Mùa Thu Đức 1989 Egon Krenz

tuyên án có hiệu lực ở Liên Xô, năm 1962 được đổi lấy đại tá Abel, một
tình báo huyền thoại của Liên Xô, trên cây cầu Glienicke đã thành huyền
thoại. Abel đã vào kế hoạch tuyên án tử hình ở Hoa Kỳ. Khoảng 200
trường hợp đã được giải quyết như vậy vì lợi ích của Liên Xô, Ba Lan,
Tiệp Khắc, Hungary và Bulgaria. Vogel đã giúp được nhiều người. ông
được chủ tịch Hội đồng nhà nước Erich Honecker ủy quyền.

Cả hôm nay cũng không thể bỏ được "ngoại giao bí mật" vì nói cho cùng
vẫn tồn tại hai hệ thống xã hội khác nhau. Chuyện bí mật khó lòng đem
bàn giữa chợ được. Tôi mời ông luật sư nổi tiếng thế giới ấy đến trụ sở
Hội đồng nhà nước vì công việc của ông là việc quốc gia chứ không phải
việc đảng. Tôi đề nghị ông tiếp tục công tác nhân đạo này với tư cách ủy
nhiệm bởi chủ tịch Hội đồng nhà nước. ông đồng ý. Chúng tôi thống nhất
là ông sẽ cố gắng đạt được lệnh ân xá chung của CHLB Đức cho các công
dân CHDC Đức nằm trong danh sách có thể bị truy tố hình sự khi sang
CHLB Đức, vì họ bị lưu tên phi pháp tại Kho hồ sơ Salzgitter . Chủ yếu
đây là vấn đề với những nhà chức trách quốc gia của CHDC Đức đã hàng
chục năm nay thực thi nghĩa vụ hiến định của mình đối với CHDC Đức,
sau khi mở biên giới họ bị CHLB Đức sàng lọc, bôi nhọ, truy tố chính trị
hay tư pháp. Dịch vụ luật sư thương thảo của Vogel được bảo lưu trong
việc trao đổi các cá nhân phạm pháp vì làm tình báo cũng như thương thảo
với Hoa Kỳ và Israel. Tôi ủy quyền cho Vogel được tiến hành hoạt động để
các tù nhân liên quan đến vi phạm hình sự có bối cảnh chính trị hiện trong
các trại giam của CHDC Đức được tự do vào dịp lễ Giáng sinh năm 1989.
Vogel cũng phải nói chuyện với các đối tác của ông về công dân CHDC
Đức còn bị giam ở CHLB Đức vì công tác tình báo.

Buổi chiều tôi tiếp Rudolf Seiters, bộ trưởng liên bang phụ trách các
nhiệm vụ đặc biệt và chánh văn phòng Phủ thủ tướng CHLB Đức. Giá mà
không nợ lời hứa với Kohl thì tôi cũng không phải gán cho cuộc gặp gỡ

này một trọng lượng chính trị đến nhường ấy. Modrow, tôi, Bộ trưởng
Ngoại giao Fischer và quốc vụ khanh Schalck cùng một số cộng tác viên
khác - trong mắt tôi là quá nhiều vinh dự đối với một bộ trưởng liên bang.
Nhưng chúng tôi đang ở trong tình cảnh khó khăn. Từ ngày 9/11 Cảnh sát
nhân dân Đức đã cấp 10,3 triệu thị thực du lịch cá nhân và 17.738 giấy
phép xuất cảnh hẳn ra khỏi CHDC Đức. Từ ngày 1/11/1989 có chừng
10.000 công dân CHDC Đức chuyển cư trú qua CHLB Đức. Nếu chúng tôi
muốn làm dịu tình hình ở CHDC Đức thì phải nâng cao quy mô cộng tác
kinh tế với CHLB Đức.

Nhưng Bonn đâu còn quan tâm nữa. Seiters mang đến một danh mục đòi
hỏi dày cộp. Trước tiên ông nói đến các lợi ích hợp pháp của CHLB Đức.
Đây không chỉ là giao thông đi lại từ Đông sang Tây mà Bonn hoan
nghênh. Chính quyền Bonn quan tâm đến cả du lịch từ Tây sang Đông,
việc bãi bỏ quy định đổi tiền tối thiểu và giao dịch bưu chính. Sau đó
Seiters gọi tên các vấn đề đích thực khiến ông đến đây: thủ tướng CHLB
Đức muốn trực tiếp biết từ nguồn, quá trình cải cách của CHDC Đức có
căn cứ đích xác đến đâu, bao giờ có bầu cử tự do, bao giờ cấp phép hoạt
động cho các đảng mới, cải cách kinh tế có nội dung gì, hiến pháp CHDC
Đức sẽ được sửa đổi bao giờ và như thế nào.

Ước gì tôi có thể đáp lại một cách thiếu ngoại giao: "Chẳng dính dáng gì
đến các ông. Đây là chuyện riêng của CHDC Đức." Song tình thế chính trị
và kinh tế của chúng ta chỉ cho tôi một lựa chọn là trả lời đúng nội dung
các câu hỏi của thủ tướng CHLB Đức. Nói cho cùng, chúng tôi cũng muốn
đón ông sang thăm CHDC Đức. Modrow và tôi đã thống nhất tại phòng
làm việc của tôi trước khi đón khách là tôi chủ yếu đề cập các vấn đề chính
trị, còn ông ở cương vị chủ tịch Hội đồng bộ trưởng sẽ trả lời các câu hỏi
về thực trạng nằm trong thẩm quyền của chính phủ. Sự phân công công

việc giữa chủ tịch nước và chủ tịch Hội đồng bộ trưởng diễn ra như chúng
tôi thống nhất trước.

Tôi nói với Seiters, chương trình hành động của SED, tuyên bố của tôi
ngày 24/10 trước Quốc hội và tuyên bố chính phủ của Modrow là trả lời
cho câu hỏi của thủ tướng CHLB Đức. Tôi không để ai nghi ngờ rằng
chúng tôi tiếp tục chú trọng đến chủ nghĩa xã hội ở CHDC Đức, đến quyền
tự quyết của nhân dân và quốc gia, và thống nhất nước Đức không phải đề
tài bàn luận.

Modrow trình bày lập trường của chúng tôi về quan hệ thương mại và kinh
tế, bảo vệ môi trường, giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, giao dịch
tiền tệ phi thương mại, mở rộng du lịch và chống lạm dụng ma túy. Qua đó
ông đồng thời giải thích ý tưởng của CHDC Đức về một cộng đồng hiệp
ước giữa hai nhà nước Đức.

Sau vài phút tranh luận giữa hai đoàn Seiters mới lộ tẩy: có lẽ nên gặp
nhau thêm lần nữa ở Berlin. Nói toẹt ra là ông không được ủy quyền hoàn
tất các cuộc nói chuyện thăm dò trước khi thủ tướng sang thăm. CHLB
Đức chơi câu giờ để đặt thêm điều kiện cho CHDC Đức.

Cuộc chiến của CHDC Đức để tồn tại hay không tồn tại nóng thêm.

Hàng chục nghìn người tiếp tục xuống đường biểu tình. Những khẩu hiệu
được hô lên đã hung hăng hơn. Có dấu hiệu thù nghịch với người nước
ngoài. Giờ đây đã xuất hiện những diễn văn chống chủ nghĩa xã hội và
khẩu hiệu đòi thống nhất hai nhà nước Đức. Giữa những biểu hiện công
khai đó và sự trì hoãn kết quả đàm phán giữa hai nhà nước Đức bởi CHLB
Đức có một liên quan chính trị chặt trẽ.

21/11/1989

Kỳ thực hôm nay tôi phải có mặt ở Praha. Ngay sau khi tôi được bầu, tổng
thống Húsák và chủ tịch đảng Jakeš đã mời tôi sang gặp gỡ làm việc. Qua
một cuộc điện thoại với Jakeš chúng tôi đã thống nhất tạm lùi thời điểm
cuộc thăm vì tình hình thời sự ở cả hai nước. Đối tác của chúng tôi ở Tiệp
Khắc phật lòng. Họ đoán rằng người tị nạn từ CHDC Đức hiện đang chiếm
sứ quán CHLB Đức ở Praha hoặc đi tiếp sang Hungary đã kích động lực
lượng đối kháng trong nội bộ nước láng giềng. Từ mấy ngày nay ở Tiệp
Khắc có biểu tình, lẫn trong đó là cả đụng độ bạo lực với nhà cầm quyền.
Sự tan rã của cộng đồng XHCN diễn ra dồn dập: Hungary và Ba Lan thực
tế đã là các nước cộng hòa tư sản. Ở Liên Xô các nước cộng hòa ngày càng
có chí hướng dân tộc mạnh mẽ, muốn ra khỏi quần thể liên bang. Ở
Bulgaria đã thử nghiệm làm Perestroika theo kiểu Bulgaria. Romania sục
sôi. Sự ổn định ở CHDC Đức lâm nguy. Trong khi ở CHDC Đức sự bất
bình bắt đầu cùng với bước tách khỏi tiến triển ở Liên Xô thì ở tình hình ở
Tiệp Khắc khác. Đảng cộng sản ở đó không lánh xa công cuộc cải tổ ở
Liên Xô. Theo gương Gorbachev, năm 1987 họ tuyên ngôn Perestroika
kiểu Tiệp Khắc. Dù vậy sự tồn tại của chủ nghĩa xã hội ở nước này cũng
đang lung lay.

Tất cả các nước XHCN, kể cả CHDC Đức, đều coi nhẹ chiến thuật xói mòn
chủ nghĩa xã hội của NATO, không đưa ra được biện pháp nào chống lại
mang tính tích cực.

Ở Praha phát lên đòi hỏi các quốc gia trong hiệp ước Warszawa phải xin
lỗi về cuộc tiến quân vào Tiệp Khắc năm 1968. Chúng tôi đồng thuận với
quan điểm mà Eduard Shevardnadze đại diện. ông nói trong một cuộc
phỏng vấn: "Quyết định hồi năm 1968 do tất cả cùng đưa ra, chỉ có thể
thay đổi bằng các quyết định chung."

Bộ ngoại giao cho tôi biết, hôm nay tổng thống Hoa Kỳ Bush tiếp ngoại
trưởng CHLB Đức. Thông tin mật cho thấy ông ta sẽ báo cáo với Hoa Kỳ
về các cuộc nói chuyện của Seiters ở CHDC Đức. Hai bên muốn thống
nhất về các vấn đề mà Hoa Kỳ có thể nêu lên về tiến trình ở CHDC Đức tại
cuộc gặp thượng đỉnh giữa Gorbachev và Bush ở Malta. Vậy là chủ đích
khởi thủy của phong trào nhân dân nhằm cải cách CHDC Đức đã biến
thành mục tiêu đàm phán của các cường quốc.

Tổng thống Pháp François Mitterrand không vì thế mà lung lay. ông gửi tôi
thông điệp thứ hai trong vòng hai tuần. Nhân danh các nguyên thủ quốc gia
của Cộng đồng châu âu ông viết, quá trình cải cách ở CHDC Đức được ủng
hộ nhiệt liệt. "Tôi vui mừng", ông viết, "bốn tuần nữa được sang thăm
CHDC Đức."

22/11

Hiện trạng của đảng thật đáng buồn. Đó là hậu quả của sự thật là đảng có
nhiều kẻ a dua và quá ít đảng viên trung kiên. Hàng nghìn đảng viên rời bỏ
đảng. Họ cho biết rất thất vọng vì có một ban lãnh đạo tham nhũng.
Thường thì những người "200 phần trăm" bỏ rơi chúng tôi. Đó là những
người luôn tỏ ra rất cách mạng và tại các cuộc họp đảng chỉ chấp nhận ý
kiến mình là đúng. Các đồng chí có tinh thần phê phán - và vì thế hay có
vấn đề - bây giờ cũng thường là lực lượng dũng cảm đấu tranh cho đảng.
Họ đứng ra tranh luận, không sợ bị chửi bới hay đe dọa. Những gì các bạn
tôi ở cơ sở hay nói, nay đã thành sự thật: ban lãnh đạo yêu những người dễ
bảo hơn là người phê phán. Ban chấp hành trung ương đảng không còn
được tin cậy. Thậm chí từ bộ máy Trung ương đảng có người viết lời kêu
gọi trong thư gửi đến tôi: Hãy hành động như Gorbachev! Tách khỏi những
ông già! Những đồng chí ấy không nhìn thấy sự khác biệt với thực tế diễn
ra ở nước ta sao? Cải tổ ở Liên bang Xô viết là "dội từ trên xuống". Chúng

ta đang chịu nhiều tầng áp lực, áp lực "từ dưới lên" và áp lực "từ ngoài
vào": biểu tình ngoài phố, thất vọng trong đảng, cộng đồng XHCN tan rã,
lực lượng chống XHCN ngóc dậy, chính sách của CHLB Đức chống CHDC
Đức - tất cả cùng tác động đến tình hình CHDC Đức. Ngót năm năm nay
Gorbachev cố tiến bước, nhưng Perestroika đình trệ. Các lực lượng đối
kháng tập hợp lại. Cho đến nay tôi chỉ có vẻn vẹn bốn tuần. Người ta đòi
tôi làm một việc không tưởng, đó là giải quyết các vấn đề tích tụ từ nhiều
năm trong vòng vài ngày.

Tại trụ sở Trung ương đảng chúng tôi đã lập ra một trung tâm thông tin và
tư vấn. Hằng ngày tôi nhận được báo cáo về những câu hỏi mà các đảng
viên hoặc cả những người ngoài đảng chuyển đến Trung ương đảng.
Thường có đòi hỏi về chương trình mới và điều lệ mới. Có cả chiều hướng
muốn giải tán đảng và tụ hợp lại ở dạng mới, hoặc chia đảng ra, hoặc tái
thành lập đảng cộng sản.

Chủ yếu những lời trách móc Bộ chính trị mới và tôi là: các anh tụt lại sau
các sự kiện. Đúng thế: đánh mất thời gian lúc này là liều thuốc độc mạnh
nhất.

Thấu hiểu tình hình đó của đảng, tôi đến thăm chi bộ đảng tại xí nghiệp
Bergmann-Borsig ở Berlin. Khoảng 6 giờ tôi đứng trước cửa xí nghiệp khi
ca sáng bắt đầu. Tôi không đem theo bài nói chuyện chuẩn bị sẵn, mà chỉ
một câu hỏi: mọi người mong đợi gì ở Đại hội đảng bất thường? Chúng tôi
tranh luận ba tiếng liền ở nơi làm việc và trong cuộc họp ngẫu hứng với
các đảng viên từ mọi bộ phận xí nghiệp. Sau những tranh cãi trong Bộ
chính trị, cuộc gặp gỡ này thật dễ chịu. Các đảng viên mong có một Đại
hội đảng thẳng thắn không thỏa hiệp, vạch ra con đường tiến lên phía
trước. Khi một công nhân phát biểu: "Chúng ta phải làm việc hết sức và
thành thật thì mới tiến lên được", lập tức nhận được nhiều đồng ý. Tôi tận

dụng cuộc họp này để nói ra một nhận thức quan trọng: "Không có SED",
tôi nói, "thì không có chủ nghĩa xã hội, và không có chủ nghĩa xã hội thì
không có CHDC Đức."

Khi tôi nói điều đó, một sự im lặng đầy suy tư diễn ra. Tôi không rõ những
người đang nói chuyện với tôi có nghĩ giống thế không. Nhưng tôi cảm
nhận được sự mất mát lòng tin mà đảng đang phải chịu đựng, nó ngăn
không cho người ta thấu hiểu và chấp nhận những quan điểm căn bản trong
hệ quả.

Từ xí nghiệp tôi đi đến dự cuộc họp Bộ chính trị. Chúng tôi thảo luận về
công tác chuẩn bị Đại hội đảng bất thường. Chúng tôi quyết định về trình
tự tổ chức đại hội, quy định bầu cử và công tác. Siegfried Lorenz đưa ra đề
nghị công bố chương trình hành động của SED với những ý tưởng sinh ra
trong tranh luận như một văn kiện mang tính cương lĩnh. Đại hội đảng sẽ
là một đại hội của công việc, không hào nhoáng. Cả về nội dung lẫn trình
tự sẽ không có gì giống các đại hội đảng trước đây.

Liên quan đến tình cảnh hiện tại, chúng tôi quyết định: "Bộ chính trị thấy
nên đề nghị các chính đảng hiện trong chính phủ liên minh cùng các lực
lượng chính trị khác trong nước ngồi vào một Bàn Tròn." Chúng tôi đề
nghị thảo luận ở đó về đạo luật bầu cử mới, cách tiến hành bầu cử và cải
cách hiến pháp.

Sau nghị quyết trên, tôi rời cuộc họp một lát. Từ văn phòng tôi gọi điện
cho chủ tịch Hội đồng giám mục Manfred Stolpe để thông báo cho ông và
nhà thờ Tin Lành về dự định của SED muốn tranh luận về tình hình đất
nước bên Bàn Tròn.

Trong khi họp tiếp, Bộ chính trị đưa đề nghị của SED về việc lãnh đạo và
xã hội kiểm tra (ADN), đài truyền thanh và truyền hình CHDC Đức.

Những đề nghị đó nhằm tạo ra hệ thống truyền thông nhà nước và lãnh đạo
tự chịu trách nhiệm trong khi bảo đảm quyền tự do thông tin và truyền
thông của nhà báo.

Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng được khuyến nghị cử Hans Bentzien làm tổng
giám đốc truyền hình của CHDC Đức.

23/11

Báo NEUES DEUTSCHLAND đưa tin về cuộc viếng thăm của tôi ở
Bergmann-Borsig. Tôi không để ý ở trang nhất có hình chụp tôi đang đứng
trước một tờ báo tường, trên đó là dòng chữ "Tin tưởng nhân dân hơn dựa
vào Bộ an ninh!" Tôi chỉ chú ý khi nhận được một công điện từ một đơn vị
cấp huyện của Bộ an ninh quốc gia lúc 8 giờ. Nhân viên ở đó phản đối
Tổng bí thư đứng chụp ảnh trước một khẩu hiệu biến nhân dân và Bộ an
ninh quốc gia thành hai phe đối nghịch. Bỏ qua chuyện tôi đã mất thói
quen can thiệp vào báo cáo thời sự của giới truyền thông, tôi rất hiểu sự
phật ý của nhân viên Bộ an ninh quốc gia. Họ không thể chịu tội cho tất cả
những gì sai trái trong nước ta. Bộ chính trị cũ đã buông tay cho phép các
mâu thuẫn liên tục phát triển trong xã hội được che đậy bởi ngày càng
nhiều biện pháp hành chính. Kết án đổ đồng các nhân viên Bộ an ninh quốc
gia là bất công. Mà có lẽ quan trọng hơn cả là SED và chính phủ quyết
định về biện pháp mới để trong tương lai các lực lượng an ninh cũng phải
công tác dưới sự kiểm tra chặt chẽ của nghị viện. Không thể làm xong mọi
chuyện trong một ngày được. Đồng thời với chính phủ mới thành lập, Bộ
an ninh quốc gia được chuyển thành Cục an ninh quốc gia. Wolfgang
Schwanitz, một người không thuộc Bộ chính trị, được cử làm bộ trưởng.
Cũng qua đó vai trò mới của chính phủ được nhấn mạnh: tất cả bộ trưởng,
kể cả các bộ trưởng phụ trách cơ quan vũ trang, đều dưới quyền chủ tịch
Hội đồng bộ trưởng.

Khoảng 10 giờ tôi có lịch hẹn gặp tổng biên tập kênh truyền hình WDR
Fritz Pleitgen. Tôi sẵn sàng trả lời chi tiết về các động cơ dẫn đến mở biên
giới của chúng ta, và ông là phóng viên duy nhất từ CHLB Đức được
phỏng vấn. Tôi biết ông ta từ ngày ông là phóng viên của kênh truyền hình
ARD tại CHDC Đức. Fritz Pleitgen được coi là người nghiêm túc, thiện
cảm với CHDC Đức và làm báo cáo trung lập. Đối với tôi, nếu ông ta chỉ
thể hiện một phần nhỏ của tính công tâm mà ông đã nhiều năm chứng tỏ
trong các phóng sự từ CHDC Đức thì đây sẽ là một cuộc phỏng vấn không
mang định kiến. Nhưng những phút tiếp theo không phải là phỏng vấn, mà
là cuộc hỏi cung vi phạm mọi quy định của luân lý. Người ta không thể trả
lời một cách trung tính về một câu hỏi láo xược, mà tôi thì coi trọng một
cuộc nói chuyện trung tính. Vì vậy tôi thoáng nghĩ: chấm dứt cuộc phỏng
vấn. Việc gì phải cho phép người khác đối xử với mình thô bạo và thóa mạ
đến mức khó tin như vậy. Nhưng rồi tôi tự nhủ: không lộ thế yếu, không bỏ
cuộc. Dù vậy sau đó tôi không thể không đưa ra câu hỏi, liệu Pleitgen đã
bao giờ phỏng vấn một thủ tướng CHLB Đức giống thế này chưa.

Buổi tối tôi cùng nhà tôi đi xem phim. Tại rạp "International" ở đại lộ Karl
Marx (Berlin) có buổi ra mắt đặc biệt. Phim DEFA "Dấu vết của đá" do
Frank Beyer chuyển thể năm 1966 từ tiểu thuyết cùng tên của Erik Neutsch
hôm nay được tái công chiếu. Cách đây 23 năm, chỉ sau ba ngày phim này
biến khỏi chương trình vì chính sách văn hóa bắt nguồn từ phiên họp
Trung ương đảng SED thứ 11 hồi năm 1965. Trước buổi chiếu phim tôi
gặp Manfred Krug, diễn viên chính trong phim và giữa những năm 70 đã
rời bỏ CHDC Đức. ông coi việc tôi đến xem phim là một nghĩa cử đầy hy
vọng. Nhớ lại thái độ thời xưa với bộ phim, ông nói: "Ngày ấy tôi bị đòn
đầu tiên bổ trúng đầu. Thật sự là cú rạn nứt đầu tiên với CHDC Đức của
tôi." Hôm nay chứng tỏ người ta cũng có thể hành xử khác.

Sĩ quan an ninh của tôi đến trong lúc chiếu phim và thì thào: "Đồng chí
Honecker gọi đến theo đường CT và muốn gặp đồng chí bằng được, không
thể từ chối." Tôi sợ có gì bất thường xảy ra, nếu không Honecker không
cương quyết muốn nói chuyện như vậy. Tôi đi vào một phòng trong rạp, ở
đó đã lắp một máy CT cho tôi.

Honecker mất bình tĩnh. "Tôi vừa nghe trong mục thời sự là bị người ta đã
tiến hành kỷ luật đảng. Anh đã nói với tôi là không có chuyện gì chống tôi
nên chỉ có thể Matxcơva nấp đằng sau vụ này."

Tôi cố gắng trấn an ông già. "Matxcơva không dính dáng gì đến chuyện
này", tôi nói. "Ban thanh tra trung ương đảng đã bắt đầu một vụ kỷ luật với
anh nhưng đồng thời cũng được biết là tình trạng sức khỏe của anh không
cho phép thảo luận, nghĩa là vụ này để đấy."

Nhưng không thể trấn an Honecker. ông muốn đến Đại hội đảng và nói cho
tất cả biết ý kiến của ông.

"Erich", tôi nói, "anh bình tĩnh nghĩ lại đi. Tôi không ngăn anh đến Đại hội
đảng. Nhưng anh nghĩ xem, ở đấy có thể diễn ra một cuộc thanh toán triệt
để với anh đấy. Tôi không biết anh có đủ sức khỏe chịu đựng không." Tôi
đề nghị, hôm sau Werner Eberlein sẽ đến thăm ông. Eberlein là chủ tịch
Ban thanh tra trung ương đảng và sẽ giải thích các nghị quyết về vụ kỷ luật
này cho ông rõ. ông càu nhàu ưng thuận. Tôi có ấn tượng là Honecker sợ bị
khai trừ đảng hơn là ra tòa.

Một cộng tác viên của tôi cho rằng đã đến lúc không nên quá nương nhẹ
trong hành xử với Honecker. Nếu ở địa vị tôi thì Honecker cũng sẽ làm
khác, giả sử hôm 17/10 tôi bị thua trong cuộc tranh chấp. Điều đó nhất
định đúng, nhưng tôi có thể hiểu được tâm trạng của một người sắp bị khai
trừ đảng sau ngót 60 năm là đảng viên. Tôi thông cảm là ông tự vệ.

24/11

Lần đầu tiên trong đời tôi đến sứ quán Liên Xô một cách gần như bí mật.
Hôm nay ở đây diễn ra một cuộc gặp gỡ nội bộ với đặc phái viên cá nhân
của Gorbachev do tôi đề nghị hôm 10/11. Đây là cuộc trao đổi ý kiến về
chính sách của chúng tôi đối với CHLB Đức và Tây Berlin sau khi mở biên
giới. Gorbachev đã ủy nhiệm Valentin Falin làm việc này.

Tôi mời Modrow tham gia cuộc hội kiến. Người lãnh đạo chính phủ nên
cùng tôi có quan hệ quan trọng này. Nhưng ông phải tiếp thủ tướng áo
Vranitzky nên mấy tiếng sau mới đến được.

Tôi cung cấp cho Falin một bức tranh trần trụi của CHDC Đức . Nếu cố nói
đến sự tiến bộ từ khi tôi gặp Gorbachev lần cuối thì điểm quan trọng nhất
là đã ngăn được xô xát có tính chất nội chiến. Điều đó có lẽ đã xảy ra nếu
các cuộc biểu tình ở Leipzig hay nơi khác bị cảnh sát dùng vũ lực đàn áp.

Một hiện tượng mới thấy là tại các cuộc biểu tình đã lẻ tẻ xuất hiện đòi hỏi
"tái thống nhất."

Dấu hiệu tích cực là ở CHDC Đức đã tạo ra không khí cởi mở mạnh mẽ.
Các phương tiện thông tin đại chúng trở nên thú vị hơn. Người dân CHDC
Đức không phải đón tin về những gì xảy ra trên thế giới và trong nước
mình trước hết qua thông tin Tây Đức, mà qua kênh của mình. Tuy nhiên
qua phương thức này cũng lộ ra các sự thật chính cống hay đồn thổi về lạm
quyền và tham nhũng mà trước đây vài tuần không ai ở CHDC Đức có thể
tưởng tượng ra được. Dân chúng thất vọng vì giới lãnh đạo cũ đã lạm dụng
lòng tin của họ.

Chúng tôi có một chính phủ liên minh, đó là điểm tích cực. Các đảng liên
minh hôm nay cùng SED gánh chịu trách nhiệm. Nhưng họ cũng cho thấy

là họ không đi theo chính sách liên minh kiểu ngày xưa nữa. Chúng tôi
chứng kiến sự tự tin mới mẻ của các đảng liên minh, đó là hệ quả của sự
thật là vai trò lãnh đạo của SED đã biến thành sự áp đặt hành chính. Công
việc của chính phủ khởi đầu khả quan. Nhiều đảng đã nhắm đến kỳ bầu cử
sắp tới, điều đó làm ảnh hưởng xấu đến công việc.

SED còn chiếm đa số tại Quốc hội, nhưng ngay bây giờ đã không ai dám
chắc là tất cả các dân biểu SED trong khối công đoàn và các tổ chức quần
chúng sẽ bỏ phiếu ủng hộ lập trường của đảng. Những gì lộ ra trong phiên
họp Quốc hội cuối cùng cũng khó có thể được các dân biểu bỏ qua. Mỗi vụ
lạm quyền lộ ra đều là nguyên nhân để nhiều đảng viên ra khỏi đảng.

Chúng tôi đã mở biên giới. Không loại trừ khả năng bức tường bị tấn công
- với hệ quả khôn lường. Hôm nay hàng triệu người dân du lịch. Quy định
du lịch mới đã đem lại cho chúng tôi mấy phút nghỉ lấy hơi. Nhưng không
vì thế mà ít vấn đề đi. Nhiều người, đặc biệt người Berlin, sợ tình trạng
như trước năm 1961 có thể trở lại. Hiện tại du lịch không còn là mối quan
tâm của chính quyền CHLB Đức nữa, họ bỏ mặc chúng tôi với gánh nặng
tài chính. Bonn gây áp lực với chúng tôi bằng các đòi hỏi chính trị hoàn
toàn thuộc về thẩm quyền của CHDC Đức.

Về mặt tổ chức, SED vẫn tồn tại như một đảng thống nhất. Thống nhất tư
tưởng hệ thì đã mất từ lâu. Cho đến nay đã có hơn 100.000 đảng viên ra
khỏi đảng. Có xu hướng phục hồi truyền thống xã hội dân chủ của SED.
Nhưng người khác coi cuộc cải tổ là chủ nghĩa xét lại. Họ muốn một đảng
cộng sản. Đại hội đảng bất thường sẽ quyết định số mệnh. Quan trọng là đó
không phải đại hội đảng của cảm tính và đổ tội lẫn nhau. Có khả năng lập
ra ban lãnh đạo mới song không ai biết ban lãnh đạo ấy sẽ đưa đảng đến
đâu. Dự tính bầu xong chủ tịch đoàn thì Ban chấp hành trung ương đảng cũ
sẽ từ nhiệm.

Nhiều chính đảng và nhóm mới ra đời. SED đã đi trước họ một bước với
lời kêu gọi lập Bàn Tròn. Hiện vẫn còn sự đồng thuận với tất cả các lực
lượng chính trị ở CHDC Đức muốn giữ CHDC Đức là một nhà nước
XHCN. Không thể ấn định vai trò lãnh đạo của SED trong hiến pháp lâu
hơn được nữa. Hiến pháp CHDC Đức sẽ được sửa đổi triệt để. Chuyện
nước Đức thống nhất chưa được các đảng và nhóm chính trị đưa ra, tuy
nhiên người ta đang tranh luận khả năng liên quốc gia cho hai nhà nước
Đức. Về mặt này tôi giữ chủ trương như đã bàn với Gorbachev hôm 1/11:
cả thống nhất lẫn liên quốc gia không nằm trong chương trình nghị sự của
chính sách hiện thời. Tuy nhiên chúng tôi không được phép để người khác
chiếm lấy các khái niệm ấy. SED phải tuyên bố quan điểm của mình.

Tôi thông tin về tình hình cực kỳ phức tạp trong Bộ chính trị. Một số đồng
chí đã chuẩn bị tinh thần không thể trụ nổi sau Đại hội đảng. Cả sức khỏe
cũng giảm sút. Có đồng chí chen lên trước, người khác thì còn mai phục.
Họ muốn là lực lượng dự bị cho nhiệm vụ tương lai.

Falin ghi chép trong suốt thì giờ báo cáo của tôi. Rõ ràng ông dùng nó làm
dàn bài cho những phát biểu tới, vì ông không đem theo bài chuẩn bị sẵn.

ông không tách phát triển ở CHDC Đức với phát triển ở Liên Xô. "Dưới sự
lãnh đạo của Brezhnev", ông nói, "người ta đã đánh bạc với các lợi ích cơ
bản của chủ nghĩa xã hội. Qua đó đất dụng võ của đảng bị thu hẹp cơ bản.
Đối thủ chính trị đã lợi dụng không thương tiếc các khó khăn của chủ
nghĩa xã hội. Đối với CHDC Đức cũng vậy. Khả năng chèo lái của CHDC
Đức qua đó cũng bị hạn chế."

Sau khi điểm lại lịch sử về Brezhnev ông bắt đầu với thời hiện tại. "Cuộc
gặp gỡ sắp tới giữa Mikhail Gorbachev và George Bush sẽ rất quyết liệt.
Tổng thống Mỹ và chính quyền của ông ta rõ ràng cho rằng thời điểm đã
chín muồi để tận dụng các khó khăn của cộng đồng XHCN. Trong khi công

khai nói là cần ổn định thì họ nỗ lực xói mòn vị thế của chủ nghĩa xã hội ở
châu âu, kể cả các thành tựu lẫn giá trị cơ bản của chủ nghĩa xã hội ở
CHDC Đức."

Falin thống nhất với đánh giá của tôi là CHDC Đức sau quốc khánh thứ 40
đã trở thành một CHDC Đức khác. Bất kể đã có gì xảy ra, CHDC Đức
trong nhiều đặc tính cơ bản đã trở thành một xã hội khác, một nhà nước
khác so với mới chỉ một tháng trước. Điểm đặc biệt của CHDC Đức là, các
lực lượng phản cách mạng xuất hiện ở đây nhận được sự hỗ trợ từ những
lực lượng hùng mạnh không chỉ từ CHLB Đức mà còn từ toàn bộ phương
Tây. Nguyên văn: "Vì những kế hoạch, chủ định và mơ mộng mà phương
Tây gắn liền với Perestroika ở CHDC Đức đã đi xa đến mức biến chuyển
hình ảnh của cả châu lục cũng như tương quan lực lượng ở đây cũng như -
xét về mức độ nhất định - trên toàn thế giới. Nếu ta suy xét sự ra đời của
CHDC Đức ở hình thức một nhà nước độc lập XHCN là bước ngoặt trong
phát triển châu âu thì việc nghi vấn sự tồn tại của CHDC Đức, sự giảm
thiểu hay thậm chí xóa sổ nhân tố đó là một bước ngoặt tương tự."

Bên lề trang ghi chép của tôi có chữ: "Quá đúng!"

Quá khứ của chúng ta bị phê phán là đích đáng, nhưng nhiều người trong
số các nhà cải cách của chúng ta quên rằng, cải cách ở CHDC Đức chỉ
được phép tiến triển đến đâu để không ảnh hưởng đến sự tồn tại của nhà
nước. Những gì người ta hay đổ cho tính lưỡng lự của tôi liên quan đến
nhận thức của tôi về sự ràng buộc giữa các chuyển đổi ở CHDC Đức và hệ
quả cho thế giới.

Trong phạm vi đó, lá thư của đại diện Nhà hát Đức ở Berlin gửi thủ tướng
CHLB Đức Kohl đăng trên báo NEUES DEUTSCHLAND hôm nay đã cho
tôi nhiều hy vọng. Trong đó tôi đọc thấy:

"Chúng tôi ngày một phẫn nộ hơn khi nhận thấy ông đấu tranh cho nền dân
chủ ở CHDC Đức và nghe ông đòi bầu cử tự do ở nước chúng tôi, nếu
được thế thì ông sẽ hợp tác kinh tế. Nhân dân CHDC Đức đã tự đấu tranh
giành được cải cách và sẽ làm như thế trong tương lai. Trong đối thoại
quyết liệt với chính phủ chúng tôi và với SED chúng tôi không cần hỗ trợ
chính trị từ chính phủ và đảng của ông. […] Thưa ông thủ tướng, chúng tôi
không phản đối ông xuống đường đòi bầu cử tự do, nhưng chúng tôi không
thích gặp ông trong đám ăn bám vào phong trào cải cách của chúng tôi.
[...] Vả lại, bầu cử tự do ấy là gì, nếu nó được mua bằng tiền CHLB Đức?"

Vẫn còn một đa số ở CHDC Đức chống thống nhất nước Đức. Đó là kết
quả thăm dò dư luận xã hội học mới nhất.

Falin nhắc nhở, không phải tất cả bên phương Tây muốn có thay đổi ở
châu âu. Ví dụ như Pháp cho rằng sự ổn định ở châu âu tuyệt đối liên quan
đến việc hai nhà nước Đức độc lập tiếp tục tồn tại. Ngày 6/12 Mitterrand
sẽ đến Kiev để hội kiến với M. S. Gorbachev. Câu hỏi chủ đạo sẽ là các
thay đổi ở CHDC Đức, một phần ở Tiệp Khắc, Ba Lan và Hungary.
Magaret Thatcher cũng kịch liệt chống bành trướng khu vực làm mưa làm
gió của đại tư bản ở dạng CHLB Đức. ý cho thấy cảm nhận tương tự.
CHLB Đức sẽ không gặp thuận lợi khi gây áp lực với CHDC Đức. Trong
hội kiến nội bộ Kohl đã thừa nhận là CHLB Đức không được chuẩn bị để
đối phó với sự kiện thống nhất. Hiện tại họ còn không kham nổi mọi hệ
quả của làn sóng di dân khỏi CHDC Đức. Mặc dù Seiters ở Berlin đã đặt
điều kiện chính trị cho CHDC Đức để cộng tác kinh tế, ông biết hiện tại
đang có cạnh tranh khốc liệt giữa SPD và CDU giành cảm tình của CHDC
Đức. Trong khi CDU cố gắng thực hiện mục đích của mình qua áp lực với
CHDC Đức thì SPD thiên về đi tìm đồng thuận với CHDC Đức, với mọi hệ
quả có thể từ đó sinh ra. Tại các hội đồng trong đảng có ý kiến rằng, ai
giành được cảm tình của CHDC Đức thì sẽ thắng cử nghị viện trong kỳ tới.

Falin hướng tầm nhìn đến tương lai: "Hiện tại có lẽ các nhà xã hội dân chủ
của CHLB Đức đang có cơ hội lớn nhất trong lịch sử đảng mình để thực
hiện các giá trị cơ bản của nền dân chủ xã hội trên đất CHLB Đức. Họ có
thể góp phần để toàn châu âu nhận được dấu ấn mới hòa bình hơn và mang
tính xây dựng hơn, và làm giảm trọng lượng các yếu tố quân sự ở đây.
Nhưng nếu họ tiếp tục hành xử như đang hành xử hiện tại thì họ sẽ lại một
lần nữa - như đã nhiều lần trong quá khứ - bỏ lỡ dịp may ấy. Tự họ bây giờ
phải ra quyết định, ai là đối tác của họ ở CHDC Đức và ở Liên Xô. Nếu họ
quyết định cộng tác với lực lượng xã hội dân chủ ở CHDC Đức, lúc đó họ
sẽ mất đối tác SED. Nếu họ đối đầu với SED thì cũng đồng nghĩa đối đầu
với Liên Xô."

Tôi hoàn toàn vui mừng vì tinh thần đoàn kết này. Nhưng nó được xây trên
ảo tưởng. Đảng xã hội dân chủ ở CHDC Đức chưa được cấp phép, nhưng
đã ra đời. Đảng SPD không thể lùi bước trong chuyện công nhận đảng này
nếu họ không muốn bị bẽ mặt.

Falin thông tin về các cuộc nói chuyện với Brandt, Rau và Bahr ở Liên Xô
mới đây. Ở đó đã nhấn mạnh rằng đề tài "tái thống nhất" đối với SPD cũng
không phải vấn đề của chính trị thực tiễn. Chừng nào còn tồn tại hai khối
thì còn không thể "tái thống nhất" được. Phe xã hội dân chủ coi mình là
nhân tố ổn định ở châu âu cho sự tồn tại tiếp tục của NATO và Hiệp ước
Warszawa, chừng nào ở khu vực này còn chưa đạt được an ninh chung.

Theo nhận định của các chuyên viên theo dõi chính sách Đức ở Liên Xô,
quan trọng đối với CHDC Đức là trong kỳ bầu cử nghị viện CHLB Đức
vào tháng 12 tới đảng CDU không thu hoạch từ vụ mùa đang chín ở CHDC
Đức hôm nay.

Falin cho biết, ở Matxcơva Egon Bahr đã nhấn mạnh là CHLB Đức sẵn
sàng cung cấp tín dụng cực lớn cho CHDC Đức, về quy mô không thể so

sánh với tín dụng cấp cho Ba Lan và Hungary. Lúc đó Falin phản ứng:
CHLB Đức định phát triển quan hệ với CHDC Đức như một ông bác giàu
có và giáo dục đứa cháu theo gương mình. ông đặt ra một lựa chọn qua câu
hỏi cho Bahr: "CHLB Đức sẽ nghĩ sao khi được CHDC Đức mời tham gia
các công trình lớn? CHDC Đức không muốn nhận quà tặng từ CHLB Đức.
Nhưng người ta có thể lập ra các doanh nghiệp chung, cũng có thể với sự
tham gia của Liên bang Xô viết."

Falin đề nghị, người ta có thể xây cho toàn Berlin một phi trường ở
Schönefeld, để nó thành một "Frankfurt thứ hai." Vấn đề không phải do
Liên Xô, mà do ba cường quốc phương Tây. Có thể làm các dự án chung để
sản xuất xe hơi, đầu thu video v.v. Ví dụ như ở Liên Xô đã thiết kế một xe
du lịch mang tên "OKA." Nếu sản xuất xe này trong một hợp doanh CHDC
Đức - CHLB Đức với cổ phần Liên Xô, sản lượng một triệu xe mỗi năm,
thì giá thành chỉ bằng nửa hoặc hai phần ba giá chiếc xe rẻ nhất của CHLB
Đức hiện tại. Xe này có thể thế chỗ cho "Trabant."

Trong khi Falin phát triển ý tưởng này nọ, tôi chìm vào suy tư. Cách đây
hai hay ba năm thì, vâng, những ý tưởng ấy có thể gọi là cách mạng. Chính
việc cung cấp hàng tiêu dùng cao cấp chiếm vị trí cao trong danh sách
mong ước của công dân CHDC Đức. Giờ thì họ không muốn nghe hứa hẹn
về một tương lai xa xôi nào nữa. Họ muốn có thay đổi nhanh chóng. Và đó
là vấn đề của chúng tôi.

Đặc phái viên của Gorbachev có lập trường rõ ràng về nội dung chính trị
trong quan hệ của chúng tôi với CHLB Đức: "Một điều cần làm rõ là", ông
nhấn mạnh, "những vấn đề như sửa đổi hiến pháp CHDC Đức, cải cách ở
CHDC Đức, luật bầu cử, lịch bầu cử, cấp phép hoạt động cho các đảng mới
không thể là đối tượng đàm phán với CHLB Đức, cho dù họ có hối thúc
mấy đi nữa. Chính CHLB Đức vẫn từ chối không chịu công nhận quốc tịch

CHDC Đức và viện dẫn hiến pháp riêng của họ. Đường lối của Kohl đi
ngược với Hiệp ước cơ sở. ông ta tìm cách áp đặt cho CHDC Đức thế nào
đúng luật hay trái luật, dân chủ hay phi dân chủ. CHDC Đức không thể
chấp nhận."

Đại sứ kỳ cựu của Liên Xô ở CHLB Đức cho rằng, về lâu dài CHLB Đức
sẽ nhớ lại các lợi ích cơ bản của họ. Và lợi ích ấy không thể là đối đầu với
CHDC Đức. Ngoài ra các thế lực đồng minh quan sát dòng người du lịch
ào ạt với con mắt nghi ngại. Họ đã góp ý với CHLB Đức rằng qua đó nảy
sinh nguy cơ "CHLB Đức sẽ hầu như vô dụng ở vị trí ‘Forward-based-
System’ cho Mỹ, vì mọi đường sá, phố phường và mạng truyền thông bị
dân CHDC Đức sử dụng quá tải và gây nghẽn mạch."

Liên quan đến tranh luận về hiến pháp, Falin cho rằng câu hỏi khó nhất và
định mệnh nhất đối với ông là nên quan niệm đề tài "tái thống nhất" như
thế nào cho đúng. Theo ông, đề tài này sẽ đứng số một trong vận động
tranh cử ở CHLB Đức. Rühe muốn làm tổng thư ký đảng CDU và chơi bài
dân tộc chủ nghĩa. CHDC Đức không được phép nhả đề tài "tái thống nhất"
vào tay đối phương. Trước tiên CHDC Đức phải đặt câu hỏi: ai là người
chịu trách nhiệm về sự chia cắt? Ở đây CHDC Đức có lợi thế: chính sách
hậu chiến của các cường quốc phương Tây và vai trò của Adenauer trong
sự chia cắt. Nhiều cơ hội thống nhất do Liên Xô và CHDC Đức đưa ra đã
bị bên Tây từ chối.

Về vấn đề liên quốc gia, Falin nói: "Ngày đó Dulles muốn thuyết phục
Adenauer suy nghĩ về đề nghị liên quốc gia do CHDC Đức đưa ra. Tháng
12/1958 trên tờ WASHINGTON POST có một bài báo nói về sự bất bình
của người Mỹ khi thấy Adenauer từ chối. Đó là lần đầu tiên họ nói ra rằng
bầu cử tự do không phải là con đường duy nhất dẫn đến tái thống nhất

nước Đức. Hôm nay không tồn tại tiền đề khách quan nào cho một liên
quốc gia nữa. Liên quốc gia phải có hai tiền đề cơ bản:

1. chính sách quốc phòng chung và

2. chính sách ngoại giao chung.

Thử hỏi CHLB Đức xem họ có sẵn sàng thực thi một chính sách quốc
phòng chung theo hướng hòa bình và tôn trọng lập trường của các quốc gia
khác với tất cả mọi hệ quả đối với nghĩa vụ của họ trong NATO?"

CHLB Đức cùng gánh trách nhiệm về sự chia cắt nước Đức. Họ được trả
công bằng Chương trình Marshall vì đã đưa lãnh thổ mình cho Hoa Kỳ
thực hiện kế hoạch riêng. Bù lại thì Hoa Kỳ cũng sẵn sàng thứ lỗi cho
CHLB Đức đã không tuân thủ Hiệp ước Potsdam và các hiệp ước khác,
trong đó có nghĩa vụ bồi thường chiến tranh. "Tôi không tán thành khái
niệm ‘tái thống nhất’, có lẽ người ta nên dùng chữ ‘thống nhất mới’ thì
hơn. Đó cũng là quan điểm của SPD. Sự kiện ‘thống nhất mới’ mang hình
thái nào thì có thể đem ra bàn. Hình thái đó phải do hai nhà nước tự quyết
tìm ra để đạt được nhiều điểm chung hơn mà vẫn tôn trọng lợi ích của các
quốc gia châu âu khác", Falin cho biết.

Modrow tham gia: "’Tái thống nhất’ gắn liền với triết lý của biên giới năm
1937 vì vậy ý tưởng đó hoàn toàn bất khả dụng."

Falin nói tiếp: "Chữ ‘tái thống nhất’ gợi nhớ đến chữ ‘sáp nhập’ rất tai
tiếng. Nếu CHLB Đức sẵn sàng bù đắp lỗi lầm của mình trong chia cắt
nước Đức và qua đó gây ra gánh nặng cho người dân CHDC Đức thì người
ta có thể suy tính về ‘thống nhất mới.’"

Quan trọng là CHDC Đức một lúc nào đó phải xét lại luận thuyết của mình
về hai nhà nước Đức. Khi đàm phán với các chính khách Tây Đức cần nói
rõ rằng: trong tương lai có hai dân tộc Đức hay không, điều đó phụ thuộc
vào thái độ của CHLB Đức sắp tới, một là CHLB Đức tiếp tục chính sách
hiện tại của mình, hai là CHLB Đức đặt lợi ích Đức cao hơn lợi ích tư
tưởng hệ của mình - lúc đó người ta có quyền lạc quan. Đại sứ CHLB Đức
đương nhiệm tại Matxcơva là người thân cận của tổng thống CHLB Đức
Weizsäcker, mới đây ông khuyến cáo xóa bỏ tính tư tưởng của vấn đề Đức.
Nếu thế, CHDC Đức có thể đơn giản tuyên bố: không thể đổ cho tôi tội
chia cắt nước Đức. Đó là điều quan trọng để không một lần nữa bị đẩy vào
thế phải thanh minh trong vấn đề dân tộc. Nhưng nếu chỉ hạn chế luận cứ
bằng cách nói vấn đề Đức không nằm trong chương trình nghị sự thì người
ta sẽ vẫn trụ lại ở thế phòng ngự. Nếu CHDC Đức bị đẩy vào góc ấy thì các
đồng chí nên nói: "Các ông ủng hộ một nước Đức thống nhất, trung lập,
dân chủ và không có vũ khí tấn công." Câu đó sẽ lập tức làm chính phủ ở
các thủ đô phương Tây giật mình ngay. Ta nên liên tục nhắc lại câu đó cho
họ nghe tại các cuộc hội đàm nội bộ để họ biết ta có ý định nghiêm túc.

Chúng tôi ngồi với nhau gần cả ngày trời. Tranh luận căng thẳng. Falin có
một kho kiến thức và kinh nghiệm lịch sử. Những gì ông nói hôm nay về
luận thuyết hai dân tộc Đức không phải là lời trách cứ SED. ông nhắc nhở
rằng Gromyko đã chủ xướng luận thuyết ấy. Khác với ý mà Wolf cố muốn
hiểu hồi tháng Bảy, Falin nhắc nhở chúng tôi không nên tranh luận vấn đề
thống nhất từ thế phòng ngự. Đúng hơn, đó là một lựa chọn thiên tả.

Tôi chia tay sau nhiều tiếng thảo luận. Tôi nhờ ông chào Gorbachev.
Modrow ở lại vì còn một số câu hỏi cần bàn với Falin.

Tôi quay về Trung ương đảng. Đầu óc bận rộn. Cuộc nói chuyện đáng quan
tâm đến mấy thì vẫn chừa lại một số điểm mâu thuẫn. Đề nghị của Falin về

việc chúng tôi chiếm thế công trong vấn đề Đức, xét về nguồn gốc là tinh
thần bản thông điệp của Stalin hồi năm 1952. Ngày đó Tây Đức gửi trả lại
mà không xem xét. Liệu Falin có thực sự tin rằng năm 1989 có ai đó ở Hoa
Kỳ hay CHLB Đức thèm nghĩ đến một nước Đức trung lập? Liệu ông có
thực sự cho rằng vấn đề Đức có thể tách bỏ tính tư tưởng? Tất cả các chính
phủ CHLB Đức từ xưa đến nay đều đặt lợi ích NATO cao hơn lợi ích dân
tộc của người Đức. Hôm nay là lần đầu tiên tôi chứng kiến một chính
khách Xô viết nặng ký suy nghĩ về thống nhất nước Đức; cho dù không
phải "tái thống nhất" thì ít nhất cũng là "thống nhất mới." Giọng
Gorbachev hôm 1/11 còn khác hẳn. ông gọi mỗi cuộc tranh luận về hợp
nhất nước Đức là ảo tưởng. Suy nghĩ của Falin về liên quốc gia cũng mâu
thuẫn. Một mặt ông gạt bỏ ý tưởng này vì "không có tiền đề khách quan",
mặt khác khi được Modrow hỏi thì ông lại nói: "[…] khi bàn về liên quốc
gia Đức-Đức thì cũng có thể nói đến liên địa phương Berlin-Berlin." ông
còn nói thêm: người ta nên biến Tây Berlin và thủ đô CHDC Đức cùng khu
vực phụ cận thành một "lãnh địa kiểu Singapore hoặc Đài Loan", về đề tài
này ông đã nói chuyện với Momper rồi, và Momper thấy đó là một ý hay.
Tôi được tin từ Bonn là đại sứ Xô viết ở đó đã cho rằng không giữ được
CHDC Đức nữa. Phải chăng tay phải không biết tay trái làm gì? Mỗi người
một phách. Đâu là phỏng đoán và đâu là sự thật - tôi không biết.

Trong mùa thu này, lần đầu tiên tôi có cảm giác kỳ quái là người ta đem
CHDC Đức ra mặc cả. Liên bang Xô viết muốn cắt cầu chăng? Tôi không
muốn tin, nhưng cũng chẳng loại trừ điều đó. Mặc dù, hay có thể chính vì
có sự giằng xé đó mà tôi đề nghị Bộ chính trị "ủy nhiệm Oskar Fischer bàn
bạc với các đồng chí Liên Xô những ý niệm tiềm năng về liên quốc gia
CHDC Đức và CHLB Đức."

25/11

Trời đất tháng 11 ngầu đục, hợp với tâm trạng tôi. Thực ra hôm nay tôi
định ngủ lâu, nhưng rồi lại nhanh chóng đổi ý và đi Leipzig sau khi đã ở đó
hôm 13/10. Từ mấy tuần nay Leipzig thu hút sự chú ý bởi các cuộc biểu
tình thứ Hai. Tôi muốn nói chuyện với những người địa phương, biết họ có
động lực gì, có những lo toan nào, và họ mong đợi gì ở Đại hội đảng bất
thường.

Trong những năm có chân trong Bộ chính trị, mỗi năm tôi đến Leipzig tối
thiểu hai lần. Tôi biết Leipzig, thành phố hội chợ và lễ hội. Mỗi bước của
tôi đều được chuẩn bị trước. Trong Bộ chính trị chúng tôi thiên về đánh
giá thực tế từ khán đài và bàn chủ tịch đoàn xuống, do đó chúng tôi bập
phải nhiều ảo cảnh. Hôm nay tôi muốn làm quen cuộc sống thường nhật
của Leipzig. Vừa xuống ô tô ở trung tâm thành phố thì đã nghe: "ông
Krenz kìa."

Lập tức tôi bị vây giữa một đám đông muốn tranh luận. "Vì sao các ông
đối xử lạnh nhạt với Leipzig như vậy? Chúng tôi không cao giá bằng
Berlin hay sao?"

Tôi bị dồn vào thế bí với "Sáng kiến Berlin của FDJ." Ngày tôi còn là cán
bộ Đoàn thanh niên, chúng tôi đã đưa ra sáng kiến này với mục đích ưu
tiên xây dựng thủ đô. Để đạt kế hoạch đó, tất cả các tỉnh đều gửi nhân lực
đến Berlin, và hậu quả thường là những lỗ hổng lớn ở địa phương. Cách
biện luận của tôi - Berlin là bộ mặt của CHDC Đức - không được chấp
nhận nữa. Leipzig là Leipzig, và muốn được đối xử thích hợp. Tôi nhận ra
tính nhạy cảm trong phản ứng của mọi người qua lời một người cao tuổi:
"Từ 18 năm nay Honecker không về đây."

"Không đúng", tôi trả lời.

"Vâng", ông ta nói, "có đến hội chợ. Nhưng không đến với người dân
Leipzig như Walter."

Leipzig là nơi sinh của Ulbricht. Ulbricht thường đến đây.

Tôi tới cửa hàng bách hóa Centrum. Bốn tuần trước lễ Giánh sinh. Tôi
được trả lời là những gì cần cho lễ Giáng sinh thì đều có. Nhiều nhóm tụ
tập tranh luận. Vẫn những câu hỏi lặp đi lặp lại: sẽ tiếp tục ra sao? Những
người có lỗi gây ra tình trạng hiện tại có bị trừng phạt không? Bao giờ thì
mọi sự yên ổn trở lại? Thậm chí người ta còn hỏi tôi về tương lai Tuần
phim Leipzig. Mọi người lắng nghe tôi nói. Nhiều câu trả lời của tôi nhận
được hưởng ứng. Thậm chí có cả tiếng hô bộc phát "Egon, cứ làm tiếp như
thế nhé!" làm ấm lòng tôi trong những ngày này.

Một gia đình đề nghị tôi tham gia cuộc biểu tình thứ Hai. Tôi trả lời thoái
thác. Tôi không nói là từ tháng Mười đã có ý định đó. Tất cả những ai
được tôi hỏi đều khuyên không nên.

Từ khu nội thành tôi tới nhà máy điện "Georgi Dimitroff." Tình hình ở đây
cực căng thẳng. Thiếu phụ tùng thay thế để bảo dưỡng nồi hơi. Chúng tôi
bàn bạc ngay tại chỗ, phải làm gì để hỗ trợ công nhân nhà máy qua khỏi
mùa đông.

Rồi người dân Leipzig chỉ cho tôi xem khu phố cổ. Chúng tôi đến thăm
quận Alt-Connewitz ở phía Nam thành phố. Tôi đã dự tính đến hình ảnh tồi
tệ, nhưng những gì tôi thấy từ tình trạng nhà cổ bị bỏ bễ còn tệ hơn hình
dung của tôi. Có lẽ hàng trăm căn nhà không thể ở được nữa. Tất nhiên: từ
năm 1970 ở CHDC Đức đã xây mới hoặc tân trang hơn ba triệu căn hộ.
Nhờ vậy mà chín triệu người, nghĩa là quá nửa dân số, nhận được điều
kiện sống tốt hơn. Cùng thời gian đó, do tập trung tài lực vào xây mới nên
công việc bảo dưỡng cần thiết cho nhà nhà cũ không được tiến hành. Lý do

ấy không thuyết phục người Leipzig. Thành phố của họ cấp thiết cần được
trợ giúp. Tôi hứa thứ Ba tới sẽ nêu câu hỏi ở Bộ chính trị, chính phủ làm
cách nào có thể trợ giúp Leipzig bằng một chương trình xây dựng đặc biệt.

Buổi chiều tôi gặp các bí thư quận ủy SED. Tôi khâm phục các đồng chí
đại diện cho đảng tại địa phương. Nhìn mặt thì biết họ ngày đêm làm việc
không nghỉ. Chúng tôi bàn về công tác chuẩn bị Đại hội đảng bất thường.
Họ nói với tôi không úp mở: hôm nay không còn tồn tại một đảng đã từng
có cách đây ba tháng nữa. Khắp nơi thấy hiện tượng nản chí và rã đám.
Tuy nhiên chúng tôi nhất trí: muốn đổi mới chủ nghĩa xã hội thì cần đổi
mới đảng từ dưới lên trên và ngược lại.

Tôi đề nghị các đồng chí nhớ lại gốc rễ của đảng ta. Đảng thống nhất là
chỗ cho những người cộng sản và xã hội dân chủ. Bất kể ai nói đến "ép
buộc hợp nhất", người đó muốn phủ nhận là sự thống nhất đó được tôi rèn
trong cuộc đấu tranh phản chiến và chủ nghĩa phát xít. Tôi phản đối đề
nghị đổi tên đảng. Biểu tượng thống nhất qua cái bắt tay của Wilhelm
Pieck và Otto Grotewohl phù hợp với nguyện vọng nhiều người cộng sản
và xã hội dân chủ thoát ra từ nhà tù và trại tập trung của Hitler, từ cảnh lưu
vong và hoạt động bí mật. Chúng ta không được phép đối xử thiếu suy
nghĩ với di sản này. Năm 1976 chúng ta đã phạm sai lầm khi đặt dấu bằng
giữa hai chữ "đảng viên SED" và "người cộng sản." Qua đó truyền thống
đóng góp tự thân của SPD cho sự kiện thành lập SED bị giảm ý nghĩa. Lỗi
đó có thể sửa, nhưng việc đổi tên thì không.

Tôi cũng đòi hỏi các đồng chí phải chú ý không chỉ cử các diễn giả xuất
sắc, mà cả nhiều công nhân - những người không quen nói trước diễn đàn
lớn - làm đại biểu đến dự Đại hội đảng. Khẩu hiệu "Đưa công nhân vào
Trung ương đảng!" chỉ có thể thành hiện thực khi họ có đại diện tại Đại
hội đảng.

Khi ngồi trên ô tô quay lại Berlin, tôi nghe trong bản tin thời sự là CHLB
Đức bảo lưu lệnh bắt Markus Wolf. Chính phủ CHLB Đức không muốn thu
hồi lệnh bắt cựu lãnh đạo Tổng cục phản gián trong MfS hiện còn hiệu lực.
Giả sử Wolf nhập cảnh vào CHLB Đức thì sẽ bị bắt. Đó là cách họ trả lời
cho quyền tự do du lịch của chúng ta. Liệu họ sẽ nói gì khi CHDC Đức
tuyên bố ra lệnh bắt chỉ huy của cơ quan Bundesverfassungsschutz hay
Bundesnachrichtendienst khi có dịp? Có lẽ họ sẽ gọi đó là xâm phạm tự
do. Bonn không nhượng bộ trong một vấn đề nào, Bonn muốn thấy CHDC
Đức sụp đổ.

26/11

Tờ PRAVDA đăng một bài báo của Gorbachev dưới nhan đề "ý tưởng
XHCN và cách mạng cải tổ." Tôi được đọc trước do đại sứ Xô viết cung
cấp. Trước khi bắt tay thảo diễn văn trước Đại hội đảng bất thường, tôi đọc
bài Gorbachev đánh giá công cuộc cải tổ ở Liên Xô. ông định nghĩa
Perestroika là một chặng dài trên con đường lịch sử của chủ nghĩa xã hội
mà ở đó một hình thái xã hội thực sự dân chủ và tự quản được kiến tạo.
Theo nhận xét của ông, Perestroika nâng các nguyên lý khởi thủy của cách
mạng XHCN - trong quá khứ vốn hay chỉ được nhắc tên - lên tầm nguyên
lý thực tiễn. Perestroika, theo Gorbachev, là một quá trình lịch sử kéo dài
sang tận thế kỷ 21. Gorbachev bảo vệ học thuyết của Marx, Engels và
Lenin. ông thừa nhận lịch sử Liên Xô. Đường đi từ Cách mạng tháng Mười
có khó khăn nhưng không sai. "Chúng ta từ bỏ quan liêu tập trung để nâng
cao dân chủ tập trung", tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô viết. ông bảo
vệ vai trò tiên phong của Đảng Cộng sản Liên Xô.

Trong bài này tôi không tìm ra câu nào cần phản biện. Nhưng dù vậy: tôi
không tìm thấy tính xây dựng. Người ta cũng có thể nói rằng: lời lẽ thì đủ
rồi, hãy cho tôi xem hành động. Từ năm 1985 Gorbachev đã nêu lên những

câu hỏi đúng, nhưng ít câu trả lời mang tính xây dựng. Vấn đề chung của
chúng ta: chúng ta biết không thể tiếp tục như trong quá khứ. Nhưng chúng
ta không có ý niệm đầy đủ để giải quyết các nhiệm vụ thực tế của cải tổ.
Gorbachev cũng chỉ thay ý niệm thực tế bằng luận cứ chung chung. Tôi tự
đặt câu hỏi: giả sử nếu tất cả các quốc gia trong cộng đồng XHCN năm
1985 cùng bắt đầu Perestroika thì sẽ ra sao? Có lẽ chúng ta đã tiến xa hơn.
Chúng ta đã làm thất vọng những người trao tâm huyết cho mình.

Những ý nghĩ ấy nảy ra trong đầu tôi, vì những ngày này tôi đọc bài phỏng
vấn Wolfgang Ullmann của phong trào quần chúng "Dân chủ ngay bây
giờ."

Người ta hỏi ông: "Phe đối lập có cùng hiệp lực với SED về vấn đề quyền
tự quyết không?"

Nhà nghiên cứu lịch sử nhà thờ nói: "Vâng, tôi không xấu hổ nói ra điều
đó. […]

Vả lại tôi thuộc về những người không hề giấu giếm là xét về các quyết
định chống phát xít cơ bản họ luôn luôn đứng về phía những người cộng
sản ở đất nước này."

Chúng ta rời xa Gorbachev, và qua đó đã mất các đồng minh ở ngay CHDC
Đức.

Trong lúc tôi còn suy nghĩ về bài báo của Gorbachev thì có tiếng chuông ở
cửa. Tôi nghĩ đó là Carsten, con trai tôi. Nhưng khi mở cửa tôi thấy nhân
viên nhiều đồn cảnh sát trước mặt. Họ hồi hộp. Kỳ thực họ chỉ đến để trao
một thư phản đối. Nhưng bây giờ đứng trước mặt tôi thì họ muốn trực tiếp
trình bày yêu cầu của mình.

"Nhưng tất nhiên", một người nói, "chỉ khi đồng chí cho phép."

Tôi đề nghị họ cứ nói.

"Chúng tôi đến đây nhân danh nhiều người. Chúng tôi phản đối vụ xử một
đồng chí trong hàng ngũ chúng tôi." Họ giải thích, họ không đồng ý một
cảnh sát bị chịu trách nhiệm cho tất cả. Vả lại, hôm 7 và 8/10 họ đều làm
việc. Trước khi cảnh sát động chân động tay, họ đã bị chửi là "con bò",
"lợn cộng sản" và "đồ lợn bẩn thỉu." Không ai trong đám chửi bới ấy bị
trừng phạt cả. Mũi dùi công kích chỉ chĩa vào cảnh sát nhân dân. Nếu tiếp
tục như thế thì sẽ không ai muốn làm cảnh sát nữa.

Tôi hỏi thêm và được biết, đây là vụ xử một cảnh sát tại tòa án quận
Berlin-Prenzlauer Berg. Người ta nói hôm 8/10 anh ta đẩy một người vô
tội bị bắt ngã xuống cầu thang. Nhưng không phải thế. Thẩm phán và công
tố viên chỉ rối trí vì tất cả đòi điều tra các diễn biến trong ngày 7 và 8/10.

"Chúng tôi cũng hưởng ứng điều tra", một người nói, "nhưng không phải
vì thế mà è cổ ra chịu."

Những người cảnh sát nhân dân đứng trước mặt tôi đều chưa đến ba mươi
tuổi. Chưa bao giờ họ chứng kiến tình cảnh nhân dân và cảnh sát nhân dân
đứng đối mặt nhau như hôm 7 và 8/10. Tôi cảm thấy họ sợ sự căm giận
của tất cả sẽ đổ lên đầu họ, những người cảnh sát bình thường. Tôi nói với
họ: "Các anh đến đây là rất tốt. Can thiệp vào một vụ án thì cả tôi cũng
không được phép. Hãy đưa tôi thư phản đối của các anh. Tôi sẽ đề nghị
viện trưởng công tố thẩm tra sự việc này. Không ai được phép bị xử bất
công, cả người tham gia biểu tình lẫn cảnh sát."

Họ đi. Tôi không biết có thuyết phục được họ không. Nhưng có vẻ họ hài
lòng sau khi nói chuyện với tôi.

Tình cảnh phức tạp. Một bên có lý khi đòi điều tra vụ cảnh sát đàn áp.
Cảnh sát cảm thấy bị truy tố bất công. Tôi ước gì có nhiều thời gian hơn
cho vụ này. Nhưng mỗi góp ý của tôi đều bị hiểu là ém nhẹm điều tra. Khi
cảm tính toàn quyền ngự trị thì thực tiễn thất bại ngay từ đầu.

Với những mâu thuẫn nội tại ấy tôi ra bàn ngồi viết bản diễn văn cho Đại
hội đảng bất thường. Khi đến Leipzig hôm qua, tôi được biết là giới khoa
học xã hội ở trường đại học tổng hợp Leipzig đang nghiên cứu các vấn đề
lý thuyết sẽ được bàn luận tại Đại hội đảng. Họ sẵn sàng tranh luận về luận
thuyết đó với tôi, nếu thu xếp được với các nhà khoa học xã hội ở đại học
Humboldt (Berlin) đang nghiên cứu vấn đề tương tự. Cộng tác viên của tôi
cố gắng tổ chức hai nhóm hội đàm vào ngày mai. Các nhà khoa học của đại
học Humboldt từ chối. Họ muốn đại diện cho diễn đàn riêng của mình.
Công tác chuẩn bị Đại hội đảng nóng lên đến mức tôi lo cho sự sống còn
của đảng.

27/11

Hằng ngày các đồng chí lãnh đạo nhiều lần nhận được tin tức quan trọng
nhất từ CHDC Đức và cả thế giới qua thông tin nội tuyến của ADN. Hôm
nay trên bàn tôi có tin là Wolfgang Berghofer, thị trưởng Dresden, không
loại trừ khả năng ứng cử tranh chức tổng bí thư SED với tôi trong kỳ bầu
cử mới. Tôi không biết tin đó trước hết qua báo đảng, tờ NEUES
DEUTSCHLAND, mà nhờ một bài phỏng vấn đăng trước trong số mới
nhất của tuần san STERN từ Hamburg. Berghofer và tôi quen nhau đã
nhiều năm. Vừa trước đây mấy hôm chúng tôi còn nói chuyện điện thoại.
ông xin tôi lời khuyên cho cuộc đối thoại với phe đối lập. Quan hệ cá nhân
của hai chúng tôi bắt nguồn từ những ngày cùng công tác tại Trung ương
đoàn FDJ. Tôi đã gợi ý để ông lên ghế thị trưởng. Tất nhiên đó không phải
lý do để không tranh cử với tôi. Trên chính trường hiếm có tình bạn cá

nhân; lợi ích vẫn trên hết. Ứng cử vào chức vụ là một chuyện mới ở nước
ta. Tin Berghofer định ứng cử vào chức tổng bí thư chỉ làm tôi ngạc nhiên
vì tôi được tin đó từ truyền thông CHLB Đức.

Tôi gọi điện cho ông: "Wolfgang, tôi không thấy gì bất bình thường khi
anh tranh cử với tôi cả. Tuy nhiên tôi không bằng lòng khi thấy anh không
đủ dũng cảm nói riêng cho tôi biết hay ít nhất thông báo qua tờ NEUES
DEUTSCHLAND."

Câu trả lời của ông khiến tôi ngạc nhiên: "Tôi đã bị rơi vào thế tiến thoái
lưỡng nan. Tôi sẽ sửa ngay."

Một lát sau khi chúng tôi nói chuyện điện thoại có điện tín chuyển tới: "Về
cuộc phỏng vấn của mình với tạp chí Hamburg STERN, thị trưởng
Dresden cho ADN biết, trong tình huống phức tạp của đất nước hiện nay
vấn đề nhân sự đối với cá nhân ông không quan trọng. Đại hội đảng bất
thường sẽ bầu dân chủ một tổng bí thư. Thị trưởng Dresden không có ý
định ứng cử cho chức vụ này."

Trước khi ấn định lịch đàm phán với Seiters, chính phủ CHLB Đức còn cố
thông qua hệ thống truyền thông để gây áp lực, kéo công luận đồng tình lợi
ích của mình. Ví dụ như có tin trong tuần tới sẽ bãi bỏ quy định đổi tiền tối
thiểu và nghĩa vụ thị thực cho công dân CHLB Đức. Chúng tôi không hề có
kế hoạch đó. Nói cho cùng thì CHDC Đức quan tâm đến lợi ích riêng và
chỉ ra quyết định đó sau khi đàm phán bình đẳng và có đi có lại với CHLB
Đức. Đường lối kẻ cả của Kohl gây dị ứng ở nhiều nhân vật khác nhau.

Tôi nhận được tin thông tấn, giám mục Cơ đốc giáo xứ Berlin là Georg
Sterzinsky đã đòi Bonn "không lên mặt tài trợ lớn" đối với CHDC Đức.
Không được phép vì các đòi hỏi của CHLB Đức mà CHDC Đức "lâm vào
cảnh phụ thuộc chính trị." Trích lời giám mục: "ý thức tự tin của người

CHDC Đức đã phát triển trông thấy trong mấy năm qua", người dân không
dễ để các quyền tự quyết của mình bị ai xâm phạm, bất kể đó là đảng hay
láng giềng phía Tây."

Cũng trong ý ấy, tôi chăm chú đọc thông báo nội bộ của nhóm công tác về
vấn đề nhà thờ trực thuộc Trung ương đảng SED. Trong đó nói đến hội
nghị giám mục hoan nghênh giám mục Sterzinsky đến thăm chủ tịch Hội
đồng nhà nước mới nhậm chức sau Đại hội đảng bất thường. Các giám
mục Cơ đốc giáo khi đến Vatican cũng đã bàn khả năng Giáo hoàng sang
thăm CHDC Đức. Về sự kiện này có ý kiến rằng "nếu có lợi cho sự ổn định
của CHDC Đức và uy tín của chủ tịch Hội đồng nhà nước thì sẵn sàng tổ
chức chuyến thăm của Giáo hoàng tại CHDC Đức trước cả Hungary và
Cuba đã có trong kế hoạch, nghĩa là trong năm 1990. Giáo hoàng chỉ cần
nhận được dấu hiệu […]"

Tôi ủng hộ ý tưởng này. Chuyến viếng thăm của nguyên thủ và linh mục
trong tình cảnh này sẽ là dấu hiệu tích cực chống lại các nỗ lực đả phá hiện
trạng hai nhà nước Đức. Tôi muốn thảo luận ý tưởng ấy với giám mục
Sterzinsky khi tiếp ông đến thăm.

28/11

Thủ tướng CHLB Đức Kohl ra tuyên bố trước Nghị viện Đức về cộng tác
với CHDC Đức. ông đặt ra các điều kiện không thể chấp nhận. ông phát
triển một kế hoạch 10 điểm đầy mâu thuẫn nội tại. Một mặt thì ông hoan
nghênh đề nghị của Modrow về một cộng đồng hiệp ước. Mặt khác ông
nhấn mạnh mục đích thống nhất nước Đức của mình. Kohl đòi "thay đổi
triệt để hệ thống chính trị và kinh tế của CHDC Đức" làm tiền đề cho hợp
tác kinh tế. Hỗ trợ kinh tế cho CHDC Đức bị ông đặt phụ thuộc vào việc
bãi bỏ nền kinh tế có kế hoạch. ông nhắc đến "các cấu trúc liên quốc gia"

giữa hai quốc gia trên đất Đức với mục tiêu thiết lập trật tự kiểu CHLB
Đức. Kohl vừa dứt lời thì đại sứ Kochemassov gọi điện cho tôi.

"Tôi vừa điện thoại với Mikhail Sergeyevich để thông báo về bài diễn văn
của Kohl. ông rất bất bình về lời lẽ của thủ tướng CHLB Đức",
Kochemassov nói.

"Tôi cũng thế", tôi đáp, "Kohl gây ấn tượng, các đề xuất của chúng tôi về
cải cách kinh tế và sửa đổi hệ thống chính trị trong nội bộ CHDC Đức là
tác phẩm của ông ta. Kohl muốn quyết định về CHDC Đức, liên tục đưa ra
đòi hỏi mới. Không thể chấp nhận được."

Kochemassov nói: "ý của Mikhail Gorbachev là thái độ của thủ tướng
CHLB Đức đi ngược với chính cam kết của ông ta không có ý đồ làm mất
ổn định CHDC Đức. Tuyên bố này trực tiếp đối kháng với Hiệp ước cơ sở
giữa hai nhà nước Đức và Thỏa ước bốn bên về Berlin. Gorbachev khuyến
nghị CHDC Đức phản ứng gay gắt với tuyên bố đó."

Chúng tôi nhất trí là người phát ngôn của chính phủ sẽ công bố nhận định
về bản tuyên bố của Kohl. Buổi tối, trong cuộc phỏng vấn của kênh ARD
tôi cũng đưa ra nhận định. Tôi nói, CHDC Đức bác bỏ các điều kiện đàm
phán với CHLB Đức. Nếu người ta suy diễn khái niệm liên quốc gia theo
hướng cộng tác giữa hai quốc gia tự quyết thì nhiều chuyện có thể đem ra
bàn được. Nhưng đòi hỏi thống nhất nước Đức của thủ tướng thì tôi tuyệt
đối từ chối.

Tôi không đơn độc với nhận định trên. Ngay ở CHLB Đức diễn văn của
Kohl cũng gây phản ứng mâu thuẫn. Chủ tịch khối SPD trong Nghị viện
Đức, Hans-Jochen Vogel, trong buổi tranh luận trước Nghị viện Đức đã
phản đối "các đòi hỏi tối hậu về tiếp nhận chế độ kinh tế và nhất là chế độ
sở hữu của CHLB Đức" do đại diện chính quyền CHLB Đức đặt ra cho
CHDC Đức. ông nói, ở CHLB Đức ai cũng chỉ nói về CHDC Đức, nhưng
không ai "nói về các khiếm khuyết và lệch lạc trong thực tế xã hội của
chúng ta." Ba khiếm khuyết không thể không thấy ở CHLB Đức: mất công
bằng xã hội, nạn thiếu nhà ở và môi trường ngày càng bị xâm hại và đe
dọa. Nữ nghị sĩ đảng Xanh Jutta Oesterle-Schwerin gọi chương trình của
thủ tướng CHLB Đức về chính sách Đức là kế hoạch ba bước nhằm "đưa
CHDC Đức về với đế chế."

Phiên họp Bộ chính trị hôm nay bàn về đường lối SED về Bàn Tròn. Các
nhóm công tác được thành lập để phục vụ đề tài cải cách hiến pháp, cải
cách kinh tế, luật bầu cử, lịch bầu cử cũng như soạn thảo các đạo luật cơ
sở, phân tích và đường lối.

Sau cuộc họp Bộ chính trị tôi tiếp các đảng và tổ chức quần chúng của
Khối dân chủ .

Chủ tịch luân phiên kỳ này là đảng CDU. Chủ tịch đảng Lothar de
Maizière khai mạc cuộc họp và cho tôi phát biểu.

Tôi thông báo, Hội nhà thờ Tin Lành ở CHDC Đức đã mời đến Bàn Tròn.
Buổi gặp mặt đầu tiên sẽ diễn ra vào ngày 7/12 trong tòa nhà Dietrich
Bonhoeffer ở Berlin. SED sẽ nhận lời mời. Tôi là tổng bí thư sẽ đại diện
cho SED.

Theo cách hiểu của Bộ chính trị, Bàn Tròn sẽ tạo điều kiện để trao đổi bình
đẳng trên bình diện cao nhất giữa các đảng và tổ chức quần chúng có đại
diện trong Quốc hội và các phong trào mới xuất hiện. Bàn Tròn không thể
thay thế Quốc hội hay chính phủ. Những suy nghĩ được đưa ra bên Bàn
Tròn là đề xuất gửi đến các khối và tiểu ban Quốc hội hay chính phủ. Bàn
Tròn sẽ họp khi có nhu cầu. Lập trường của SED là tìm sự đồng thuận rộng
rãi trong các vấn đề cuộc sống của nhân dân ta, tương lai XHCN của nước
ta, quyền tự quyết của CHDC Đức, sửa đổi hiến pháp, luật bầu cử nhằm
bảo đảm bầu cử các cấp tự do và bí mật.

Như chúng tôi được biết từ phía nhà thờ Tin Lành, bên cạnh các đảng phái
có đại diện trong Quốc hội họ sẽ mời đại diện nhà thờ Cơ đốc giáo và Nhà
thờ tự do cũng như tất cả các phong trào mới nổi lên, kể cả những đảng
phái đang có dự định thành lập.

Khối chúng tôi nhất trí đề nghị nhà thờ Tin Lành mời thêm cả các tổ chức
quần chúng có ghế trong Quốc hội. Đồng thời tôi cũng đấu tranh tiếp tục
giữ Khối dân chủ mà trong đó không có đảng nào có đặc quyền lãnh đạo
Khối. Có nhiều ý kiến khác nhau về chuyện này, để quyết định sau.

Tôi hoan nghênh Bàn Tròn và đấu tranh tiếp tục giữ Khối dân chủ vì tôi tin
rằng tất cả các lực lượng chính trị - cho dù có bất đồng ý kiến này khác -
phải liên hiệp lại để chống CHLB Đức thôn tính CHDC Đức.

Trong vụ này có một bản luận chứng rất đáng chú ý mà tôi nhận được từ
Tây Berlin. Tại một hội nghị của Viện Aspen hôm 27/11 Walter Momper
đã trình bày "Bảy luận chứng về các tiến triển thời sự ở CHDC Đức và
châu âu và tác động của chúng vào Berlin" với sự mạch lạc đáng nể. ông
đòi phương Tây từ bỏ lối tư duy cục bộ vẫn còn đến hôm nay. Theo tinh
thần đó, phải xét lại toàn bộ chính sách đối ngoại của phương Tây, ví dụ
như danh sách CoCom . Các quá trình ở Đông âu và CHDC Đức đều ổn
định về chính trị. Vì vậy địa bàn hoạt động hữu hiệu duy nhất của phương
Tây nằm trong ổn định hóa kinh tế của khối các nước phương Đông.
Ngược lại, các can thiệp chính trị là vô hiệu và không mang tính xây dựng.
Xét về chính trị, phương Đông không còn khả năng đe dọa phương Tây
bằng quân sự nữa. Nguy cơ lớn nhất cho sự bất ổn định chính trị do áp lực
kinh tế hiện ở CHDC Đức, nếu không xét Liên Xô. Với quyền tự do du lịch
không hạn chế, CHDC Đức đã tự lộ một điểm yếu quan trọng. Nếu lợi
dụng điểm yếu đó thì sẽ có hậu quả tiêu cực không chỉ đối với quá trình
dân chủ hóa ở CHDC Đức và Đông âu, mà cả cho tính ổn định chính trị ở
CHLB Đức. "Việc CHDC Đức mất máu do một số người bên CHLB Đức
đang gây ra một cách tích cực hoặc do không làm gì, có thể sẽ làm nảy
sinh ý chí hợp nhất hai nhà nước mà hiện tại trong nhân dân CHDC Đức
chưa có sự sẵn sàng ấy. Nhưng lúc ấy không thể gọi là ‘tái thống nhất’ mà
là ‘sáp nhập vì nghèo’", Momper viết.

Các luận chứng cho thấy thị trưởng Berlin có đầu óc rất thực tiễn, nhưng
chúng cũng chứng minh rằng đề tài tái thống nhất nay đã thành đề tài đấu
tranh chính trị của các đảng ở CHLB Đức.

29/11

Từ 6 giờ tôi ngồi bên bàn giấy ở văn phòng. Cho đến 8 giờ ít chuông điện
thoại hơn. Tôi đủ yên tĩnh để đọc thư và tin tức. Tôi bắt đầu với lời kêu gọi

"Vì đất nước ta." Tôi xúc động thấy dân chúng đủ mọi nguồn gốc, tôn giáo
và lý lịch ở CHDC Đức đấu tranh gìn giữ tính độc lập của CHDC Đức.
Trong một cuộc họp báo hôm qua Stefan Heym đã đọc lời kêu gọi:

"Đất nước ta đang trong cuộc khủng hoảng sâu sắc. Chúng ta không thể và
không muốn sống như đã từng sống cho đến nay nữa. Giới lãnh đạo của
một đảng đã ngạo mạn nắm quyền trị vì nhân dân và đại diện cho nhân
dân, các cấu trúc mang dấu ấn Stalin đã xâm chiếm mọi lĩnh vực cuộc
sống. Không bằng bạo lực mà bằng biểu tình, nhân dân đã bắt phải tiến
hành quá trình cách mạng đổi mới, một quá trình có tốc độ chóng mặt.
Chúng ta chỉ còn ít thời gian để gây tác động đến các khả năng khác nhau
được coi là lối thoát ra khỏi khủng hoảng.

HOẶC Là chúng ta có thể kiên quyết giữ tính độc lập của CHDC Đức và
cố gắng cùng mọi lực lượng riêng cũng như các nước và nhóm lợi ích sẵn
sàng hành động để phát triển ở đất nước ta một xã hội đoàn kết, trong đó
bảo đảm hòa bình và công bằng xã hội, tự do của từng người và của tất cả,
giữ gìn môi trường.

HOẶC Là chúng ta - dưới áp lực kinh tế mạnh mẽ và điều kiện tồi tệ gắn
liền với sự trợ giúp cho CHDC Đức từ các thế lực kinh tế và chính trị có
ảnh hưởng mạnh ở CHLB Đức - phải cắn răng để các giá trị vật chất và
tinh thần của chúng ta bắt đầu bị bán tống bán tháo, và chẳng chóng thì
chầy Cộng hòa dân chủ Đức sẽ bị Cộng hòa liên bang Đức thôn tính.

Hãy để chúng ta đi con đường thứ nhất. Chúng ta hãy còn cơ hội phát triển
một lựa chọn XHCN bên cạnh CHLB Đức trong quan hệ láng giềng bình
đẳng với tất cả các quốc gia châu âu. Chúng ta hãy còn có thể nhớ lại lý
tưởng chống phát xít và nhân văn đã từng là xuất phát điểm của chúng ta.

Chúng tôi kêu gọi tất cả các nam nữ công dân chia sẻ hy vọng và lo toan
của chúng tôi, hãy ký tên để cùng phát đi bản kêu gọi này."

Stefan Heym nói: "Trong những ngày này, một lời kêu gọi như vậy vô
cùng quan trọng, vì Kohl đã chơi khúc dạo đầu cho cuộc thôn tính." Bên
cạnh Heym có các văn nghệ sĩ khác cùng ký như Christa Wolf, Volker
Braun, Jutta Wachowiak, Konrad Weiss, Frank Beyer, Sighard Giller,
Tamara Danz; đại diện nhà thờ như Đức tổng giám mục Günter Krusche,
giám mục Christoph Demke, linh mục Friedrich Schorlemmer; các nhà
khoa học, luật sư, bác sĩ, y tá, giáo viên; cán bộ SED như Wolfgang
Berghofer và Heinz Warzecha; công dân tham gia hoặc có cảm tình với các
nhóm chính trị mới như Sebastian Pflugbeil và Ulrike Poppe.

Đối với tôi, lời kêu gọi là tài liệu quan trọng nhất trong mùa thu này, nó
vượt khỏi mọi ranh giới đảng phái. Tôi nhận ra khả năng đem một vấn đề
chính trị cơ bản ra tranh luận: CHDC Đức đi đâu? Tôi chia sẻ lo lắng của
những người ký đầu tiên thấy CHDC Đức đứng ở ngã ba đường. Tôi viết
cho họ là tôi tham gia lời kêu gọi.

ADN vừa công bố lá thư của tôi thì một trận mưa phản đối đổ xuống: lấy
chữ ký thì tốt, nhưng không lấy chữ ký của lãnh đạo SED! Nó sẽ làm giảm
giá trị lời kêu gọi "Vì đất nước ta." Tôi không lường trước được thái độ
này. Tôi những tưởng đây là lời kêu gọi tất cả những ai vì đất nước. Giả sử
đoán trước được phản ứng thì tôi đã không ký. Lòng bao dung thì ra cũng
là một vấn đề. Ai cũng nói đến bao dung, nhưng không phải tất cả được
nhận sự bao dung. Mỗi ngày một rõ hơn là tôi không thể lấy lại được niềm
tin đã mất. Hồi tháng 10 tôi còn tin mình có thể chặn đứng khủng hoảng
này. Nhưng những năm dài cộng tác với Erich Honecker đã khiến nhiều
người có ấn tượng rằng tôi không thể có khả năng làm cải cách. Mặc dù tôi
không giả mạo kết quả bầu cử hoặc chỉ thị cho ai làm việc đó, người ta vẫn

luôn quy trách nhiệm cho tôi là trưởng ban bầu cử trung ương. Và cuối
cùng là lời phát biểu của tôi ở Saarbrücken về Trung Quốc bị truyền thông
Tây Đức bóp méo đến nỗi không ai nghe thấy thanh minh sự thật của tôi
nữa.

Cả trong mấy ngày gần đây tình hình chính trị vẫn không dịu đi. Tin tức
mới về tham nhũng và lạm quyền làm sụp đổ niềm tin sót lại vào chúng
tôi. Tiếp tục có nhiều đảng viên ra khỏi đảng. Tôi bị buộc tội che đậy cho
các đồng chí của mình ngày xưa. Ví dụ có những tin như nhà nghỉ của
Willi Stoph ở tỉnh Brandenburg. Tôi không hề biết. Tin về các lỗi lầm của
cán bộ lãnh đạo, cả khi chỉ là tin đồn, làm rúng động CHDC Đức hơn cả kế
hoạch thôn tính CHDC Đức của Kohl.

Tôi đọc thông tin từ hội nghị dân số đầu tiên của CHDC Đức. Những dữ
liệu trước đây vài tuần còn giữ bí mật, nay được công bố. Từ năm 1961
hơn 800.000 người đi mọi đường khác nhau rời khỏi CHDC Đức. Những
công dân ra đi trong đợt cuối thường ở lứa tuổi trước 40. Hệ quả sẽ tác
động hàng chục năm đến thành tích lao động và con số sinh đẻ của chúng
ta. Đặc biệt ngành y tế, công nghiệp và xây dựng cũng như khu vực dịch vụ
chịu ảnh hưởng nặng nề, trong khi các nông dân hợp tác còn trụ được.
Chúng ta nhất định phải đưa lại một triển vọng cho người dân CHDC Đức.

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Mikhail Gorbachev và George Bush tại Malta
sắp diễn ra. Làng tin tức quốc tế so sánh nó với Hội nghị Krym tại Yalta .
Có những lực lượng cho rằng kết quả của Malta là chấm hết của các nghị
quyết Yalta, nó chỉ có thể là sự thay đổi tình trạng hiện tại. Thay cho an
ninh sẽ xảy ra mất an ninh. Tôi tin là đề tài CHDC Đức sẽ đứng ở vị trí ưu
tiên trong chương trình nghị sự.

Tôi quyết định viết một bức thư đến tổng thống Hợp chủng quốc Hoa Kỳ
trước bối cảnh Kế hoạch 10 điểm của Kohl. Tôi báo cho ông ta biết là các

biến chuyển xã hội ở CHDC Đức không thể đảo chiều. Tôi chỉ rõ rằng tất
cả công dân CHDC Đức đến nay đã có quyền tự do du lịch không hạn chế.
Qua đó, tôi nhấn mạnh, CHDC Đức đã thực thi triệt để các quy định và
thỏa thuận của CSCE. "CHDC Đức xuất phát từ tư tưởng rằng", tôi viết,
"không ai có thể hưởng ứng sự mất ổn định tình hình châu âu, nhất là ở
trung tâm châu lục này. Là một nhà nước XHCN chống phát xít và dân chủ,
CHDC Đức sẽ hành động theo tinh thần đó và luôn là một đối tác trung
thực và đáng tin cậy […] Trên quan điểm đó sự tồn tại của hai nhà nước
Đức trong biên giới hiện thời và trong khối liên minh của mình vừa là một
yếu tố cơ bản của an ninh châu âu lại vừa là cách tuân thủ và vận dụng
nghiêm ngặt Thỏa ước bốn bên. Chủ nghĩa dân tộc, sự phục hồi ý tưởng
quốc xã và cố gắng xét lại các kết quả chiến thắng của khối đồng minh
chống Hitler nhất định sẽ vô cùng tổn hại cho hòa bình vững chắc ở châu
âu."

30/11

Không còn ngày nào trôi qua mà tôi không bị đối mặt với vấn đề thống
nhất nước Đức nữa. Max Schmidt, giám đốc Viện chính trị và kinh tế quốc
tế của CHDC Đức, đề nghị trưng cầu dân ý về chủ đề này. Trong một bức
thư gửi tôi ông trình bày như sau:

Trong mấy tuần vừa qua, đòi hỏi "tái thống nhất" ngày càng mạnh mẽ hơn.
Điều đó liên quan đến nhiều người bình thường không còn muốn đợi lâu
thêm, đợi đến khi tình hình ở CHDC Đức được cải thiện. Theo ý họ, tốt
hơn hết là đừng liều thí nghiệm thêm nữa, mà nên cố gắng đạt được "tái
thống nhất" ngay. Nếu chúng ta không trả lời câu hỏi này thì "tái thống
nhất" sẽ là chủ đề chính trong bầu cử Quốc hội. Nhưng một câu hỏi số
mệnh như vậy của CHDC Đức sẽ không thích hợp để vận động bầu cử.
Hiện vẫn tồn tại một đồng thuận cơ bản giữa SED, các đảng khác và lực

lượng lãnh đạo Diễn đàn mới, Vùng dậy dân chủ và Dân chủ ngay bây giờ,
đảng Xã hội dân chủ, đảng Xanh và hai nhà thờ chính là "tái thống nhất"
không mang tính thời sự. Xét cả về truyền thống chống phát xít lẫn tương
lai XHCN thì vẫn còn một sự thống nhất nhất định. Tuy nhiên cần đặt câu
hỏi: đồng thuận cơ bản ấy còn vững được bao lâu nữa? Có thể sẽ sinh ra
một tình huống mà ngay từ nước ngoài cũng không còn biện pháp nào
chống "tái thống nhất" diễn ra nữa.

Vậy thì có lẽ đã đến lúc nói chuyện cởi mở với các đảng khác, các tổ chức
dân chủ và nhà thờ để đưa nội dung chính trị vào đồng thuận về tính không
thời sự của "tái thống nhất." Hình thức thích hợp có thể là trưng cầu dân ý.
Dân chúng sẽ biểu quyết là chủ đề nước Đức thống nhất hiện tại không
nằm trong chương trình nghị sự, mà phải ưu tiên bầu cử tự do chọn một
chính phủ CHDC Đức mới.

Tôi thấy đó là một ý tốt và định đem ra tranh luận cuộc họp Bộ chính trị
sắp tới. Nếu đạt được nhất trí ở đó thì tại buổi họp đầu tiên của Bàn Tròn
ngày 7/12 tôi sẽ đưa ra đề nghị tổ chức trưng cầu dân ý ở CHDC Đức về
hợp nhất hai nhà nước Đức. Có lẽ đa số dân CHDC Đức sẽ không quyết
định hợp nhất nhanh chóng. Phản ứng đầu tiên sau lời kêu gọi "Vì đất nước
ta" nói lên điều đó. Kết quả trưng cầu dân ý, tôi tin chắc như thế, sẽ là sự
ủy quyền cho chính phủ CHDC Đức tiến hành thương lượng với CHLB
Đức mà Bonn không hề được đặt ra điều kiện nào. Trong tình huống này,
đó sẽ là một chiến thắng chính trị quan trọng cho CHDC Đức.

Trong số tài liệu tôi nhận được cho phiên họp Quốc hội ngày mai có bản
dự thảo tuyên bố của Quốc hội về biến cố năm 1968 ở Tiệp Khắc. Lịch sử
đã đuổi kịp chúng tôi. Trong khi Gorbachev tại chuyến đi thăm ý chỉ nói
"biến cố năm 1968 phải được đánh giá trước bối cảnh thù địch giữa hai
khối" thì trong dự thảo tuyên bố của Quốc hội lại có câu: Quốc hội "cực kỳ

ân hận vì sự tham gia của các đơn vị Quân đội nhân dân quốc gia CHDC
Đức vào các hoạt động quân sự của lực lượng vũ trang Hiệp ước Warszawa
ở Tiệp Khắc hồi tháng Tám năm 1968, nay nhân danh nhân dân CHDC
Đức xin các dân tộc Tiệp Khắc thứ lỗi." Trong những ngày này không có
thì giờ để phân biệt.

Tôi thử xác định các sự kiện lịch sử. Về chính trị, năm 1968 CHDC Đức đã
ủng hộ hoạt động này của Hiệp ước Warszawa. Vì vậy xin lỗi là đúng.
Nhưng không bao giờ các đơn vị của NVA tham gia hoạt động quân sự ở
nước láng giềng. Walter Ulbricht trong một cuộc nói chuyện với Brezhnev
đã xin để các đơn vị của CHDC Đức không tiến vào Tiệp Khắc vì các sự
kiện lịch sử năm 1938. Như đã biết, năm 1938 Tiệp Khắc bị quân đội phát
xít Đức xâm chiếm. Không bao giờ quân đội Đức được xâm chiếm nước
láng giềng, đó là lý luận của Ulbricht. Và Brezhnev thông cảm. Để không
dừng ở mức chung chung, tôi đề nghị thượng tướng Fritz Streletz cung cấp
thông tin - năm 1968 ông là phó tư lệnh - các đơn vị NVA có cùng tiến vào
lãnh thổ Tiệp Khắc hay không. ông báo cho tôi trong một bức thư ngày
29/11: "Liên quan đến hoạt động của các lực lượng vũ trang hợp nhất,
không ở thời điểm nào có đơn vị của Quân đội nhân dân quốc gia trên lãnh
thổ Tiệp Khắc." Trong một phiên họp của khối SED, khi đọc lên bức thư
này tôi bị người ta cự lại: chẳng ai tin đâu! Tôi muốn ghi rõ sự thật về
NVA trong bản tuyên bố. Rõ ràng trong những lúc như lúc này người ta
phải bám vào tinh thần thời đại. Có nghĩa là: CHDC Đức tham dự mọi điều
ác. Chuyện ấy dễ được người ta tin hơn.

Trong tập thư từ cũng có một lá thư của Roland Claus, bí thư thứ nhất tỉnh
ủy SED ở Halle từ mấy hôm nay. Trước đây nhiều năm, khi còn lãnh đạo
Trung ương đoàn FDJ tôi đã đưa ông vào vị trí bí thư thứ nhất FDJ của
tỉnh Halle. Hôm nay ông viết cho tôi: "Sau một thời gian suy nghĩ, tôi
muốn cho anh biết một số suy nghĩ cá nhân sau đây: ở Đại hội đảng đặc

biệt anh không nên ứng cử chức Tổng bí thư lần nữa. Công lao của anh đưa
đến Bước Ngoặt được trong đảng thừa nhận tuyệt đối, nhưng đồng thời
trong khi chuyện trò với các đảng viên SED và người dân khác tôi luôn
cảm thấy rằng người ta sẽ không đem lại cho cá nhân anh niềm tin cần
thiết để lãnh đạo công cuộc đổi mới trong đảng và xã hội."

Nếu Claus phát biểu như vậy thì ông đã tin chắc vào suy nghĩ của mình.
ông biết chắc có những người đồng chí bên cạnh mình muốn thay đổi triệt
để ở thượng tầng của đảng. Tôi phải tính đến lực lượng đối kháng trong
đảng chống lại mình. Nhưng dù vậy tôi sẽ không lẩn tránh xung đột. Tôi sẽ
đối mặt với Đại hội đảng, thừa biết là mình sẽ không trụ lại được. Đấu
tranh là một phần cuộc đời tôi. Tôi sẽ không bỏ cuộc mà không đấu tranh,
cả bây giờ cũng vậy.

1/12

Willy Brandt nhờ chuyển thông điệp miệng đến tôi, không nên biến
Honecker thành bung xung. Chủ tịch danh dự của SPD nói, người ta phải
phân tích sai lầm, phải trừng phạt những vi phạm luật pháp CHDC Đức.
Nhưng trong quá khứ Honecker cũng có thành tích tích cực. Quan điểm
của tôi cũng vậy. Vấn đề chỉ là khó bảo vệ quan điểm đó lúc này. Điều này
tôi cũng phải trải nghiệm lần nữa tại phiên họp Quốc hội hôm nay. Đơn
của tất cả các khối đòi gạch quyền lãnh đạo "của giai cấp công nhân và
đảng Marx-Lenin của mình" khỏi mục 1 trong hiến pháp được Quốc hội
phê chuẩn hầu như nhất trí. CDU còn đi xa hơn. Họ muốn thu hẹp phần đầu
tiên của mục 1, chỉ còn ấn định CHDC Đức là một nhà nước XHCN. Đề
nghị này vấp phải trở lực của đa số đại biểu Quốc hội muốn tiếp tục định
nghĩa CHDC Đức là nhà nước "của công nhân và nông dân."

Tôi không hài lòng với cuộc tranh luận này. Không phải vì tôi có ý muốn
bảo lưu vai trò lãnh đạo của SED trong hiến pháp. Hiến pháp thể hiện trật

tự cơ bản của nhà nước. Trong những ý nghĩa trọng đại có cả hình thái thi
hành quyền lực và vị thế pháp lý của công dân. Tôi ước có cuộc tranh luận
về hiến pháp mà người dân - vốn là đối tượng của hiến pháp - được nói lời
quyết định. Tôi hy vọng trong dịp đó sẽ được phép nói rõ: CHDC Đức là
gì? CHDC Đức muốn đến đâu? CHDC Đức muốn hướng đến mục tiêu gì
với một chủ nghĩa xã hội dân chủ? Đằng nào thì điều đó cũng chỉ khả thi
với một cải cách kinh tế song hành. Chúng ta sẽ không giải quyết được lấy
một vấn đề duy nhất nếu không chỉnh sửa được nền kinh tế. Ngoài ra tôi
còn nghĩ rằng chúng ta không có quyền cắt xén hiến pháp từng bước. Năm
1968 hiến pháp được phê chuẩn qua trưng cầu dân ý. Vì vậy tôi ủng hộ: chỉ
thay đổi triệt để hiến pháp của chúng ta qua trưng cầu dân ý. Thêm nữa, tôi
ước gì được tranh luận vấn đề này trong Đại hổi đảng bất thường. Với sự
ủy nhiệm của Đại hội đảng thì khối SED đáng tin tưởng hơn.

Phiên họp Quốc hội biến thành phiên tòa xử các cán bộ SED. Các đảng liên
minh cố gắng cắt cầu nối với SED. Tiểu ban điều tra tham nhũng và lạm
quyền trình bày báo cáo sơ bộ. Nhiều chuyện bẩn thỉu dơ dáy hiện ra.
Không chỉ các đại biểu Quốc hội, mà cả hàng triệu người theo dõi truyền
hình và truyền thanh được chứng kiến một số trong giới lãnh đạo cũ đã tận
dụng và lợi dụng quyền lực của mình ra sao. Ở một số trường hợp tôi tự
hỏi, làm sao có thể xảy ra chuyện ấy được. Ở một số trường hợp khác thì
tôi nghĩ, có lẽ thẩm tra rồi hãy buộc tội thì hơn. Đôi khi cũng chỉ là lời đồn
đại hay cáo trạng sai được đưa ra. Nhưng một khi đã ra công luận thì mọi
thứ được coi là sự thật, kể cả khi sau này được cải chính lại.

Wolfgang Herger phát biểu nhân danh SED. ông nói thẳng, cả lạm quyền
lẫn tham nhũng đều không thể đi đôi với lý tưởng và mục đích của đảng,
và cả nguyên tắc pháp lý XHCN. ông cố gắng lần ra gốc rễ tệ nạn đó: sự
biến dạng của dân chủ trong nội bộ đảng cũng như thiếu kiểm tra công
khai đã tạo đất sống cho những hiện tượng đó. Quan trọng là phải có

những cơ chế không để những méo mó đó được phép lặp lại. Đồng thời
Herger kêu gọi bảo vệ uy tín và phẩm giá của những đồng chí đảng viên và
cán bộ nhà nước chân thật trước vu cáo và lăng mạ.

Mấy tháng vừa qua tàn phá sức khỏe. Tôi phải rời phòng họp một lát. Bác
sĩ của tôi đoán là tôi sắp quỵ, ông muốn tôi vào bệnh viện ngay. Tôi từ
chối. ông viết giấy ốm cho tôi, có nghĩa là bây giờ thì tôi phải chịu trách
nhiệm cho tất cả những gì xảy ra về mặt sức khỏe. Ốm lúc này? Ai cũng sẽ
cho đó là chạy trốn trách nhiệm. Không, tôi không muốn hèn, bây giờ cũng
vậy.

Sau khi nghỉ ngơi chừng 20 phút tôi quay lại phòng họp. Tôi theo dõi cuộc
tranh luận. Vào cuối buổi thì tôi được phát biểu. Tôi nhận trách nhiệm
chính trị cho tất cả những gì quy cho Bộ chính trị cũ. Ngay cả khi mới là
ủy viên Bộ chính trị từ năm 1983, tôi vẫn đón nhận phê bình. Tuy vậy tôi
chỉ ra một lần nữa sự khác biệt giữa các sai lầm chính trị đã đưa chúng ta
vào khủng hoảng với những hành vi phạm pháp mà tôi cực lực phản đối.

Tôi kể lại quá trình đấu tranh gian khó trong Bộ chính trị cũ, rốt cuộc dẫn
đến thay thế Honecker, tôi đấu tranh để tất cả những ai muốn học hỏi và
thay đổi cũng phải được có một quá trình học hỏi. Giống như các đại biểu
Quốc hội học thêm được ý thức tự tin mới, chúng ta cũng phải cho những
người khác điều kiện để rút bài học từ sai lầm.

Vài người hôm nay nói về đặc quyền cứ như chính họ chưa bao giờ được
hưởng nó. Chúng ta không thể có một bắt đầu mới với gian dối và đạo đức
giả. án quyết sẽ chỉ được ban ra sau khi sự thật được kiểm chứng. Tôi
không chịu nổi, tôi nói, khi toàn bộ những chuyện do truyền thông phương
Tây tung ra được coi là sự thật. Ở đó ngày nào cũng sản xuất ra những bài
báo nhằm mục đích phân tán các lực lượng cải cách ở CHDC Đức. Được
hỏi về các đặc quyền riêng, tôi trả lời, tôi không sai xây nhà cho các con.

Bản thân tôi không có nhà nghỉ, không có vùng đi săn và không có nhà đi
săn.

Trong lúc đứng ở bục diễn thuyết, đầu óc tôi chợt nảy ra ý, liệu có nên đặt
câu hỏi tín nhiệm chủ tịch Hội đồng nhà nước. Tôi bỏ ý định đó vì không
muốn làm gì mà không bàn bạc trước với khối SED trong Quốc hội.

Bộ chính trị họp trong các giờ nghỉ giữa phiên họp Quốc hội. Chúng tôi
bàn về chuẩn bị Đại hội đảng bất thường và Hội nghị đại biểu cấp huyện
diễn ra vào cuối tuần tới. Chúng tôi được biết chi bộ đảng của xí nghiệp
điện tử truyền hình Berlin mời tất cả các đại biểu dự Đại hội đảng đến gặp
nhau tại đại học Humboldt. Ở đó dự định sẽ tranh luận về đảng cần "đổi
mới triệt để hoặc thành lập mới." Tôi tin rằng đổi tên đảng không đem lại
cho chúng ta lợi thế chính trị nào. Ngay cả việc lập ra một đảng cộng sản
của CHDC Đức cũng chỉ thúc đẩy xu thế băng nhóm mà thôi. Chuyển
hướng qua đảng xã hội dân chủ (SDP) không giải quyết được vấn đề của
SED; thà đổi vị trí qua đảng SPD chính cống còn hơn. Đường thứ ba đã do
SPD chiếm chỗ rồi. Trong tình huống hầu như không còn lối thoát này, tôi
gửi một công điện đến tất cả tỉnh ủy và huyện ủy . Trong đó tôi kêu gọi,
cho dù có bất đồng ý kiến và ban lãnh đạo đảng hiện thời bị phê phán
chính đáng, "hãy làm tất cả, tất cả mọi việc để giữ gìn sự thống nhất trong
đảng ở bất kỳ điều kiện nào. Mỗi người trong chúng ta nên hiểu là cho dù
có các quan điểm khác nhau, không có một SED thống nhất thì không có
CHDC Đức XHCN." Ở Đại hội đảng phải tranh luận về các lập trường khác
nhau. Bất đồng ý kiến không được phép chia rẽ chúng ta. Bất đồng ý kiến
là yếu tố quan trọng của dân chủ trong nội bộ đảng.

Sau cuộc họp Quốc hội, buổi thảo luận của Bộ chính trị kéo dài tiếp đến
tận đêm. Trong chương trình cũng có một báo cáo của Alexander Schalck

về cuộc đàm luận hôm nay với Seiters ở Bonn về các ủy nhiệm mới trong
công tác chuẩn bị cuộc gặp giữa tôi, Modrow và thủ tướng CHLB Đức.

Trước khi đi vào phần báo cáo tôi chứng kiến một hình ảnh Alexander
Schalck như chưa từng thấy cho đến nay. Trước đây dù khó khăn ra sao
ông vẫn lạc quan ngời ngời. Trong mọi tình huống ngõ cụt ông đều tìm ra
một giải pháp. Hôm nay ông ngồi trước chúng tôi, tuyệt vọng và khóc.
Trước nhà riêng của ông có biểu tình. Có tin dọa giết. Có nhiều đồn đại về
Ban điều phối thương mại của ông. Một bài báo trong tạp chí DER
SPIEGEL từ Hamburg được các đại biểu Quốc hội đón nhận tựa như trong
đó viết sự thật về Ban điều phối của ông. Schalck có thể giải thích mọi
chuyện cho Quốc hội rõ. Nhưng ai cũng nên biết là lúc đó các chuyện bí
mật quốc gia - mà nước nào trên thế giới này cũng có - cũng sẽ lộ ra cho
bên Tây biết. ông và chúng tôi đều trong tình trạng không lối thoát.

Nghe ông thuật lại, tôi xốn xang trong lòng. Tôi nhớ lại cách đây mấy hôm
sau khi Schalck nghe được những lời đe dọa đầu tiên, một người bạn
chung của hai chúng tôi là Wolfgang Junker đã bắt liên lạc với Tập đoàn
quân miền Tây của Liên Xô. Nếu Schalck bị đe dọa tính mạng thì sẽ cùng
vợ cấp tốc đến Wünsdorf với bộ tư lệnh Tập đoàn quân miền Tây của Liên
Xô. Trong phút này tôi không làm gì được nhiều cho Schalck cả. Tôi cố an
ủi ông và ra lệnh cho an ninh bảo vệ ông. Không được để xảy ra luật rừng.
Dù trong hoàn cảnh ấy, Schalck vẫn nhận nhiệm vụ ngày mai lại sang
CHLB Đức đàm phán tiếp.

Ai đó hỏi tôi giữa lúc họp Bộ chính trị: Jochen Willerding đâu? ông vắng
mặt. Tôi không biết lý do. ông không xin phép tôi.

Sau cuộc họp tôi tiếp một đoàn đại biểu từ tỉnh Potsdam đến. Đoàn do
Heinz Vietze dẫn đầu, hiện vừa thế chỗ cho Günther Jahn làm bí thư thứ
nhất tỉnh ủy SED của Potsdam. Cả Vietze cũng đã là cán bộ Đoàn thanh

niên khi tôi giữ chức bí thư thứ nhất của FDJ. Hôm nay ông cũng đến và
muốn tôi từ chức. ông thuật lại rất chi tiết tình cảnh buồn thảm của đảng
và tâm trạng giận dữ trong hàng ngũ đảng viên. Ngày càng nhiều vụ gian
lận bầu cử lộ ra. ông đòi tôi nhận trách nhiệm đó. Tôi nói, tôi đã nhận trách
nhiệm chính trị về việc đó rồi. Không thể làm hơn, vì sẽ không đúng sự
thật. Tôi không gian lận bầu cử và cũng không kêu gọi ai làm.

Khi tôi về đến nhà thì đã quá nửa đêm từ lâu. Lúc 5 giờ tôi định đi đến
Ribnitz-Damgarten dự hội nghị đại biểu cấp huyện. Ở đó tôi vào danh sách
đại biểu để bầu đi dự Đại hội đảng bất thường. Vợ tôi còn kể là Jochen
Willerding đến thăm trong lúc tôi chỉ đạo cuộc họp Bộ chính trị. ông đã để
lại một bức thư nhờ chuyển cho tôi.

2/12

Trước khi kịp mở thư của Jochen Willerding, tôi nghe bản tin buổi sớm
trong ô tô trên đường đến Barth và được biết Willerding đã tuyên bố từ
chức ủy viên dự khuyết Bộ chính trị và Bí thư Trung ương đảng.

Bằng hành động đó ông muốn phát một tín hiệu cho đổi mới đảng triệt để.
Đồng thời tôi được biết tối nay có cuộc biểu tình phản đối Trung ương
đảng và Bộ chính trị diễn ra trước tòa nhà Trung ương đảng. Tại sao, tôi tự
hỏi, tôi không biết đến kế hoạch biểu tình này? Tại sao họ làm sau lưng
tôi? Nếu biết thì không bao giờ tôi rời Berlin. Khi tôi chia tay các đồng chí
trong Bộ chính trị tối qua, nhất định đã phải có vài người biết rồi. Trong
bốn tiếng kể từ lúc ấy khó có thể tổ chức một cuộc biểu tình.

Tôi đọc thư của Willerding. Chúng tôi là bạn nhau từ nhiều năm. Tôi tin
tưởng ông và đề cử ông là người trẻ nhất vào Bộ chính trị. Những gì ông
viết cho tôi cũng không khác quan điểm của tôi lắm. Duy chỉ khó lòng
thực thi.

ông viết: "ý kiến bất di bất dịch của tôi là chỉ có thể tiến hành công cuộc
đổi mới chủ nghĩa xã hội khi đảng của những người cộng sản thống nhất
và một lòng quanh ban lãnh đạo có khả năng hành động để đi con đường
này." Rất đúng! Nhưng: liệu chúng ta có còn là đảng của những người cộng
sản nữa hay không? Có nên biểu lộ lần nữa gốc rễ xã hội dân chủ của SED?
Và: tính thống nhất và đoàn kết của đảng bị mất mát qua mấy thập kỷ cũng
vì hiểu sai kỷ luật đảng. Jochen Willerding viết, đổi mới không nhằm
trúng đảng. Tôi cũng đồng ý với ông ở điểm này. Nhưng: lý do là gì? Sự
thất vọng vì ban lãnh đạo đảng cũ lớn đến nỗi không ai trong ban lãnh đạo
ấy giành lại được niềm tin nữa. Willerding đòi phanh phui không thương
tiếc mọi vụ lạm dụng chức quyền, Trung ương đảng phải đứng ra làm đầu
tàu phong trào, ở Đại hội đảng đặc biệt phải bàn riêng ngay trong phần đầu
đại hội các nguyên nhân khách quan và sai lầm chủ quan của ban lãnh đạo
cũ. Đại hội đảng phải tìm được một đồng thuận mới trong lập trường cơ
bản về tương lai của chủ nghĩa xã hội và cách tự hiểu mình là "Đảng
XHCN thống nhất Đức với truyền thống lịch sử." Trong khi đọc thư tôi
không tìm thấy lý do thực sự, vì sao ông từ chức. Nếu ông muốn giải quyết
những vấn đề nêu trong thư thì ông có thể làm việc đó tốt nhất trong ban
lãnh đạo và trong nhiệm vụ của mình.

Thư Willerding ra công luận sớm hơn là tôi đưa ra Trung ương đảng để
quyết định. Trong radio bức thư được bình luận là lời đòi tôi từ chức.

Tôi quyết định chỉ tham dự Đại hội đại biểu cấp huyện vài tiếng. Tối nay
tôi muốn có mặt tại cuộc biểu tình trước trụ sở Trung ương đảng. Tôi biết,
trong đảng đã có những người muốn tiến hành Đại hội đảng bất thường mà
không có Bộ chính trị đương nhiệm. Có nghĩa là tôi hôm nay hoặc ngày
mai phải từ chức Tổng bí thư. Tôi không sẵn sàng làm việc đó từ lòng tin.
Tôi biết, tôi sẽ không trụ được ở vị trí này sau Đại hội đảng. Tôi không
muốn bỏ cuộc từ trước đó, trốn tránh bản báo cáo tổng kết. Đồng thời tôi

cũng hiểu rằng bản chất sự việc không phải là cứu vớt sinh mệnh chính trị
của cá nhân. Từ mâu thuẫn ấy nảy sinh ý tưởng là thay Bộ chính trị bằng
cách triệu tập một Ban công tác để cùng Ban chấp hành trung ương đảng
chuẩn bị Đại hội đảng bất thường.

Đại hội đại biểu cấp huyện của Ribnitz-Damgarten diễn ra tại Barth. Khi
đến chỗ họp, tôi được các đồng chí trong ban bí thư mới đón tiếp. Cựu bí
thư huyện ủy Werner Fähling, người tôi quen lâu năm, đã bị xuống chức.
ông đứng bên lề. Tôi linh cảm thấy ông hy vọng được tôi bắt chuyện. Khi
tôi định ra chỗ ông, một đồng chí nói: "Egon, không tốt đâu." Tôi phải lấy
hết sức để không mất bình tĩnh. Đảng ta đã ra thế này rồi sao? Vừa mới
trước đây mấy tuần thôi, những người cảnh báo tôi trước Fähling còn là
bạn ông ấy. Tôi càng phải đi đến Fähling, ôm ông và chúc ông mọi sự tốt
lành trong tương lai. Chúng tôi trao đổi vài chuyện riêng. Thâm tâm tôi
kinh sợ vì sự thay đổi lòng người. Có thể Fähling phạm sai lầm ở cương vị
bí thư huyện ủy thứ nhất. Nhưng đó đâu phải lý do để hạ nhục con người
ông. Những lời ngày xưa - đảng là quê hương của mỗi đảng viên, và cả là
một cộng đồng keo sơn - hôm nay còn có ý nghĩa gì nữa? Ước nguyện đó
đã bị lãng quên nhanh chóng xiết bao! Xáo trộn chính trị thì ra cũng xáo
lộn cả lòng người sao?

Tại hội nghị tôi phải đối mặt với những câu hỏi nóng bỏng. Người ta lặp đi
lặp lại: tại sao anh không lật Honecker sớm hơn? Tôi giải thích cả chục
lần.

Trước giờ nghỉ trưa tôi xin mọi người thông cảm, tôi phải quay lại Berlin
vì cuộc biểu tình theo kế hoạch. Trước đó tôi gọi điện cho Lorenz ở Berlin.
Tôi đề nghị ông thông báo cho đại sứ Xô viết là Bộ chính trị chuẩn bị từ
chức.

Về đến văn phòng, tôi nhận thông báo từ Barth: "Đồng chí đã được cử làm
đại biểu đến Đại hội đảng bất thường, chỉ có năm 19 phiếu chống" - một
tin làm tôi rất vui. Lorenz cho biết Kochemassov ngạc nhiên thấy Bộ chính
trị muốn từ chức. Dù vậy chúng tôi giữ kế hoạch là ngày mai Bộ chính trị
từ chức và được thế chân bởi Ban công tác. Lorenz và tôi còn bàn các đề
xuất thành phần nhân sự của ban công tác để sớm mai trình Bộ chính trị.

Khi các đảng viên tụ họp tại cuộc biểu tình đổi mới trước trụ sở Trung
ương đảng, tôi bước ra bậc thang trước tòa nhà. Có vẻ như một số người
trong ban tổ chức lúng túng, họ không tính đến sự hiện diện của tôi. Tôi
lắng nghe các diễn văn. Tôi cũng phát biểu. Tôi đã hết thời. Tôi hiểu: ngày
mai chúng tôi phải dọn đường, không thì sẽ có tối thiểu hai đại hội đảng.
Và tôi không muốn thế.

3/12

Khoảng 3 giờ sáng tôi thức giấc vì chuông điện thoại. Bộ trưởng an ninh
quốc gia, tướng Schwanitz, báo cáo là Alexander Schalck đã rời bỏ CHDC
Đức. Tôi chỉ đáp: "Lại còn thế nữa." Tôi tin rằng ông ta và gia đình bị
nguy hiểm tính mạng. Schalck không mất tinh thần nhanh đến thế. Tôi cho
là ông ta đến chỗ quân đội Xô viết ở Wünsdorf. ít nhất thì đó là phương án
đã định khi có sự cố .

Sáng sớm khi đến Trung ương đảng tôi nghe nói Modrow và các đồng chí
khác bàn luận về hậu quả của việc Schalck biến mất. ông không thèm hỏi
tôi, mặc dù Schalck thuộc quyền cả hai chúng tôi. Tại sao? Tôi không biết.
Đã thế lại có mặt Markus Wolf trong nhóm. Có lẽ Wolf không thông thạo
trong Ban điều phối thương mại. ông đã về hưu mấy năm rồi. Trong lúc
Modrow bận bịu với trường hợp Schalck, Bộ chính trị bàn luận về các nghị
quyết của hội nghị Trung ương đảng sắp tới. Sau phiên họp Quốc hội thứ
13, bản báo cáo ở đó về lạm quyền và tham nhũng đã kích động căm ghét,

giận dữ và gây hấn chống SED và cán bộ SED. Có vẻ như đảng sẽ tan rã từ
điểm này.

Từ thông tin về các hội nghị đại biểu cấp huyện toát ra một điều: Bộ chính
trị và tổng bí thư nên từ chức. Chúng tôi tranh luận. Đa số ủy viên Bộ
chính trị ủng hộ ý đó. Tôi nêu lý lẽ để suy nghĩ, liệu có nên đợi đến Đại hội
đảng. Đằng nào chúng tôi cũng phải trình bản báo cáo tổng kết trước Đại
hội đảng. Sau khi cân nhắc mọi khả năng, chúng tôi quyết định đề nghị
Trung ương đảng thành lập Ban công tác để chuẩn bị Đại hội đảng. Chúng
tôi quyết định thành phần nhân sự - không lấy ai trong Bộ chính trị. Một
nhóm công tác sẽ chuẩn bị bản báo cáo tổng kết cho Đại hội đảng.

Với các đề nghị trên chúng tôi đi vào họp với các bí thư tỉnh ủy thứ nhất.
Họ thấy các nghị quyết của Bộ chính trị như thế chưa đủ, vẫn chỉ "nửa
vời." Họ sợ: hôm nay Bộ chính trị từ chức, ngày mai có yêu cầu Trung
ương đảng từ chức. Tôi bổ sung: và ngày kia đảng giải tán. Một số bí thư
tỉnh ủy thứ nhất đòi toàn bộ Ban chấp hành trung ương đảng từ chức.

Tôi phản đối. Trung ương đảng từ chức đồng nghĩa với kết thúc của SED.
Tôi nói, không thể để một vài phanh phui lạm quyền và tham nhũng của
mấy cán bộ lãnh đạo SED dẫn đến sụp đổ SED. Còn có thứ quan trọng hơn.
Đó là sự sống còn của CHDC Đức. Ai không nhận ra điều đó, người đó tự
dối mình. Lý luận của tôi không thuyết phục.

Trong lúc chúng tôi còn hăng hái tranh luận trong một phòng bên cạnh
phòng họp lớn, các ủy viên thường vụ và ủy viên dự khuyết Trung ương
đảng đã tụ tập. Phiên họp Trung ương đảng thứ 12 phải quyết định tương
lai tới của đảng ra sao.

Modrow thông báo cho Trung ương đảng - như tôi sau này mới biết - là
Schlack biến mất. Theo ông, hành vi của Schalck sẽ có thể mang lại hậu