................................. ............................................
.........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ........
................................................................................................... .............................................................

๔. จงบอกวิธีการเกบ็ รักษาข้าวโปง่ ?
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ............................................
................................................................................. ........................................................................................
............................................................................................................................. ........

๕. คำนวณตน้ ทนุ และกำไรการผลิตขา้ วโปง่ ?
............................................................................................................................. ............................................
.........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ........

ใบงานที่ ๓

๑. ใหน้ ักศึกษาเลา่ ประวัตขิ องขา้ วโป่ง พอสังเขป?
............................................................................................................................. ............................................
........................................................................................................................................................... ..............

18

..................................................................................................................... ....................................................
............................................................................................................................. ........
................................................................................................................................................................
๒. ขา้ วโป่งเป็นผลิตภัณฑอ์ าหารพ้ืนเมืองภาคใดมากทส่ี ดุ ?
.................................................................................................................. .......................................................
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................................................. ............
....................................................................................................................... ..............
............................................................................................................................. ...................................

๓. จงบอกส่วนประกอบข้าวโป่งมาโดยประมาณ?
........................................................................................................................................................................ .
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ............................................
.....................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

๔. บอกวิธีรับประทานข้าวโปง่ ?
............................................................................................................................. ............................................
.........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ............................................
..................................................................................................... ...............................
............................................................................................................................. ...................................

๕. จงบอกช่องทางการขายข้าวโป่งมาอย่างนอ้ ย ๒ ช่องทาง
.........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. ............................................
....................................................................................................................................

ใบงานที่ ๔

๑. จงบอกหลักคณุ ธรรมในการทำขา้ วโป่ง?

19

...................................................................................................................... ..............................
............................................................................................................................. ........................
.....................................................................................................................................................
............................................................................................................. .......................................
....................................................................................................................................................
๒. ความพอเพยี งพอประมาณในการทำข้าวโปง่ ?
...........................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .....................................
............................................................................................................. .....................................................
.................................................................................................................................................................
...................................................................................... ..................................................................

๓. ข้อยกเวน้ การผลติ ข้าวโปง่ ของชมุ ชน?
............................................................................................................................. .....................................
.............................................................................................. ....................................................................
...................................................................................................... ............................................................
...............................................................................................................................................................
...................................................................................... ..................................................................

๔. หลักคณุ ธรรมในการประกอบอาชีพ?
............................................................................................................................. .....................................
...................................................................................................................... ............................................
...................................................................................................... ............................................................
.............................................................................................................................................................

บทที่ ๒

การจัดการเพ่ือจำหน่าย

20

สาระสำคญั

การจดั การ และการจดั จำหน่ายเป็นส่งิ สำคญั สำหรบั ผ้ผู ลิต

ผลการเรียนรูท้ ี่คาดหวงั

1. บรรจหุ บี ห่อผลติ ภณั ฑใ์ ห้เหมาะสมกับชนิดของผลิตภณั ฑไ์ ด้
2. บอกลักษณะของผู้ผลติ ที่พึงประสงค์ได้
3. ทำบญั ชรี ายรับ รายจ่าย รายวันได้

ขอบขา่ ยเนอ้ื หา

1. การบรรจุผลิตภัณฑ์
2. ลกั ษณะของผู้ผลติ ท่ีพึงประสงค์
3. การทำบัญชีรายรับ รายจา่ ย รายวัน

21

เร่อื งท่ี ๑ การจัดการตลาดเบอื้ งตน้ และการบรรจภุ ัณฑ์

ขัน้ ตอนท่ี ๑ การตลาดชมุ ชน
การจดั การตลาดชุมชนโดยมีการนำสินคา้ ไปวางตามตลาดชุมชนดังต่อไปน้ี

1. ขายทบ่ี า้ นใหก้ ับคนในชมุ ชน และในพื้นท่ีตำบลพรมสวรรค์
2. มพี อ่ ค้าคนกลางเป็นคนในชมุ ชนรบั ไปขายตามจังหวดั ตา่ งๆ
3. ส่งไปขายตามจังหวดั ต่างๆทีไ่ ด้รบั ออเดอร์
๔. ไปจำหน่ายตามจดุ จำหนา่ ยท่ไี ดร้ ับการสนับสนนุ จากโครงการภาครฐั และเอกชน เชน่ ศูนย์ OTOP
๕. แสดงสินค้าจำหนา่ ยตามงานประเพณีท่จี ดั ขนึ้ ตามจงั หวัด หรอื อำเภอตา่ ง ๆ เชน่ งานกาชาดประจำ
จังหวดั รอ้ ยเอด็
๖. ใช้เครือข่ายในระดับอำเภอ ร้านจำหน่ายผลติ ภณั ฑ์ ประจำอำเภอ
๗. มีผปู้ ระกอบการร้านค้าส่งผลติ ภัณฑ์นำไปจัดจำหน่ายใหก้ บั รา้ นคา้ ทวั่ ประเทศ
๘. ขายออนไลนผ์ า่ น เพจ ไลน์ และ Facebook ของสมาชกิ ในกลมุ่ แม่บ้านเกษตรพรมสวรรค์ ร่วมใจ
พัฒนา บ้านพรมสวรรค์ หมู่ที่ ๑ ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง จังหวดั ร้อยเอด็ ๔๕๑๑๐ โทร
๐๘๖๒๒๗๔๕๕๖ ,

ข้ันตอนที่ ๒ การออกแบบบรรจภุ ณั ฑ์
มีการออกแบบแบบบรรจุภัณฑ์ต้นทนุ ตำ่ สำหรบั ขา้ วโปง่ ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง บรรจุภณั ฑ์

เป็นกล่องกระดาษ มรี ปู สินค้าขา้ วโป่ง พรอ้ ม ท่ีอยู่ บ้านพรมสวรรค์ หมู่ที่ ๑ ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง
จังหวดั รอ้ ยเอ็ด ๔๕๑๑๐ โทร ๐๘๖๒๒๗๔๕๕๖

ขนั้ ตอนท่ี ๓ มาตรฐานผลติ ภณั ฑ์ชุมชน
ไดใ้ บรบั รองอนุญาตให้แสดงเครอื่ งหมายมมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชมุ ชน ข้าวโป่งเปน็ ผลติ ภณั ฑ์ OTOP ระดบั

อำเภอ และเป็นกลุ่มวิสาหกจิ ชมุ ชน
ขนั้ ตอนท่ี ๔ การตลาดออนไลน์

ขายออนไลนผ์ า่ น เพจ ไลน์ และ Facebook ของสมาชิกในกลุ่มแมบ่ า้ นเกษตรพรมสวรรค์ รว่ มใจ
พัฒนา บ้านพรมสวรรค์ หมู่ท่ี ๑ ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง จังหวดั ร้อยเอด็ ๔๕๑๑๐ โทร
๐๘๖๒๒๗๔๕๕๖

22

๔. การบริหารหนส้ี นิ และบัญชเี บ้อื งตน้

ขัน้ ตอนที่ ๑ การคำนวณตน้ ทุน กำไร

การคำนวณต้นทุนกำไร (ผลิตภณั ฑ์ผา้ พน้ื เมืองลายดอกบัวแดง)

คา่ วสั ดุ( ข้าว ๑ กระสอบ ผลิตได้ ๑,๓๐๐ แผน่ )

ท่ี รายการวสั ดุ จำนวน ราคาต่อหน่วย รวม หมายเหตุ
1,000
1. ข้าวเหนียวเกา่ 1 กระสอบ 1,000 กระสอบละ 50
150 กก
20
2. น้ำตาลทราย 5 กก 30 55
3. เกลือ 1ถงุ 20 130
4. น้ำมนั พืช 1 ขวด 55
5. ไข่ไก่ 1 แผง 130 1,000
6. งาขาว/งาดำ 1/2 กก
7. กล่องบรรจุภณั ฑ์ 30,000 1,000 8,000
กล่อง
8. ค่าตามขา่ ย/อุปกรณ์ 8,000 800
สำหรับตากขา้ วโป่ง รวม 800
800 25,955 บาท
9. คา่ ไฟฟา้ 800
10 คา่ ฟืน/เชื้อเพลิง

- ขา้ วเหนียว ๑ กระสอบ ราคา ๑,๐๐๐ บาท ทำข้าวโป่งได้ ๑,๓๐๐ แผน่

- ค่านำ้ ตาล ๕ กโิ ลกรมั 120 บาท

-ค่านำ้ มันพืช 1 ขวด 55 ขวด

-คา่ ไฟฟา้ 20 บาท

- ค่าอน่ื ๆ 50 บาท

- จำหนา่ ยแผน่ ละ 2.50 บาท

- รวมราคาตน้ ทนุ ๑,๒๔๕ บาท/1,300 แผน่

- ไดก้ ำไร 2,005 บาท

23

๑ วนั ผลิตข้าวโป่งได้ ประมาณ 234 แผ่น คดิ เปน็ เงนิ 585 บาท

ขั้นตอนที่ ๒ แหล่งเงินทนุ และการกู้ยืม
- ธนาคารออมสนิ

ขั้นตอนท่ี ๓ การบริหารหน้สี ินและการบริหารสัญญา
การเป็นหน้ีไม่ใชส่ ่งิ ทีเ่ ลวรา้ ยเสมอไป เพราะบางครงั้ เราอาจตอ้ งใช้เงนิ เพ่ือซือ้ สนิ ค้าและบรกิ ารท่จี ำเป็นต่อ

การดำรงชวี ติ และอนาคตแตย่ ังมเี งินไม่พอในตอนน้ี เช่น บา้ น การทำกจิ การส่วนตวั ซ่ึงหลักการสำคัญในการ
ตัดสินใจเปน็ หน้คี ือ ควรเลอื กก่อหน้ดี ีซ่ึงไดแ้ ก่ หนี้ท่ีจะสรา้ งอนาคตหรือความม่ันคงระยะยาวและหลกี เล่ยี งการก่อ
หนี้ทพ่ี งึ ระวงั ซึ่งไดแ้ ก่ หน้ีที่ไม่ก่อให้เกดิ รายไดเ้ พ่ิมหรอื ไม่ได้ช่วยเพ่มิ ความม่ันคงทางการเงิน เช่น หนี้เพอื่ การอุปโภค
บรโิ ภค เป็นตน้ เพราะเม่ือเป็นหน้แี ล้วเรามีหนา้ ที่ต้องใช้คืนเงินต้นรวมถึงดอกเบ้ยี ค่าปรับ และคา่ ใช้จ่ายอืน่ ๆ ทีจ่ ะ
ตามมาทั้งหมด

นอกจากนี้ เม่ือคิดจะก่อหน้ี ตอ้ งมีการวางแผนและบรหิ ารจดั การเงนิ ท่ีไดม้ าใหด้ ี เพ่ือให้สามารถชำระคนื หนี้
ได้ตรงตามเวลาและบรรลวุ ตั ถุประสงค์ตามท่ตี ัง้ ใจไดโ้ ดยไม่สร้างภาระจนเกนิ ตัว ซงึ่ รวมถึงการหาข้อมลู จากสถาบัน
การเงนิ หลาย ๆ แห่ง เพ่ือใช้เปรยี บเทยี บหาสนิ เชื่อท่เี หมาะกับความต้องการและได้รบั สิทธิประโยชน์มากท่ีสุด และ
อยา่ ลมื อ่านสัญญารวมทั้งเอกสารอืน่ ๆ ให้เขา้ ใจอยา่ งถ่ีถว้ นกอ่ นทำสัญญาสนิ เช่ือ

ข้ันตอนท่ี ๔ การจดั ทำบัญชีครวั เรือน
จากสภาวะสังคมปจั จบุ นั ทีเ่ ต็มไปด้วยกระแสวัตถนุ ยิ ม และความฟุ่มเฟือย ฟุ้งเฟ้อ จนทำใหค้ นไทยหลง

เดินทางผดิ ไปตามกระแสนยิ มจนกลายเป็นปญั หา โดยเฉพาะปญั หาหนสี้ ินที่ไมม่ วี นั จบสิ้น อยา่ งไรกต็ ามคนไทยยงั มี
ทางออก ซึ่งการจะดำรงชีวิตให้อยู่รอดภายใตส้ ังคมในปจั จุบัน แนวทางหนึ่งทีป่ ระชาชนไทยควรยดึ ถอื คอื การ
พ่งึ ตนเอง ร้จู กั ความพอประมาณ และไมป่ ระมาท ตามแนวปรชั ญา “เศรษฐกิจพอเพยี ง” ของพระบาทสมเดจ็ พระ
เจา้ อยู่หวั ทีท่ รงมองเหน็ ถึงความสำคญั ของการสร้างภูมิคุ้มกันใหก้ ับตวั เอง รู้จักความพอมีพอกิน พอมีพอใช้ คำนึงถึง
หลักเหตุผลและการประมาณตนเอง พร้อมกับทรงเตอื นสติประชาชนคนไทยไม่ใหป้ ระมาท โดยเฉพาะการใช้จ่ายเงิน
อนั เปน็ ปัจจยั สำคัญในการดำเนินชีวิต

การบญั ชี หมายถึง การจดบันทึกรายการคา้ ตา่ ง ๆ ทเ่ี กีย่ วกับการรบั -จา่ ย สงิ่ ของและสทิ ธทิ ่มี มี ลู ค่าเปน็
วงเงินไวใ้ นสมุดอย่างสมำ่ เสมอ เปน็ ระเบยี บถูกต้องตามหลกั การและสามารถแสดงผลการดำเนินงาน และฐานะ
การเงนิ ของกิจการในระยะเวลาหน่ึงได้

วตั ถปุ ระสงค์ของการทำบัญชี

24

1. เพือ่ จดบนั ทึกรายการค้าต่าง ๆ ทเ่ี ก่ยี วข้อง ท่ีเกดิ ข้นึ ก่อนหลงั และจำนวนของรายการคา้ ไวอ้ ยา่ งสมบรู ณ์
2. เพ่ือใหก้ ารจดบันทกึ รายการนัน้ ถกู ต้อง ตามกฎหมายวา่ ด้วยการบญั ชีประโยชน์ของการทำบญั ชี
2.1. ชว่ ยให้เจา้ ของกิจการควบคุมรักษาทรัพย์สนิ ของกิจการได้
2.2. ชว่ ยให้ทราบผลการดำเนนิ งานของกจิ การในระยะเวลาใดเวลาหน่งึ ว่า ผลการดำเนินงานที่ ผา่ นมากิจการมี
กำไรหรือขาดทุนเป็นจำนวนเท่าใด
3. ชว่ ยใหท้ ราบฐานะการเงินของกิจการ ณ วนั ใดวนั หน่ึง ว่ากิจการมีทรพั ยส์ ินหนสี้ ิน และทุน ซึ่งเปน็ สว่ นของ
เจ้าของกิจการเปน็ จำนวนเงนิ เท่าใด
4. การทำบญั ชีเปน็ การรวบรวมสถิตอิ ยา่ งหนึง่ ท่ีช่วยในการบรหิ ารงาน และให้ข้อมูลอันเป็นประโยชน์ในการวาง
แผนการดำเนินงาน และควบคมุ กิจการให้ประสบผลสำเรจ็ ตามความมุ่งหมาย
การทำบญั ชรี ายรับรายจ่ายเป็นรายวนั น้ัน มอี ย่หู ลายประเภท คอื สมุดเงนิ สด สมุดซอ้ื เงนิ สด สมุดซอ้ื เช่อื สมดุ ขาย
เงินสด สมุดขายเชือ่ แต่ในท่นี ้ีเพือ่ ใหง้ า่ ยสำหรับผทู้ เี่ ป็นผคู้ า้ ไม่จำเป็นต้องทำสมุดบัญชีหลายเล่ม จงึ ขอแนะนำการทำ
บญั ชีเพียงประเภทเดยี วทเ่ี รยี กว่า"สมุดรายวันท่ัวไป"
โดยปกตสิ มุดรายวันทั่วไปจะมดี ว้ ยท้งั หมด 5 ชอ่ ง คือ วันเดือนปี, รายการ,หน้าบัญชี, รายรับ, รายจ่าย เพื่อสะดวก
ในการดขู องผู้ที่ต้องใช้บญั ชีรายวนั ในที่น้จี ะขอเพิ่มช่องยอดคงเหลืออกี 1 ชอ่ ง ดังนี้

สมุดบญั ชีรายวนั ทวั่ ไป

วนั เดือนปี รายการ หนา้ บญั ชี รายรบั รายจา่ ย คงเหลอื

คำอธบิ าย
1. ช่องวนั เดือนปี สำหรับลงวนั เดอื นปที ีร่ ายการคา้ เกดิ ขนึ้ โดยเรียงลำดบั เหตกุ ารณก์ ่อนหลัง
2. ช่องรายการ สำหรับเขยี นชอ่ื บัญชีท่ีจะลงทางด้านรายรับและดา้ นร่ายจ่ายพรอ้ มคำอธิบายรายการ
3. ช่องหนา้ บญั ชี สำหรบั ลงเลขทีข่ องบัญชีทีจ่ ะผ่านรายการไปทางด้านรายรับและรายจ่ายของบัญชีแยกประเภท
4. ชอ่ งรายรับ สำหรับลงจำนวนเงนิ ของรายการทร่ี ับเป็นบาท สตางค์
5. ช่องรายจา่ ย สำหรบั ลงจำนวนเงนิ ของรายการท่จี ่ายเป็นบาท สตางค์
6. คงเหลือ สำหรับลงรายการคงเหลอื ในแต่ละวนั โดยเอายอดรายรับลบยอดรายจา่ ย เป็นสรุปคงเหลือบาท สตางค์

25

ใบงานที่ ๕

1. จงบอกสงิ่ ที่สำคัญ ท่ผี ู้ผลิตสินค้าออกจำหนา่ ย ควรมีความรู้ดา้ นใดบา้ ง
............................................................................................................................. ................................................
................................................................................................................................................................. ............
..................................................................................................................... ........................................................
............................................................................................................................. ................................................
.................................................................................................................................................... .........................
........................................................................................................ .....................................................................
............................................................................................................................. ................................................
....................................................................................................................................... ......................................
........................................................................................... ..................................................................................
2. จงบอกปจั จยั ในการวางแผนจดั จำหนา่ ยสินค้า อยา่ งน้อย 6 ปจั จัย
.............................................................................................................. ...............................................................
............................................................................................................................. ................................................
............................................................................................................................................. ................................
................................................................................................. ............................................................................
............................................................................................................................. ................................................
................................................................................................................................ .............................................
.................................................................................... .........................................................................................
............................................................................................................................. ................................................
............................................................................................................................. ................................................

26

3. จงบอกประโยชน์ของการทำบญั ชี (อยา่ งน้อย 2 ข้อ)
................................................................................................................................................... ..........................
....................................................................................................... ......................................................................
............................................................................................................................. ................................................
...................................................................................................................................... .......................................
.......................................................................................... ...................................................................................
............................................................................................................................. ................................................
............................................................................................................................. ................................................
.............................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ................................................

ค่าใชจ้ า่ ย
การทำข้าวโปง่ (ขา้ วเกรียบว่าว)

ท่ี รายการวสั ดุ จำนวน ราคาต่อหนว่ ย รวม หมายเหตุ
1. ขา้ วเหนียวเกา่ 1 กระสอบ 1,000 1,000
กระสอบละ 50
2. นำ้ ตาลทราย 150 กก
3. เกลอื 20
4. นำ้ มันพชื 5 กก 30 55
5. ไขไ่ ก่ 1ถุง 20 130
6. งาขาว/งาดำ 1 ขวด 55
7. กลอ่ งบรรจภุ ัณฑ์ 1 แผง 130 15,000
1/2 กก
8. ค่าตามขา่ ย/อปุ กรณ์ 30,000 15,000 8,000
สำหรับตากข้าวโป่ง กลอ่ ง
8,000 800
9. ค่าไฟฟา้ 800
10 ค่าฟืน/เชอ้ื เพลิง 8 วัน 800 25,955 บาท
8 วัน 800
รวม

27

ภาคผนวก

28

จุดเด่นของผลติ ภัณฑ์
เอกลกั ษณ์ของขา้ วเกรยี บวา่ วล้านบา้ นพรมสวรรค์ คือ มคี วามกรอบ นมุ่ หอม หวาน มนั และยงั มีคณุ ค่า

ทางโภชนาการอีกด้วย เหมาะสำหรบั เปน็ อาหารว่างแกผ่ ู้คนทกุ เพศทุกวัย
วธิ ีรับประทาน เพ่ือแค่อมข้าวเกรียบไวใ้ นปากขา้ วเกรยี บก็จะละลายเองแล้วจิบนำ้ ตามเพียงเท่านก้ี ็ไดร้ ับคุณค่า
อาหารของข้าวเกรยี บว่าวเงินลา้ น
สถานท่ีตง้ั

กลุ่มแมบ่ า้ นเกษตรเกรยี บว่าวเงินล้านบ้านพรมสวรรค์ หมทู่ ี่ ๑ ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง จังหวัด
รอ้ ยเอด็ ๔๕๑๑๐ โทรศัพท์ ๐๘๑๒๕๒๔๙๘๗

ภาพกิจกรรมขยายผลในพนื้ ที่

29

ภาพกจิ กรรมขยายผลในพ้ืนที่

30

การวิเคราะห์การเรยี นรสู้ หู่ ลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง

กจิ กรรม/ฐานการเรียนรู้ การทำข้าวเกรียบวา่ ว “ข้าวโป่งอนิ เตอร”์
กศน.ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง จงั หวดั รอ้ ยเอ็ด

๓ หลักการ

พอประมาณ มีเหตผุ ล มภี มู คิ ุ้มกันที่ดใี นตัว

๑.ใช้อุปกรณไ์ ด้อย่างเหมาะสม ๑. ผเู้ รยี นไดล้ งมือปฏิบตั ติ ามขั้นตอนการ ๑. นำความรู้เรือ่ งการทำข้าวเกรียบ
๒.จัดการผลิต และพฒั นารปู แบบ ผลติ ขา้ วเกรียวว่าไดถ้ กู วิธี วา่ วไปใชใ้ นการประกอบอาชพี และ
การทำขา้ วเกรียบวา่ ว ๒. ผู้เรยี นมแี นวทาง ทักษะชีวิต ในการหา สร้างเปน็ แหล่งผลติ ข้าวเกรยี บว่าว
ช่องทางสรา้ งรายไดเ้ สริม และการ สร้างรายไดห้ ลักได้
ประกอบอาชพี ได้ ๒. มีการวางแผนใชก้ ารฐานการ
๓. ใช้เวลาวา่ งใหเ้ กดิ ประโยชน์ เรยี นรเู้ ป็นสอื่
๔. ลดรายจา่ ยในครอบครวั ช่องทางหนง่ึ
ลดการซื้อของกินเลน่ และเปน็ ของฝาก
ผ้มู าเยอื นได้

๒ เงอื่ นไข

เงื่อนไขความรู้ เง่อื นไขคณุ ธรรม

๑.วตั ถดุ บิ ในการทำขา้ วเกรยี บว่าว ๑. ความขยนั หม่นั เพียร ในการทำแผน่
๒.เทคนิคในการทำขา้ วเกรียบวา่ ว ข้าวเกรียบว่าว
๓.บอกวธิ ีการจดั การดา้ นการตลาด ๒. ความรบั ผดิ ชอบในการผลติ ข่าวเกรียบว่าว
๔.มคี วามรู้ในการทำบญั ชรี ายรบั รายจา่ ย

สมดลุ ยง่ั ยนื ๔ มติ ิ

ววตั ตั ถถุ ุ ๑.เกิดสังคมสแหงั ่งคกมารเรยี นรู้ สิง่ แวดล้อม ๑. ข้าวเวกรฒั ยี นบขธอรงรเมรา

๑.รู้จักการใช้วัสดอุ ปุ กรณ์ การแบ่งปันในกลมุ่ นักเรยี น ๑.ใชท้ รัพยากรอย่างประหยดั จะเก่ียวข้องกบั บญุ ประเพณี
อย่างคมุ้ ค่าและประหยดั ดว้ ย นกั ศึกษา และประชาชนทวั่ ไป และคมุ้ ค่า เกดิ ประโยชน์ เช่นบญุ ขา้ วจี่บญุ เดือน 3
ความระมดั ระวัง ๒. ได้ออกรา้ นขายข้าวเกรียบ สูงสดุ บุญเผวดบญุ เดอื น ๔
๒. มที กั ษะในสนการใชว้ สั ดุ พบประผคู้ นเกิดการเรยี นรู้ ๒.เก็บอปุ กรณ์ใหเ้ ปน็ ระเบยี บ ๒. สามารถเผยแพรถ่ ่ายทอด
อุปกรณใ์ นการทำข้าว ทักษะการพฒั นาทางดา้ น เรยี บร้อย ความรู้ใหก้ ับผู้ทส่ี นใจได้
เกรียบวา่ วไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ งเช่น สังคม และการบรหิ ารจดั การ ๓. เกิดวิถี ชุมชนหนกั ถงึ ความ
หวด ไม้พาย แมพ่ ิมพฯ์ ลฯ คำนำ พอเพียง
๓. จดั แก็บอปุ กอยา่ ง
รอบครอบ

31

บรรณานุกรม

กลุ่มแม่บ้านเกษตรพรมสวรรค์ รว่ มใจพัฒนา บา้ นพรมสวรรค์ หม่ทู ่ี ๑ ตำบลพรมสวรรค์ อำเภอโพนทอง จงั หวดั
รอ้ ยเอ็ด ๔๕๑๑๐ โทร ๐๘๖๒๒๗๔๕๕๖
ความรูเ้ ก่ียวกบั การจดั ทำบัญชีครัวเรอื น
www.east.spu.ac.th/accounting/depart_new/Open_knowledge.php?id=398 (วันทส่ี ืบค้นข้อมูล 10
มกราคม 2565)
การบริหารหน้ีสิน https://www.1213.or.th/th/moneymgt/debtmgt/Pages/debmgt.aspx (วนั ที่สืบค้น
ขอ้ มลู 10 มกราคม 2565)
แบบทดสอบหลงั การเรียนรู้ http://mll.aru.ac.th/questionnaire.html (วนั ที่สบื คน้ ข้อมลู 2๐ ธนั วาคม 2564)
การจดั ทำบัญชีครวั เรือน
https://www.google.com/search?q=%5ByP%3Du8iy%3Bginvo&oq=%5ByP%3Du8iy%3Bginvo&aqs=c
hrome..69i57j0i22i30.6487j0j15&sourceid=chrome&ie=UTF(วนั ทส่ี บื คน้ ข้อมูล 2๐ ธนั วาคม 2564)
การบรหิ ารหนสี้ ิน
https://www.1213.or.th/th/moneymgt/debtmgt/Pages/debmgt.aspx?fbclid=IwAR2cfwimAxbhNI9VN
CGJN-poqLX5ka6juAIJvwDMQuozERGW_-zpzy9_v_s-(วนั ที่สืบค้นข้อมลู 2๐ ธนั วาคม 2564)

32

คำนำ

ศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอโพนทอง ได้จดั กจิ กรรมส่งเสริมการพัฒนา
อาชพี ตามนโยบาย จากการเห็นสภาพปญั หาของสังคมปจั จบุ ันมนุษย์เราไดร้ บั ผลกระทบจากการแพรร่ ะบาดของเชอ้ื
ไวรัสโควิด๒๐๑๙ ปญั หาในด้านต่างๆ เช่นด้านเศรษฐกจิ การเมอื ง สงั คมและสงิ่ แวดลอ้ มได้รับผลกระทบเป็นอย่าง
มาก สงั คมจึงประสบปัญหามากมาย “การทำข้าวโป่ง” เป็นอาชพี ท่สี ามารถนำมาฝกึ เพ่ือให้เกดิ ทักษะการสร้าง
อาชีพในชมุ ชน และเพิ่มโอกาสให้กบั ผ้สู นใจเรยี นรเู้ พื่อโดยเนน้ การบรู ณาการใหส้ อดคลอ้ งกับศักยภาพด้านภมู ปิ ัญญา
ทอ้ งถน่ิ มงุ่ พฒั นาคนไทยให้ไดร้ บั การศึกษาเพ่ือพัฒนาอาชพี และการมงี านทำอย่างมคี ุณภาพท่วั ถึงใหเ้ ท่าเทียมกนั
เป็นการโฆษณาผลิตภณั ฑใ์ นท้องถ่นิ

กศน.ตำบลพรมสวรรค์ สงั กัด ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัยอำเภอโพนทอง
ไดม้ ีการสำรวจความตอ้ งการของชุมชนเพอ่ื จดั ต้ังกลุม่ ผู้สนใจเรียนรู้“การทำขา้ วโปง่ ”เพ่ือใหค้ นในชมุ ชนได้มีกิจกรรม
ร่วมกัน เกดิ ความสมคั รสมาน สามคั คี รว่ มมือร่วมใจกัน สร้างความเข้มแข็งในชุมชน

กศน.อำเภอโพนทอง
ธนั วาคม ๒๕๖๔

33

สารบญั หน้า
ก
เน้อื หา ข
คำนำ ๑
สารบญั ๑
หลักสตู ร“การทำขา้ วโป่ง ” จำนวน ๔๐ ชว่ั โมง ๓
หลกั การและเหตผุ ล ๓
หลกั การของหลักสูตร ๓
จุดหมาย ๓
กลุม่ เปา้ หมาย ๔
ระยะเวลาเรียนทงั้ หมด ๖
โครงสร้างหลกั สตู ร ๙
รายละเอียดโครงสร้างหลักสูตร “การทำข้าวโป่ง ” ๙
สื่อการเรียนรู้ ๙
การวัดและประเมินผล ๙
การจบหลักสตู ร ๙
เอกสารหลักฐานการศึกษา ๑๐
การเทียบโอน ๑๑
ภาคผนวก
จุดเด่นของผลิตภณั ฑ์

สถานท่ีตงั้ 34
ภาพกิจกรรมขยายผลในพื้นที่
วเิ คราะหก์ ารเรียนรู้สหู่ ลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ๑๑
คณะผูจ้ ดั ทำ ๑๑
๑๓
ค

คณะผูจ้ ัดทำ

ช่อื เอกสาร
หลกั สูตร“การทำข้าวโปง่ ” จำนวน ๔๐ ชว่ั โมง

ท่ีปรกึ ษา ผอู้ ำนวยการ กศน.อำเภอโพนทอง
ครูผชู้ ว่ ย
นางวิไลวรรณ ไชยโสภา บรรณารักษ์
นางสาววนั วิสา ทองออน ครูอาสาสมัครฯ
นางมนฑาทิพย์ แก้ววนั ทา ครูอาสาสมัครฯ
นางมณีรตั น์ ผดงุ ไสย์
นางภารดี ปอ้ มสวุ รรณ

รวบรวม / จัดพมิ พ์ บรรณารกั ษ์
ครู กศน.ตำบลหนองใหญ่
นางมนฑาทิพย์ แกว้ วันทา ครู กศน.ตำบลพรมสวรรค์
นางนยิ าภรณ์ พลเย่ยี ม
นางสาวสุปัญญา บุบผาพิลา

35

นางมณีรัตน์ ผดงุ ไสย์ ครูอาสาสมัครฯ