รู้จัก...กัญชา

1 รู้จกั ..กัญชา

หลายคนยงั สงสยั วา่

“กัญชา” คอื พืชท่ีเต็มไปดว้ ยสารเสพติดหรือเปน็ สมนุ ไพร

ที่สามารถรกั ษาโรค
เราลองมาทำ�ความรู้จักกับพืชชนดิ นก้ี นั ก่อน

ตามนิยามของส�ำนักงานราชบัณฑิตยสภาให้ความหมายของ กัญชา ว่าเป็นช่ือไม้ล้มลุกชนิด Cannabis sativa L.
ในวงศ์ Cannabaceae ใบมนแฉกลึกเข้าไปทางก้านหลายแฉก ดอกสีเขียว ช่อดอกเพศผู้และช่อดอกเพศเมียอยู่ต่างต้นกัน
ใบและชอ่ ดอกเพศเมยี ท่แี หง้ เรยี ก กะหลีก่ ัญชา ใชส้ ูบปนกับยาสูบ มสี รรพคุณท�ำใหม้ ึนเมา เปลอื กล�ำตน้ ใช้ท�ำเชอื กปา่ น และทอผา้
เหตุที่ท�ำให้เกิดอาการมึนเมานั่นเพราะกัญชามีฤทธ์ิกระตุ้นประสาท (psychoactive action) ท�ำให้เกิดอารมณ์เคล้ิมสุข
(euphoria) คลายกงั วล (relief of anxiety) สงบประสาทและเซอ่ื งซึม (sedation and drowsiness) หากเสพเข้าส่รู า่ งกาย
ติดต่อกนั เปน็ เวลานานจะทำ� ใหต้ ิดและมีผลเสยี ตอ่ สุขภาพและจิตใจ
ประเทศไทยกญั ชาจงึ จดั อยใู่นยาเสพตดิ ประเภท 5 ตามกำ� หนดในพระราชบญั ญตั ยิ าเสพตดิ ใหโ้ทษ พ.ศ. 2522 ขณะทอ่ี งคก์ าร
อนามยั โลกระบวุ า่ การเสพติดกัญชาเป็นหน่ึงในโรคที่เกิดขึ้นจริง ในกลุ่มสารเสพติดทั้งหมดพบการเสพติดกัญชามากที่สุด
รองจากการเสพตดิ สรุ า

ทม่ี า
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ที่ 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php
วารสารวิชาการสาธารณสขุ ปที ี่ 28 ฉบบั ท่ี 4 กรกฎาคม - สิงหาคม 2562 : กระทรวงสาธารณสขุ
ศูนย์หลักฐานเชงิ ประจักษ์ดา้ นการแพทยแ์ ผนไทยและสมุนไพร กลมุ่ งานเภสชั กรรม โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภเูบศร

1 ร้จู กั ..กญั ชา

(ตอ่ )

ในทางการแพทยก์ ัญชาจดั เปน็ พชื สมุนไพร มีบันทกึ ว่านำ� กัญชามาใชเ้ ป็นยาในต�ำราอายรุ เวทของชนเผ่าต่าง ๆ มานาน
กว่า 3,000 ปี กระท่ังค้นพบว่ากัญชามีสารออกฤทธิ์ (bioactive compounds) มากกว่า 400 ชนิด พบมากท่ีสุดคือ
สารแคนนาบนิ อยด์ (cannabinoids) ไดแ้ ก่ เตตรา้ ไฮโดรแคนนาบนิ อยด์ (tetrahydrocannabinol) หรอื THC และ แคนนาบไิ ดอลั
(cannabidiol) หรอื CBD

สารดงั กลา่ วออกฤทธ์ิ ยบั ยง้ั กระตนุ้ ระบบประสาท ฮอรโ์ มน ภมู คิ มุ้ กนั ผา่ นระบบ endocannabinoid ของรา่ งกาย
ซงึ่ เปน็ ประโยชนท์ างการแพทยใ์ นการรักษาผปู้ ว่ ยตามผลวจิ ยั ท่รี องรบั และอย่ใู นระหว่างศึกษาเพิ่มเตมิ ในหลายประเทศท่ัวโลก

ประเทศไทยมกี ารประกาศพระราชบญั ญตั ยิ าเสพตดิ ใหโ้ ทษฉบบั ใหม่ (ฉบบั ที่ 7) พ.ศ. 2562 ประกาศเมอ่ื วนั ที่ 18 กมุ ภาพนั ธ์
พ.ศ. 2562 อนุญาตให้สามารถน�ำกัญชามาใช้ในกรณีจ�ำเป็นเพ่ือประโยชน์ของทางราชการ การแพทย์ การรักษาผู้ป่วย
หรอื การศกึ ษาวิจัยและพฒั นาการศึกษาวจิ ัยทางการแพทยไ์ ด้

กญั ชา

ช่อื สามญั Cannabis, Ganja, Kancha, Bhang, Hemp, Indian Hemp, Marihuana, Marijuana, Dope, Gage, Grass,
Hash, Hashish, Kuf, Mary jane, Pot, Sens, Sess, Skunk, Smoke, Reefer, Weed
ช่ือวิทยาศาสตร์ Cannabis sativa L. Ganja สันนิษฐานว่ามาจากภาษา Bengali ปรากฏในจารึกภาษาสันสกฤตของศาสนา
ฮนิ ดู หมายความถงึ Cannabis พชื ล้มลกุ ให้ดอก ในตระกลู Cannabaceae (ประเภทเดยี วกับปอ)
วงศก์ ญั ชา CANNABACEAE

ทีม่ า
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ที่ 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php
วารสารวิชาการสาธารณสุข ปที ่ี 28 ฉบับที่ 4 กรกฎาคม - สิงหาคม 2562 : กระทรวงสาธารณสขุ
ศนู ย์หลกั ฐานเชิงประจักษด์ ้านการแพทยแ์ ผนไทยและสมุนไพร กล่มุ งานเภสชั กรรม โรงพยาบาลเจา้ พระยาอภัยภเูบศร

2 เร่ืองราวของ..

กญั ชา

ประวตั ิศาสตรก์ ารใชก้ ัญชาคือในประเทศจีน เม่อื 2,737 ปกี ่อนคริสตกาล

หรือราว 4,756 ปมี าแล้ว

หลกั ฐานทยี่ าวนานถงึ ประวตั ศิ าสตรก์ ารใชก้ ญั ชา คอื ในประเทศจนี เมอื่ 2,737 ปกี อ่ นครสิ ตกาล หรอื ราว 4,756 ปมี าแลว้
ผู้ค้นพบวิธีการชงชาและการดื่มชาเป็นผู้อธิบายสรรพคุณทางยาของพืชกัญชาในต�ำรายาสมุนไพรจีน และริเริ่มให้มี
การเพาะปลกู พชื กญั ชาเพอื่ ใชเ้ปน็ ยารกั ษาโรค นบั จากนนั้ การปลกู กญั ชาไดข้ ยายไปในประเทศเพอ่ื นบา้ นในแถบเอเชยี และประเทศอนิ เดยี
กระทง่ั ในปี ค.ศ. 1839 (พ.ศ. 2382) นายแพทยช์ าวอังกฤษ (William O’Shaughnessy) ซ่ึงขณะน้นั กำ� ลังปฏบิ ัตงิ าน
อยใู่ นประเทศอนิ เดยี ไดท้ ำ� การทดลอง และคน้ พบวา่ กญั ชานนั้ มสี รรพคณุ ทางการแพทย์ สามารถใชร้ ะงบั อาการปวด เพมิ่ ความ
อยากอาหาร ลดการอาเจยี น คลายกล้ามเนอื้ และลดอาการชกั ได้
ผลงานวจิ ยั นไ้ี ดต้ พี มิ พใ์ นวารสารทางยาสมยั นน้ั และมกี ารใชก้ ญั ชาเพอ่ื ประโยชนท์ างการแพทยก์ นั อยา่ งแพรห่ ลาย ทง้ั ใน
ประเทศอังกฤษและในกลุ่มประเทศตะวันตก ตลอดจนมีการซ้ือขายกัญชาในร้านยาทั่วไปได้โดยไม่ผิดกฎหมาย มีการบรรจุ
สรรพคณุ ทางยาของสารสกัดจากกญั ชา และยาทงิ เจอรใ์ น British Pharmacopoeia และ United States Pharmacopoeia
มีการบันทึกในประวัติศาสตร์ด้วยว่า แพทย์มีการส่ังจ่ายกัญชาเพื่อใช้ลดอาการปวดประจ�ำเดือนแก่พระราชินีวิคตอเรีย
ของประเทศอังกฤษ

ท่ีมา
www.medcannabis.go.th/ผลิตภณั ฑก์ ญั ชาทางการแพทย/์ ต�ำรับยากัญชาแผนไทย
www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/453/กญั ชา/
www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/E/094/T_0027.PDF

2 เรอ่ื งราวของ..

กญั ชา (ต่อ)

ในปี ค.ศ. 1937 (พ.ศ. 2480) ในประเทศอเมริกา มีการรายงานว่าการใช้กัญชามีผลท�ำให้ผู้ใช้ขาดสติ เกิดอาการ
ประสาทหลอน และก่อให้เกิดอาชญากรรมขึน้ ได้ จึงมีการถอนกัญชาออกจากตำ� รายา The United States Pharmacopeia
และยกเลกิ การใชก้ ญั ชาในการรกั ษาโรค มกี ารหา้ มใชก้ ญั ชาในการรกั ษาโรคในองั กฤษและยโุ รปตง้ั แตป่ ี ค.ศ. 1971 (พ.ศ. 2514)

ส่วนทปี่ ระเทศไทยจัดใหก้ ญั ชาอยู่ในกลมุ่ ยาเสพตดิ ใหโ้ ทษประเภท 5 ตามพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ยาเสพติดให้โทษ พ.ศ.
2522 แต่คนไทย มีการรกั ษาตามตำ� ราแพทยแ์ ผนไทยโดยหมอพื้นบ้านมาชา้ นาน ตามท่ีปรากฏหลักฐานชัดเจนมียาแผนโบราณ
ท่ีใชก้ ัญชามาปรงุ เป็นส่วนผสมหลายต�ำรบั อาทิ

ยาอัคคนิ วี คณะ ยาอไภยสาลี

ตำ� รบั ยาในคมั ภรี ธ์ าตพุ ระนารายณ์ ตำ� รบั ยาเวชศกึ ษา
แกค้ ล่นื เหยี นอาเจียน ชว่ ยเจรญิ อาหาร พระยาพศิ ณุประสาทเวช ช่วยขับลม
บ�ำรุงก�ำลงั บรรเทาอาการจุกเสียด แนน่ ท้อง

ยาทำ� ลายพระสเุ มรุ

ต�ำรบั ยาในคมั ภีร์แพทย์ไทยแผนโบราณ
ขนุ โสภิตบรรณลกั ษณ์ เลม่ 2 แก้ลมจุกเสียด
เมื่อยขบตามรา่ งกาย แก้ปวดกลา้ มเนื้อ
คลายกลา้ มเนื้อท่แี ขง็ เกรง็ จากโรคลมอมั พฤกษ์ อัมพาต

เม่ือมีการอนุญาตให้สามารถน�ำกัญชามาใช้ในกรณีจ�ำเป็นเพ่ือประโยชน์ของทางราชการ การแพทย์ การรักษาผู้ป่วย
หรือการศกึ ษาวิจยั และพฒั นาการศึกษาวิจัยทางการแพทยไ์ ด้ ราชกจิ จานเุ บกษา เล่มท่ี 136, ตอนพิเศษที่ 94 ง (ลงวนั ท่ี 11
เมษายน 2562) จงึ มปี ระกาศกระทรวงสาธารณสุข เร่ือง ก�ำหนดตำ� รบั ยาเสพติดใหโ้ ทษในประเภท 5 ที่มีกญั ชาปรงุ ผสมอยู่
ที่ใหเ้ สพเพอื่ รักษาโรคหรอื การศกึ ษาวิจยั ได้

ที่มา
www.medcannabis.go.th/ผลติ ภัณฑ์กัญชาทางการแพทย์/ต�ำรับยากัญชาแผนไทย
www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/453/กัญชา/
www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/E/094/T_0027.PDF

3 กญั ชา...ใช้ได้

อยา่ งถูกกฎหมายในกปี่ ระเทศ

ปัจจบุ นั หลายประเทศท่วั โลกอนุญาต
ใหใ้ ชก้ ญั ชาอยา่ งถูกกฎหมาย

ท้งั ในทางการแพทยแ์ ละอนญุ าตให้มกี ารใชก้ ญั ชาเพอื่ การผอ่ นคลายและสันทนาการ
แมแ้ ต่ในประเทศทีเ่ คยมีขอ้ หา้ มในการใช้กัญชามาก่อน

ป ระเทศทอ่ี นุญาตใหม้ ีการใช้กญั ชาทางการแพทย์อยา่ งถกู กฎหมาย
ปัจจุบันมีจ�ำนวน 33 ประเทศ ได้แก่ กรีซ แคนาดา โครเอเชีย โคลอมเบีย
จาเมกา ชิลี เชก็ ซานมารโี น ซมิ บับเว ไซปรสั เดนมารก์ ตรุ กี นอรเ์ วย์ เนเธอร์แลนด์
เปรู โปรตเุ กส โปแลนด์ ฟนิ แลนด์ มอลตา มาซโิ ดเนยี เยอรมนี ลกั เซมเบริ ก์ วานอู าตู
ศรลี งั กา สวติ เซอร์แลนด์ สหรัฐอเมรกิ า สหราชอาณาจกั ร ออสเตรเลีย อาร์เจนตินา อติ าลี อิสราเอล อุรกุ วยั แอฟรกิ าใต้

การใช้กัญชาทางการแพทย์ในแต่ละประเทศมีความเข้มงวดและรายละเอียดแตกต่างกันไปตามกฎหมายสูงสุดของประเทศ
นนั้ ๆ บางประเทศอนญุ าตให้ใช้กญั ชาเพือ่ ประโยชนใ์ นทางการแพทยไ์ ด้กต็ อ่ เมื่อ ผ้ปู ว่ ยลงทะเบยี นและได้รบั ความยินยอมจากรัฐ
มีใบรับรองแพทย์ และใบสั่งยาที่ถูกต้องตามกฎหมาย รวมถึงการใช้กัญชาต้องอยู่ภายใต้การก�ำกับดูแลของแพทย์เท่านั้น
ยกตัวอย่างในประเทศฟินแลนด์ เยอรมนี สหราชอาณาจักร ในบางประเทศอนุญาตให้ใช้กัญชาในการรักษาอาการเจ็บป่วย
เฉพาะโรคเท่านน้ั เช่น ประเทศไซปรัสอนุญาตใหใ้ ชก้ ัญชาเฉพาะการรักษาผปู้ ว่ ยมะเร็ง

ส่วนสหรัฐอเมริกาอนุญาตให้มีการใช้กัญชาเพื่อการรักษาโรคได้ใน 33 รัฐ จากทั้งหมด 50 รัฐทั่วประเทศรวมถึง
ดนิ แดนทอ่ี ยภู่ ายใตก้ ารปกครองของสหรฐั ฯ อยา่ งหมเู่ กาะนอรเ์ ทริ น์ มาเรยี นา เปอรโ์ ตรโิ ก และกวม ซง่ึ ปจั จบุ นั ยงั มอี กี หลายรฐั
ทอ่ี ยใู่ นขนั้ ตอนการพิจารณาแต่ยังไม่อนุญาตใหม้ กี ารใชก้ ญั ชาทางการแพทยไ์ ด้

ที่มา
https://thestandard.co/where-is-marijuana-legal
www.กญั ชาทางการแพทย.์ com/2019/04/legality-of-cannabis-for-medical-and-recreational.html
today.line.me/th/pc/article/กัญชาถกู กฎหมายหาซ้ือทไ่ี หนได้บ้าง+นอกจากแคลฟิ อรเ์ นีย-1VJDav
https://ngthai.com/cultures/6834/10-things-of-weed/

3 กัญชา...ใช้ได้

อย่างถูกกฎหมายในก่ปี ระเทศ

(ต่อ)

ประเทศทีอ่ นญุ าตให้มกี ารใชก้ ญั ชาเพ่อื การผ่อนคลายและสันทนาการ

ปจั จบุ นั มี 6 ประเทศ ไดแ้ ก่ แคนาดา จอรเ์จยี ศรลี งั กา สเปน อรุ กุ วยั
แอฟรกิ าใต้ และอกี 9 รัฐในสหรฐั อเมริกา ได้แก่ โคโลราโด เนวาดา วอชงิ ตัน
ออรกิ อน อลาสกา้ แคลฟิ อรเ์ นยี เมน และแมสซาชเู ซตส์ รวมถงึ กรงุ วอชงิ ตนั
ด.ี ซ.ี โดยมกี ารจำ� กดั ปรมิ าณการซอ้ื ขายกญั ชาตอ่ คนตอ่ ปี และมกี ารกำ� หนด
เกณฑอ์ ายขุ นั้ ตำ�่ ของผู้ซอื้ ภายใต้กฎหมายสูงสุดของประเทศ

ประเทศที่เปิดใชก้ ญั ชาอย่างเสรี

ปัจจุบนั มี 2 ประเทศทีส่ ามารถใช้กญั ชาได้อยา่ งเสรเี ตม็ รปู แบบ
ท่ัวประเทศ คือ ประเทศอุรุกวัย และแคนาดา รัฐบาลออกกฎหมาย
อนุญาตให้มีการบริโภคกัญชาได้อย่างเสรีทั้งในเชิงการแพทย์และ
เพอ่ื การสนั ทนาการ อนญุ าตใหม้ กี ารจำ� หนา่ ย ครอบครอง เคลอ่ื นยา้ ย
และเกบ็ เกยี่ วกญั ชาไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง

ลา่ สดุ ประเทศเมก็ ซโิ กกก็ ำ� ลงั อยใู่ นขน้ั ตอนพจิ ารณาการเปดิ เสรี
กญั ชาเป็นประเทศท่ี 3 ดว้ ยเช่นกนั

ท่ีมา
https://thestandard.co/where-is-marijuana-legal
www.กญั ชาทางการแพทย.์ com/2019/04/legality-of-cannabis-for-medical-and-recreational.html
today.line.me/th/pc/article/กัญชาถกู กฎหมายหาซ้ือท่ีไหนไดบ้ า้ ง+นอกจากแคลฟิ อร์เนีย-1VJDav
https://ngthai.com/cultures/6834/10-things-of-weed/

4 ความแตกต่างระหว่าง

กัญชา (Marijuana)

กบั กญั ชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis)

เหตุใดค�ำวา่ กญั ชา (Marijuana) และ
กญั ชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis)

จงึ แตกตา่ งกนั เร่อื งน้มี ีท่ีมา

แตเ่ ดิมศพั ทข์ อง กญั ชา ใช้วา่ cannabis ตามความหมายทางวชิ าการ
แต่ภายหลัง Marijuana กลายเป็นค�ำศัพท์ท่ีแปลว่ากัญชาที่แพร่หลาย
มากทสี่ ดุ ในโลก โดยเรมิ่ ถกู นำ� มาใชใ้ นภาษาองั กฤษชว่ งตน้ ศตวรรษที่ 20
เน่ืองจากเปน็ ช่วงทเ่ี กิดการปฏวิ ตั เิ มก็ ซโิ ก ทำ� ใหม้ ชี าวเม็กซิกนั อพยพขึน้
มาอยู่ในสหรัฐอเมริกา พร้อมท้ังหอบเอาวัฒนธรรมการสูบกัญชาและ
ค�ำว่า mallihuan ซ่ึงเป็นภาษา Aztec ใช้ในภาคกลางของเม็กซิโกมา
เผยแพรด่ ้วย

ตอ่ มาคำ� นพ้ี ฒั นาเปน็ คำ� วา่ marijuana และ marihuana จนกลายเปน็ คำ� ทใี่ชใ้นทางการของสหรฐั ฯ และไปปรากฏอยใู่นชอื่
กฎหมาย เชน่ Marihuana Tax Act of 1937

กัญชา (Marijuana) ในความเข้าใจของคนส่วนใหญ่จึงส่ือไปในทางการใช้กัญชาเพื่อการผ่อนคลายและสันทนาการ
น�ำสู่การเสพติดให้โทษ โดยนิยมน�ำส่วนใบและยอดช่อดอกกัญชาตัวเมียมาตากแห้ง บดเป็นผงหยาบๆ แล้วน�ำมามวนบุหร ี่
อาจสบู ดว้ ยกลอ้ ง หรอื บ้องกญั ชา ทำ� ให้เกดิ อาการเคลบิ เคลิ้ม

ที่มา
ขอ้ เทจ็ จรงิ เกยี่ วกบั กญั ชาทางการแพทย์ โดย แพทยสภา https://tmc.or.th/pdf/fact/Info_cannabis_for_doctor.pdf
https://adaybulletin.com/article-world-wild-words-marijuana/30587

4 ความแตกตา่ งระหว่าง

กัญชา (Marijuana)

กบั กญั ชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis) (ตอ่ )

ส่วนกัญชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis) หมายถึง
การใช้สารสกัดกัญชาทางการแพทย์ที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ
น่าเชื่อถือและปลอดภัยต่อประชาชน โดยสกัดสารแคนนาบินอยด์
(cannabinoids) และตรวจสอบปริมาณความเข้มของสารท่ีสนอง
ตอ่ ความตอ้ งการของผ้ปู ว่ ยที่แตกต่างกนั

กญั ชาทางการแพทย์ จงึ เสมอื นยาชนดิ อนื่ ๆ ทมี่ รี ปู แบบยาเตรยี มและผลติ ภณั ฑห์ ลากหลายประเภท เชน่ การสดู ไอระเหย
ผา่ นเครอ่ื งพน่ ไอระเหยทางการแพทย์ การใหฉ้ ดี พน่ ยาทางปากในรปู ของสเปรย์ นำ้� มนั หยดใตล้ น้ิ แคปซลู การสง่ ยาผา่ นผวิ หนงั
ในรูปของครีม แผ่นแปะผิวหนัง และในรูปของอาหาร มีรูปแบบยาหรือผลิตภัณฑ์กัญชาท่ีเลือกใช้ให้เหมาะกับอาการภายใต ้
คำ� แนะน�ำของแพทย์

ความแตกต่าง กัญชา (Marijuana) กัญชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis)

วตั ถุประสงค์ เพอื่ การผ่อนคลายและสนั ทนาการ เพ่อื ประโยชนใ์ นการรกั ษาสำ�หรบั ผู้ป่วย

สว่ นที่ใช้ ใบ และยอดช่อดอกกญั ชาตวั เมีย สารสกัดแคนนาบนิ อยด์จากชอ่ ดอกกัญชา

แหลง่ วัตถดุ ิบ ไมส่ ามารถตรวจสอบทีม่ าหรือแหล่งปลกู ได้ มที ่มี าหรอื แหล่งปลกู ทต่ี รวจสอบได้

วธิ กี าร ตากแหง้ และสูบหรือปรงุ เปน็ อาหาร ผา่ นกระบวนการกลน่ั สกดั ทางเคมี

ขอ้ จำ�กัด จดั อยใู่ นประเภทยาเสพติด ผิดกฎหมาย นำ�ไปใช้ภายใต้การควบคมุ ดแู ลของแพทย์

ท่มี า
ขอ้ เทจ็ จรงิ เกย่ี วกบั กญั ชาทางการแพทย์ โดย แพทยสภา https://tmc.or.th/pdf/fact/Info_cannabis_for_doctor.pdf
https://adaybulletin.com/article-world-wild-words-marijuana/30587

5 ความเข้าใจผดิ เรอื่ ง

กญั ชง กับ กญั ชา

กญั ชง กบั กัญชา มีถน่ิ กำ� เนดิ เดียวกัน อยใู่ นวงศเ์ ดียวกนั

จึงมีความสบั สนระหว่างพชื สองชนิดน้ี
วา่ แตกตา่ งกันอยา่ งไร

กัญชง กับ กัญชา มถี ิ่นกำ� เนิดเดียวกนั อย่ใู นวงศ์เดียวกัน คือ Cannabaceae แถมยงั สกุลเดยี วกันคอื Cannabis
จงึ มคี วามสับสนระหว่างพชื สองชนิดนว้ี ่าแตกตา่ งกนั อย่างไร
ประการแรกคอื ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ กญั ชงและกญั ชา มสี ายพนั ธย์ุ อ่ ยทแ่ี ตกตา่ งทางกนั ลกั ษณะทง้ั ทางกายภาพ
ท้งั ตน้ ดอก และใบ รวมถงึ แหล่งเพาะปลูก
อกี ประการคอื ประโยชนท์ ไ่ี ดแ้ ละการนำ� ไปใช้ กญั ชงมตี อ่ มนำ้� มนั ทเ่ี ปน็ ประโยชนท์ างการแพทยน์ อ้ ยกวา่ พชื กญั ชา แตเ่ ปน็
ประโยชน์ทางอตุ สาหกรรมสงิ่ ทอ เครอ่ื งสำ� อาง อาหารและยา จากบันทกึ ประวัติศาสตร์มีการใชป้ ระโยชนจ์ ากกัญชงต้ังแตย่ คุ
ล่าอาณานคิ ม นักเดินเรอื จะน�ำใยกญั ชงมาท�ำเปน็ เชอื กและผา้ ใบเรอื ในประเทศจีน ยุคราชวงศโ์ จว (ประมาณ 1,000 ปี ก่อน
ครสิ ตศกั ราช) ใชเ้ สน้ ใยกญั ชงทอเปน็ เครอื่ งนงุ่ หม่ สว่ นเมลด็ กญั ชงกพ็ บวา่ เปน็ ธญั พชื ทรี่ บั ประทานกนั ทว่ั โลกมานานหลายพนั ปี
แต่ด้วยพืชทั้งสองชนิดเป็นญาติสนิทกัน กัญชงจึงถูกก�ำหนดเป็นยาเสพติดให้โทษประเภทที่ 5 เช่นเดียวกับ กัญชา
พชื กระท่อม พืชฝ่ิน เพราะมีสารเสพติดชือ่ เตตราไฮโดรแคนนาบนิ อล หรอื THC ซ่งึ ออกฤทธ์ิตอ่ สมอง ตามสนธสิ ญั ญา
สหประชาชาติ ทีก่ �ำหนดให้แต่ละประเทศมีมาตรการปอ้ งกนั การใชก้ ัญชงในทางทีผ่ ดิ
นอกจากคนส่วนใหญ่ยังไม่สามารถแยกแยะความแตกต่างระหว่างพืชสองชนิดได้แล้ว ยังมักเข้าใจผิดว่า กัญชงไม่ผิด
กฎหมายเหมอื นกัญชา บา้ งยังสบั สนวา่ เป็นพืชต้องห้ามซงึ่ กระทบตอ่ เศรษฐกจิ อตุ สาหกรรมอื่น ๆ
เพ่ือความเข้าใจท่ีชัดเจน กระทรวงสาธารณสุขจึงมีประกาศ เรื่อง ระบุช่ือยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 (ฉบับที่ 2)
พ.ศ. 2562 ยังระบุให้ กญั ชง (Hemp) เป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 ล�ำดับท่ี 5 แต่ได้รับการยกเว้นในส่วนทเี่ ป็นประโยชน์
ทางการแพทยแ์ ละทางเศรษฐกิจ

ท่ีมา
ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เรอ่ื ง ระบุชือ่ ยาเสพติดใหโ้ ทษในประเภท 5 (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ. 2562
http://www.ratchakitcha.soc. go.th/DATA/PDF/2562/E/218/T_0001.PDF
กัญชง (Hemp) บทความจากกรมสุขภาพจติ กระทรวงสาธารณสขุ https://dmh.go.th/news/view.asp?id=2268
กญั ชา กบั กญั ชง ตา่ งกันอย่างไร? www.medcannabis.go.th/blog/กัญชา%20กับ%20กัญชง%20ตา่ งกนั อย่างไร?
กญั ชา ไม่ใช่ กัญชง https://thematter.co/quick-bite/marijuana-vs-hemp/84267

5 ความเขา้ ใจผิดเรอื่ ง

กญั ชง กับ กญั ชา (ต่อ)

ความแตกต่างของสายพันธุ์ กัญชง กับ กัญชา

กญั ชง กัญชา

ชื่อสามญั Hemp Cannabis

ชือ่ Cannabis sativa L. subsp. Sativa Cannabis sativa forma indica
วิทยาศาสตร์

วงศ์ Cannabaceae Cannabidacese
เปน็ สายพนั ธ์เุ ดียวกบั มี 3 สายพันธยุ์ ่อย
Cannabis sativa

ซาติวา อนิ ดิกา รเู ดอราลิส
(Cannabis sativa) (Cannabis indica) (Cannabis ruderalis)

แหล่งกำ� เนิด เอเชยี กลาง และแพรก่ ระจายไปสเู่อเชยี ตะวนั ออก บริเวณเส้นศูนย์สตู ร เช่น อินเดยี และบริเวณ ยุโรป บริเวณตอนกลาง
อินเดยี และในทวปี ยุโรป โคลัมเบีย เมก็ ซโิ ก (ทวีป ตะวนั ออกกลาง และตะวนั ออก
อเมรกิ า) ตอนกลางของทวีป
แอฟริกา และเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้

ลักษณะทาง ลำ� ต้นสูงเรยี วใหญ่ แตกกงิ่ กา้ นไม่มาก ล�ำต้นหนา ใบยาว เรยี ว ล�ำตน้ พุม่ เตยี้ ใบกว้าง สั้น ล�ำตน้ เต้ยี ที่สดุ ดูคลา้ ยวชั พืช
สายพันธ์ุ มจี �ำนวนแฉกใบ 7-11 แฉก ใบสเี ขียวออ่ น ชอบแดด ใบสเี ขยี วเขม้ กงิ่ กา้ นดกหนา ใบกว้างมี 3 แฉก เตบิ โตเรว็
และอากาศร้อน ชอบร่มและอากาศเยน็ ชอบท้ังอากาศรอ้ นและเยน็

การเกบ็ เกี่ยว เก็บเกยี่ วต้นเพอื่ ใชใ้ ยธรรมชาติ ทำ� เปน็ วสั ดุ เก็บเกี่ยวดอกจากต้นตัวเมยี เกบ็ เกย่ี วดอกจากตน้ ตวั เมยี เก็บเกี่ยวดอกจากตน้ ตวั เมีย
ส่ิงทอ กระดาษ เชอื ก เกบ็ เกย่ี วเมลด็ เพือ่ เพ่ือน�ำมาสกัดเปน็ ยา เพือ่ น�ำมาสกดั เปน็ ยา เพ่อื น�ำมาสกัดเปน็ ยา
สกัดน�้ำมันสำ� หรบั อุตสาหกรรมอาหารและ ระยะเวลาเกบ็ เกย่ี ว ระยะเวลาเกบ็ เกยี่ ว 6-8
เครื่องสำ� อาง (Industrial Hemp) 9-16 สัปดาห์ สัปดาห์

คุณสมบตั ิ เสน้ ใยมคี ณุ ภาพสงู ให้ปริมาณเส้นใยมากกว่า ปรมิ าณสาร THC (ทำ� ให้เมา) มสี าร CBD สูง ออกฤทธ์ิ มีสารออกฤทธอิ์ ืน่ ๆ รวมอยู่

ต้นกัญชาถึง 20% แขง็ แรง ทนทาน มากกวา่ 1% สงู กวา่ กญั ชา ระงบั ประสาท (Sedative) ด้วยมาก และมี THC ต่�ำ มีระยะ

มากกวา่ เสน้ ใยฝา้ ยถงึ 2 เทา่ เมลด็ มโี ปรตนี สงู สายพนั ธ์อุ ่ืนๆ ออกฤทธกิ์ ระตนุ้ ชว่ ยใหก้ ลา้ มเนอื้ ผอ่ นคลาย เวลาเกบ็ เกย่ี วดอกทีย่ าวนานจึง

มีกรดไขมนั โอเมกา้ -3 ชนดิ เดยี วกบั ทพ่ี บ ประสาท (Psychoactive) ลดอาการปวดเร้ือรงั มกั นำ� มาผสมข้ามสายพนั ธเุ์ พ่ือ

ในนำ�้ มนั ปลา ปริมาณสาร THC (ทำ� ให้เมา) ผลิตยา

ในปรมิ าณน้อยกว่ากญั ชา (ไมเ่ กนิ 1%)

ทม่ี า
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรือ่ ง ระบุชื่อยาเสพติดใหโ้ ทษในประเภท 5 (ฉบับท่ี 2) พ.ศ. 2562
http://www.ratchakitcha.soc. go.th/DATA/PDF/2562/E/218/T_0001.PDF
กัญชง (Hemp) บทความจากกรมสขุ ภาพจติ กระทรวงสาธารณสุข https://dmh.go.th/news/view.asp?id=2268
กัญชา กับ กญั ชง ต่างกนั อยา่ งไร? www.medcannabis.go.th/blog/กญั ชา%20กบั %20กัญชง%20ตา่ งกนั อย่างไร?
กัญชา ไมใ่ ช่ กัญชง https://thematter.co/quick-bite/marijuana-vs-hemp/84267

6 การปลดล็อก

สารสกัดกญั ชาและกญั ชง

กระทรวงสาธารณสุขได้ออกประกาศกระทรวงฯ

ยกเวน้ สารสกัดจากกัญชาและกญั ชงและบางส่วนของพชื กญั ชง

ใหไ้ ม่ต้องถกู ควบคุมเปน็ ยาเสพติดให้โทษในประเภท 5

กระทรวงสาธารณสุขได้ออกประกาศกระทรวงฯ ยกเวน้ สารสกดั จาก
กญั ชาและกญั ชงและบางสว่ นของพชื กญั ชง ใหไ้ มต่ อ้ งถกู ควบคมุ เปน็ ยาเสพตดิ
ใหโ้ ทษในประเภท 5

เพ่ือให้สามารถน�ำไปใช้ในอุตสาหกรรมประเภทต่าง ๆ เช่น อาหาร
เคร่ืองส�ำอาง ผลติ ภณั ฑส์ มุนไพรและยา น�ำรายไดเ้ ขา้ สู่ประเทศ ไดแ้ ก่

แคนนาบิไดออล (CBD) บริสุทธ์ิ และผลิตภัณฑ์ท่ีมี CBD เป็นส่วน
ประกอบหลกั และสารเตตราไฮโดรแคนนาบนิ อล (THC) ซงึ่ เปน็ สารทอ่ี อกฤทธต์ิ อ่ จติ และประสาทในสดั สว่ นทน่ี อ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 0.2
เช่นเดียวกบั หลายประเทศ เพอ่ื ให้สามารถน�ำไปใชใ้ นการผลิตยาหรอื สมุนไพร

ในกรณขี องกญั ชงไดม้ ีการยกเวน้ ใหเ้ มล็ดกญั ชงหรอื นำ�้ มันจากเมลด็ กัญชง (Hemp seed /Hemp seed oil) หรอื
สารสกดั จากเมล็ดกญั ชง (Hemp seed extract) สามารถน�ำไปใช้ในอตุ สาหกรรมอาหารและเคร่อื งสำ� อางได้

ทง้ั น้กี ำ� หนดให้ยกเว้นเฉพาะส�ำหรบั การผลติ ในประเทศไทยในระยะ 5 ปีแรก เพ่อื สนับสนุนผู้ประกอบการไทยไดใ้ ช้ประโยชน์
จากกัญชงในการน�ำไปใช้ในผลิตภัณฑ์อ่ืนท่ีนอกเหนือจากประโยชน์ด้านเส้นใย เพ่ือพัฒนาพืชกัญชงให้เป็นพืชเศรษฐกิจของ
ประเทศไทย

ที่มา
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรือ่ ง ระบุช่ือยาเสพตดิ ใหโ้ ทษในประเภท 5 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562
http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/E/218/T_0001.PDF

6 การปลดล็อก

สารสกัดกัญชาและกญั ชง (ตอ่ )

นอกจากนค้ี ณะกรรมการควบคุมยาเสพติดใหโ้ ทษ ยังไดอ้ อกประกาศก�ำหนดลักษณะกัญชง (Hemp) ซึ่งมสี าระสำ� คัญ
คอื แยกพืชกัญชงกับพืชกญั ชาใหช้ ัดเจน ตามพระราชบัญญตั ิยาเสพตดิ ให้โทษ (ฉบบั ท่ี 7) พ.ศ. 2562 เพื่อเปดิ โอกาสให้
กญั ชงและกัญชาสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกจิ และเพ่มิ ทางเลอื กใหม่ในการรกั ษา

ดงั นัน้ ท้ังกญั ชาและกญั ชงยังเป็นยาเสพติดประเภทท่ี 5

ห้ามผลิต นําเขา้ ส่งออก จําหน่าย หรอื มไี วใ้ นครอบครอง เว้นแตไ่ ดร้ ับอนุญาต ในกรณปี ระโยชน์ของทางราชการ
การแพทย์ การศกึ ษาวิจยั รวมถงึ เกษตรกรรม พาณิชยกรรม วทิ ยาศาสตรห์ รอื อตุ สาหกรรมเพื่อประโยชน์ทางการแพทย์
ผูข้ ออนญุ าตใชป้ ระโยชนท์ างการแพทย์ต้องเปน็ ผปู้ ระกอบวิชาชีพ ไดแ้ ก่ เวชกรรม ทนั ตกรรม เภสัชกรรมการสตั วแพทยช์ ้นั 1
แพทยแ์ ผนไทย แพทย์แผนไทยประยุกต์ หรอื หมอพืน้ บา้ นตามกฎหมาย

ท่มี า
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรอื่ ง ระบุชื่อยาเสพตดิ ให้โทษในประเภท 5 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562
http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/E/218/T_0001.PDF

7 จบั ตาการสง่ั ยากญั ชา

ทางการแพทย.์ ..ทว่ั โลก

แพทยสภาและกระทรวงสาธารณสุขย�ำ้ ให้ผู้ป่วยทีใ่ ชส้ ารสกัดน้�ำมันกัญชาทางการแพทย์

ต้องได้รับการสั่งจ่ายโดยบุคลากรทางการแพทย์
ทผี่ า่ นการอบรมของกรมการแพทย์ และกรมการแพทยแ์ ผนไทย

ปจั จบุ นั ทวั่ โลกเรม่ิ มกี ารใชก้ ญั ชาทางการแพทยม์ ากขนึ้ สหรฐั อเมรกิ าเองกม็ ถี งึ 30 มลรฐั
ที่เร่ิมยอมให้มีการใช้กัญชาทางการแพทย์ได้ มีบริษัทยายักษ์ใหญ่สนใจน�ำสารสกัดกัญชาไปวัดผล
กับโรคลมชักในเด็ก โดยขออนุญาตตามระบบยาแผนปัจจุบัน จนในที่สุดได้รับอนุญาตให้เป็นยา
แผนปัจจุบัน ช่ือ Epidiolex ใชร้ ักษาโรคลมชกั

บรษิ ทั เดยี วกันยงั สามารถจดทะเบียนยาชือ่ Sativex (THC+CBD) เป็นยาสำ� หรบั รักษา
โรค Multiple Scleroderma หรอื โรคผิวหนังแข็ง ออกจ�ำหนา่ ยเปน็ ยาแผนปัจจุบัน อ้างองิ ถึง
หลกั ฐานเชงิ ประจกั ษก์ ารใชก้ ญั ชาทางการแพทย์ (cannabis-based products and cannabinoids)
ท่แี สดงผลชดั เจนตีพมิ พ์ในวารสาร BMJ ในปี 2019 วา่ มกี ารผลิตยา Sativex ลดความเจบ็ ปวด
เรอ้ื รงั ได้ร้อยละ 30 ลดการเกร็งของกลา้ มเนือ้ ในโรค Multiple sclerosis ไดใ้ นระดับดี

ประเทศอังกฤษอนุญาตให้มีการปลูกกัญชาเพื่อใช้ในทางการแพทย์ทางตอนใต้ของกรุงลอนดอน โดยบริษัท GW
Pharmaceutical จ�ำกดั และไดอ้ นมุ ัตทิ ะเบยี นยา Sativex Oromucocal Spray ขนาด 2.5 และ 2.7 mg ส�ำหรบั ใชร้ กั ษาอาการ
กล้ามเน้อื เกรง็ จากโรค Multiple Sclerosis ดว้ ย

สว่ นประเทศเยอรมนั ยอมใหม้ กี ารใชก้ ญั ชาทางการแพทยใ์ นหลายขอ้ บง่ ใชต้ ง้ั แตป่ ี พ.ศ. 2560 ขณะทปี่ ระชากรบางประเทศ
ย้ายถ่นิ ฐานมายงั ประเทศที่อนญุ าตใหใ้ ชย้ ากญั ชาทางการแพทย์ท้งั ในอเมริกาและแคนาดาเพ่ือรกั ษาชีวิตคนในครอบครัว

นอกจากนี้จากการศึกษาข้อมูลรวมรายงานการศึกษากัญชาการแพทย์พบว่ามีกว่า 2 หม่ืนรายงานท่ัวโลก ในต�ำรา
อนิ เดยี จนี ยโุ รป เปน็ ทรี่ กู้ นั วา่ กญั ชามฤี ทธร์ิ กั ษาอาการปวด เชน่ ในอนิ เดยี ใชส้ ารสกดั จากกญั ชารกั ษาอาการปวดหลงั คลอดบตุ ร

ท่มี า
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ที่ 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php
บทสมั ภาษณ์ พญ.อรพรรณ์ เมธาดิลกกุล นายกสมาคมแพทย์อาชวี เวชศาสตร์และส่งิ แวดลอ้ มแหง่ ประเทศไทย
เรื่องวาระแหง่ ชาตดิ า้ นกญั ชาเพ่ือการแพทย์ https://thaipublica.org/2018/11/cannabis-medical-thai-02/

7 จบั ตาการสง่ั ยากญั ชา

ทางการแพทย.์ ..ทว่ั โลก (ตอ่ )

การสง่ั ยากญั ชาทางการแพทย.์ ..ไทย
ในประเทศไทยมีการใช้ยาสารสกัดกัญชาผลิตโดยองค์การเภสัชกรรม และโรงพยาบาลเจา้ พระยาอภัยภเู บศร ได้แก่ ต�ำรบั
ยาทไ่ี ดร้ บั อนญุ าตใหผ้ ลิตในประเทศภายใต้การรักษาโรค กรณีจ�ำเปน็ สำ� หรบั ผู้ป่วยเฉพาะราย (Special Access Scheme) และ
ต�ำรบั ยาทีไ่ ดร้ บั อนญุ าตภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั ทไี่ ดร้ บั อนุญาต จากส�ำนกั งานคณะกรรมการอาหารและยา
รวมไปถึง ผลิตภัณฑ์กัญชาทางการแพทย์ตามต�ำรับกัญชาแผนไทย และน้�ำมันกัญชา
ต�ำรับหมอพื้นบ้านที่ได้รับการอนุญาตอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ปัจจุบันมีคลินิกให้บริการ
กัญชาทางการแพทย์ 110 แหง่ ทัว่ ประเทศ
ท้ังน้ีแพทยสภาและกระทรวงสาธารณสุขย้�ำให้ผู้ป่วยท่ีใช้สารสกัดน้�ำมันกัญชาทางการ
แพทย์ ตอ้ งได้รับการส่ังจ่ายโดยบคุ ลากรทางการแพทย์ ทผี่ า่ นการอบรมของกรมการแพทย์
และกรมการแพทย์แผนไทย
ที่ส�ำคัญคือไม่แนะน�ำให้ใช้สารสกัดกัญชาเป็นการรักษาเร่ิมต้น จ�ำเป็นต้องค�ำนึงถึง
ประสิทธิภาพและความปลอดภยั เปน็ สำ� คัญ เพ่ือใหผ้ ู้ปว่ ยได้รับประโยชน์สูงสุด

ที่มา
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ท่ี 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php
บทสัมภาษณ์ พญ.อรพรรณ์ เมธาดลิ กกุล นายกสมาคมแพทย์อาชวี เวชศาสตร์และสิ่งแวดลอ้ มแหง่ ประเทศไทย
เรอ่ื ง วาระแห่งชาตดิ า้ นกญั ชาเพ่ือการแพทย์ https://thaipublica.org/2018/11/cannabis-medical-thai-02/

8 ตน้ กญั ชา..

สารเคมแี ละองค์ประกอบ

สารประกอบทางเคมีท่สี ำ�คัญท่พี บในกญั ชาเป็นสารท่ีเรยี กว่า

แคนนาบนิ อยด์ (Cannabinoid)

สารประกอบทางเคมีท่ีส�ำคัญท่ีพบในกัญชาเป็นสารที่เรียกว่า แคนนาบินอยด์ (Cannabinoid) ซึ่งออกฤทธิ์กับ
แคนนาบินอยด์ รีเซพเตอร์ (Cannabinoid Receptor) ที่อยู่ในเซลล์ ซึ่งแคนนาบินอยด์แต่ละชนิด สามารถออกฤทธิ์ทาง
การแพทยใ์ นรูปแบบต่างๆ กนั
THC: Tetrahydrocannabinol
ทเี อชซี หรือ เดตราไฮโดรแคนนาบนิ อยด์ เป็นสารประกอบส�ำคญั ในกญั ชาท่ีออกฤทธ์กิ ับระบบประสาทสมองของผู้ได้
รบั สาร ทเี อชซี จะถูกกระต้นุ ใหห้ ลงั่ สารโดปามีน (dopamine) ท�ำให้รสู้ ึกผอ่ นคลาย และสารทีเอชซยี งั มฤี ทธิห์ ลอนประสาทด้วย
CBD: Cannabidal
ซีบีดี หรือ แคนนาบดิ อล เปน็ สารประกอบส�ำคญั ในกญั ชา ถึงแม้ว่าซบี ดี ีจะไมอ่ อกฤทธิก์ บั ระบบประสาท แตอ่ าจมสี ว่ น
ช่วยในการลดการคดิ ทีผ่ ดิ ปกติ (Disorder thinking) และความกังวลได้
นอกจากนกี้ ญั ชายงั มสี ารประกอบ Cannabinoid อน่ื ๆ มากกวา่ 100 ชนดิ เชน่ Tetrahydrocannabivarin (THCV)
Cannabichromene (CBC) และ Cannabigerol (CBG) รวมถงึ สาร Terpenes ซง่ึ ท�ำงานรว่ มกบั THC และ CBD

ทีม่ า
องคก์ ารเภสัชกรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=76LKeHoTSRs%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH

9 สายพันธก์ุ ญั ชา

กัญชา เปน็ พชื สกุล Cannabis
อยู่ในวงศ์ Cannabaceae

กญั ชา เปน็ พชื สกุล Cannabis อยู่ในวงศ์ Cannabaceae มี 3 สายพันธุท์ ่พี บบ่อย ได้แก่

ซาติวา (Cannabis sativa)
เป็นภาษาละติน แปลวา่ เพาะปลูก ตัง้ โดย คาโรรสั ลนิ เนียส Carolus Linnæus หรอื
Carl Linnaeus) นักพฤกษศาสตร์ชาวสวีเดน โดยจัดวงศ์พืชชนิดนี้ไว้เมื่อปี ค.ศ. 1753
(พ.ศ. 2296) มีแหล่งก�ำเนิดบริเวณเส้นศูนย์สูตร เช่น โคลัมเบีย เม็กซิโก (ทวีปอเมริกา)
ตอนกลางของทวปี แอฟรกิ า และเอเชียตะวันออกเฉยี งใต้
ซาตวิ ามลี ำ� ตน้ หนา ความสูงเม่อื เตบิ โตเตม็ ทปี่ ระมาณ 6 เมตร ใบยาว เรยี ว สีเขียว
อ่อน (เมื่อเทียบกับอินดิกา) ระยะเวลาการเติบโตพร้อมเก็บเกี่ยว 9-16 สัปดาห์ ชอบแดด
และอากาศร้อน ซาติวามีสาร THC (Tetrahydrocannabinol) ท่ีออกฤทธิ์กระตุ้นประสาท
(Psychoactive) สูงกวา่ อนิ ดิกา

ทม่ี า
www.medcannabis.go.th/ผลิตภัณฑ์กญั ชาทางการแพทย/์ ตำ� รบั ยากัญชาแผนไทย

9 สายพันธุ์กญั ชา

(ตอ่ )

อนิ ดิกา (Cannabis indica)
ผคู้ น้ พบสายพนั ธ์ุน้คี ือ ฌอง-แบบ๊ ตสิ ท์ ลามารค์ (Jean-Baptiste Lamarck) ทหาร
นกั ชีววทิ ยา ชาวฝร่งั เศส ผตู้ ง้ั ชอ่ื และตพี ิมพค์ วามรเู้ รือ่ งกญั ชาสายพันธน์ุ ี้ในปี ค.ศ. 1785
(พ.ศ. 2328) กัญชาสายพันธุ์อินดิกาได้ชื่อตามแหล่งก�ำเนิดที่ค้นพบในอินเดียและบริเวณ
ตะวนั ออกกลาง

อินดิกามีล�ำตน้ พุ่มเตยี้ ความสูงเม่อื เตบิ โตเตม็ ท่ปี ระมาณ 180 เซนตเิ มตร ใบกว้าง
ส้ัน สีเขยี วเขม้ (เมอ่ื เทียบกบั ซาติวา) กง่ิ ก้านดกหนา ระยะเวลาการเติบโตพรอ้ มเกบ็ เกย่ี ว 6-8
สัปดาห์ ชอบท่ีร่มและอากาศเย็น อินดิกามีสาร CBD (Cannabidiol) ซึ่งออกฤทธ์ิระงับ
ประสาท (Sedative) ทำ� ให้กล้ามเนื้อผ่อนคลาย ลดอาการปวดเรื้อรงั

รเู ดอราลิส (Cannabis ruderalis)
ผู้ตีพิมพ์เรื่องราวกัญชาสายพันธุ์น้ีคนแรก คือ นักพฤกษศาสตร์ชาวรัสเชีย ดี.อี.
จานิสเชสกี้ (D. E. Janischewsky) เมื่อปี ค.ศ. 1924 (พ.ศ. 2467) กัญชาสายพันธุ ์
รเู ดอราลิสมแี หล่งก�ำเนดิ บรเิ วณตอนกลางและตะวันออกของทวีปยุโรป

รเู ดอราลสิ มีลำ� ต้นเตย้ี ท่สี ุดในบรรดา 3 สายพนั ธุ์ ดูคล้ายวัชพชื ใบกว้างมี 3 แฉก
เตบิ โตเรว็ อยไู่ดท้ ง้ั อากาศรอ้ นและเยน็ ปรมิ าณสาร THC นอ้ ย (เมอื่ เทยี บกบั สองสายพนั ธแ์ุ รก)
แตม่ ี CBD สงู มกั นำ� ไปผสมขา้ มสายพนั ธ์ุ (hybrid) กบั ซาตวิ าและอนิ ดกิ า เพอ่ื ใหไ้ ดค้ ณุ สมบตั ิ
ทางยา

ท่มี า
www.medcannabis.go.th/ผลิตภัณฑก์ ัญชาทางการแพทย/์ ต�ำรบั ยากัญชาแผนไทย

10 สารเทอรป์ ีน..
ในกญั ชา

เทอร์ปีนที่พบในกัญชาน้นั

มีหลากหลายและอาจแตกตา่ งกันไปขนึ้ อยู่กับสายพันธุข์ องกญั ชา

Terpenes หรอื เทอรป์ ีน
เป็นสารประกอบอินทรีย์ท่ีประกอบขึ้นจากหน่วย ไอโซพริน (isoprene) พบมาก
ในนำ้� มนั หอมระเหยในพชื โดยสว่ นมากจะมกี ลน่ิ แรง เทอรป์ นี ทพี่ บในกญั ชานน้ั มหี ลากหลาย
และอาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ของกัญชาเช่นเดียวกับคุณสมบัติทางการแพทย์
ที่แตกตา่ งเชน่ กนั

ปจั จบุ ันพบสารเทอรปีนในกัญชามากกว่า 120 ชนดิ มผี ลท่ีทำ� ให้กญั ชาแต่ละพนั ธ์ุ
มกี ลน่ิ และรสแตกตา่ งกนั เมอื่ สารเทอรป์ นี ทำ� งานรว่ มกบั สารแคนนาบนิ อยดส์ ามารถเปลย่ี น
หรอื เพม่ิ ฤทธทิ์ างยา เรยี กผลของการทำ� งานรว่ มกนั นว้ี า่ เอน็ ทรู าจเอฟเฟกต์ (Entourage
effect) ซึง่ พบไดม้ ากในสว่ นทอี่ ยู่หนาแน่นทสี่ ุดในชอ่ ดอกของกัญชาเพศเมีย

ท่ีมา
องค์การเภสชั กรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=76LKeHoTSRs%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH
หนงั สอื แนะนำ� การใชก้ ัญชาเพอื่ บ�ำบัดรกั ษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

11 ท�ำ ความรจู้ กั กบั ..
แคนนาบนิ อยด์

แคนนาบนิ อยด์ Cannabinoids (CB)

คือสารทีเ่ ป็นองคป์ ระกอบของกัญชา

แคนนาบนิ อยด์ Cannabinoids (CB)
คอื สารที่เปน็ องค์ประกอบของกัญชา แบ่งออกไดเ้ ปน็ สามประเภท ได้แก่
1 Phyto cannabinoids ไดจ้ ากกัญชาตามธรรมชาติ
2 Endocannabinoids เปน็ สารส่ือประสาทในคนหรอื สัตว์ โดยออกฤทธ์ิ
กับ cannabinoid receptor
3 Synthetic cannabinoids เปน็ cannabinoids ที่สังเคราะหข์ น้ึ ในห้องปฏิบตั กิ าร

แคนนาบินอยด์ ทั้งสามประเภทมีอยู่มากกว่าร้อยชนิด ที่ได้รับความสนใจในวงการกัญชาทางการแพทย์มากที่สุดด้วย
มีฤทธ์ิทางเภสชั วทิ ยาทีห่ ลากหลาย คอื THC และ CBD

THC ย่อจาก tetrahydrocannabinol
เปน็ สาร cannabinoid ทใี่ ชใ้ นทางการแพทย์ มผี ลตอ่ จติ ประสาท ทำ� ใหผ้ อ่ นคลาย นอนหลบั ลดอาการคลน่ื ไส้ อาเจยี น
และกระตุ้นให้อยากอาหาร แต่อาจเกิดฤทธ์ิไม่พึงประสงค์ (intoxicating effects) ได้ง่าย หากไม่ได้ใช้ในทางการแพทย์หรือใช้
ขนาดท่ีไมถ่ ูกต้อง

CBD ยอ่ จาก cannabidiol
เป็นสารที่ออกฤทธ์ิตรงกันข้ามกับ THC มีฤทธิ์ช่วยลดการอักเสบ ลดการชักเกร็ง ช่วยให้สงบ ผ่อนคลาย และมี
คณุ สมบตั ยิ งั ยง้ั การเจรญิ เตบิ โตของเซลลเ์ นอ้ื งอกหลายชนดิ ในหลอดทดลอง และมขี อ้ บง่ ใชท้ ไ่ี มเ่ กดิ พษิ เมอ่ื ใชใ้ นทางการแพทย ์

แคนนาบินอยด์ จงึ เปน็ สารประกอบหลักของกญั ชาทถ่ี กู น�ำมาใชใ้ นการแพทย์

ทมี่ า
องค์การเภสัชกรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=76LKeHoTSRs%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH
www.medcannabis.go.th/ผลิตภัณฑก์ ญั ชาทางการแพทย/์ ตำ� รับยากัญชาแผนไทย

12 แคนนาบินอยด.์ .

กบั สมองของมนษุ ย์

สมองของมนษุ ย์มีระบบการท�ำ งานของสารส่ือประสาททีเ่ กิดขึน้ เองตามธรรมชาติ

เรียกวา่ The endocannabinoid system (ECS)

มีหน้าทีใ่ นการรักษาความสมดุลของร่างกายให้ท�ำ งานเปน็ ปกติ

สมองของมนษุ ยม์ รี ะบบการทำ� งานของสารสอ่ื ประสาททเ่ีกดิ ขนึ้ เองตามธรรมชาติ เรยี กวา่
The endocannabinoid system (ECS) มหี น้าทีใ่ นการรักษาความสมดุลของรา่ งกายให้ท�ำงาน
เปน็ ปกติ โดยควบคมุ ระบบประสาทและกระบวนการทางกายภาพของรา่ งกาย สง่ ผลตอ่ การทำ� งาน
ร่วมกัน และกระบวนการอ่ืนๆ เช่น ระบบภูมิคุ้มกัน การท�ำงานของหัวใจ ระบบประสาทสัมผัส
(การสมั ผสั ความสมดลุ การรบั รูพ้ ้นื ท)ี่ การเจริญพันธ์ุ สรรี ะของกระดูก และระบบตอบสนอง
ต่อความเครียดส่วนกลาง (HPAA) การพัฒนาระบบประสาท และความดันลูกตา รวมถึงการ
ปรับเปลี่ยนอาการ ตอบสนองต่อความปวด ความอยากอาหาร การย่อยอาหาร การนอน
อารมณ์ การอักเสบ และการจดจำ�

การทำ� งานของ ECS ในสมอง มตี วั รบั จบั สารแคนนาบนิ อยด์ Cannabinoids (CB)
และให้ผลแตกต่างตามสารแต่ละชนิดที่เซลล์ในระบบประสาทผลิตเองอยู่แล้ว เช่น THC
(tetrahydrocannabinol) ออกฤทธ์ใิ นระบบสมองหลายแห่งและขดั ขวางการสื่อนำ� ไฟฟ้าระหวา่ ง
เซลลส์ มอง โดยเฉพาะในสว่ นท่เี ป็น posterior cingulate cortex ทที่ ำ� ใหผ้ เู้ สพรู้สึกมนึ เมา ตัวเบา
และร่างกายไมท่ �ำตามทส่ี มองสงั่

สว่ น CBD (cannabidiol) ออกฤทธิ์ตรงขา้ มกบั THC และให้ผลตรงกันขา้ มเหมือนกับ
คอยตา้ นฤทธิ์ของ THC เชน่ ต่อตา้ นการเกิดโรคจติ ประสาท ความจำ� เสอ่ื มและลดความต่นื เตน้
ตกใจง่ายจากสาร THC สาร CBD ไมก่ อ่ ใหเ้ กิดฤทธท์ิ ีไ่ มพ่ ึงประสงค์เมือ่ ใช้ในขนาดปกติ ไมท่ ำ� ให้
เสพติด ไม่ท�ำให้เกิดอาการเมา ซึม หรือร่างกายไม่ท�ำตามที่สมองสั่ง อาจจะท�ำให้บางราย
นอนหลับได้ เพ่มิ ความอยากอาหาร และมีอารมณด์ ี บรรเทาอาการของโรคหลายชนิด แต่ไมไ่ ด้
เกิดผลดีทกุ ราย

ทม่ี า
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ท่ี 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php

13 กัญชา

กบั การทดลองในมนุษย์

ทดลองในผใู้ ช้สารกญั ชากบั อาสาสมัคร 17 ราย

พบการลดหรอื ทำ�ลายการส่ือสารของเครอื ข่ายในสมองได้

แพทยสภาเผยข้อมูลการทดลองในผู้ใช้สารกัญชากับอาสาสมัคร 17 ราย เพื่อตรวจต�ำแหน่งการออกฤทธิ์ของ
สาร THC (tetrahydrocannabinol) และ CBD (cannabidiol) ตอ่ เครอื ขา่ ยการตดิ ตอ่ ในสมองขณะพกั โดยใชว้ ธิ วี ดั คลนื่ สมอง
ด้วยเครือ่ ง fMRI หลังสูดดมกญั ชาไดน้ านประมาณ 90 นาที พบการลดหรือทำ� ลายการส่อื สารของเครอื ขา่ ยในสมองได้

THC THC+ CBD NONE การทดลองใชก้ ัญชา 3 ชนดิ ทีส่ กดั สารให้เปน็ ไอระเหยเพือ่ สดู ดม

ชนิดแรกมี THC อยา่ งเดยี ว
ชนิดที่สองมี THC กบั CBD
ชนดิ ทีส่ ามเปน็ ยาหลอกทไี่ มม่ ที งั้ THC และ CBD

ผลคอื THC ท�ำลายการสอื่ สารในพน้ื ทหี่ ลกั ของสมอง ส่วน CBD ชว่ ยบรรเทาการขดั ขวางการสอื่ สารท่ีตำ� แหน่ง
เดียวกัน ซึง่ อาจจะนำ� มาใชร้ กั ษาโรคจิตประสาทและการเสพตดิ ได้ ยังสะทอ้ นใหเ้ ห็นวา่ การสดู ดมสาร THC โดยไมม่ สี าร CBD
เขา้ ไปด้วย มผี ลท�ำให้สมรรถนะในการตดั สินใจส่ังงานจากสมองในเวลาเกิดเหตุกระทนั หัน ไมม่ ีประสทิ ธภิ าพทีด่ ีหรอื รวดเรว็ เท่าท่ี
ควรจะเปน็

ดังนนั้ การใช้กัญชาหรอื สารสกดั กัญชา โดยไมท่ ราบขนาดของสาร CBD หรอื THC ท�ำให้เกดิ ผลเสีย การใช้กญั ชา
ในมนษุ ยจ์ ึงต้องใชใ้ นทางการแพทย์เพื่อรักษาโรค หรือเพอ่ื เป็น palliative care ดูแลแบบประคบั ประคองบรรเทาอาการสำ� หรบั
ผปู้ ว่ ยเทา่ นัน้

ท่ีมา
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ท่ี 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php
(การทดลอง นำ� ข้อมลู จาก Wall MB, Pope R, Freeman TP, Kowalczyk OS, Demetriou L, Mokrysz C, et al. (2019).

Dissociable effects of cannabis with and without cannabidiol on the human brain’s resting-state functional
connectivity. J Psychopharmacol 2019;33(7):822-30. และ https://doi.org/10.1177/0269881119841568)

14 กญั ชาทางการแพทย.์ ..

คืออะไร

กญั ชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis) หมายถงึ

การใช้สารสกดั กญั ชาทางการแพทย์

ที่ถกู ตอ้ งตามหลกั วิชาการ

กญั ชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis) หมายถงึ การใชส้ ารสกดั กญั ชาทางการแพทยท์ ถี่ กู ตอ้ งตามหลกั วชิ าการ
น่าเชื่อถือและปลอดภัยต่อประชาชน โดยสกัดสารแคนนาบินอยด์ (cannabinoids) และตรวจสอบปริมาณความเข้มของสาร
ทีส่ นองต่อความต้องการของผูป้ ่วยที่แตกต่างกัน

กัญชาทางการแพทย์ มีรูปแบบยาเตรยี มและผลิตภัณฑห์ ลากหลายประเภท เชน่ การสดู ไอระเหยผ่านเคร่ืองพน่ ไอระเหย
ทางการแพทย์ การให้ฉีดพ่นยาทางปากในรูปของสเปรย์ น้�ำมันหยดใต้ล้ิน แคปซูล การส่งยาผ่านผิวหนังในรูปของครีม
แผ่นแปะผวิ หนัง และในรปู ของอาหาร มีรูปแบบยาหรือผลติ ภัณฑ์กญั ชาทเี่ ลือกใช้ใหเ้ หมาะกบั อาการภายใตค้ �ำแนะนำ� ของแพทย์

ประโยชน์จากกัญชาทางการแพทย์

สารสกัดกัญชาไดป้ ระโยชน์ในการรกั ษา มี 4 กลมุ่ โรค หรือ กลมุ่ อาการ ที่มหี ลักฐานทางวชิ าการทนี่ า่ เชอื ถือ ยืนยนั วา่
ไดป้ ระโยชน์จากกัญชา

1 กลา้ มเน้ือหดเกรง็ จากโรคปลอกประสาทเส่อื มแขง็ 2 ลมชกั ทีด่ ้ือต่อยาแผนปัจจบุ ัน

(Multiple Sclerosis) (Intractable Epilepsy)

3 ปวดประสาท 4 อาการคล่ืนไส้ อาเจียน จากเคมีบําบัด

(Neuropathic Pain) (Nausea Vomiting)

ท่มี า
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ท่ี 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php

14 กัญชาทางการแพทย.์ ..

คอื อะไร (ต่อ)

ในโรคอ่ืน ๆ ทอี่ าจได้ประโยชนจ์ ากกัญชา อยูร่ ะหวา่ งการศกึ ษาวจิ ัยเพิ่มเติม ทงั้ นีแ้ พทยสภาไมแ่ นะน�ำใหใ้ ช้สารสกัดกัญชา
เป็นการรกั ษาเรม่ิ ตน้ จำ� เป็นต้องคำ� นงึ ถึงประสิทธภิ าพและความปลอดภยั เปน็ ส�ำคัญ เพ่ือให้ผปู้ ว่ ยไดร้ ับประโยชนส์ งู สดุ

หลักการน�ำสารสกดั จากกญั ชามาใชป้ ระโยชน์ทางการแพทย์
มีมาตรฐานความปลอดภยั ไมม่ ีสารโลหะหนัก ได้แก่ ตะกว่ั แคดเมยี ม ปรอท และสารหนู ยาก�ำจดั ศัตรพู ืช (ยาฆา่ แมลง)
ยาฆ่าเชื้อราเเละสารอันตรายอื่น ๆ ผู้ป่วยได้ประโยชน์จากการรักษา สามารถเข้าถึงการใช้สารสกัดกัญชารักษาโรค โดยไม่มี
ผลประโยชนแ์ อบแฝงหรอื เออ้ื ประโยชนต์ อ่ บุคคลกลุม่ ใดกลมุ่ หนง่ึ

ท่มี า
คำ� แนะนำ� การใชก้ ญั ชาทางการแพทยส์ ำ� หรบั แพทย์ ฉบบั ที่ 1 ตลุ าคม 2562 : แพทยสภา https://tmc.or.th/cannabis.php

15 กัญชาปลกู กลางแจ้ง
หรือในรม่ ดีกวา่ กนั

วิธีการปลกู กัญชาในปจั จุบนั

สามารถปลกู ได้ 3 แบบ

กญั ชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis)
หมายถงึ การใช้สารสกดั กัญชาทางการแพทย์ทีถูกต้องตามหลักวิชาการ

วธิ กี ารปลูกกัญชาในปจั จุบนั สามารถปลูกได้ 3 แบบ
คือการปลูกกลางแจ้ง การปลกู ในโรงเรอื น และการปลกู ในร่ม

การปลกู กลางแจง้

เปน็ การปลกู แบบระบบเปดิ ใชแ้ สงจากธรรมชาาติ เกบ็ เกยี่ วตามฤดูกาล
ข้อดี
คอื ต้นทุนต�ำ่ กัญชาสามารถใช้
แสงจากธรรมชาติได้เตม็ ท่ี
ขอ้ เสีย
ไม่สามารถควบคุมคุณภาพผลผลิต มีปัญหา
ศัตรูพืช และสามารถเกบ็ เกี่ยวได้ปลี ะครั้ง

ท่ีมา
องค์การเภสัชกรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=B39F_7nepWE%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH
รไู้ วก้ อ่ นคดิ ปลูก “กญั ชา” โดย ผจู้ ดั การออนไลน์ https://mgronline.com/science/detail/9620000038506

15 กญั ชาปลกู กลางแจ้ง

หรอื ในร่มดกี ว่ากนั (ต่อ)

การปลูกในโรงเรือน

เป็นการปลูกแบบระบบปดิ ใช้แสงอาทิตยเ์ ทยี ม และสามารถเก็บเกี่ยวได้ทกุ ฤดู

ขอ้ ดี
ผลผลติ ทไ่ี ด้มคี ณุ ภาพ และสม่ำ� เสมอ วางแผนเก็บเก่ียว
ผลผลติ ไดท้ ้ังปี สามารถควบคณุ สภาพแวดล้อมและศตั รพู ชื ได้
ข้อเสยี
ต้นทนุ สูง ต้องสร้างแสงแดดเทียม
และระบบมีความซบั ซอ้ น

การปลกู ในร่ม

เป็นการปลูกในโรงงานพืช ดว้ ยแนวคดิ “หอ้ งซอ้ นหอ้ ง” มีระบบควบคุม
แสงสตี า่ ง ๆ และระบบหมุนเวยี นอากาศ เพ่อื กระต้นุ การเจรญิ เตบิ โต
และควบคุมความชื้น ปอ้ งกันการปนเปือ้ น
โดยเฉพาะเชื้อราท่เี กดิ ขนึ้ งา่ ยในกัญชา การปลกู กญั ชาเปน็ ทน่ี ิยมมาก
ในกลมุ่ ผู้ปลกู กญั ชาท่วั โลก เนือ่ งจากได้ผลผลิตทีค่ อ่ นข้างแน่นอน

ขอ้ ดี
เปน็ ระบบผลิตพชื ที่มคี ุณภาพท่ีคงท่ี
สามารถปลกู พืชในทกุ สภาพแวดล้อม

ขอ้ เสีย
ตน้ ทุนสงู
และมรี ะบบทตี่ ้องอาศยั ผรู้ ู้ผเู้ ช่ยี วชาญ

ทม่ี า
องค์การเภสัชกรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=B39F_7nepWE%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH
รูไ้ ว้กอ่ นคิดปลกู “กัญชา” โดย ผู้จดั การออนไลน์ https://mgronline.com/science/detail/9620000038506

16 CBD คืออะไร

CBD ย่อมาจาก cannabidiol

CBD ย่อมาจาก cannabidiol เป็นสารหนึ่งในกลุ่ม
“แคนนาบินอยด์” (cannabinoids) ที่สกัดได้จากกัญชงและ
กัญชาซึง่ ไม่มฤี ทธ์กิ ระต้นุ ระบบประสาท เมื่อบรโิ ภคผลติ ภัณฑ์
ท่ีมีสารดังกล่าวจึงไม่ท�ำให้เกิดอาการเคลิบเคลิ้มและจิตใจ
เลื่อนลอย แต่มีประโยชน์และถูกน�ำมาใช้ในทางการแพทย์อย่าง
แพร่หลาย

สรรพคุณท่ีเป็นประโยชน์ต่อร่างกายและจิตใจ ได้แก่
การทำ� ใหผ้ ปู้ ว่ ยอยากอาหารมากขนึ้ ลดความวติ กกงั วล ชว่ ยให้
หลับได้ดีขึ้น บรรเทาการเกร็งของกล้ามเนื้อ ลดการอักเสบ
และระงบั อาการคลน่ื ไสอ้ าเจยี น โดยสารดงั กลา่ วนนั้ สกดั มาจาก
ตน้ กญั ชงและกัญชาเพศเมยี พบมมี ากในสายพนั ธ์ุ cannabis
sativa (Hemp) หรอื cannabis indica

ในพชื กญั ชามีปรมิ าณ CBD เพยี ง 0.30% จงึ ต้อง
อาศัยกรรมวิธีการสกัดก่อนน�ำไปใช้ประโยชน์ในทางการแพทย์
ปัจจุบันมีสาร CBD เป็นส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ยาท่ี
ไดร้ ับอนุญาตตามกฎหมายในบางประเทศ

ท่ีมา

กรมสขุ ภาพจติ กระทรวงสาธารณสุข https://www.dmh.go.th/news/view.asp?id=2264

17 THC คอื อะไร

THC คือสารที่ทำ�ให้ “เมา”

THC ยอ่ มาจาก tetrahydrocannabinol เปน็ สารหนงึ่ ในกลมุ่ “แคนนาบนิ อยด”์ (cannabinoids) ทม่ี ผี ลตอ่ จติ ประสาท
ท�ำใหผ้ อ่ นคลาย นอนหลบั ลดอาการคลื่นไส้ อาเจยี น และกระตุ้นให้อยากอาหาร แตอ่ าจเกิดฤทธไิ์ ม่พงึ ประสงค์ (intoxicating
effects) ไดง้ า่ ย หากไมไ่ ดใ้ ชใ้ นทางการแพทยห์ รอื ใชข้ นาดทไ่ี มถ่ กู ตอ้ ง ซงึ่ มผี ลทำ� ใหค้ วามจำ� เสอื่ มทง้ั ระยะสน้ั และยาว ตนื่ เตน้ เรา้ ใจงา่ ย
และเกดิ โรคจติ ประสาท มคี วามหวาดระแวง
เรียกได้ว่า THC คือสารที่ท�ำให้ “เมา” ด้วยออกฤทธ์ิในระบบสมองหลายแห่งและขัดขวางการส่ือน�ำไฟฟ้าระหว่าง
เซลลส์ มอง โดยเฉพาะในสว่ นทเ่ีปน็ posterior cingulate cortex ทที่ ำ� ใหผ้ เู้สพรสู้ กึ มนึ เมา ตวั เบาและรา่ งกายไมท่ ำ� ตามทส่ี มองสงั่
ผลการศกึ ษายงั บอกด้วยว่า THC ยงั ยับยั้งการเจรญิ เติบโตของเซลลส์ มองโดยทำ� ใหเ้ กิด pruning ของ dendritic
spines และการฝ่อของ dendritic arborization ในวัยรุ่นเร็วกว่าปกติ และท�ำให้การส่ือสารระหว่างเซลล์ประสาทขัดข้อง
จึงอาจจะท�ำใหเ้ กดิ โรคจติ ประสาทได้ง่ายขน้ึ

ท่ีมา
กรมสุขภาพจติ กระทรวงสาธารณสุข https://www.dmh.go.th/news/view.asp?id=2264

18 กัญชา...

ยาประเภทใหม่

กญั ชาจดั อยู่ในกลมุ่ ยาเสพตดิ ให้โทษ
แต่ได้รบั ความสนใจอย่างมากในทางการแพทย์

ด้วยมีสารสกดั ที่มีสรรพคณุ ที่ช่วยเพมิ่ โอกาสในการรกั ษาต่อบางกล่มุ โรค

ยาเป็นองค์ประกอบหลักในแนวทางปฏิบัติทางการแพทย์ท้ังแบบดั้งเดิมและสมัยใหม่ ส�ำหรับกัญชาซ่ึงยังจัดอยู่ในกลุ่ม
ยาเสพติดให้โทษแต่ได้รับความสนใจอย่างมากในทางการแพทย์ด้วยมีสารสกัดที่มีสรรพคุณที่ช่วยเพิ่มโอกาสในการรักษาต่อ
บางกล่มุ โรค โดยกรมการแพทย์ แบง่ ไดเ้ ปน็ 3 กลุ่ม

สารสกดั กญั ชาไดป้ ระโยชนใ์ นการรกั ษาซงึ่ มขี อ้ มลู ทางวชิ าการทส่ี นบั สนนุ ชดั เจน
ในภาวะคลนื่ ไส้ อาเจยี นในผปู้ ว่ ยทไ่ี ดร้ บั ยาเคมบี ำ� บดั โรคลมชกั ท่ีรักษายากในเด็กและ
โรคลมชกั ทด่ี อ้ื ยา ภาวะกลา้ มเนอ้ื หดเกรง็ ในผปู้ ว่ ยปลอกประสาทเสอ่ื มแขง็ ภาวะปอดประสาท
ท่ีใชก้ ารรักษาอน่ื ๆ แลว้ ไม่ได้ผล

สารสกดั จากกัญชานา่ จะไดป้ ระโยชน์ในการควบคมุ อาการ
ซึ่งควรมีขอ้ มูลทางวิชาการสนบั สนนุ หรอื วจิ ัยเพ่มิ เตมิ ในประเด็นความปลอดภัย
และประสทิ ธผิ ลเพอ่ื สนบั สนนุ การนำ� มาใช้ อาทิ โรคพารก์ นิ สนั โรคอลั ไซเมอร์ โรควติ กกงั วล
ไปทั่ว ผปู้ ว่ ยทีต่ อ้ งดูแลแบบประคับประคอง ผปู้ ่วยมะเร็งระยะสุดทา้ ย

ท่มี า
กรมการแพทย,์ สารสกดั กญั ชารกั ษาโรคได้ www.dms.moph.go.th/dmsweb/prnews/prnews24012019040115.pdf

18 กญั ชา...

ยาประเภทใหม่ (ต่อ)

สารสกดั กญั ชาอาจมีประโยชน์ในการรักษา
แตย่ งั ขาดขอ้ มลู จากงานวจิ ยั สนบั สนนุ ทชี่ ดั เจนเพยี งพอในดา้ นความปลอดภยั
และประสทิ ธผิ ล ซ่งึ ตอ้ งศกึ ษาวจิ ยั ในหลอดทลองและสตั ว์ทดลองก่อนนำ� มาศกึ ษาวจิ ัย
ในมนุษย์ เช่น การรักษาโรคมะเร็งชนิดตา่ ง ๆ

การน�ำสารสกัดจากกัญชามาใช้ในทางการแพทย์จ�ำเป็นจะต้องค�ำนึงถึงประสิทธิผล และความปลอดภัยเป็นส�ำคัญ
เพอ่ื ใหผ้ ปู้ ว่ ยไดร้ บั ประโยชนส์ งู สดุ การนำ� ไปใชอ้ ยภู่ ายใตก้ ารดแู ลของแพทย์ โดยไมแ่ นะนำ� ใหเ้ปน็ ทางเลอื กแรกของการรกั ษาเบอื้ งตน้
ผปู้ ว่ ยทม่ี สี ทิ ธไิ์ ดร้ บั กญั ชาคอื ผทู้ ไี่ มต่ อบสนองตอ่ ยาอน่ื ๆ หรอื ไดร้ บั ผลขา้ งเคยี งจากยาทร่ี า่ งกายไมส่ ามารถยอมรบั ไดเ้ ทา่ นน้ั

กัญชาจงึ ไม่ใชย่ าครอบจกั รวาล หรอื ยารกั ษาโรคใหห้ ายขาด
ทางการแพทย์จงึ ยกใหก้ ญั ชาเป็น “ยาประเภทใหม”่
ที่ยังคงตอ้ งศึกษาค้นควา้ ต่อไป ไมม่ ที สี่ ิ้นสุด

ทม่ี า
กรมการแพทย,์ สารสกดั กญั ชารกั ษาโรคได้ www.dms.moph.go.th/dmsweb/prnews/prnews24012019040115.pdf

19 รูปแบบ..
ยากัญชา

โดยทว่ั ไปการสบู กญั ชาในรปู แบบควนั เปน็ ทน่ี ยิ มในการใชเ้ พอื่ สนั ทนาการ โดยทว่ั ไปจะมกี ารมวนชอ่ ดอกกญั ชาเปน็ ไสบ้ หุ ร่ี
และสูบสารแคนนาบินอยด์ในรูปแบบควันไปยังปอด ยาจะดูดซึมเข้าไปในกระแสเลือดผ่านทางปอด ทางการแพทย์ไม่แนะน�ำการ
สูบควันจากกัญชา เพราะอาจเกิดอันตรายต่อสุขภาพของผู้ป่วยจากสารประกอบไพโรไลซิสที่เป็นพิษในขณะเผาไหม้ ขณะท่ี
ระดบั สารคานาบนิ อยด์ทมี่ ีประโยชน์เกิดผลลพั ธไ์ ด้เพยี งระยะส้ัน และไม่สามารถควบคมุ ปริมาณสาร THC ทีเ่ ข้าสู่รา่ งกายได้

ดังนั้นยาส�ำหรับใช้ในทางการแพทย์จึงมีการพัฒนารูปแบบยาจากสารสกัดกัญชาเพ่ือใช้ในผู้ป่วยมีหลายรูปแบบและ
ใหผ้ ลลัพธท์ ่แี ตกต่างกัน ได้แก่

ไอระเหย
ยากัญชารูปแบบไอระเหย ใช้วิธีการสูดไอระเหยด้วยเครื่องพ่นไอระเหยทางการแพทย ์
เพ่ือดดู ซมึ ยาเข้าไปในกระแสเลอื ดผ่านทางปอด การสูดไอระเหยดว้ ยปอด เปน็ วธิ กี ารบรหิ ารยาทม่ี ี
ประสทิ ธภิ าพ เพราะสามารถสดู ดมเขา้ ไปไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ ยาออกฤทธทิ์ นั ที ปลอดภยั และผปู้ ว่ ย
ใชง้ านงา่ ย

น�้ำมัน
เปน็ สารแคนนาบนิ อยดท์ สี่ กดั แยก THC และ CBD ในปรมิ าณทกี่ ำ� หนด นำ� ไปใชโ้ ดยการ

กลนื ทางปากหรอื ดดู ซมึ จากใตล้ นิ้ ยาจะดดู ซมึ เขา้ สกู่ ระแสเลอื ดผา่ นทางกระเพาะอาหาร ลำ� ไส้ และตบั
สารสกดั จากกญั ชาจากชอ่ ดอกกญั ชามสี ารแคนนาบนิ อยดแ์ ละเทอรป์ นี มกั มเีนอื้ เหนยี วหนดื สเีขม้

มคี วามเข้มข้น จึงมกั ถกู เรียกวา่ “น้ำ� มนั ” ได้รับความนิยมมากขึน้ เน่ืองจากผ้ปู ่วยรับยา
ปริมาณเพียงเลก็ น้อย แต่ยงั คงได้ผลการรกั ษาที่มปี ระสทิ ธภิ าพในปริมาณที่รา่ งกายรับได้

ทีม่ า
หนงั สอื แนะนำ� การใชก้ ญั ชาเพอ่ื บ�ำบัดรักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

19 รปู แบบ..
ยากัญชา (ต่อ)

สเปรย์
เปน็ รปู แบบการใชย้ าเชน่ เดยี วกบั การใชน้ ำ้� มนั หยอดใตล้ นิ้ ปจั จบุ นั มผี ผู้ ลติ ยาทผี่ า่ นการรบั รอง
มาตรฐานทางเภสชั กรรม เช่น Sativex™TM สำ� หรบั ฉดี พน่ ในช่องปาก ผลติ มาจากกัญชาสองสาย
พันธุ์ท่ีให้สารประกอบออกฤทธ์ิ THC และ CBD ในสัดส่วนที่แน่นอน น�ำไปละลายในสารละลาย
แอลกอฮอล์ก่อนบรรจุในขวดยาพน่ แบบกำ� หนดขนาด ใชพ้ น่ ใต้ลน้ิ

แคปซลู
เป็นรูปแบบน�้ำมันจากสารสกัดแคนนาบินอยด์ THC และ CBD ในปริมาณ
ความเขม้ ขน้ ท่แี นน่ อน บรรจลุ งในแคปซูลเม่อื ถกู กลนื แคปซลู แตกตวั ออก ยาจงึ ปล่อย
ออกมาดูดซึมในกระเพาะอาหารและล�ำไส้ซึ่งอาจใช้เวลาแตกต่างกันตามปัจจจัยอื่น ๆ
เชน่ อาหารในทางเดนิ อาหาร การเคลอื่ นไหวในรา่ งกาย ซง่ึ เทา่ กบั วา่ ปรมิ าณ การรบั ยา
อาจไม่แนน่ อนและไม่สามารถคาดการณไ์ ด้

Transdermal ยาสำ� หรบั สง่ ผ่านผิวหนัง
โดยท่ัวไปการส่งยาผ่านผิวหนังได้แก่ ครีมท่ีใช้ทาลงบนผิวหนังหรือเยื่อเมือกบุผิวและ
แผ่นแปะผิวหนังที่มียาอยู่ให้สัมผัสกับผิวโดยตรง เพื่อให้ผู้ป่วยรับยาในที่เฉพาะเจาะจงในเวลาที่
กำ� หนด ปจั จบุ นั มกี ารใชร้ ปู แบบยานเี้พอื่ รกั ษาอาการทางผวิ หนงั บางประเภท และอาการปวดกลา้ มเนอื้
เฉพาะที่ หรอื ปวดข้อ ซึ่งไมจ่ �ำเปน็ ต้องมีการส่งผ่านผวิ หนงั ไปส่กู ระแสเลือด

ท่ีมา
หนังสอื แนะน�ำการใชก้ ัญชาเพ่อื บำ� บดั รักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

20 การใหย้ ากัญชา...

ดว้ ยการสดู ไอระเหย

การให้ยากัญชาด้วยการสูดไอระเหยได้รับการพิสูจน์ว่าเป็นวิธีการบริหารยาท่ีมีประสิทธิภาพ เน่ืองจากปอดสามารถ

ดูดซมึ ไอระเหยเข้าส่รู ่างกายไดอ้ ย่างรวดเร็ว ยาออกฤทธ์ิได้ทนั ที เปน็ อีกทางเลือกสำ� หรับผู้ปว่ ยที่รับการรักษาทางการแพทย์
ไอระเหยมสี ารแคนนาบนิ อยดแ์ ละเทอรป์ นี ในปรมิ าณทสี่ มำ่� เสมอ ผปู้ ว่ ยไดร้ บั ยาในปรมิ าณทเ่ีหมาะสมโดยไมเ่กดิ อาการขา้ งเคยี ง
และยงั บรรเทาอาการไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ โดยปรมิ าณสารแคนนาบนิ อยดท์ ถ่ี กู นำ� สง่ นนั้ ขน้ึ อยกู่ บั ความลกึ ของการสดู ลมหายใจและ
กลนั้ หายใจ
จากรายงานพบว่า แม้ว่าการสูดไอระเหยจะท�ำให้ระดับสารแคนนาบินอยด์ในเลือดสูง แต่ผลท่ีได้เมื่อเทียบกับการใช้ยา
ทางปาก การสดู ไอระเหยมีระยะเวลาการออกฤทธิ์ทส่ี ั้นกวา่ และแตกตา่ งอยา่ งมากกบั บหุ รีไ่ ฟฟ้าทีห่ ลายคนเข้าใจ เพราะไอระเหย
ทางการแพทย์ไมม่ ีสว่ นประกอบของนิโคตนิ โพรไพลีน ไกลคอนเหลว กลีเซอรอล และกล่ินสงั เคราะห์ รวมถึงไมม่ ีควนั ไอระเหย
ขนาดใหญท่ เี่ ปน็ พษิ และรบกวนผอู้ นื่ ทางการแพทยพ์ ฒั นาเครอื่ งพน่ ไอระเหย หรอื เครอ่ื งมอื สดู ไอระเหยเพอื่ นำ� สง่ ยาทมี่ คี ณุ ภาพ
ปลอดภยั ผ้ปู ่วยสามารถพกพาได้และใชง้ านงา่ ย

ท่มี า
หนังสือแนะนำ� การใชก้ ัญชาเพือ่ บ�ำบดั รักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

21 การให้ยากัญชา..

ทางปาก (ใตล้ ้นิ )

การให้ยากัญชาทางปาก

โดยการหยอดหรอื พน่ ตวั ยาใต้ล้นิ

การใหย้ ากญั ชาทางปาก โดยการหยอดหรอื พน่ ตวั ยาใตล้ น้ิ เพอื่ นำ� สารแคนนาบนิ อยด์
ดดู ซมึ เขา้ สกู่ ระแสเลอื ดโดยตรงผา่ นใตล้ น้ิ แตกตา่ งจากการกลนื ยาแคปซลู ทเี่ ขา้ สกู่ ระแสเลอื ด
โดยผ่านทางกระเพาะอาหาร ลำ� ไส้ และตบั

ยากัญชาท่ีใช้ส�ำหรับหยอดใต้ลิ้นได้รับความนิยมมากข้ึน เน่ืองจากผู้ป่วยรับยา
ปริมาณเพียงเล็กน้อย แต่ยังคงให้ได้ผลการรักษาที่มีประสิทธิภาพในปริมาณที่ร่างกาย
ผู้ป่วยรบั ได้ โดยเฉพาะในรปู แบบน�้ำมัน ท่ีประกอบดว้ ยสารแคนนาบินอยด์ท่ีสกัดแยก THC
และ CBD ในปรมิ าณทก่ี �ำหนด

ปัจจุบันประเทศไทยมียาสารสกัดกัญชาส�ำหรับหยอดใต้ลิ้นหลายสูตร ผลิตโดย
องค์การเภสัชกรรมและโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เป็นต�ำรับยาที่ได้รับอนุญาตให้
ผลติ ในประเทศภายใตก้ ารรกั ษาโรค กรณจี ำ� เปน็ สำ� หรบั ผปู้ ว่ ยเฉพาะราย (Special Access
Scheme) ภายใตโ้ครงการศกึ ษาวจิ ยั ทไี่ดร้ บั อนญุ าตจากสำ� นกั งานคณะกรรมการอาหารและยา

ยากัญชาทีใ่ ช้ทางการแพทย์ผา่ นทางใต้ลน้ิ มีอีกรปู แบบคือ สเปรย์ สำ� หรบั ใช้ฉีดพน่
ใต้ล้ิน ปัจจุบันมีผู้ผลิตยาที่ผ่านการรับรองมาตรฐานทางเภสัชกรรม เช่น Sativex™TM
สำ� หรบั ฉดี พน่ ในชอ่ งปาก ผลติ มาจากกญั ชาสองสายพนั ธท์ุ ใ่ี หส้ ารประกอบออกฤทธ์ิ THC
และ CBD ในสดั สว่ นทแี่ นน่ อน นำ� ไปละลายในสารละลายแอลกอฮอลก์ อ่ นบรรจใุ นขวดยาพน่
แบบกำ� หนดขนาด

ทม่ี า
ผลิตภัณฑก์ ัญชาทางการแพทย์ www.medcannabis.go.th/ผลิตภณั ฑก์ ัญชาทางการแพทย/์ ยาสารสกัดกัญชา
หนงั สือแนะน�ำการใชก้ ัญชาเพ่ือ บำ� บัดรักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

22 การใหย้ ากัญชา..

ทางผวิ หนัง

ปัจจบุ ันมีการใช้รูปแบบยานเ้ี พอ่ื รักษาอาการทางผวิ หนงั บางประเภท
และอาการปวดกล้ามเน้อื เฉพาะท่หี รือปวดขอ้

การส่งยาผ่านผิวหนัง (Transdermal) โดยทั่วไปการส่งยาผ่าน
ผิวหนัง ได้แก่ ครมี ที่ใช้ทาลงบนผวิ หนังหรือเย่ือเมอื กบุผวิ และแผน่ แปะผิวหนงั
ท่ีมียาอยู่ให้สัมผัสกับผิวโดยตรง เพ่ือให้ผู้ป่วยรับยาในที่เฉพาะเจาะจงในเวลา
ท่ีก�ำหนด ปัจจุบันมีการใช้รูปแบบยานี้เพ่ือรักษาอาการทางผิวหนังบางประเภท
และอาการปวดกล้ามเนื้อเฉพาะที่หรือปวดข้อ ซ่ึงไม่จ�ำเป็นต้องมีการส่งผ่าน
ผิวหนังไปสู่กระแสเลือด

ในประเทศไทยมีรายงานว่า คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ได้มีการลงนามความร่วมมือกับโรงพยาบาลมะเร็งอุดรธานี ร่วมกันพัฒนา
โครงการวิจัยเพื่อพัฒนารูปแบบยาจากสารสกัดกัญชาท่ีมีการน�ำส่งยาแบบเฉพาะใน 2 รูปแบบคือ แผ่นแปะผ่านผิวหนัง
(transdermal patch) และยาเหนบ็ ทวารหนัก (rectal suppository)

โดยแผ่นแปะที่ให้ยาผ่านผิวหนังนี้มีผลิตภัณฑ์ต้นแบบชนิด drug in adhesive or matrix type พร้อมท่ีจะเติม
สารสกัดกญั ชาลงไป ส�ำหรับยาเหนบ็ ผ่านชอ่ งทวารหนกั ได้ทดสอบเลอื กชนดิ ของโพลิเมอรท์ ่ใี ชเ้ ป็นเบสชนิด thermosensitive
poloxamer ซึ่งเป็นโพลเิ มอร์ที่มคี วามสามารถจะเกดิ เป็นเจลท่ีอุณหภมู ขิ องร่างกาย มคี ณุ สมบัตเิ กาะตดิ เยอื่ เมอื ก และองคก์ าร
อาหารและยาของสหรัฐอเมริกาได้ให้การรับรองว่าปลอดภัย หากผลการทดสอบในผู้ป่วยมะเร็งเป็นผลส�ำเร็จจะเกิดประโยชน์
ทางการแพทยต์ ่อไป

ทมี่ า
การพฒั นารปู แบบการใชผ้ ลติ ภัณฑย์ าจากกัญชาในประเทศไทย
https://www.กญั ชาทางการแพทย.์ com/2019/04/cannabis-drug-research-in-thailand.html
หนงั สือแนะนำ� การใชก้ ญั ชาเพ่อื บำ� บดั รักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

23 การออกฤทธ์ิ
ของกัญชาในรา่ งกายมนษุ ย์

ผลจากการใช้กัญชาทางการแพทย์เป็นประโยชน์
ตอ่ ผู้ป่วยไดใ้ นหลายภาวะ อาทิ การบรรเทาอาการปวด
หรือบรรเทาอาการจากโรคทางระบบประสาทและสมอง

ผลจากการใช้กัญชาทางการแพทย์เป็นประโยชน์ต่อผู้ป่วยได้ในหลายภาวะ อาทิ การบรรเทาอาการปวด หรือบรรเทา
อาการจากโรคทางระบบประสาทและสมอง ซง่ึ ยาปจั จบุ นั ไมม่ ฤี ทธใิ์ นการชะลอหรอื รกั ษา แมย้ งั อยใู่ นชว่ งทตี่ อ้ งศกึ ษาวจิ ยั อกี มาก
แต่ก็ค้นพบระบบการออกฤทธ์ิของกัญชาในร่างกายที่เรียกว่า Endocannabinoid system ซ่ึงประกอบด้วย Canabinoid
recepter หรอื ตัวรับสารกญั ชาในรา่ งกาย (Cannabinoid, CB) มีดว้ ยกัน 2 ประเภท คือ

CB1 CB2

พบอยใู่ นสมองและไขสนั หลงั ส่วนตา่ ง ๆ พบอย่ใู นเซลล์เกลีย (Glial cell) ของสมอง
ทงั้ ในปอด เส้นเลือด กล้ามเนื้อ ทางเดนิ อาหาร ซง่ึ ทาํ งานร่วมกบั เซลล์ประสาท
การตา้ นการอกั เสบในร่างกาย
ไขมนั และอวัยวะเพศ

นอกจากนี้อวัยวะในรา่ งกายยังมสี ่วนทม่ี ีท้ัง CB1 และ CB2 ประกอบด้วย ก้านสมอง ระบบภมู คิ มุ้ กนั ตบั ไขกระดูก
และตบั อ่อน ดงั นัน้ กลไกในการออกฤทธข์ิ องสารประกอบในกัญชาในรา่ งกายจงึ มคี วามแตกตา่ งกนั

ทีม่ า
ระบบกญั ชาในร่างกาย (Endocannabinoid system)
https://www.กัญชาทางการแพทย์.com/2019/05/endocannabinoid-system-cb1-cb2.html
หนังสอื แนะน�ำการใช้กญั ชาเพอ่ื บ�ำบัดรักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

23 การออกฤทธ์ิ
ของกญั ชาในรา่ งกายมนษุ ย์ (ตอ่ )

ผลการศกึ ษาพบวา่ ตวั รบั ทง้ั สองสามารถจบั กบั THC ไดเ้ปน็ อยา่ งดี และเมอ่ื ออกฤทธใ์ิ นสมองสว่ น rewarding pathway
จงึ ทําใหเ้ กดิ การมึนเมาและเสพติด สว่ น CBD ไมจ่ บั กับตวั รับและลดการสง่ สัญญาณของ CB1 สง่ ผลให้สมองส่งั การให้เพมิ่
การปล่อย GABA ซึ่งเป็นสารกดระบบไฟฟ้าของสมอง เป็นสว่ นหนึง่ ของกลไลการช่วยลดปวด ควบคุมลมชกั และลดการ
กระวนกระวาย
ตามหลกั เภสชั จลนศาสตรอ์ ธบิ ายว่า การกระจายตวั ของสารแคนนาบนิ อยด์ทัง้ THC และ CBD ในร่างกาย ออกฤทธิ์
แตกต่างกันไปโดยข้ึนอยู่กับวิธีได้รับยา ระยะเวลาออกฤทธ์ิขึ้นอยู่กับขนาดยา รูปแบบยาเตรียมและวิธีการให้ยา ท้ังทางปอด
ปาก ล�ำไส้ หรือผิวหนัง เช่น การดูดซึมสารแคนนาบินอยด์จากการสูดไอระเหย ส่งผลให้ระดับความเข้มข้นในเลือดสูงสุด
ไมก่ ี่นาที และออกฤกธ์ติ ่อสมองไม่ก่ีวินาที โดยออกฤทธส์ิ งู สุดหลังจากผ่านไป 15-30 นาที และหมดฤทธภ์ิ ายใน 2-3 ชว่ั โมง
ขณะทกี่ ารกลืนยาแคปซูลผา่ นการดดู ซมึ ทางล�ำไส้ การออกฤทธติ์ ่อสมองจะแสดงผลชา้ ลง 30-90 นาที และจะออกฤทธิ์สงู สดุ
หลงั จากผ่านไป 2-3 ช่ัวโมง ฤทธิ์จะมผี ลอยู่ราว 4-12 ชั่วโมง

ที่มา
ระบบกัญชาในร่างกาย (Endocannabinoid system)
https://www.กัญชาทางการแพทย์.com/2019/05/endocannabinoid-system-cb1-cb2.html
หนังสือแนะน�ำการใช้กัญชาเพื่อบ�ำบัดรักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

24 การสัง่ จา่ ยยากญั ชา
ทางการแพทย์

การส่งั จ่ายยากญั ชาทางการแพทยใ์ นประเทศไทย

กำ�หนดให้เปน็ ไปตามหลัก SAS

การสั่งจา่ ยยากัญชาทางการแพทย์ในประเทศไทย ก�ำหนดให้เป็นไปตามหลกั SAS (Special Access Scheme) รักษา
กรณีจ�ำเป็นส�ำหรับผู้ป่วยเฉพาะราย สั่งจ่ายยากัญชาท่ีได้รับอนุญาตโดยสถานพยาบาลและผู้ท่ีได้รับอนุญาตตามประกาศ
กระทรวงสาธารณสขุ ซ่งึ มแี นวทางและรายเอยี ดของการส่ังจ่ายกญั ชาทางการแพทย์ ดงั นี้

1 ไม่ควรใช้กญั ชาเปน็ ทางเลือกอนั ดบั แรกในการรักษาโรคและภาวะใดๆ ของผู้ป่วย
2 ให้พิจารณาสง่ั จา่ ยกญั ชาในรปูแบบของการเสริมการรักษา (adjuvant therapy) กับวิธีมาตรฐาน
3 จัดให้มีกระบวนการคดั กรอง วินจิ ฉัย ประเมนิ ทางคลนิ คิ และส่งั จา่ ยโดยผูเ้ ช่ยี วชาญเฉพาะทาง กรณสี ถานพยาบาล

ไม่มีแพทย์เฉพาะทาง แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปหรือเวชปฏิบัติครอบครัว สามารถส่ังจ่ายกัญชาได้ภายใต้ค�ำแนะน�ำจาก
แพทยเ์ ฉพาะทาง
4 ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ป่วยหรือผู้ดูแลผู้ป่วย โดยการแสดงความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษรในเอกสาร
แสดงความยนิ ยอม (Informed consent form)
5 ขอ้ บ่งใช้ของกัญชาทางการแพทย์ท่ีแนะน�ำ

กลุ่มที่ 1 มหี ลักฐานเชงิ ประจักษ์

1 ภาวะคล่นื ไส้อาเจยี นจากเคมบี ำ� บัด
2 โรคลมชกั ท่รี กั ษายาก (refractory epilepsy)
3 ภาวะกลา้ มเน้อื หดเกร็ง (spasticity) ในผ้ปู ว่ ยโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (multiple sclerosis)
4 ภาวะปวดประสาททด่ี ือ้ ตอ่ การรักษาดว้ ยวิธมี าตรฐานแล้วไม่ได้ผล (intractable neuropathic pain)

ท่ีมา
การใช้กญั ชาทางการแพทย์ โดย นายแพทยส์ ุรโชค ตา่ งวิวฒั น์ รองเลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา
https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/190814156575547496.pdf

24 การสง่ั จ่ายยากัญชา
ทางการแพทย์ (ต่อ)

กลมุ่ ที่ 2 อาจจะได้ประโยชน์ในการควบคุมอาการ

1 Parkinson’s disease
2 Tourette syndrome
3 Alzheimer’s disease
4 post-traumatic stress disorder
5 palliative care
6 ผปู้ ว่ ยมะเร็ง เพ่อื ใช้ในการบรรเทาอาการปวด
7 กล่มุ โรคท่ีมกี ารอักเสบของระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ Ulcerative Colitis และ Crohn’s disease
8 ผ้ตู ิดเชอ้ื HIV/ผปู้ ่วย AIDS ทีม่ ีภาวะ cachexia

ขอ้ บง่ ใชอ้ นื่ ๆ ยงั ขาดหลกั ฐานเชงิ ประจกั ษห์ รอื รายงานการวจิ ยั ทมี่ คี ณุ ภาพในการสนบั สนนุ ยนื ยนั ประสทิ ธผิ ลของ
การใช้ ให้พิจารณาส่ังจ่ายเฉพาะกรณีท่ีผู้ป่วยมีโรคและภาวะของโรคที่ก่อให้เกิดความทุกข์ทรมานทางร่างกายหรือ
จิตใจ ซ่ึงใชก้ ารรกั ษาตามวิธมี าตรฐานทางการแพทย์แลว้ ไมไ่ ดผ้ ล เสริมการรักษาตามวิธมี าตรฐาน

6 จ่ายผลติ ภณั ฑก์ ัญชาให้ผู้ป่วยในแต่ละคร้ังต้องไม่เกนิ ปรมิ าณท่ีใช้ส�ำหรบั 30 วัน
7 ประเมินประสิทธผิ ลและความปลอดภัยของการใชผ้ ลิตภัณฑก์ ัญชา และบนั ทึกผลการประเมนิ ทกุ ครง้ั ที่ผู้ป่วยมาพบ

เพอื่ ตดิ ตามผลการรกั ษา หากพบว่าใชแ้ ลว้ อาการไมด่ ขี ้ึน ไมม่ ปี ระสทิ ธิผล ไม่มปี ระโยชน์ตามทม่ี ่งุ หวงั ภายใน 4-12
สัปดาห์ ให้หยุดการรกั ษาด้วยกัญชา โดยค่อยๆ ลดขนาดยาลง
8 หากส้ินสุดการรักษา ให้แจ้ง อย. ทราบภายใน 30 วัน และให้ผู้ดูแลผู้ป่วยส่งคืนกัญชาทางการแพทย์ท่ีเหลืออย ู่
แก่สถานพยาบาล เพอื่ พิจารณาดำ� เนินการท�ำลายหรอื ใช้ประโยชนก์ บั ผูป้ ่วยรายอืน่ ตอ่ ไป
9 ติดตามประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัยจากการใช้กัญชาในผู้ป่วยทุกราย และรายงาน อย. ทราบทุกเดือน
ในรูปแบบของ SAS monitoring program ผา่ นระบบ HPVC online

ทม่ี า
การใชก้ ัญชาทางการแพทย์ โดย นายแพทย์สรุ โชค ต่างวิวฒั น์ รองเลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา
https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/190814156575547496.pdf

25 ภาวะโรคท่ีมีแนวโนม้

ใช้ประโยชนจ์ ากกญั ชาทางการแพทย์ได้

นอกจากภาวะโรคท่ีมีหลักฐานทางวิชาการสนับสนุนชัดเจนว่าเป็นประโยชน์ทางการแพทย์ ยังมีอีกหลายภาวะโรคท่ีม ี
แนวโน้มได้ประโยชน์ทางการแพทย์ แต่ยังต้องการข้อมูลการศึกษาวิจัยในประเด็นความปลอดภัยเพ่ือสนับสนุนการน�ำมาใช ้
โรคและภาวะของโรคในกลมุ นี้ ได้แก่
1 ผปู ว ยทไ่ี ดรับการดแู ลแบบประคับประคอง (palliative care)
2 ผูปว ยมะเร็งระยะสดุ ทาย (end-state cancer)
3 โรคพารก นิ สนั
4 โรคอัลไซเมอร
5 โรควติ กกงั วลไปทว่ั (generalized anxiety disorders)
6 โรคปลอกประสาทอกั เสบ (demyelinating diseases) อน่ื ๆ อาทิ neuromyelitis optica และ autoimmune
encephalitis

ที่มา
คําแนะนําการใช้กัญชาทางการแพทย์ Guidance on Cannabis for Medical Use กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ

ฉบับปรับปรุงคร้งั ที่ 3/2563

25 ภาวะโรคที่มแี นวโน้ม
ใชป้ ระโยชน์จากกญั ชาทางการแพทย์ได้ (ตอ่ )

ภาวะโรคดงั กล่าวจดั อยูใ่ นกลมุ่ นา่ จะไดป้ ระโยชน์จากการใช้กญั ชาทางการแพทย์ (ในการควบคุมอาการ) เพอ่ื รักษาผปู้ ว่ ย
เฉพาะราย โดยก�ำหนดให้ด�ำเนินการเก็บข้อมูลวิจัยควบคู่กันไป ซ่ึงอาจมีรูปแบบการวิจัยในลักษณะการวิจัยเชิงสังเกต
(observational study) และ/หรอื การวจิ ัยจากสถานการณ์ท่ีใชร้ กั ษาผู้ป่วยจริง (actual used research) ร่วมดว้ ย
ส�ำหรับการใชผลิตภัณฑกัญชาเพื่อจัดการความปวดในผูปวยไดรับการดูแลแบบประคับประคอง หรือผูปวยในวาระ
สดุ ทายของชวี ิต (end of life) ใหเ้ ปนการตัดสินใจของผรู กั ษา หากผปู วยท่ไี ดรบั ยาแกปวดอยา งสมเหตุผลแลว ยังมอี าการ
ปวดมาก ท้ังท่ียาแกปวดที่ไดรับอยูในปริมาณท่ีเหมาะสมแลว ควรใช้ผลิตภัณฑกัญชาเปนการรักษาเสริมหรือควบรวมกับ
วธิ ีการรักษาตามมาตรฐาน
ส่วนการใช้กัญชารักษาโรคมะเร็ง กระทวงสาธารณสุขยังก�ำหนดให้เป็นโรคที่อาจได้ประโยชน์ (ในอนาคต) ด้วยมี
ความจ�ำเป็นต้องศึกษาวิจัยถึงประสิทธิผลและความปลอดภัยของกัญชาในหลอดทดลอง ก่อนการศึกษาวิจัยในคนเป็นล�ำดับ
ต่อไป

ทม่ี า
คําแนะนําการใช้กญั ชาทางการแพทย์ Guidance on Cannabis for Medical Use กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ

ฉบบั ปรับปรงุ คร้งั ท่ี 3/2563

26 9 โรคทร่ี กั ษาได้

ด้วยกญั ชาทางการแพทย์

มีจำ�นวน 9 โรค
ท่รี กั ษาไดด้ ว้ ยกัญชาทางการแพทย์

การใช้กัญชาทางการแพทย์ให้ประโยชน์ในโรคหรือภาวะของโรคหลายอาการ ทั้งท่ีมีข้อมูลวิชาการสนับสนุนชัดเจน
และยังต้องการงานวิจยั สนบั สนนุ เพ่ิมเติม พบวา่ มีจ�ำนวน 9 โรคที่รกั ษาไดด้ ว้ ยกญั ชาทางการแพทย์ ได้รบั อนญุ าตให้ทำ� การ
รักษาเชงิ วิจัยได้ในประเทศไทย ผา่ นคลนิ กิ กัญชาทางการแพทย์ โดยรกั ษาทงั้ ในส่วนของแพทย์แผนปจั จบุ นั และแพทยแ์ ผนไทย
แพทย์แผนปัจจุบัน ได้แก่
1 ภาวะคลนื่ ไส้อาเจยี นจากเคมีบาํ บัด
2 โรคลมชกั ที่รักษายาก
3 ภาวะกล้ามเน้อื หดเกรง็ ในผูป้ ว่ ยโรคปลอกประสาทเสอ่ื มแข็ง
4 ภาวะปวดประสาทที่ดื้อตอ่ การรักษาดว้ ยวธิ มี าตรฐาน
5 ผู้ป่วยระยะสุดทา้ ยท่ีดแู ลแบบประคบั ประคอง
6 ผู้ปว่ ยมะเรง็
สว่ นแพทยแ์ ผนไทยให้บรกิ ารผ้ปู ่วย ได้แก่
7 เพอ่ื ชว่ ยให้นอนหลับ เจริญอาหาร
8 ฟื้นฟอู าการกลา้ มเน้ืออ่อนแรงจากโรคลม อัมพฤกษ์ อัมพาต
9 บรรเทาอาการ ปวดตงึ กลา้ มเน้อื ลดอาการมือเทา้ ชาหรอื ออ่ นกําลงั
ทุกกลุ่มโรคเป็นไปตามหลักการส่ังจ่ายยา และรักษากรณีจ�ำเป็นส�ำหรับผู้ป่วยเฉพาะรายแบบ SAS (Special Access
Scheme)

ทมี่ า
มติชนออนไลน์ https://www.matichon.co.th/local/quality-life/news_1826898

27 กญั ชา..

กบั ...อาการปวดเรอ้ื รัง

อาการปวดมอี ยู่หลายประเภท

แตส่ ารแคนนาบนิ อยดจ์ ากกัญชา
ไมส่ ามารถบรรเทาอาการปวดได้ทกุ ประเภท

อาการปวดมีอยูห่ ลายประเภท แต่สารแคนนาบนิ อยดจ์ ากกญั ชาไมส่ ามารถบรรเทาอาการปวดไดท้ กุ ประเภท
ประโยชนด์ า้ นการบาํ บดั รกั ษาโรคของกญั ชาทางการแพทยพ์ บวา่ ชว่ ยบรรเทาอาการปวดจากเสน้ ประสาทเทา่ นนั้ ซง่ึ เปน็
อาการปวดท่เี กดิ จากการบาดเจบ็ หรอื โรคซึง่ สง่ ผลกระทบต่อเส้นประสาทการรับรู้
อาการปวดเรอื้ รงั จากเสน้ ประสาทมที างเลอื กในการรกั ษาทจี่ าํ กดั สารแคนนาบนิ อยดเ์ พยี งเลก็ นอ้ ยกอ็ าจมคี วามสาํ คญั
ผลการศึกษาพบว่า ผู้ป่วยพบอาการข้างเคียงจากสารแคนนาบินอยด์ได้ดีกว่าการให้ยาประเภทโอปิออยด์ที่มีฤทธ์ิรุนแรง
ทง้ั ยงั สามารถท�ำงานรว่ มกับยาอ่ืนได้ ท้ังโอปอิ อยด์ และมอรฟ์ นี
อย่างไรก็ตามการใช้กัญชาทางการแพทย์ในภาวะ
อาการปวดเร้ือรัง เป็นทางเลือกรองไม่ใช่ทางเลือกแรก
ให้ใช้กรณีท่ีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาด้วยวิธีต่างๆ แล้ว
ไมไ่ ด้ผล เชน่ ใชยาบรรเทาอาการปวดอยา่ งสมเหตุผลแลว
แต่ผู้ป่วยยงั คงมอี าการปวด

ท่ีมา
คําแนะนําการใช้กัญชาทางการแพทย์ Guidance on Cannabis for Medical Use
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ฉบบั ปรับปรงุ ครัง้ ท่ี 3/2563
หนังสอื แนะน�ำการใช้กัญชาเพือ่ บำ� บัดรกั ษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

28 กัญชา..

กบั การรกั ษาอาการคล่นื ไส้ อาเจยี น

การใชก้ ัญชาทางการแพทย์ในภาวะคลน่ื ไสอาเจียนจากเคมีบาํ บดั

เป็นทางเลือกรองไมใ่ ช่ทางเลอื กแรก

ใหใ้ ช้กรณีท่ีผปู้ ่วยเข้ารบั การรกั ษาด้วยวธิ ีตา่ ง ๆ แล้วไม่ได้ผล

การใชก้ ญั ชาทางการแพทยไ์ มไ ดม้ เี พอ่ื รองรบั ภาวะคลน่ื ไส อาเจยี นทวั่ ไป ใชเ้ ฉพาะผปู้ ว่ ยทไี่ ดร้ บั ผลจากเคมบี ำ� บดั หรอื รงั สี

สารแคนนาบนิ อยดใ์ หผ้ ลทดี่ มี ากตอ่ การรกั ษาอาการคลน่ื ไส้ อาเจยี น ซง่ึ เปน็ ผลมาจากการใชเ้ คมบี าํ บดั หรอื รงั สบี าํ บดั
รักษามะเร็ง โรคตับอักเสบซี หรือการรกั ษาเอชไอว/ี เอดส์ รปู แบบยาเตรียม THC สังเคราะห์ (ในรปู แบบ Marinol®) มีการใช้
งานทว่ั โลกเป็นยาแก้อาเจยี นสําหรับผู้ป่วยมะเรง็ ทอ่ี ย่ใู นระหว่างการใหเ้ คมีบําบัด

มีงานศึกษาวิจัยสนับสนุนข้อมูลว่าการให้ THC โดยตรงก่อนและหลังการทําเคมีบําบัดจะส่งผลดีมากกว่าการใช้ยาแก้
อาเจียนแผนปัจจุบันแบบเดิม อย่างไรก็ตามการศึกษาเหล่าน้ีไม่ได้เปรียบเทียบกับการให้ยาแก้อาเจียนแผนปัจจุบันล่าสุด
ซึง่ มีประสทิ ธภิ าพมากกว่ายาแผนปจั จบุ นั แบบเดมิ มาก

อย่างไรก็ตามการใช้กัญชาทางการแพทย์ในภาวะ
คลื่นไสอาเจียนจากเคมีบําบัด เป็นทางเลือกรองไม่ใช่ทาง
เลือกแรก ให้ใช้กรณีท่ีผ้ปู ่วยเขา้ รบั การรักษาดว้ ยวธิ ีต่าง ๆ
แล้วไม่ได้ผล ไมแนะน�ำใหใชในกรณีของภาวะคล่ืนไสอาเจียน
ทั่วไป หรืออาการแพ้ท้องในหญิงตงั้ ครรภ์

ท่ีมา
คําแนะนําการใช้กัญชาทางการแพทย์ Guidance on Cannabis for Medical Use
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ฉบับปรบั ปรุงครง้ั ท่ี 3/2563
หนังสอื แนะนำ� การใช้กญั ชาเพ่อื บำ� บดั รักษาโรค @Bedrocan International
https://mdresearch.kku.ac.th/files/cannabis/MedicainalCannabisBook_v4.pdf

29 กัญชา..

กับโรคปลอกประสาทเส่อื ม

โรคปลอกประสาทเสื่อม หรือโรคปลอกประสาทเสอ่ื มแข็ง
(Multiple Sclerosis symptoms - MS)

เปน็ การอกั เสบของระบบประสาทส่วนกลาง

ท่พี บในประชากรมากกว่า 2.3 ล้านคนท่ัวโลก

ทางการแพทยอ์ ธบิ ายวา่ โรคน้ี คอื โรคแพภ้ มู ติ วั เองทางระบบประสาททค่ี อ่ ยๆ ทำ� ลายเสน้ ประสาทของไขสนั หลงั และสมอง
พรอ้ มกบั ระบบภมู คิ มุ้ กนั ทงั้ หมด ซง่ึ ยงั ไมส่ ามารถบอกไดว้ า่ อะไรคอื สาเหตขุ องการเกดิ โรค อาการของโรค ทำ� ใหผ้ ปู้ ว่ ยมปี ญั หา
การเดิน เสยี ความสมดลุ ในการทรงตวั มปี ญั หาดา้ นความคดิ ความทรงจ�ำ และการควบคมุ กระเพาะปสั สาวะ สายตาพร่ามวั
ออ่ นเพลยี เหนอ่ื ยล้า หมดแรง กลา้ มเนื้อกระตกุ หรอื หดเกร็ง และมอี าการปวดเรอ้ื รังรว่ มอย่ดู ้วย
ในการรักษามีการศึกษาอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับฤทธ์ิของสารแคนนาบินอยด์ในระยะยาวต่อโรคน้ี มีรายงานวิจัย
ท่ีน่าเช่ือถือสนับสนุนว่า การน�ำพืชกัญชามาใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ในการบ�ำบัดอาการของโรค MS บรรเทาได้ในหลายๆ
อาการของโรค และมกี ารศกึ ษาวจิ ยั ทเี่ ชอ่ื ถอื ไดส้ นบั สนนุ วา่ กญั ชาชว่ ยลดบางอาการในโรค MS ไดด้ ี ในบางรฐั ของสหรฐั อเมรกิ า
ได้อนุญาตให้ผู้ป่วยโรค MS ที่ได้รับผลกระทบจากโรคได้เข้าถึงกัญชาทางการแพทย์ในการรักษา และในประเทศแคนาดา
ผปู้ ว่ ยดว้ ยโรค MS มสี ทิ ธิ์ไดเ้ ป็นผู้ใช้กัญชาทางการแพทยเ์ พื่อรักษาอาการทวั่ ไปของโรค
ในประเทศไทย แพทยส ามารถใชผลติ ภัณฑก ญั ชาในกรณที ่รี กั ษาภาวะกลามเนอ้ื หดเกร็งที่ดอื้ ตอการรกั ษา ท้งั สามารถ
ผลิตสารสกัดน้�ำมันกัญชาทางการแพทย์ สูตร THC:CBD 1:1 ส�ำหรับหยดใต้ล้ิน ภายใต้การควบคุมและส่ังจ่ายโดยแพทย ์
ท่ไี ดร้ ับอนญุ าตแล้วเทา่ น้นั

ทมี่ า
กัญชา..ช่วยรกั ษาโรคปลอกประสาทเสือ่ มแข็ง (โรค MS) ไดห้ รอื ไม?่
https://www.cannhealth.org/content/5726/กัญชาช่วยรกั ษาโรคปลอกประสาทเส่อื มแข็ง-โรค-ms-ไดห้ รือไม่
ผลิตภัณฑก์ ัญชาทางการแพทย์
http://www.medcannabis.go.th/ผลิตภณั ฑก์ ัญชาทางการแพทย์/ยาสารสกดั กญั ชา

30 กญั ชา..

กบั โรคซึมเศรา้

ผูป้ ่วยทีม่ ปี ระวัติคนในครอบครัวหรอื เคยมีประวตั อิ าการทางจิต
ภาวะทางจติ เวช หรอื โรคซึมเศรา้

ไม่ควรได้รบั กญั ชาทางการแพทย์

เน่ืองจากสาร THC ท่ีมีผลต่อสมอง ท�ำให้สารสื่อประสาทในสมองมีการเปลี่ยนแปลง ส่งผลให้สารท่ีเก่ียวข้องกับ
อารมณค์ วามคิดมปี ญั หาได้ สดุ ท้ายท�ำใหเ้ กดิ ภาวะวิตกกังวล ซมึ เศรา้ คิดฆา่ ตัวตายเพ่ิมขนึ้ ได้ บคุ ลกิ ภาพเปลย่ี นไป กลายเปน็
คนเฉื่อยชา ไม่มีแรงจูงใจ และระยะยาวจะเส่ียงต่อการเกิดโรคจิต โดยเฉพาะโรคจิตเภท ซึ่งจะเส่ียงมากกว่าคนท่ีไม่ได้ใช้กัญชา
1.4 -2 เท่า ขณะทผี่ ู้ป่วยท่ีมีโรคจิตเวชอยู่เดิม หากไปใชย้ ากญั ชา โรคจิตเวชท่ีเปน็ อยู่อาจจะกำ� เรบิ ข้ึน
พบรายงานวิจัยด้วยว่า ผู้ใช้กัญชาคิดฆ่าตัวตายบ่อยคร้ังมากกว่าคนไม่ใช้ โดยเฉพาะเพศหญิง ขณะท่ีปัจจุบันยังไม่มี
ผลวจิ ัยทีส่ นบั สนุนประสทิ ธิผลของสารสกัดกญั ชาในการรกั ษาโรคซึมเศร้าได้

ทม่ี า
กรมสขุ ภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=QGrxOOInpC0%3D&tabid=414&mid=1297

31 กญั ชา..

กับภาวะความเครยี ด

ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ท่ีมีคุณภาพดีพอที่จะยืนยันประสิทธิภาพในการรักษาโรคทางจิตเวช ในทางกลับกัน
พบวา่ อาจจะส่งผลเสียต่อการดำ� เนินโรคด้วย
โดยเฉพาะผูป้ ่วยในกลมุ่ โรควติ กกงั วล (anxiety disorders) พบวา่ ผ้ปู ่วยโรคตนื่ ตระหนก (panic disorder) มีแนวโน้ม
จะใช้กัญชาเพ่ิมขึ้นในเวลาต่อมา กลุ่มผู้ป่วยเหล่าน้ีจึงมีความเส่ียงสูง และมักแสวงหาความสุขช่วงสั้นๆ (getting high)
จากการใช้กัญชาและเกิดผลเสียจากการใช้ เช่น อาการโรคจิต อารมณ์แมเนียก�ำเริบ หรือเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย
อกี ทงั้ เส่ียงตอ่ การติดสารเสพตดิ
อย่างไรก็ตามปัจจุบันยังขาดข้อมูลหลักฐาน
เชงิ ประจกั ษท์ ดี่ พี อในการนำ� กญั ชามาใชร้ กั ษาทางการแพทย์
ในโรคทางจิตเวช ทางการแพทย์จงึ ไม่สนบั สนุนใหน้ ำ� กัญชา
ทางการแพทย์มาใช้รักษาโรคเครยี ด

ท่มี า
การใชส้ ารสกัดกัญชาสำ� หรับผปู้ ่วยทม่ี ปี ัญหาสุขภาพจิต โดย ศาสตราจารย์ พญ.สุวรรณา อรณุ พงคไ์ พศาล
รองประธานราชวิทยาลยั จติ แพทย์แหง่ ประเทศไทย รับรองโดยราชวิทยาลยั จิตแพทย์แหง่ ประเทศไทย

32 กญั ชา..

กับโรคลมชัก

การใชส้ ารสกัดจากกัญชา ท่เี รยี กวา่ Cannabidiol (CBD)

ช่วยใหผ้ ูป้ ว่ ยมคี วามตึงเครยี ดลดลง
และมีอาการชักลดลงมากกว่า 50 เปอรเ์ ซน็ ต์

โรคลมชักเกดิ จากความผดิ ปกตขิ องเซลล์ในสมอง เกดิ การเปลยี่ นแปลงอย่างเฉียบพลนั ของไฟฟา้ สมองท่อี อกมาจาก
กลมุ่ เซลล์ท่ีผิดปกติพรอ้ มๆ กัน ทกุ วันนีม้ ผี ปู้ ว่ ยโรคลมชักจาํ นวนมากไม่สามารถควบคุมอาการชักได้
งานวจิ ยั การใชก้ ญั ชาทางการแพทยพ์ บวา่ การใชส้ ารสกดั นำ�้ มนั กญั ชา (Cannabis Extracts) หรอื การใชส้ ารสกดั จาก
กญั ชา ท่ีเรียกวา่ Cannabidiol (CBD) ชว่ ยใหผ้ ู้ป่วยมีความตงึ เครียดลดลง และมอี าการชักลดลงมากกว่า 50 เปอรเ์ ซ็นต์
ผู้ป่วยมีความทรงจําท่ีดีข้ึน มีสมาธิและจดจ่อกับ
สิ่งต่างๆ ได้ดีขึ้น สมองมีการพัฒนามากข้ึน สามารถ
สอ่ื สารกบั ผอู้ น่ื ไดด้ ีข้นึ และนอนหลับได้งา่ ยขึน้ และยงั ไม่พบ
ผลข้างเคยี งอื่นๆ กับผู้ป่วยโรคลมชัก

ที่มา
ข้อมูลวิจยั การนํากัญชามารกั ษาโรค องคก์ ารเภสชั กรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=U2GuYjmVQig%3D&tabid=388&mid=1186& language=th-TH

33 กัญชา..

กับการรักษาอาการอกั เสบ

สารสกดั กญั ชาไดป้ ระสทิ ธิผล
ในการลดการอกั เสบทเ่ี กดิ จากโรคเจ็บปวดเร้อื รงั ได้

สารสกัดกัญชาท่ีส�ำคัญ 2 ชนิด ท่ีมีการน�ำมาใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ คือ THC (Tetrahydrocannabinol)
ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทท�ำให้รู้สึกผ่อนคลาย ชนิดที่ 2 คือ CBD (cannabidiol) ซ่ึงมีฤทธิ์ต่อจิตประสาทน้อยกว่า
ผลงานวจิ ยั การใชก้ ญั ชาทางการแพทยพ์ บวา่ CBD จะจบั ตวั รบั สารทพ่ี บมากในระบบภมู คิ มุ้ กนั และประสาทสว่ นปลายทม่ี หี นา้ ท่ี
ควบคมุ การตอบสนองของภมู คิ ุ้มกนั และปฏิกริ ยิ าการอกั เสบ
CBD มีผลตอ่ การท�ำงานของเซลลต์ า่ ง ๆ ในระบบภูมิคุ้มกัน จึงมีฤทธ์ิลดการอักเสบบริเวณปลายประสาทและลดปวด
ในระบบประสาท กลไกการออกฤทธิ์น้ีมีหลักฐานเชิงประจักษ์ท่ีมีคุณภาพดีพบว่า สารสกัดกัญชาได้ประสิทธิผลในการลด
การอักเสบที่เกิดจากโรคเจ็บปวดเรอื้ รังได้

ทมี่ า
กญั ชากบั การรกั ษาโรค โดย ดร. ภญ. ผกาทิพย์ ร่นื ระเริงศกั ดิ์
ภาควชิ าเภสัชกรรม คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล
https://www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/453/กญั ชา/

34 กัญชา..

กับการฟื้นฟูโรคพาร์กินสนั

โรคพารก์ นิ สนั เกดิ จากสมองสว่ นควบคมุ การทรงตวั ทำ� งานบกพรอ่ ง
เน่ืองจากสารควบคุมส่วนประสาท หรือโดปามีนในสมองลดลง ทางการแพทย์
แผนปจั จุบนั เลยหาสารดงั กลา่ วไปทดแทนท่ีร่างกายสร้างไม่ได้
จากงานวจิ ยั พบวา่ สารสกัดจากกัญชา Cannabidiol (CBD) หรือ
การใช้ยา Nabilone ช่วยให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บปวดน้อยลง อาการส่ันลดลง
และขยบั ตวั ได้ดีขน้ึ

แม้ว่าสารสกัดจากกัญชาจะไม่สามารถรักษาโรคพาร์กินสันให้หายขาดได้ และยังต้องใชกัญชาทางการแพทย์เพ่ือรักษา
ผูปวยเฉพาะรายและดําเนินการเก็บขอมูลวิจัยควบคูกันไป แต่สําหรับผู้ป่วยที่มีอาการ และไม่สามารถใช้ชีวิตได้อย่างปกติ
ผลการรักษาในผู้ป่วยหลายราย พบว่าในขณะที่กําลังใช้ยา ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตท่ีดีขึ้น สามารถดําเนินกิจกรรมในชีวิต
ประจาํ วันไดต้ ามปกติมากขึ้น พดู คุยแบบคนทว่ั ไปไดด้ ขี น้ึ มคี วามสขุ มากขนึ้ และนอนหลับได้ดีข้นึ

ท่ีมา
ขอ้ มูลวิจยั การนํากญั ชามารักษาโรค องคก์ ารเภสัชกรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=U2GuYjmVQig%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH

35 กญั ชา..

ชว่ ยรักษาอัลไซเมอร์ได้จรงิ หรอื ?

การใช้สารสกัดน�้ำมันกัญชาช่วยให้มีอาการตา่ งๆ
ทเ่ี ปน็ ผลจากอลั ไซเมอร์ลดลง

จากงานวิจัยพบว่า การใชส้ ารสกดั นำ้� มันกัญชา (Cannabis Extracts) หรือ
การใชย้ า Nabilone ชว่ ยใหม้ อี าการตา่ งๆ ท่ีเปน็ ผลจากอัลไซเมอร์ลดลง เช่น อาการ
หลงผดิ อาการเฉยเมยไมส่ นใจสง่ิ รอบข้าง
นอกจากน้ีในการใช้กัญชารักษาผู้ป่วยสมองเสื่อมมักจะให้ผลท่ีดีในการลด
การเคล่ือนไหวในตอนกลางคืน ลดอาการทางจิตประสาท อาการพลุ่งพล่าน
กระวนกระวาย หงุดหงิด ก้าวร้าว และพฤติกรรมผิดปกติตอนกลางคืน ผู้ป่วย
ยังสามารถรับประทานอาหารได้ดีข้ึน นอนหลับได้ดีข้ึน ส่งผลให้ผู้ดูแลมีสุขภาพจิต
ทด่ี ขี นึ้ ด้วย
อย่างไรก็ตามการวิจัยผลของกัญชาต่อสมองเสื่อมในคน มีการวิจัยเฉพาะในด้านการรักษา ไม่มีด้านการป้องกัน
การเกดิ สมองเส่ือมแต่อย่างใด

ท่ีมา
ขอ้ มลู วจิ ยั การนํากญั ชามารกั ษาโรค องคก์ ารเภสชั กรรม
https://www.gpo.or.th/LinkClick.aspx?fileticket=U2GuYjmVQig%3D&tabid=388&mid=1186&language=th-TH