คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน
โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

คํานาํ

คูมือการนิเทศภายในโรงเรียน ฉบบั นจี้ ัดทาํ ข้นึ เพ่อื ใหโรงเรียนโรงเรียนวดั นิโครธารามไดนํา
ไปใชเปนแนวทางในการนิเทศภายในโรงเรียน เพอ่ื สรางรปู แบบและ กระบวนการนิเทศ ติดตามและ
ประเมินผลภายในโรงเรียน ตามบริบทของโรงเรียน ใหดําเนินการไดอยางเปนระบบและมีความ
เข้มแข็ง และเกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น เพื่อพัฒนาครูให้มีความรู้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง
ต่างๆ ใชทักษะในการปฏิบัติการ และมีเจตคติที่ดีตอการปฏิบัติงาน อีกทั้งยังเปนการสรางขวัญ
กาํ ลงั ใจ สรางความม่นั ใจในการปฏิบตั ิงานใหครู ซึ่งจะสงผลโดยตรงตอการพัฒนาการจดั กิจกรรม
การเรียนการสอนของครูใหมีประสิทธิภาพสงผลใหนักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น และ
คุณภาพของนกั เรียนได้ตามมาตรฐานทีโ่ รงเรียนกำหนด

หวังเป็นอย่างยิ่งว่า “คู่มือการนิเทศภายในโรงเรียน” จะชวยเติมเต็มความรูความเขาใจที่
จะเปนประโยชนสําหรับการนิเทศภายในโรงเรียนไดเปนอยางดี และขอขอบคณุ ทานผูอํานวยการ ที่
ไดใหกรอบแนวคิด ทฤษฎี ในการจดั ทําคูมือการนิเทศ ภายในโรงเรียนฉบบั นสี้ าํ เร็จเรียบรอยดวยดี
ตลอดจนขอขอบคุณเจาของเอกสาร สื่อตางๆ ที่นํามาใชใน การประกอบคนควา อางอิง หรือใช้
เปน็ สวนหนึง่ ของเนอื้ หาสาระในคูมือฉบบั นี้

อทุ ัยวรรณ ทับทิมทองสุข
รองผู้อำนวยการโรงเรียนวดั นิโครธาราม

ผู้รบั ผิดชอบโครงการนิเทศภายใน

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา

เรือ่ ง สารบญั คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน
คำนำ
บทที่ 1 บทนำ หน้า
บทที่ 2 การนิเทศภายในโรงเรียน
จุดมุง่ หมายในการนิเทศ 1
บทที่ 3 หลักการนิเทศ 5
ยทุ ธศาสตรก์ ารนิเทศ 9
บทที่ 4 ขอบข่ายการนิเทศในโรงเรียน 10
บทที่ 5 แนวทางการดำเนนิ การนิเทศภายในโรงเรียน 12
บทที่ 6 กระบวนการนเิ ทศภายในโรงเรยี น 15
กิจกรรมการนิเทศภายในโรงเรยี น 20
มาตรฐานการนิเทศในโรงเรียน 21
แนวทางประเมินผลการนิเทศ 28
การรายงานผลการนิเทศ 35
บทสรุป 38
บรรณานกุ รม 46
49
53

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 1
บทนำ

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 1
บทนํา

พระราชบญั ญัติการศึกษาแหงชาติ พทุ ธศกั ราช 2542 และทีแ่ กไขเพิม่ เติม (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ.
2545มาตรา 47 กําหนดใหมีระบบการประกันคุณภาพ เพื่อพัฒนาคุณภาพและมาตรฐาน
การศึกษาทกุ ระดบั แนวทางการพัฒนาคุณภาพการศึกษาจาํ เปนตองอาศัยกระบวนการปฏิบัติอยาง
หลากหลายซึ่งประกอบดวย กระบวนการที่สําคัญ คือ กระบวนการบริหารจัดการ กระบวนการ
จัดการเรียนรูและกระบวนการนิเทศ ติดตาม ประเมินผล และการนิเทศภายในมีกําหนดไวใน
กฎกระทรวงวาดวยระบบ หลักเกณฑ และวิธีการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา พ.ศ. 2542
ซึ่งกําหนดการกํากับ ติดตามการจัดการศึกษาของผูบริหารไวอยางชัดเจน นอกจากนี้ เกณฑการ
ประเมินคุณภาพภายนอกของสํานักงานรับรองมาตรฐานและประกนั คุณภาพการศึกษา (สมศ.) ได
กําหนดให การนิเทศภายในเป นส วนหนึ่งของเกณฑ การประเมินเพื่อให ผู บริหารสถานศึกษาได
ตระหนกั ถึงความสําคัญ และนําไปปฏิบตั ิในโรงเรียนใหมีประสิทธภิ าพและไดผลอยางเปนรปู ธรรม

การนิเทศการศึกษา เปนสิ่งจําเปนสําหรบั หนวยงานทุกระดบั ดังน้ัน ภารกิจที่สําคัญประการ
หนึ่งของผูบริหารก็คือ การนิเทศ โดยเฉพาะการนิเทศการสอนของครูใหมีการพัฒนาและสงเสรมิ
การจัดการเรียนรูใหบรรลุวตั ถปุ ระสงค การนิเทศมีความสําคญั ตอการเรียนการสอนเปนอยางย่งิ ใน
บางครั้งแมครจู ะไดใชความสามารถในการจัดกิจกรรมตามที่วางแผนไวแลวก็ตาม อาจจะมีบางสิ่ง
บางอยางขาดตกบกพรอง ทําใหการสอนขาดความสมบรู ณ ดงั น้ัน หากมีบคุ คลอน่ื ไดชแี้ นะ แนะนํา
ใหความชวยเหลือ ก็ยอมเกิดผลดี การนิเทศจึงเปรียบเหมือนกระจกเงาที่คอยสองใหเห็นภาพการ
สอนของครแู ละเปนกระบวนการที่เสริมสรางการสอนของครูใหมีประสิทธิภาพเพื่อเปนขอมูลในการ
วางแผนในการพัฒนาการศึกษา การสรางสื่อและนวัตกรรมการเรียนรูใหเหมาะสมในการจัดการ
เรียนรูใหกบั ผูเรียนไดถูกตองตามจุดมุงหมายของหลักสูตรสถานศึกษา โดยเนนผูเรียนเปนสําคญั
และยังเปนการสรางความตระหนักใหกับครถู ึงปญหาเกีย่ วกบั การจดั ประสบการณเรยี นรูใหสามารถ
แกไขปญหาไดและสรางขวัญกําลังใจใหกบั ครูผูสอนอีกดวย นอกจากนี้ ยังมุงใหเกิดความรวมมือ
และประสานงานกันเปนอยางดีภายใตระบบการบริหารงานของโรงเรียน เพอ่ื ควบคุมมาตรฐานและ
พัฒนางานดานการสอนใหมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการกาวสูระบบการประกันคุณภาพ
การศึกษา กลาวโดยรวมก็คือ การจัดการนิเทศการศึกษา ก็เพื่อหาแนวทางปรับปรุงพัฒนาการ
ปฏิบัติงานดานการสอนของครู การทํางานเปนทีมการสรางเจตคติที่ดีในการทาํ งาน ความรวมมือใน
การแกปญหา (สรุ ศักดิ์ ปาเฮ. 2545: 25 – 27)

การนิเทศการศึกษา นับวามีบทบาทสําคัญตอการพัฒนาครูใหสามารถจัดกิจกรรมและ
กระบวนการเรียนรูใหบรรลุผลตามจุดหมายของหลักสูตรได แตในสภาพปจจบุ ันมีขอจํากัดหลาย

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา ๒

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

ประการที่ทําใหไมสามารถปฏิบัติ การนิเทศการศึกษาไดครบถวน จึงทําใหไมสะดวกในการ
ปฏิบัติงานนิเทศ และบุคลากรศึกษานิเทศกมีนอยนอกจากนี้ ในสภาพปจจุบนั สถานศึกษาบางแหง มี
บุคลากรสวนหนึ่งที่มีความรูความสามารถในการจัดการเรียนรูไดเปนอยางดี รวมทั้งเปนผูรูและ
เขา้ ใจสภาพปจจุบัน ปญหาและความตองการของสถานศึกษาและชุมชนและมีความใกลชิดครู รูจุด
เดนจุดดอยไดดีกวา ดังน้ัน ระบบการนิเทศการศึกษาที่เหมาะสมกค็ อื การนิเทศภายในโรงเรียน และ
สามารถดําเนินการไดอยางตอเนื่อง ซึ่งสงัด อุทรานันท (2530: 116) กลาวถึงความจําเปนของ
การนิเทศภายในโรงเรียนวา เดิมการนิเทศการศึกษาเปนหนาที่ของศึกษานิเทศกและผูบริหาร
การศึกษา ครูเปนผูไดรับการนิเทศ แตปจจบุ นั งานนิเทศการศึกษามีความสาํ คัญมากข้ึนบุคลากรใน
โรงเรียนตองชวยเหลือซึ่งกันและกันเพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพการเรียนการสอนให สูงขึ้น อัน
เนื่องมาจากศึกษานิเทศกมีจํานวนจํากัด จึงไมสามารถตอบสนองความตองการทางการนิเทศ
การศึกษาของโรงเรียนตางๆ ไดอยางทั่วถึง อีกทั้งยังไมรสู ภาพปญหาและความตองการที่แทจริงของ
โรงเรียนการสนองตอบความตองการจึงเปนไปไดยาก และจากสภาพปจจบุ นั บุคลากรในโรงเรยี น
ส่วนใหญมีความรูความสามารถ มีความชํานาญเฉพาะสาขา จึงควรใชทรัพยากรเหลานี้ใหตรง
ความสามารถและเกิดประโยชนสูงสุด อีกทั้งยังเปนการสรางการยอมรับซึ่งกันและกัน สวน
ศึกษานิเทศกจะเปนเพียงผูนิเทศติดตามการดําเนินงานของผูบริหาร และคณะกรรมการนิเทศของ
โรงเรียน โดยใหความชวยเหลือทางด้านวชิ าการตามที่โรงเรียนขอความร่วมมือ

การนิเทศภายในโรงเรียน เปนวธิ ีการสําคญั อยางหนึง่ ในการบริหารการศึกษาที่มีผลตอการ
พัฒนาคุณภาพนักเรียนใหสูงขึ้น เพราะเปนกิจกรรมที่ชวยใหผูปฏิบัติงานภายในโรงเรียนสามารถ
ปฏิบัติงานในขอบเขตที่ตนเองรับผิดชอบประสบผลสําเร็จเปนไปตามมาตรฐานและสอดคลองกบั
ระเบียบวิธีการดําเนินงานที่กําหนดไว การนิเทศภายในโรงเรียนจึงเปนยุทธวิธีที่ผูเกี่ยวของควรหา
แนวทางดาํ เนินการใหเปน็ ไปอยางมีประสิทธภิ าพ

ดังนั้น การนิเทศภายในโรงเรียนจึงจําเปนตองพัฒนากระบวนการทํางานของผูบริหาร
โรงเรียนหรือผูทีไ่ ดรับมอบหมายในฐานะผูนิเทศ ในการพัฒนาคณุ ภาพและเปลี่ยนแปลงการทํางาน
ของครูและบุคลากรภายในโรงเรียน เพอ่ื ใหไดมาซึง่ สัมฤทธิผ์ ลสงู สุดในดานการเรียนของผูเรียน หาก
โรงเรียนมีระบบการนิเทศภายใน ที่เขมแข็ง มีการดาํ เนินการอยางเปนรูปธรรม อยางตอเนื่อง และ
สม่ําเสมอจนกลายเปนวัฒนธรรมองคกรอันจะสงผลใหคุณภาพของโรงเรียน ผลการเรียนรูของผู
เรียนพัฒนาเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีข้นึ จึงเปนหนาทีข่ องผูบริหารโรงเรียน และบคุ ลากรทุกฝายใน
โรงเรียนที่จะตองรวมมือรวมใจกันดําเนินการพัฒนางานทุกดานในโรงเรียน โดยเฉพาะอยางยิ่งใน
ด้านวิชาการซึ่งเปนงานที่เกี่ยวกับการจัดกิจกรรมการเรียนรู การนําหลักสูตรไปใชใหบรรลุตามจดุ
ประสงคของหลกั สูตรตลอดจนมีคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค และมีสมรรถนะสําคญั ตามที่กําหนดไว
ในหลกั สูตร ดังน้ันเพ่อื ใหการพัฒนาสถานศึกษาใหไดมาตรฐานและคุณภาพ ผูบริหารจะตองมีความ

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 3

คูม่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

ตระหนัก ในความเปนผูนําทันเหตุการณ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมไดตลอดเวลา มีการปรับเปลี่ยน
แนวคิดวิธีการทํางานทีเ่ นนกระบวนการกลุมมีการบริหารงานแบบเปนทีม มีศักยภาพ ครูจะเปนผู
ส่งเสริมและใหโอกาสผูเรียนในการแสวงหาความรูคอยใหความชวยเหลือ แนะนํา แกไขปญหา
และใหกําลังใจ รวมถึงการจัดบรรยากาศแหงการเรียนรูแกผูเรียน เพื่อใหผูเรียนสามารถพัฒนา
ตนเองไดอยางเตม็ ศักยภาพ

โรงเรียนวัดนิโครธารามได้ตระหนักถึงความสําคัญของการนิเทศภายในจึงได ดําเนินการ
จัดทาํ เอกสารคูมือการนิเทศภายในโรงเรียน ฉบับนขี้ ้นึ เพ่อื ใหโรงเรียนนําไปประยกุ ตใชเปนแนวทาง
ในการดําเนินการนิเทศภายในโรงเรียน อนั จะทาํ ใหโรงเรียนมีรปู แบบและกระบวนการนิเทศภายในที่
เปนระบบ ชดั เจน เกิดการเปลี่ยนแปลงท้ังในดานประสิทธภิ าพและประสิทธผิ ลในการปฏิบัติงาน ครู
สามารถจัดการเรียนการสอนไดอยางมีประสิทธภิ าพ และผูเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเพ่มิ ข้นึ

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 4

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 2
การนิเทศภายในโรงเรยี น

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 2
การนิเทศภายในโรงเรียน

การนิเทศ (Supervision) คือ การชวยเหลือ แนะนํา ปรับปรุง บริการ การใหความรวมมือ

และการประสานงานใหบุคคลที่ปฏิบัติงานของแตละหนวยงานทํางานไดดีขนึ้ การนิเทศสามารถนําไป

ใชกับงานที่ตองอาศัยผูดูแล ตรวจตรา ใหคาํ แนะนํา คอยชวยเหลือบริการและบริหารงานเพ่อื ใหงาน

สาํ เร็จลุลวงไปตามวตั ถุประสงคทีว่ างไว หากมองตามรูปศัพท

SUPERVISION ชารี มณศี รี (2538, 14 – 15) สรปุ จากศพั ทภาษาองั กฤษไวนาสนใจวา

Support การสนับสนุน

S Share การมีสวนรวม

Service การบรกิ าร

Unity ความสามัคคี

U Understanding ความเขาใจ

Upgrade การยกฐานะ

Planning การวางแผน

P Promotion การเลือ่ นขน้ั

Problem-Solving การแกปญหา

Education การศกึ ษาหาความรู

E Experiment การทดลอง

Evaluation การวดั ผล

Research การวจิ ยั

R Report การรายงาน

Record การบนั ทกึ

Visiting การเยย่ี มเยยี น
V Value การรคู ุณคา
การมีคณุ ธรรม
Virtue

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 6

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

Improvement การปรับปรงุ

I Information การใหขาวสาร

Inservice-trainning การฝกอบรม

Objective จุดประสงค

O Observation การสงั เกต

Organization การจดั รูปงาน

Needs ความตองการ

N Negotiation การประนปี ระนอม

Necessity ความจําเปน

จากความหมายท่ใี ชคําภาษาองั กฤษเรียบเรียงคาํ ศัพททีม่ ีความหมายคลายคลึงใกลเคียงกัน
ลักษณะงานการนิเทศทีใ่ ชท่ัวๆ ไป ผูทาํ หนาที่นิเทศจะตองมีความรู ประสบการณและเขาใจงานของ
งานดีจึงจะทําหนาที่นิเทศผูอื่นได คําศัพทดังกลาวขางตนจึงบอกถึงลักษณะงานของการนิเทศได้
อยา่ งดี ชารี มณีศรี (2538, 15) ไดสรุปความหมายตามที่ Plundelt ไดใหไว ดงั นี้

Supervise แนะนาํ การใชทรัพยากรมนุษยใหเกิดประโยชนสงู สดุ
Utilize ใชมวลทรัพยากรทั้งทีม่ ีชีวิตและไมมีชีวิต โดยประหยดั
Plan วางแผนการทํางานโดยตั้งวัตถุประสงคและการสื่อความหมายท่มี ี

ประสิทธภิ าพ
Enforce ควบคมุ นโยบาย กฎระเบียบ และมาตรฐานการทํางาน
Relate สรางความสมั พันธกบั เพอ่ื นรวมงานทั้งกลุมและบคุ คล
Validate ดูแลใหความเปนธรรมตอผใู ตบังคับบัญชา
Instruct สอนกลวธิ ีและทกั ษะประสบการณ
Show แสดงลกั ษณะความเปนผนู ํา
Organize จัดระบบงานและประสานการทํางาน
Regulate วางหลกั ปฏิบัติในการทํางาน

การนิเทศภายในโรงเรียน
ในอดีตทีผ่ านมา การดาํ เนินการนิเทศการศึกษาเปนหนาทีข่ องบคุ ลากรภายนอกโรงเรียนได

แก ศึกษานิเทศก ที่เขามาดําเนินการในโรงเรียนแตเพียงฝายเดียว แตในปจจุบันสภาพสังคม

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 7

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

เปลี่ยนแปลงไปจํานวนโรงเรียนมีมากข้นึ ครู และนักเรียนมีมากข้นึ ทําใหศึกษานิเทศก ไมเพยี งพอใน
การปฏิบัติงานไดอยางทั่วถึง และไมสามารถใหบริการการนิเทศการศึกษาไดอยางครอบคลุมใน
ภายหลังจึงตองมีการนิเทศการศึกษาอีกรูปแบบเกิดขนึ้ คอื การนิเทศภายในโรงเรียน

นักการศึกษาและผูทรงคุณวุฒิหลายทานไดใหความหมายของการนิเทศการศึกษาไวหลาย
ลกั ษณะแตกตางกนั ไปตามววิ ัฒนาการดานการศึกษา จุดมุงหมายและแนวทางการจัดการศึกษาใน
สมัยนั้นๆ ซึ่งจะนำเสนอพอเปน็ สงั เขป ดังต่อไปนี้

ดสุ ิต ทิวถนอม (2540: 4) กลาวไวในหนังสือประกอบดวยกิจกรรมการบริหารและวธิ ีการต
างๆที่มีการจัดการอยางเปนระบบของผูเกี่ยวของกับการจัดการศึกษา โดยมีวัตถุประสงคเพื่อ
ปรับปรุงการเรียนการสอน

สุเทพ เมฆ (2540: 47) ไดกลาววา การนิเทศการศึกษา หมายถึง การชวยเหลือแนะนํา
ใหการสนับสนุนใหความรวมมือในการดาํ เนินการนิเทศ และสนบั สนุนภาคปฏิบัติ ทั้งนี้ เพื่อใหการ
จดั การศึกษาดำเนินไปอย่างมีคณุ ภาพ

กิติมา ปรีดิลก (2541: 262) ซึ่งกลาววา การนิเทศการศึกษาเปนกระบวนการชี้แนะ
แนะนําและใหความรวมมือตอกิจกรรมของครูในการปรับปรุงการเรียนการสอน เพอ่ื ใหบรรลผุ ลตาม
จดุ หมายที่วางไว้

สาํ นักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแหงชาติ (2541: 51) ไดใหความหมายของการ
นิเทศภายในโรงเรียน หมายถึง การสงเสริม สนับสนุน หรือใหความชวยเหลือครูในโรงเรียนให
ประสบความสําเร็จในการปฏิบัติงานตามภารกิจ คือ การสอน หรือการสรางเสริมพัฒนาการของ
นักเรียนทุกดาน ทั้งทางรางกาย สติปัญญา จิตใจ อารมณ์ และสังคม ให้เต็มตามวัยและตาม
ศกั ยภาพ โดยความร่วมมือของบุคลากรในโรงเรียน

ชารี มณีศรี (2542: 22) ไดกลาวไววา การนิเทศการศึกษาเปนกระบวนการพัฒนาการ
เรียนการสอนใหดีขึน้ และเปนการรวมมือกันระหวางผูนิเทศและผูรับการนิเทศ

นริศรา อุปกรณศิริการ (2542: 16) กลาววา การนิเทศการศึกษาเปนความรวมมือและ
ประสานงานของบุคลากรทางการศึกษาในการพฒั นาเพอ่ื ปรบั ปรงุ คณุ ภาพการจดั การเรียนการสอน
ของครู อันจะทาํ ใหผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธภิ าพ

เยาวพา เดชะคุปต (2542: 86) กลาววา การนิเทศการศึกษาเปนกระบวนการ เปนการ
ปฏิบัติงานรวมกันระหวางผูนิเทศและผูรับการนิเทศ โดยมีจุดมุงหมายใหผูรับการนิเทศเกิดการ
พัฒนา มีผลใหผูเรียนเกิดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงข้นึ

วัชรา เลาเรียนดี (2550: 120) กลาวถึง การนิเทศภายในโรงเรียนวาเปนกระบวนการ
นิเทศ การศึกษา และกิจกรรมตางๆ ที่มุงพัฒนาการเรียนการสอนที่จัดดําเนินการในโรงเรียนโดย

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 8

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

บคุ ลากรในโรงเรียนเปนหลกั ซึ่งประกอบดวย ผูบริหารโรงเรียน คณะครู และบคุ ลากรอืน่ ทีเ่ กี่ยวข้อง
กับการศึกษาในโรงเรียน โดยมีวตั ถุประสงคเพ่อื พฒั นาคณุ ภาพการศึกษาในโรงเรียนโดยตรง

ฉวีวรรณ พันวัน (2552: 9) สรุปไววาการนิเทศการศึกษา หมายถึง กระบวนการรวมกนั
ทางการศึกษาของผูบริหารโรงเรียน และบุคลากรทางการศึกษา เพื่อพัฒนาการเรียนการสอนใหมี
คุณภาพและเกิดผลสัมฤทธิ์สูงสุดแกผูเรียน ทําใหผูเรียนไดพัฒนาเต็มตามศักยภาพตามจุดหมาย
ของหลักสูตร

จากความหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนดังกลาว สรุปไดวา การนิเทศภายในโรงเรียน
หมายถึง กระบวนการดําเนินงานรวมกนั ระหวางบุคลากรทกุ คนในโรงเรียน เพ่อื การแกไข ปรบั ปรุง
และพัฒนางานในวชิ าชีพครูใหมีประสิทธภิ าพและประสทิ ธิผล สงผลใหนักเรียนไดรบั การพฒั นาใหมี
คุณภาพตามเปาหมายการศึกษาทีก่ าํ หนดและมีผลสมั ฤทธิ์ทางการเรียนสงู ข้นึ

จดุ มงุ หมายของการนเิ ทศภายในโรงเรียน
ในการดําเนินงานนิเทศภายในโรงเรียนจําเปนตองมีจุดมุงหมายในการดําเนินงานเพราะ

จุดมุ่งหมายจะชวยใหผูปฏิบัติงานสามารถมองเห็นแนวทางในการทํางาน ซึ่งจะชวยใหการนิเทศ
บรรลผุ ล มีนักการศึกษาไดกาํ หนดจดุ มุงหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนไว ดังนี้

จํารัส นองมาก (2532: 8) กลาววา การนิเทศภายในโรงเรียนมีความมุงหมายเพื่อให
ประสิทธิภาพการสอนของครูเพิ่มขึ้น ผลสัมฤทธิ์ของนักเรียนซึ่งเปนผลจากการสั่งสอนของครูใน
โรงเรียนก็สูงข้นึ ดวย ครมู ที ศั นคติที่ดีตอหนวยงาน มีความพงึ พอใจทีจ่ ะกระทาํ หนาที่ของตนใหดียงิ่ ๆ
ข้นึ ไป

สาํ นกั งานคณะกรรมการการประถมศึกษาแหงชาติ (2534: 9) ไดกาํ หนดจดุ มุงหมายของ
การนิเทศภายในโรงเรียนไว้ ดังนี้

1. เปนการชวยใหครผู ูสอนสามารถปรับปรุงตนเองและกิจกรรมการเรยี นการสอน
2. สามารถพฒั นาพฤตกิ รรม บุคลกิ ภาพการสอนของครใู หดีขนึ้
3. สนับสนุนความรคู วามสามารถของครใู นการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
4. กํากบั ควบคุม ตดิ ตามผลการปฏิบตั งิ านของครใู นการปฏิบัติงานอยางตอเนื่อง
5. สงเสริมความคดิ สรางสรรคและการทาํ งานรวมกันเปนคณะ
ปรียาพร วงศอนุตรโรจน (2535: 264 – 265) กลาวถึงจุดมุงหมายของการนิเทศ
การศึกษาไว ดังนี้
1. เพ่อื พัฒนาและสงเสริมการบริหารและงานวชิ าการของสถานศึกษา
2. เพอ่ื การบริหารงานวชิ าการในสถานศึกษาใหมีประสิทธภิ าพยิ่งข้นึ
3. เพ่อื สํารวจ วเิ คราะห วจิ ยั และประเมินผล เพอ่ื ปรบั ปรงุ คณุ ภาพและมาตรฐาน
4. เพ่อื พฒั นาหลักการและสือ่ การเรียนการสอนใหไดมาตรฐาน และเอกสาร

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 9

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

5. เพอ่ื พัฒนาบคุ ลากรโดยเฉพาะครูใหมีความรู ทกั ษะ และประสบการณอนั จาํ เปน
ทีน่ ําไปใชในการเรียนการสอน การจัดการศึกษา อีกท้ังใหครสู ามารถแกปญหาได

วไลรตั น บุญสวสั ดิ์ (2538: 64) ไดกาํ หนดความมุงหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนไว
ดงั นี้

1. เพ่ือชวยเหลือครูในการพัฒนาและปรบั ปรุงตนเอง
2. เพ่อื สงเสริมใหมีการปรับปรงุ หลกั สตู ร
3. เพอ่ื ชวยเหลือครูในการปรับปรงุ การสอนของตนใหดีขนึ้
4. เพ่ือเปดโอกาสใหผูเชี่ยวชาญในสาขาทีม่ ีอยูในโรงเรียนไดชวยเหลือเพ่ือนครู
5. เพื่อสงเสริมใหคณะครมู คี วามสนใจในวัสดุอปุ กรณการสอน
6. เพ่อื สงเสริมใหคณะครูมคี วามเขาใจเกีย่ วกับเดก็ นกั เรียนใหดีขนึ้
7. เพ่ือชวยเหลือครูในการประเมินผลนกั เรียน
8. เพ่อื สงเสริมย่ัวยใุ หครรู จู กั ประเมินผลโครงการการปฏิบตั ิงาน และความกาวหนา
9. เพ่อื ชวยใหครูประสบความสาํ เรจ็ และรสู ึกมั่นคง
สรปุ ไดวา การนิเทศภายในโรงเรียนมีจดุ มุงหมาย ที่จะชวยเหลือ ประสานงานใหบุคลากรใน
โรงเรียนไดปรับปรงุ ตนเอง ทั้งดานการสอน บุคลิกภาพ สรางขวัญและกาํ ลงั ใจ ความพงึ พอใจในการ
ทํางาน ซึ่งจะสงผลตอการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียน และการรักษาคุณภาพ
การศึกษาของโรงเรียน ตลอดจนการพัฒนาวชิ าชีพครใู หมีความกาวหนามากยง่ิ ข้นึ

หลักการนเิ ทศภายในโรงเรียน
หลักการและแนวคิดที่สําคัญของการนิเทศภายในโรงเรียน มีนักวิชาการและนักการศึกษา

หลายทานไดทําการศึกษา ไวดงั นี้
สงัด อุทรานันท (2538: 23 – 24) ไดกลาวถึง หลักการนิเทศภายในโรงเรียน วาการ

นิเทศการศึกษาเปนงานในความรบั ผิดชอบของผูบริหารโดยตรง ทั้งนี้ ผูบริหารอาจดําเนินการดวย
ตนเอง หรือมอบหมายใหผอู ืน่ ดาํ เนินการแทน ซึ่งการนิเทศภายในโรงเรียนจะสําเรจ็ ลงไดจาํ เปนตอง
อาศัยความรวมมือจาก 3 ฝาย คอื ฝายบริหาร ฝายนิเทศ และผูรบั การนิเทศ หากขาดความรวมมือ
จากฝายใดฝายหนึ่ง การนิเทศจะไมมีโอกาสประสบความสําเร็จ ซึ่งบุคลากรในโรงเรียนจะตอง
ตระหนักและเขาใจวาการนิเทศภายในโรงเรียนเปนการทํางานรวมกนั เพื่อชวยพัฒนาเพื่อนรวมงาน
ใหมีความรูความสามารถในการปฏิบัติงานสงู ข้นึ ท้ังนี้ ตองมีการยอมรับและใหเกียรติซึ่งกันและกัน
ในสภาพความเปนจริงแลวไมมีใครทีจ่ ะมีความเชี่ยวชาญในทุกๆ ดาน ดงั น้ัน จึงควรจะไดแลกเปลี่ยน
และถายเทความเชี่ยวชาญใหแกผูรวมงานใหมีความรูสูงขึ้น จะตองเกิดจากความจําเปนในการแก
ปัญหา หรือสนองความตองการในการยกระดับคุณภาพการศึกษาของโรงเรียน รวมทั้งการสราง
ขวัญกําลังใจของผูบริหารจะมีผลโดยตรงตอการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผูปฏิบัติงาน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 10

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

สํานักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแหงชาติ (2541: 52 – 53) กลาวถึงหลกั การ
นิเทศไวคลายกันแตเพิ่มเติมก็คือ การนิเทศภายในโรงเรียน ผูนิเทศประกอบดวย ผูบริหารโรงเรียน
ผู้ชวยผูบริหารหัวหนาหมวดวิชา ครูผูรวมนิเทศ ครูแกนนํา ดําเนินการโดยใชภาวะผูนํา ทําใหเกิด
ความรวมมือ ผูถูกนิเทศใหความไววางใจ เตม็ ใจในการพัฒนาหรือการเปลีย่ นแปลง ลงมือปฏิบตั ิจริง
ทดลองใชเครื่องมือและวิธีการที่รวมกันคิด ทั้งนี้ การดําเนินการตองเปนไปอยางมีระบบ คือ ตอง
กาํ หนดเปาหมาย จุดมุงหมาย การวางแผน การลงมือปฏิบัติตามแผน และประเมินผล กระบวนการ
นิเทศตองยดื หยุนใหเหมาะสมกับสถานการณและใชหลกั การปฏิบัติ เนนการปฏิบัติงานตามบทบาท
หนาทีร่ ับผิดชอบมีการควบคมุ กํากับ ติดตามผลการดาํ เนินงานอยางใกลชิด

เยาวภา เดชะคุปต (2542: 134 – 135) ไดกลาวถึง หลักการนิเทศภายในโรงเรียนที่ผู
เกีย่ วของนาจะตองยดึ เปนแนวปฏิบตั ิ ซึ่งสรปุ ไดเปนขอๆ ดังนี้

1. การนิเทศภายในโรงเรียน เปน็ ภารกิจที่ผู้บริหารโรงเรียนจะต้องรบผิดชอบและมีสว่ นรว่ ม
รบั รูตอความกาวหนาของครูในโรงเรียนทีม่ ีผลสืบเนือ่ งมาจากโรงเรียน

2. โรงเรียนต้องทำงานร่วมกนั และใช้วิธกี ารประชาธิปไตรยกบั การดำเนินงาน กลา่ วคือ มี
ความเคารพในเหตุผลซึ่งกันและกัน เปนความรวมมือรวมใจและใชวิธีการแกปญหาแบบวิทยา
ศาสตร

3. โรงเรียนต้องเริ่มต้นด้วยการรู้สภาพปัญหาที่แท้จริงเสียก่อน แล้วจึงกำหนดแผนหรือ
แนวทางในการแก้ปัญหานั้น

4. โรงเรียนมุ่งเพื่อปรบั ปรุงคุภณภาพการเรียนการสอนไมใ่ ช่การจับผิด จึงต้องพายามให้
บคุ ลากรทุกฝา่ ยเข้าใจและดำเนินงานให้เปน็ ไปตามอุดมการณ์

5. บุคลากรในโรงเรียนต้องยอมรับความจริงในแง่ที่ว่าไม่มีใครจะมีความสามารถหรือ
เชีย่ วชาญไปทุกเรื่อง

6. โรงเรยนี มงุ่ เน้นการสร้างบรรยากาศทีเ่ ปน็ กนั เอง เพ่อื ให้เกิดความเข้าใจที่ดีต่อกันทำให้
งานบรรลุวตั ถุประสงค์

มงคล สุภกรรม (2546: 13) ไดสรุปหลักการนิเทศภายในโรงเรียนไววา ตองมีวิธีการ
ดําเนินการทีช่ ัดเจนและเปนขั้นตอน โดยวิธีการดําเนินการนั้น ตองสามารถสรางความเขาใจใหเกิด
ขึ้นรวมกันทุกฝายเพื่อจะไดพัฒนาความกาวหนาและเปนการสงเสริมความคิดริเริ่มสรางสรรค
ตลอดจนความเปนประชาธิปไตย เพอ่ื ใหโรงเรียนมีคุณภาพอยางชัดเจน

ธีรศักดิ์ เลือ่ ยไธสง (2550: 2) ไดนาํ เสนอหลักการของการนิเทศภายใน ดงั นี้
1. ดาํ เนินการตามกระบวนการอยางเปนระบบและตอเนือ่ ง
2. สงเสริมใหครทู ุกคนมสี วนรวมและรบั ผิดชอบ
3. กิจกรรมการนิเทศตรงกบั ความตองการจาํ เปนในการพัฒนาครู

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 11

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

4. จัดสภาพแวดลอมและแหลงวทิ ยาการใหเอือ้ ตอการดาํ เนินงาน
5. สรางมนุษยสมั พนั ธทีด่ ี และเสริมสรางขวัญกําลังใจแกครู
สรุปไดวา หลักการของการนิเทศภายในโรงเรียนก็คือ ผูนิเทศตองมีความรูความเขาใจใน
หลักการนิเทศอยางถูกตอง ตรงประเด็น มีระบบและขั้นตอนที่ชัดเจนในกระบวนการนิเทศ
กระบวนการนิเทศทีเ่ กิดขนึ้ ตองเกิดจากความรวมมือของคณะครูทกุ คนที่ปฏิบัติหนาที่อยูในโรงเรียน
และการนิเทศตองเปนไปเพ่ือการพัฒนากระบวนการเรียนการสอนของครู และการนิเทศการศึกษา
ควรมีการบริหารปนกระบวนการเชิงระบบ มีการวางแผนการดาํ เนินงาน มีข้ันตอนในการปฏิบัติงาน
ถือหลักการมีสวนรวมในการทํางานมีความเปนประชาธิปไตย มีการดําเนินงานอยางสรางสรรค มี
การแกปญหาทีเ่ กิดขนึ้ จากการเรียนการสอน สรางสภาพแวดลอมในการทํางานใหดีขนึ้ สรางความ
ผูกพนั และความมน่ั คงตองานอาชีพ รวมท้ังพฒั นาและสงเสริมวชิ าชีพครใู หมีความรูสึกภาคภูมิใจใน
วชิ าชีพของตนเองพรอมทีจ่ ะรับการพฒั นาอยางตอเนื่อง

ยุทธศาสตร์การนิเทศ
การจัดการศึกษาในสถานศึกษามุงพัฒนานักเรียนใหเปนคนดี เกง มีความสขุ ทําประโยชน

ใหสวนรวม มีคุณภาพตามเปาหมายการจดั การศึกษาของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พทุ ธศักราช 2551 ความสาํ เรจ็ ในการพัฒนาคณุ ภาพและบริหารจัดการศึกษาของสถานศึกษาและ
สํานกั งานเขตพ้ืนที่การศึกษา จาํ เปนตองมีการนิเทศซึง่ เปนปจจยั ทีส่ าํ คัญอยางหนึ่งในกระบวนการ
ดําเนินงานโดยมียุทธศาสตรที่สาํ คญั เปนหลักการในการดําเนินงานการนิเทศ คอื การมีสวนรวมและ
ทํางานอยางเปนระบบ รายละเอียดดังตอไปนี้

ยทุ ธศาสตร์การนิเทศ

การมีสว่ นรว่ ม

ยทุ ธศาสตรก์ ารนิเทศ

การทำงานอย่างเปน็ ระบบ

1. การมีสวนรวม
การนิเทศเปนการทํางานรวมกันระหวางผูนิเทศกับผูรับการนิเทศที่มีทั้งผูรวมคิด รวมทํา

การชวยเหลือพึ่งพากันดวยปฏิสัมพันธอันดีตอกัน ใหเกียรติและจริงใจตอกัน ซึ่งการทํางานดวย
หลักการมีสวนรวม มีคุณลักษณะสําคัญ 5 ประการ ที่สามารถนําไปประยุกตใชในการนิเทศ
การศึกษา ซึ่งมแี นวทางดังตอไปนี้

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 12

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

แนวทางการนิเทศแบบมสี ่วนรว่ ม

การมีสว่ นร่วม ลกั ษณะการนิเทศแบบมีสว่ นร่วม

1. การสรางความสมั พนั ธอันดีตอกนั การสรางความสัมพนั ธทีด่ ีระหวาง
2. การสรางภาพพจนการทํางานทดี่ ีเลิศ ผนู ิเทศกับผรู ับการนิเทศ
3. การสรางปจจยั แหงความสําเร็จ
การสรางเจตคติทดี่ ีตอการนิเทศ
ในการทาํ งาน การกําหนดเปาหมาย/ผลสําเรจ็ รวมกัน
4. การสรางศูนยรวมการปองกนั การแกไข การพจิ ารณาบุคลากร/คณะบุคลากร

และการพฒั นางาน รวมรบั ผิดชอบ
5. การสรางเครือขายการรวมคดิ รวมทาํ การพจิ ารณา/หารวธิ ีการดําเนินงาน

รับผลประโยชน และรวมเผยแพรงาน การกําหนดแนวทางการทํางานรวมกนั
เพ่อื สเู ปาหมายท่ตี องการ
การหารวธิ ีการเสริมแรงจูงใจใหรางวัล
แกผทู ํางาน
การกําหนดแนวทางการนิเทศภายใน
ตดิ ตามประเมินผลการทาํ งานรวมกัน

2. การทํางานอยางเปนระบบ มีขั้นตอนการทาํ งานที่สาํ คัญ 5 ขนั้ ตอน คอื
2.1 วเิ คราะหปญหาตามตองการจาํ เปน
2.2 วเิ คราะหทางเลือกในการแกปญหา/พฒั นา
2.3 เลือกทางเลือกทีเ่ หมาะสมและวางแผน
2.4 ดําเนินการตามแผน
2.5 ประเมินผลการดาํ เนินงาน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 13

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

แนวทางการนิเทศภายในอยา่ งเปน็ ระบบ

ขน้ั ตอนการทำงานเชิงระบบ การนิเทศภายในเชิงระบบ

(1) วิเคราะหป์ ญั หาความ (1) การสร้างความเข้าใจระหว่างผู้นิเทศและผู้รบั การนิเทศ
ต้องการจำเป็น (2) การหาความต้องการจำเปน้ ของการนิเทศภายใน
(3) การวางแผนการนิเทศ
(2) วิเคราะห์ทางเลือกใน (4) การเตรียมการนิเทศ
การแก้ปัญหาพฒั นา

(3) เลือกทางเลือกที่
เหมาะสมและวางแผน

(4) ดำเนินการตามแผน (5) การปฏิบตั ิการนิเทศ

(5) ประเมินผลการ (6) การประเมินและปรบั ปรุงการนิเทศ
ดำเนินงาน (7) การรายงานการนิเทศ

ยุทธศาสตรการนิเทศภายในโรงเรียน
การนิเทศภายในโรงเรียน มียุทธศาสตรในการดําเนนิ งาน ดงั นี้

1. สรางภาพปลายทางใหชัดเจน
ภาพปลายทาง หมายถึง สภาพความสําเร็จที่ตองการใหเกิดขึ้นในสถานศึกษาซึ่ง

ต้องกําหนดใหชัดเจน และใหครูทุกคนมองเห็นสภาพความสาํ เร็จนี้ใหตรงกัน มีความเขาใจตรงกัน
เพอ่ื ทีจ่ ะไดรวมมือกันพัฒนาใหมุงไปสูสภาพความสําเร็จที่กาํ หนดนั้น

2. สรางภาพงานทีช่ ดั เจนตลอดแนว
ภาพงาน หมายถึง การกําหนดภาระงานที่จะตองวางแผนการดําเนินการใหมุงสู

สภาพความสําเรจ็ ที่กาํ หนดไววาจะตองพัฒนาใคร ในเรือ่ งใด และพัฒนาอยางไร

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 14

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

ขอบขายของการนเิ ทศภายในโรงเรียน
การนิเทศภายในโรงเรียน เปนการนิเทศการปฏิบัติงานของครูและบุคลากรทางการศึกษา

ตามขอบขายและภารกิจการบริหารโรงเรียนสังกัดสํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานที่
เปน็ นิติบคุ คล ซึง่ อยูในความรบั ผิดชอบของผูบริหารโรงเรียน เพ่อื ใหบรรลุภารกิจของโรงเรียนอยาง
มีประสิทธภิ าพ ประกอบดวยงาน 4 ดาน ไดแก

1. ดานวิชาการ
งานดานวิชาการ เปนงานที่เกี่ยวกับการนําหลักสูตรไปใชใหบรรลุตามจุดหมายของ

หลกั สตู รสถานศึกษา ตลอดจนคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงคตามทีก่ าํ หนดไวในหลักสูตร ไดแก
1.1 การพฒั นาหลกั สตู รสถานศกึ ษา
1.2 การนาํ หลกั สตู รสถานศึกษาไปใชและการออกแบบการจดั การเรียนรู
1.3 การสงเสริมและสนับสนุนใหครจู ัดทาํ และใชแผนการจัดการเรียนรู
1.4 การจดั การเรียนการสอนตามแนวปฏิรปู การเรียนรูแบบบูรณาการ และเนนทักษะ
การคดิ
1.5 การจัดหาพัฒนาสือ่ และเทคโนโลยที างการศึกษา
1.6 การสนับสนนุ ใหครผู ลิตและใชสื่อการเรียนรู
1.7 การจดั กิจกรรมเสริมหลกั สตู ร
1.8 การจดั มุมหนงั สือ หองสมุด และแหลงเรียนรใู นสถานศึกษา
1.9 การวัดและประเมินผลตามสภาพจริง
1.10 การสอนซอมเสริม
1.11 การวจิ ัยเพอ่ื พัฒนาการศึกษา
1.12 การประกันคุณภาพการศกึ ษา
1.13 การสงเสริมและสนบั สนนุ ใหครจู ัดทําแฟมขอมลู นกั เรยี นเปนรายบคุ คล
1.14 การประเมินคณุ ภาพการศกึ ษาของสถานศกึ ษา
1.15 การจัดศนู ยโสตทศั นูปกรณ
1.16 การจดั บริการแนะแนว
2. ดานบริหารบุคคล
งานดานบริหารบคุ คล เปนการจัดดําเนินการ เพอ่ื ใหบคุ ลากรในสถานศึกษาไดรูและข้า

ใจหนาที่และความรับผิดชอบของตน การติดตามดูแลชวยเหลือใหปฏิบัติงานทีไ่ ดรับมอบหมายให
ประสบความสําเร็จอยางมีประสิทธภิ าพ สรางบรรยากาศในการทาํ งานใหผรู วมงานทุกคนเกิดความ
สํานึกในหนาที่ที่รับผิดชอบสรางความรวมมือรวมใจในการปฏิบัติงาน สงเสริมใหบุคลากรใน
สถานศึกษาพัฒนาตนเองใหมีความสามารถในการปฏิบัติงานสูงข้นึ ไดแก

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 15

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

2.1 การวางแผนอัตรากําลังและกําหนดตาํ แหนง
2.2 การกําหนดความตองการ หนาทีแ่ ละความรบั ผิดชอบของบคุ ลากร
2.3 การมอบหมายหนาทีแ่ ละความรับผิดชอบ
2.4 การปฐมนิเทศบคุ ลากรใหม
2.5 การจดั สวสั ดิการ
2.6 การนิเทศ ติดตามผลการปฏิบตั ิงาน
2.7 การพฒั นาบคุ ลากร
2.8 การสงเสริมใหนกั เรียนไดศึกษาตอ
2.9 การประเมินผลปฏิบตั ิงาน
2.10 การพจิ ารณาความดีความชอบ
2.11 การกําหนดมาตรฐานการปฏิบตั ิงานของบคุ ลากร
2.12 งานวนิ ยั และนติ ิกร
3. ดานบริหารท่วั ไป

งานดานบริหารทั่วไปเปนงานที่เกีย่ วของกับระบบสํานกั งาน ซึ่งมขี อกําหนดกฎเกณฑและ
วธิ ีการทีแ่ นนอน ไดแก

3.1 งานธุรการและสารบรรณ
3.2 งานทะเบียนและรายงาน
3.3 งานขอมูลและสารสนเทศ
3.4 งานจดั ทาํ แผนปฏิบัตกิ ารและการจดั ระบบการศกึ ษา
3.5 งานอาคารสถานที่ สงิ่ แวดลอม และความปลอดภยั
3.6 งานประชาสัมพนั ธ
3.7 งานสวัสดิการ
3.8 งานพระราชบญั ญัติการศึกษา
3.9 งานระเบียบ กฎหมาย กฎกระทรวง และขอปฏิบัติตางๆ
3.10 กิจกรรม 5 ส.
4. ดานงบประมาณ

งานดานงบประมาณ เปนงานที่เกี่ยวของกบั ระบบการเงินและพสั ดุ ไดแก
4.1 งานงบประมาณ
4.2 งานจัดทาํ แผนปฏิบัตกิ ารประจําป
4.3 งานจัดตง้ั และการของบประมาณประจําป
4.4 งานเบิกจายงบประมาณ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 16

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

4.5 งานรายงานการใชจายเงินงบประมาณประจาํ ป
4.6 การตรวจสอบ ติดตาม และประเมนิ ประสิทธิภาพการบริหารงบประมาณ
4.7 การบรหิ ารการเงิน
4.8 การบริหารการบัญชี
4.9 การบริหารงานพัสดุ
4.10 ระบบทรพั ยากรและการลงทนุ เพ่อื การศึกษา

บทบาทของบคุ ลากรในการนิเทศ
การสงเสริมใหกระบวนการนิเทศภายในโรงเรียนดําเนินไปตามวัตถุประสงค และมี

ประสิทธภิ าพบทบาทของบุคลากรในการนิเทศนับวามีความสาํ คัญในการที่ใชบทบาทที่เหมาะสมกับ
พฤติกรรมการนิเทศแบบใด มีวิธกี ารนิเทศตามขน้ั ตอนของแตละกิจกรรมอยางไรทีจ่ ะนิเทศ

บุคลากรการนิเทศ หมายถึง ผูบริหารและคณะกรรมการนิเทศของสถานศึกษาแตละแหงมี
บทบาทและภารกิจสาํ คญั ดงั นี้

1. บทบาทในการสงเสริมและจดั ใหมีการนิเทศภายในโรงเรียน เพ่อื ใหเกิดการพัฒนาตนเอง
สามารถดำเนินงานตามนโยบายได้ถูกต้อง ทำหน้าทีน่ ิเทศภายในโรงเรียนได้อยา่ งสมบูรณ์

2. บทบาทในการใชนวัตกรรม เทคโนโลยเี พ่อื การศกึ ษา เพอ่ื พัฒนาศักยภาพครูโดยเฉพาะ
การจดั การเรียนรู้ใหด้ ีขึน้ ส่งเสริมให้มีการใชน้ วตั กรรม เทคโนโลยที ีม่ ีประสิทธภิ าพ นำมาปรบั ใช้
ให้เหมาะสมกับครใู นโรงเรียน

3. บทบาทในการจัดประชุมอบรม มีการจดั ประชมุ อบรมในรปู แบบตางๆ เชน การประชมุ
ปฏิบัติการ การสมั มนา อภิปรายกลมุ่ เป็นตน้ นอกจากนี้ ยงั ต้องส่งเสริมให้ครมู โี อกาสเขา้ รบั
การอบรมในการพฒั นาวชิ าชีพ นำทกั ษะความรู้มาปฏบิ ัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

4. บทบาทในการติดตามประเมินผล ซึ่งจะชวยใหครูพัฒนาศกั ยภาพไดดีขนึ้ การประเมนิ
เพ่อื นำผลทีไ่ ด้มาปรบั ปรงุ แก้ไข ใหเ้ กดิ การพฒั นาเชิงสร้างสรรค์

5. บทบาทในการใชกลมุ โรงเรยี น สมาคมวชิ าชีพหรือเครือขายเปนแนวทางเพ่อื กอใหเกิด
ประโยชนแ์ กค่ รูในโรงเรียน โดยใช้กลุ่มเครือขา่ ยช่วยเหลือด้วยวธิ กี ารต่าง ๆ เช่น การจดั ประรชุม
ทางวชิ าการ การศกึ ษาเอกสาร การศึกษาดูงาน ฯลฯ

6. บทบาทในการสรางครูตนแบบในสาขาวชิ าตางๆ ซึ่งจะกอใหเกดิ ผลในการพัฒนาและเปน็
แบบอยา่ งแก่ครูทวั่ ไปได้

คณะกรรมการดาํ เนินการนิเทศภายในโรงเรียน หมายถึง บุคลากรทีอ่ ยูในโรงเรียน เช่น
ผู้อํานวยการ รองผูอํานวยการ ครูหัวหนากลุมงาน ครูหัวหนาระดับชั้น หรือครูหัวหนากลุมสาระ
การเรียนรูรวมไปถึงครูที่มีความรูความสามารถ มีความชํานาญ/เชี่ยวชาญ และประสบการณดาน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 17

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

วิชาการมีความรับผิดชอบสูงมนุษยสัมพันธที่ดีเปนที่ยอมรับของเพื่อนครู ดังนั้น คณะกรรมการ

ดําเนินการนิเทศภายในโรงเรียนควรประกอบด้วย

1. โรงเรียนขนาดใหญพเิ ศษ ขนาดใหญ และขนาดกลาง

1. ผอู าํ นวยการ ประธาน

2. รองผูอํานวยการ รองประธาน

3. ครหู วั หนากลุมสาระการเรียนรู กรรมการ

4. ครหู ัวหนาระดบั ช้ัน กรรมการ

5. ครทู ีไ่ ดรบั คดั เลือกจากเพ่อื นครู กรรมการ

2. โรงเรียนขนาดเล็ก

1. ผูอาํ นวยการ ประธาน

2. หวั หนางานวชิ าการ รองประธาน

3. ครทู ี่ไดรับคดั เลือกจากเพอ่ื นครู กรรมการ

บทบาทของผูนิเทศ ซึง่ ประกอบดวย ผูบริหาร หรือผูที่ไดรับมอบหมาย ตองมีบทบาทหนาที่

ที่แตกตางกนั เพ่อื ใหการนิเทศภายในโรงเรียนบรรลวุ ัตถุประสงค ดังนี้

1. กาํ หนดนโยบายของการนิเทศภายในโรงเรียน เชน สงเสริมใหใชกระบวนการกลุมในการ

ทํางานเพ่อื ใหเกิดความสามคั คีในหมูคณะ เปนตน

2. สงเสริมใหครูมคี วามรูความเขาใจเกี่ยวกบั การนิเทศภายใน และหลักสตู รหรือเรื่องสั้นๆ

ที่ครูสวนใหญมีความตองการในการพัฒนา ซึ่งจะเปนประโยชนตอการปรับปรุงการปฏิบัติงานใน

หน้าที่ครู ตลอดจนมีเจตคติที่ดีตอการนิเทศภายในโรงเรียน

3. รวมประชมุ วางแผนกบั คณะครใู นโรงเรียนเพ่อื พัฒนาคณุ ภาพการเรียนการสอน

4. สนับสนุนดานงบประมาณ วัสดอุ ุปกรณ ตลอดจนขวัญและกําลังใจ

5. กระตุนใหครูเกิดการตืน่ ตัวอยูเสมอในดานวชิ าการ

6. ปฏิบตั ิการนิเทศภายในโรงเรียนตามแผนการนิเทศของสถานศึกษา

7. เปดโอกาสใหคณะครูมีสวนรวมในการดําเนินงานนิเทศภายในโรงเรียน และมีการ

ประเมินตนเอง

8. สรางขวัญและกําลังใจแกผูปฏิบัติงานดวยวิธีการตางๆ เชน ยกยองชมเชยในที่ประชุม

นําผลสําเร็จของการปฏิบัติงานมาแสดงใหปรากฏแกบุคคลอื่น แตงตั้งคณะทํางานตามความถนัด

และเปดโอกาสใหแสดงความสามารถอยางเตม็ ที่

9. ติดตามประเมินผล และพัฒนาการดําเนินการนิเทศภายในโรงเรียน

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 18

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

แนวคิดในการปฏิบตั ิงานของผูนิเทศ
ผบู ริหารสถานศกึ ษา และคณะกรรมการนิเทศภายในโรงเรียนควรเขาใจและตระหนกั
เกีย่ วกับการนิเทศภายในโรงเรียน ดังนี้
1. การเริม่ ตนจัดกิจกรรมการนเิ ทศภายในโรงเรียนในระยะแรกควรหลีกเลีย่ งกจิ กรรมทีต่ อง
เผชิญหนากัน เชน การสังเกตการสอน เพราะเปนเรื่องละเอียดออน และเกิดความขัดแยงไดงาย ควร
เลือกกิจกรรมที่สรางความคุนเคย เชน การใหคาํ ปรึกษาหารือ การศึกษาเอกสารทางวิชาการหรือ
การศึกษาดูงาน เมื่อครคู ุนเคยกับการนิเทศภายในโรงเรียน และมีความพรอมจึงใชกิจกรรมสงั เกต
การสอน
2. ความรัก ความสามัคคีในหมูคณะ เปนปจจยั สาํ คัญที่จะชวยใหการนิเทศภายในโรงเรียน
ประสบความสาํ เร็จ การใชกระบวนการกลุมดําเนินงานจะทาํ ใหไดผลดีเปนอยางมาก
3. กิจกรรมที่ใชในการนิเทศ ควรตอบสนองตอปญหา ซึ่งตองรวมกันพิจารณาอยางรอบ
คอบ โดยผลที่เกิดจากการแกปญหา ใหเนนการพฒั นาบคุ ลากรและพฒั นางาน
4. คณะกรรมการนิเทศ ควรศึกษาหาความรูและประสบการณ เพ่อื นํามาใชในการนิเทศครู
ในสถานศึกษา
5. สรางศรทั ธาและความเขาใจอนั ดีกับผรู บั การนิเทศ

บทบาทของผรู บั การนิเทศ
การนิเทศภายในโรงเรียนจะประสบผลสําเร็จไดก็ตอเมื่อผรู บั การนิเทศ จะตองใหความรวม

มือในการดําเนินการนิเทศ ดังนี้
1. รวมกิจกรรมในการเกบ็ รวบรวมขอมูล และการจดั ทาํ แผนการนิเทศภายในโรงเรียน
2. นําแนวทางทไี่ ดรับจากการนิเทศไปแกไขปญหาหรือพฒั นางาน
3. เสนอปญหาตอผนู ิเทศ เมือ่ พบปญหาระหวางการปฏบิ ตั ิงานเพ่อื รวมกันหาแนวทางแกไข
4. ใหความรวมมือในการประเมินผลการนิเทศ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 19

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 3
แนวทางการดำเนินการ

นิเทศภายในโรงเรียน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา

คูม่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 3
แนวทางการดำเนินการนิเทศภายในโรงเรียน

การนิเทศภายในโรงเรียน เปนงานทีช่ วยพัฒนาครใู นดานตางๆ เพอ่ื จะใชประโยชนสงู สุดจาก
ทรัพยากรบุคลากรภายในโรงเรียน รวมทั้งการสรางความรวมมือและการแกไขปญหาการทํางาน
รว่ มกัน โดยเฉพาะอยางย่งิ ดานวชิ าการเกี่ยวกับการเรียนการสอน เพ่อื ใหเปนไปตามจดุ มุงหมายของ
การศึกษา บุคลากรภายในโรงเรียนที่สามารถนิเทศไดนอกจากผูบริหารแลวคือ ครทู ี่มีประสบการณ
ความรู ความชํานาญ ขึ้นอยูกับจดุ มุงหมายจาํ นวนผูรับการนิเทศ เวลา และทรัพยากรอื่นๆ ในการ
จดั ทาํ โครงการนิเทศน้ัน ควรจะไดศึกษาสภาพปจจุบันปญหาและความตองการในการนิเทศ จัดทํา
แผนการนิเทศ แลวจึงนําแผนไปสูการปฏิบัติตามจดุ มุงหมายท่วี างไว ควรมีการประเมินผลการนิเทศ
เพ่อื นําไปปรับปรงุ และพฒั นาการเรียนการสอน

ในการดําเนินงานนิเทศภายในโรงเรียนเพ่อื ใหเกิดผลสําเรจ็ ตองอาศัยกระบวนการนิเทศและ
การนิเทศการศึกษา รวมถึงกิจกรรมการนเิ ทศหรอื เทคนิควิธกี ารในการนิเทศ ซึ่งไดสรุปและรวบรวม
ไวเพ่อื เปนประโยชนกบั ผูนิเทศ 4 เรื่อง ดงั นี้

1. กระบวนการนิเทศภายในโรงเรียน
2. เทคนิควธิ ีการนิเทศภายในโรงเรียน
3. กิจกรรมการนิเทศ
4. มาตรฐานการนิเทศภายในโรงเรียน

กระบวนการนิเทศภายในโรงเรียน
กระบวนการนิเทศ มีความเชือ่ มโยงและเปนกระบวนการทีเ่ กี่ยวพนั กันกับกระบวนการนิเทศ

การศึกษาซึ่งการดาํ เนินการในการนเิ ทศใหไดรบั ความสาํ เรจ็ สิ่งสาํ คัญในการจดั การนิเทศการศึกษา
ก็คือจะดําเนินการอยางไรจึงจะทําใหประสบผลสําเร็จตามเปาหมายที่ไดวางไว ขั้นตอนในการ
ปฏิบัติงานทางการนิเทศการศึกษาเรียกไดอีกอยางหนึ่งวา “กระบวนการนิเทศ” เนื่องจาก
กระบวนการเปนเทคนิควิธใี นการทํางาน ดงั น้ัน กระบวนการทาํ งานของแตละบุคคลยอมจะมีความ
แตกตางกันไปบาง

นักการศึกษาไดกําหนดกระบวนการนิเทศการศึกษาไวหลายรูปแบบใหยึดเปนหลักในการ
ปฏิบัติ เชน

1. กระบวนการนิเทศของแฮรสิ (Harris) แฮริส ไดกําหนดขน้ั ตอนของกระบวนการนิเทศ
การศึกษาไว 5 ขน้ั ตอน ดงั นี้

1.1 ขน้ั วางแผน (Planning) ไดแก การคดิ การต้ังวตั ถปุ ระสงค การคาดการณลวงหนาการ
กําหนดตารางงาน การคนหาวิธปี ฏิบัติงาน และการวางโปรแกรมงาน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 21

คูม่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

1.2 ขน้ั การจดั โครงการ (Organizing) ไดแก การต้ังเกณฑมาตรฐาน การรวบรวมทรพั ยากร
ที่มีอยูทั้งคนและวัสดุอุปกรณ ความสัมพันธแตละขั้น การมอบหมายงาน การประสานงานการ
กระจายอาํ นาจตามหนาที่ โครงสรางขององคการ และการพฒั นานโยบาย

1.3 ขนั้ การนําเขาสูการปฏิบัติ (Leading) ไดแก การตดั สินใจ การเลือกสรรบุคคลการเราจูง
ใจใหมีกาํ ลังใจคดิ ริเริ่มอะไรใหมๆ การสาธิต การจูงใจ และใหคาํ แนะนํา การสือ่ สาร การกระตุนส่ง
เสริมกําลงั ใจ การแนะนํานวัตกรรมใหมๆ และใหความสะดวกในการทาํ งาน

1.4 ขนั้ การควบคมุ (Controlling) ไดแก การส่งั การ การใหรางวลั การลงโทษ การใหโอกาส
การตาํ หนิ การไลออก และการบงั คบั ใหกระทาํ ตาม

1.5 ขั้นประเมินผล (Appraising) ไดแก การตัดสินการปฏิบัติงาน การวิจัย และการวัดผล
การปฏิบัติงาน กิจกรรมที่สําคัญ คือ พิจารณาผลงานในเชิงปฏิบัติวาไดผลมากนอยเพียงใด และ
วัดผลดวยการประเมินอยางมีแบบแผน มีความเที่ยงตรง ทั้งนี้ ควรจะมีการวจิ ัยดวย

ตอมาแฮริสไดพัฒนาใหมีความสมบูรณเหมะสมกับการนิเทศมากขึ้น โดยเนนการวาง
แผนปฏิบัติงานมากกว่าการควบคุมงาน ทาํ ใหมีข้ันตอนเพ่มิ ข้นึ เปน 6 ขน้ั ตอน ดงั นี้

1. ประเมินสภาพการทาํ งาน (Assessing) เปนกระบวนการศึกษาถึงสถานภาพตางๆรวมท้งั
ขอ้ มลู ที่จําเปนเพ่อื จะนาํ มาเปนตวั กาํ หนดถึงความตองการจาํ เปนเพอ่ื กอใหเกิดความเปลีย่ นแปลงซึ่ง
ประกอบดวยงานตอไปนี้ คอื

1.1 วเิ คราะหขอมูลโดยการศึกษาหรือพจิ ารณาธรรมชาติ และความสมั พนั ธของสิง่ ตางๆ
1.2 สงั เกตสิง่ ตางๆ ดวยความรอบคอบถี่ถวน
1.3 ทบทวนและตรวจสอบสิง่ ตางๆ ดวยความระมัดระวัง
1.4 วัดพฤติกรรมการทาํ งาน
1.5 เปรียบเทียบพฤติกรรมการทํางาน
2. จัดลําดับความสําคญั ของงาน (Prioritizing) เปนกระบวนการกําหนดเปาหมาย จุดประ
สงค และกิจกรรมตางๆ ตามลําดบั ความสาํ คญั จะประกอบดวยงานตอไปนี้ คอื
2.1 กําหนดเปาหมาย
2.2 ระบจุ ดุ ประสงคในการทํางาน
2.3 กาํ หนดทางเลือก
2.4 จดั ลําดับความสําคญั
3. ออกแบบการทํางาน (Designing) เปนกระบวนการวางแผนหรือกําหนดโครงการตางๆ
เพอ่ื กอใหเกิดการเปลี่ยนแปลงโดยประกอบดวยงานตอไปนี้ คอื
3.1 จัดสายงานใหสวนประกอบตางๆ มีความสมั พนั ธกนั
3.2 หาวิธกี ารนําเอาทฤษฎีหรือแนวคิดไปสูการปฏิบัติ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 22

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

3.3 เตรียมการตางๆ ใหพรอมทีจ่ ะทาํ งาน
3.4 จัดระบบการทํางาน
3.5 กาํ หนดแผนในการทํางาน
4. จัดสรรทรพั ยากร (Allocating Resources) เปนกระบวนการกาํ หนดทรัพยากรตางๆใหเกิด
ประโยชนสงู สุดในการทาํ งาน ซึง่ ประกอบดวยงานตอไปนี้ คอื
4.1 กําหนดทรพั ยากรที่ตองใชตามความตองการของหนวยงานตางๆ
4.2 จัดสรรทรพั ยากรไปใหหนวยงานตางๆ
4.3 กาํ หนดทรัพยากรทีจ่ ําเปนจะตองใชสาํ หรับจุดมุงหมายบางประการ
4.4 มอบหมายบุคลากรใหทํางานในแตละโครงการหรือแตละเปาหมาย
5. ประสานงาน (Coordinating) เปนกระบวนการทีเ่ กี่ยวของกับคน เวลา วสั ดุอปุ กรณและสงิ่
อํานวยความสะดวกทุกๆ อยาง เพื่อจะใหการเปลี่ยนแปลงบรรลุผลสําเร็จงานในกระบวนการ
ประสานงาน ไดแก
5.1 ประสานการปฏิบัติงานในฝายตางๆ ใหดําเนินงานไปดวยกนั ดวยความราบรืน่
5.2 สรางความกลมกลืนและความพรอมเพยี งกนั
5.3 ปรบั การทาํ งานในสวนตางๆ ใหมีประสิทธภิ าพใหมากที่สดุ
5.4 กาํ หนดเวลาในการทํางานในแตละชวง
5.5 สรางความสมั พนั ธใหเกิดขนึ้
6. นําการทํางาน (Directing) เปนกระบวนการทีมีอิทธิพลตอการปฏิบัติงาน เพื่อใหเกิด
สภาพทเ่ี หมาะสมอันจะสามารถบรรลุผลแหงการเปลีย่ นแปลงใหมากที่สุด ซึ่งไดแก
6.1 การแตงต้ังบุคลากร
6.2 กําหนดแนวทางหรือกฎเกณฑในการทํางาน
6.3 กาํ หนดระเบียบแบบแผนเกีย่ วกับเวลา ปริมาณหรืออตั ราเร็วในการทาํ งาน
6.4 แนะนาํ และปฏิบตั ิงาน
6.5 ชแี้ จงกระบวนการทํางาน
6.6 ตัดสินใจเกี่ยวกับทางเลือกในการปฏิบตั ิงาน (ปรียาพร วงศอนุตรโรจน, 2548:

41-43)
2. กระบวนการนิเทศการศึกษาของแอลเลน (Allen) (อางถึงใน สงัด อุทรานันท
2530: 76 – 79)ประกอบดวยกระบวนการหลกั 5 กระบวนการ ทีเ่ รียกวา “POLCA” คอื
2.1 กระบวนการวางแผน (Planning Processes) เปนกระบวนการในวางแผนโดยคิดถึงสิ่งที่
จะทําวามีอะไรบาง กําหนดแผนงานวาจะทําสิ่งไหน เมื่อไหร กําหนดจุดประสงคในการทํางาน
คาดคะเนผลทีจ่ ะเกิดจากการทํางาน พัฒนากระบวนการทํางาน และวางแผนในการทํางาน

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 23

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

2.2 กระบวนการจัดสายงาน (Organizing Processes) เปนกระบวนการจดั สายงานหรือจดั
บุคลากรตางๆ เพื่อทํางานตามแผนงานที่วางไว โดยกําหนดเกณฑมาตรฐานในการทํางาน
ประสานงานกับบุคลากรตางๆ ที่จะปฏิบัติงาน จัดสรรทรัพยากรตางๆ สําหรับการดําเนินงาน
มอบหมายงานใหบุคลากรฝายตางๆ จัดใหมีการประสานงานสัมพนั ธกนั ระหวางผูทํางาน จัดทาํ โครง
สรางในการปฏิบัติงานจดั ทาํ ภาระหนาทีข่ องบุคลากร และพัฒนานโยบายในการทํางาน

2.3 กระบวนการนาํ (Leading Processes) เปนกระบวนการนําบุคลากรตางๆ ใหทํางานน้ัน
ประกอบดวยการตดั สินใจเกีย่ วกับสิ่งตางๆ ใหคําปรึกษาแนะนํา สรางนวัตกรรมในการทํางาน ทํา
การสือ่ สารเพอ่ื ความเขาใจในคณะทํางาน สรางแรงจูงใจในการทํางาน เราความสนใจในการทํางาน
อํานวยความสะดวกในการทํางาน ริเริม่ การทํางาน แนะนาํ การทํางาน แสดงตัวอยางในการทาํ งาน
บอกขนั้ ตอนการทาํ งานและสาธิตการทาํ งาน

2.4 กระบวนการควบคุม (Controlling Processes) เป นกระบวนการในการควบคุม
ประกอบด้วย การชวยแกไขการทํางานที่ไมถูกตอง การวากลาวตักเตือนในสิ่งที่ผิดพลาด การ
กระตุ้นใหทํางานการปลดคนที่ไมมีคุณภาพใหออกจากงาน การสรางกฎเกณฑในการทํางาน และ
การลงโทษผูกระทาํ ผิด

2.5 กระบวนการประเมินผลการทํางาน (Assessing Processes) ประกอบดวย การพจิ ารณา
ตัดสินเกี่ยวกับการปฏิบัติงาน การวัดและประเมินพฤติกรรมในการทํางาน และการวิจัยผลการ
ปฏิบัติงาน

3. กระบวนการนิเทศแบบ PIDRE ของสงัด อุทรานันท (อางใน วัชรา เล าเรียนดี
2550:25-26)

ดร. สงัด อุทรานันท ไดกลาวสรุปไววากระบวนการนิเทศการศึกษา มี 5 ขั้นตอน ในการ
ดําเนินการ คอื ขนั้ ที่ 1 วางแผนการนิเทศ (Planning-P) ขน้ั ที่ 2 ใหความรู ความเขาใจในการทํางาน
(Informing-I) ขน้ั ที่ 3 ลงมือปฏิบัติงาน (Doing-D) ขนั้ ที่ 4 สรางเสริมกาํ ลังใจ (Reinforcing-R) ข้ันที่
5 ประเมินการนิเทศ (Evaluating-E)

4. กระบวนการนิเทศแบบ PDCA
กระบวนการนิเทศการศึกษาของหนวยศึกษานิเทศก กรมสามญั ศึกษา (หนวยศึกษานิเทศก
กรมสามัญศึกษา จังหวัดสุราษฎร ธานี, 2545: 15 – 16) ไดใชกระบวนการ PDCA ในการ
ดาํ เนินการมีขั้นตอนของการวางแผนการนิเทศที่สาํ คญั ดงั นี้
ขั้นตอนที่ 1 ดําเนินการวางแผน เปนขั้นเตรียมการนิเทศโดยศึกษาขอมูลสารสนเทศ
ประมวลสภาพปญหาและความตองการในการพฒั นาการศกึ ษา กําหนดจุดมุงหมายการนิเทศ จัดทาํ
แผนการนิเทศ กําหนดเนื้อหาการนิเทศ ออกแบบการนิเทศ สื่อนิเทศ จัดเตรียมเครื่องมือนิเทศ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 24

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

กำหนดกรอบการประเมิน วิธีการติดตามและการรายงานผลการนิเทศ และขออนุมัติโครงการ

งบประมาณ

ขั้นตอนที่ 2 ดําเนินการตามแผนนิเทศ โดยประชุมเพอ่ื ทบทวนจดุ มุงหมายการนิเทศ แบ่ง

หน้าที่ภารงานในการนิเทศ ประสานงานบุคคลที่เกี่ยวของ และนิเทศตามแผนดวยรูปแบบ เทคนิค

วธิ ีการทีก่ ําหนด

ข้ันตอนที่ 3 ดําเนินการตรวจสอบและประเมินผล เพ่อื ประเมินผลการปฏิบัติงานวาเปนไป

ตามจดุ มุงหมายหรือไม และมีสภาพการจดั การเรียนการสอนที่ครปู ฏิบัติจริง ปญหา อปุ สรรค ที่เป็น
ขอ้ มลู สารสนเทศทีต่ องตรวจสอบดูใหม แลวปรับปรุงการนิเทศตอไป

ขั้นตอนที่ 4 การนําผลการประเมินมาปรับปรุง เมื่อสิ้นสุดผลการนิเทศแตละครั้ง ควร

รายงานผลใหผูบังคับบัญชาทราบโดยทําเปนบันทึกขอความ หรือแบบรายงานที่กําหนดไวในหัวข้อ

ประเด็นตางๆ เชน ผูนิเทศ ผูรับการนิเทศ วันเดือนปที่นิเทศ กิจกรรมที่นิเทศ เนื้อหาสาระที่นิเทศ

การประเมินผลของผูรับการนิเทศ และขอควรพฒั นาการวางแผนการนิเทศเปนสวนสาํ คญั ดงั นี้

กระบวนการนิเทศการศึกษา ไดใชกระบวนการ PDCA ในการดําเนินการมีขั้นตอนของการ

วางแผนการนิเทศเปน็ สว่ นสำคญั ดงั นี้ ผลการประเมินคุณภาพการศึกษา
ปญั หาการดำเนินการนิเทศ
จัดระบบข้อมลู สารสนเทศ ความต้องการในการพัฒนา
กำหนดจดุ พฒั นาการนิเทศ นโยบายจากหน่วยงานเจ้าสงั กัด
จดั ทำแผนการนิเทศ พ.ร.บ.การศึกษาแหง่ ชาติ
จัดทำโครงการนิเทศ

การวางแผน การปฏิบตั งิ าน
(Plan) ตามแผน (Do)

(Plan)

กระบวนการนเิ ทศภายใน

สถานศึกษา

การนำผลการประเมิน การตรวจสอบและ
มาปรับปรุง (Action) ประเมินผล (Check)

จัดทำรายงานผลการนิเทศ วิเคราะหข์ ้อมูล

เสนอผลการนิเทศและเผยแพร่ เสนอผลงาน

พฒั นาต่อเน่ือง

จากกรอบแนวคิดการดําเนินงานในการวางแผนการนิเทศการศึกษา กําหนดเปนขนั้ ตอน

ทีน่ าํ ไปใชในการดําเนินงานนิเทศภายในโรงเรียน

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 25

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

5. กระบวนการนิเทศเชิงระบบ (System Approach)
สํานักงานสงเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย (2555: 6 – 17) ไดใช

กระบวนการเชิงระบบที่ทําให การนิเทศบรรลุผลสําเร็จอย างมีประสิทธิภาพและประสิทธ ิผล ต่อ
ผลลัพธที่กําหนดอยูบนพื้นฐานหลักการความตองการ เปนรูปแบบหนึ่งของการแกปญหา
เชิงตรรถวิททยาซึง่ ประกอบดวย สิ่งที่ปอนเขาไป (Input) กระบวนการหรือการดาํ เนินงาน (Process)
ผลผลิตหรือการประเมินผล (Output) ในการดาํ เนินงานนิเทศภายใน ดงั นี้

5.1 สิ่งที่ปอนเขาไป (Input) เปนขั้นตอนการเตรียมการสิ่งตางๆ ที่จําเปนตองใชใน
กระบวนการนิเทศภายใน ดังนี้

5.1.1 กําหนดเกณฑในการพัฒนาคุณภาพการเรียนการสอน โดยวิธีวิเคราะหตีความตาม
นโยบายของหนวยงานตนสังกัดตามลําดับ กําหนดเกณฑ (ระดับ) ของพฤติกรรมขั้นต่ําที่บรรลุ
เป้าหมาย

5.1.2 สภาพปจจุบัน อาจสรุปจากขอมูลที่มีอยู เชน ผลการเรียน หรือโดยการสราง
เครื่องมือวัดตามประเด็นและนํามากําหนดเปนเกณฑ เก็บรวบรวมขอมูลจากกลุมตวั อยางตางๆ ที่
เหมาะสม

5.1.3 ประเมินสภาพความต องการจําเปนของสถานศึกษา โดยเปรียบเทียบข อมูล
สถานศึกษากบั เกณฑจัดลําดับความสําคญั ของปญหาและวเิ คราะหสาเหตขุ องปญหา

5.1.4 กําหนดเปาหมายเพื่อแกปญหาโดยศึกษาจากแหลงวิทยาการตางๆ ศึกษาขอจาํ กัด
ตา่ ง เพ่อื กําหนดเปนเปาหมาย (นโยบายระดบั สถานศึกษา) ทั้งดานคุณภาพ/ดานปริมาณ

5.1.5 วางแผนการแกปญหา (หาทางเลือก) ศึกษาสภาพปญหาและศึกษาวธิ ีการแกปญหา
จากแหลงตางๆ เชน จากเอกสารการศึกษาดูงาน การเชิญวิทยากร การเชิญผูเชี่ยวชาญ หรือการ
ระดมพลงั สมอง เพอ่ื หาทางเลือกและประเมินทางเลือกโดยพิจารณาจากทรพั ยากรและขอจาํ กดั ตา่ ง
ๆ และเลือกทางเลือกทีเ่ หมาะสมทีส่ ุด เชน การวจิ ัย ผลิตสื่อการจัดอบรมใหกําหนดกิจกรรม และทํา
แผนปฏิบตั ิการ (เขยี นโครงการ)

5.2 กระบวนการหรือการดําเนินงาน (Process)
เปนการนําเอาสิง่ ทีป่ อนเขาไปมาจัดกระทํา เพอ่ื ใหเกิดผลบรรลุตามวัตถุประสงคที่ตองการ
และดาํ เนินการตามแผน โดยการประชมุ คณะทํางาน ดาํ เนินการนิเทศตามแผน ติดตามและประเมิน
ตามแผนทีไ่ ดดําเนินการ
5.3 ผลผลิตหรือการประเมินผล (Output)
เปนผลที่ไดจากการกระทําในขั้นที่สอง เปนสภาพการดําเนินงานของสถานศึกษาทั้งเชิง
ปริมาณ เชิงคุณภาพ สภาพปญหา และแนวทางการพัฒนาปรับปรุงใหมีคณุ ภาพ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 26

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

กระบวนการนิเทศ มีขั้นตอนทีส่ ำคัญ ดังนี้
1. ศึกษาสภาพปญหาหรือศึกษาหาความจาํ เปนของการนิเทศ
2. วางแผนการนิเทศ
3. เตรียมการนิเทศ
4. ปฏบิ ตั ิการนิเทศ
5. ประเมินผลและปรับปรงุ การนิเทศ
6. รายงานผลการนิเทศ

1. การหาความตองการและความจาํ เปนของการนเิ ทศ
ผบู ริหารหรือผูนิเทศภายในมกั จะถามตนเองวาทําไมจึงตองนิเทศงานนั้นๆ เรามกั จะ

ไดคําตอบวา เพราะงานน้ันยังมีปญหาอปุ สรรคในการดาํ เนินงาน หรือการจดั การเรียนการสอนยังไม
มีประสิทธิภาพ ผูนิเทศอาจศึกษาจากรายงานการปฏิบัติงาน หรือผลการเรียนของนักศึกษา หรือ
จากการสาํ รวจ ติดตาม สัมภาษณ ทําใหเราสามารถทราบวาจะวางแผนแกปญหาหรือพัฒนางานได
อยางไร

2. การวางแผนการนิเทศ
ผลจากการศึกษาปญหาขางตน ทาํ ใหเราตองวางแผนแกปญหาหรือพัฒนางานน้ันๆโดยการ
วางแผนการนิเทศรวมกับผูบริหารและผูนิเทศภายใน โดยมีจุดประสงคการกําหนดแผนการทํางาน
วธิ ีการ เครื่องมือ สือ่ การประสานงานบุคคลทีเ่ กยี่ วของ การจดั สรรงบประมาณ และการประเมินผล
การวางแผนการนิเทศเปนการเตรียมการเพอ่ื ปฏิบัติการนิเทศอยางมีระบบ แผนการนิเทศเป
นแผนพัฒนาบุคลากร โดยเฉพาะแผนนิเทศดวยการเรียนการสอน ซึ่งจะสงผลตอการพัฒนา
คุณภาพการจัดกิจกรรมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย แผนนิเทศที่ดีต อง
ประกอบดวย
2.1 การสาํ รวจสภาพปญหาและความตองการของการนิเทศ
2.2 การวางแผนการนิเทศ
2.3 สราง/เลือกเครื่องมือและเทคนิคการนิเทศ
2.4 การปฏิบัติตามแผน
2.5 การสรปุ รายงานผลการนิเทศ
4. การปฏิบัติการนิเทศ
ในการนิเทศเราสามารถใชหลายๆ วธิ ีตามความเหมาะสม แตเรากค็ วรวางแผนวธิ ีการนิเทศ
ใหสอดคลองกับวตั ถปุ ระสงคที่วางไว

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 27

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

5. การประเมินผลและปรบั ปรงุ การนเิ ทศ
เมื่อปฏิบัติการนิเทศแลวควรจะมีการประเมินผลการปฏิบัติงานวาเปนไปตามวัตถุประสงค
หรือไมผลการนิเทศเปนอยางไร หากมีปญหาคงตองตรวจสอบดูใหม แลวปรับปรุงการนิเทศและ
ประเมินผลอีกครั้ง เมือ่ พอใจแลวจึงถือวาการนิเทศนั้นประสบผลสําเร็จ
6. การรายงานผลการนิเทศ
เมื่อสิ้นสดุ ผลการนิเทศแตละครั้ง ควรรายงานผลใหผูบังคับบญั ชาทราบ โดยทําเปนบันทกึ
ขอ้ ความ หรือแบบรายงาน ทีก่ าํ หนดไวในหวั ขอประเดน็ ตางๆ เชน
- ผนู ิเทศ (ใครคือผูนิเทศ)
- ผรู ับการนิเทศ
- วนั เดือนปที่นิเทศ
- กิจกรรมที่นิเทศ
- เนอื้ หาสาระที่นิเทศ
- การประเมินผลของผูรับการนิเทศ
กจิ กรรมการนิเทศภายในโรงเรียน
แนวทางการจัดกิจกรรมการนิเทศภายในโรงเรียน มีตัวอยางดังตอไปนี้
1. การเยย่ี มนิเทศช้ันเรียน
การเยย่ี มนิเทศช้ันเรียน หมายถึง การทีผ่ ูนิเทศไปพบและสงั เกตการทาํ งานของครใู นช้ันเรยี น
เพอ่ื รวมกนั พัฒนาการทาํ งานใหมีคุณภาพ ซึ่งมวี ัตถุประสงค ดังตอไปนี้
1.1. เพอ่ื สํารวจความตองการของครู
1.2. เพอื่ ศึกษาปญหาของครใู นสถานศึกษา
1.3. เพื่อประเมินผลการสอนของครู
1.4. เพ่อื กระตุนใหครปู รับปรุงการจดั การเรียนรู
1.5. เพ่อื ใหคําปรึกษาแนะนําแกครู
ขน้ั ตอนการนิเทศแบบเย่ยี มนิเทศชั้นเรียน มีข้ันตอนดังนี้
ขน้ั ที่ 1 สรางขอตกลงในการเยย่ี มนิเทศช้ันเรียน มีขั้นตอนดังนี้
1.1 พบปะสนทนา สรางความคนุ เคย และสรางเจตคติที่ดีในการนิเทศแกครู
1.2 วางแผนการเยย่ี มนิเทศช้ันเรียน รวมกับครใู นเรือ่ งตางๆ ดังนี้

1.2.1 กําหนดการเย่ยี มนิเทศชั้นเรียน
1.2.2 กาํ หนดจดุ มุงหมายในการเย่ยี มนิเทศชั้นเรียน

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 28

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

1.2.3 กาํ หนดเรือ่ งทีจ่ ะนิเทศตามความตองการ/จาํ เปน เชน การจดั ทาํ เอกสารและ
งานธุรการประจําหองเรียน การจัดหองเรียนและบรรยากาศในหองเรียน การจัดกิจกรรม
การเรียนรู ฯลฯ

1.2.4 กําหนดวิธีการนิเทศ เชน สํารวจปญหาและความตองการของครูสอบถาม
การปฏิบตั ิงานของครู ใหคาํ ปรึกษาแนะนํา สังเกตการสอน ฯลฯ

ขน้ั ที่ 2 ปฏิบัติการเย่ยี มนิเทศช้ันเรียน ตามขอตกลงที่กาํ หนดรวมกันกับครู ดังนี้
2.1 เขาเย่ยี มนิเทศช้ันเรียน ตรงตามเวลาที่กาํ หนด
2.2 ใหความเปนกันเอง เพ่อื สรางเจตคติที่ดีแกครู

ขน้ั ที่ 3 วเิ คราะหผลการเยย่ี มนิเทศช้ันเรียน ซึง่ มขี นั้ ตอนดังนี้
3.1 วเิ คราะหผลการเย่ยี มนิเทศชั้นเรียนรวมกบั ครู
3.2 สรุปผลการเย่ยี มนิเทศชั้นเรียน
3.3 ใหคําปรึกษาแนะนาํ

ขนั้ ที่ 4 ปรับปรุงการทํางาน
ครนู าํ ผลการเย่ยี มนิเทศชั้นเรียน มาปรบั ปรุงแกไข

2. การสังเกตการสอนในช้ันเรียน
การสังเกตการสอน หมายถึง การจัดใหบุคคลหนึง่ (ผูนิเทศ) ที่มีความรูความเขาใจในเรือ่ ง

การจดั การเรียนรู มาสงั เกตพฤติกรรมการสอนของครู (ผูรับการนิเทศ) ในขณะจดั กิจกรรมการเรียน
รูโดยมีวัตถุประสงคเพื่อใหสามารถพัฒนาหรือปรบั ปรุงการจดั การเรียนรู ใหมีประสิทธิภาพโดยใช
ขอ้ มูลยอนกลบั จากการสังเกตการสอนของผูนิเทศ ขนั้ ตอนการสังเกตการสอน มีขั้นตอนดงั นี้

ขนั้ ที่ 1 สรางความสมั พันธระหวางครกู ับผูนิเทศ มีข้ันตอนดังนี้
1.1 ปฏิบตั ิตนใหเปนเพอ่ื นรวมวชิ าชีพกบั ครู
1.2 เปนเพ่อื นรวมงานกับครู
1.3 ใหขอมลู ตางๆ แกครู
1.4 แกไขขอขดั แยงตางๆ ของครู
1.5 รบั ฟงขอแนะนําตางๆ ของครู
1.6 ใหความสนใจตอครูในการปฏิบตั ิงาน
1.7 ใหความจริงใจตอครทู ั้งตอหนาและลับหลงั
1.8 ใหเกียรติและยกยองครดู วยความจริงใจ
1.9 หาทางสรางความกาวหนาใหแกครูอยเู สมอ
1.10 ใหความรูและสนับสนุนการทาํ งานของครู

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 29

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

ขนั้ ที่ 2 ปรึกษาหารือและการเตรียมแผนการจดั การเรียนรู มีขั้นตอนดงั นี้
2.1 ปรึกษาหารือกับครูในเรื่องการจัดการเรียนรู
2.2 วางแผนการสงั เกตการจดั การเรียนรูรวมกัน
2.3 สรางขอตกลงในการสงั เกตการจดั การเรียนรู
2.4 พจิ ารณาแผนการจัดการเรียนรูรวมกัน

ขนั้ ที่ 3 การสงั เกตการสอน มีข้ันตอนดงั นี้
3.1 ผูนิเทศเขาไปสังเกตการสอน โดยอาจนง่ั เงียบๆ รวมกบั นกั เรียน
3.2 ขณะสังเกตการสอน ผูนิเทศตองบันทึกพฤติกรรมการเรียนรูและบรรยากาศ
ในหองเรียนอยางละเอียด
3.3 บันทึกพฤติกรรมการจัดการเรียนรูของครู (อาจใชเทปบนั ทึกเสียง)
3.4 ตองสงั เกตการจดั การเรียนรูจนจบการสอนในแตละครั้ง

ขน้ั ที่ 4 วเิ คราะหพฤติกรรมการจดั การเรียนรูรวมกนั มีข้ันตอนดังนี้
4.1 ครูกับผูนิเทศรวมกนั วเิ คราะหพฤติกรรมการจดั การเรียนรู
4.2 นาํ ขอมูลจากการบนั ทึกพฤติกรรมการจัดการเรียนรู มาพจิ ารณารวมกนั
4.3 พจิ ารณาพฤติกรรมการจดั การเรียนรูวา มีจดุ เดนหรือจดุ ดอยอยางไร
พฤติกรรมใดเปนปญหา
4.4 ครกู ับผูนิเทศรวมกันหาทางปรับปรุง หรือพฒั นาการจดั การเรียนรูใหดีขนึ้

ขน้ั ที่ 5 ปรบั ปรุงการสอน มีข้ันตอนดงั นี้
5.1 ครูจะตองยอมรบั พฤติกรรมการจัดการเรียนรูของตน
5.2 นําผลการวเิ คราะหพฤติกรรมทั้งทางดานดีและไมดีมาเปนขอมลู ประกอบการ
เตรียมแผนการจดั การเรียนรูคร้ังตอไป
5.3 ปรบั ปรงุ แกไขพฤติกรรมที่เปนปญหา

3. การใหคําปรึกษาแนะนาํ
กระทาํ ไดหลายวธิ ี แตในทีน่ ี้ขอเสนอแบบโคชชิ่ง (Coaching techniques) ซึง่ เปนวธิ ีการพฒั นา

บุคลากรอยางมีแบบแผน โดยกระทาํ ณ จุดปฏิบัติงาน โดยมีวัตถปุ ระสงค เพื่อชวยใหผูปฏิบัติงาน
ก้าวไปถึงจุดหมายปลายทางได เชน ความกาวหนาทางวิชาชีพ ความสามารถที่จะรับผิดชอบงานใน
หนาทีส่ งู ข้นึ เชน กรณีแตงต้ังเปนผูนิเทศ หรือเปนทีย่ อมรับของเพ่อื นรวมงานมากข้นึ

3.1 วิธกี ารใหคาํ แนะนําปรึกษา
การใหคําปรึกษาแนะนาํ หมายถึง การพบปะกนั ระหวางผูนิเทศกบั ผูรบั การนิเทศซึ่งอาจการ
ใหคําแนะนาํ ปรึกษา มี 2 วิธี คอื

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 30

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

วิธีที่ 1 การใหคําปรึกษาแนะนําแบบไมเปนทางการเปนการใหคําปรึกษา
แนะนํา โดยใชเวลาวางพูดคุยกัน เชน ตอนรับประทานอาหารกลางวัน เปนตน วิธีนี้ผูนิเทศ
สามารถใหความชวยเหลือผูรับการนิเทศได 3 ลักษณะ คอื

1.1 บอกวธิ ีแกปญหาโดยตรง
1.2 เสนอขอมูลและใหโอกาสผูรับการนิเทศวเิ คราะหปญหาเอง
1.3 แบบผสมผสาน ทั้งลกั ษณะที่ 1 และ 2
ข้นั ตอนการนิเทศ
1) รับรูปญหา
2) วเิ คราะหปญหา
3) แกไขปญหา โดยเลือกวธิ ีแกปญหาลกั ษณะใดลกั ษณะหนึ่ง ขางตนนี้
วธิ ีท่ี 2 การใหคาํ ปรึกษาแบบเปนทางการ
การใหคาํ ปรึกษาแบบเปนทางการใชข้ันตอนของการนิเทศแบบโคชช่งิ เขียน
เปนสัญลกั ษณ คอื CQCD ซึ่งมาจากคาํ ตอไปนี้
C – Compliment (ชมเชย)
Q – Question (สอบถาม)
C – Correct (แกไข)
D – Demonstrate (สาธิต)
ขั้นตอนการนิเทศ
ขน้ั ที่ 1 ชมเชย
เมื่อมีใครคนหนึ่งกําลังรับการนิเทศ เขาอาจรูสึกวาเขาถูกวิพากษวิจารณเขาจึง
พยายามหาขอแกตวั ตางๆ และพยายามสราง “กําแพงใจ” มาขวางกั้นการติดตอสื่อสาร ระหวางเขา
กบั ผูนิเทศ แตเมือ่ เริ่มการสนทนาดวยการชมเชย ยกยองผลงานที่ดีของเขากอน (ดวยความบริสุทธิ์
ใจ)เขาก็จะ “ปลดอาวุธตัวเอง” ขอแกตัวของเขากจ็ ะถกู เกบ็ เอาไว และ “กาํ แพงใจ” จะเปดออกแล้ว
เขาก็พรอมทีจ่ ะรบั ฟัง
ขน้ั ที่ 2 สอบถาม
ในขน้ั ที่แลวมา แมวาจะไดใหคาํ ชมเชยแกเขาไปบางแลว บางทีความคดิ ตอตานอาจ
เกิดขึน้ ไดอีกอยางงายดาย หรือกระทําในเชิงวิจารณ หรือเสนอแนะเรว็ ขนึ้ การถามในขนั้ นี้ ทําใหผูรับ
การนิเทศมีความมั่นใจวา ผูนิเทศยินดีรับฟงเหตุผลของเขา และเขารูสึกวาผูนิเทศตองการมาให
ความชวยเหลือ มีจิตใจเปดกวาง และการสื่อสารเปนแบบคูปรึกษามากกวาเจานายกับลกู นอง

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพังงา 31

คูม่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

ขนั้ ที่ 3 แกไข
เมื่อผานมา 2 ขน้ั ตอนแลว ผูนิเทศกม็ าถึงขนั้ ที่จะเสนอแนะแนวทางปรับปรุงแกไขข
อบกพรองตางๆ ได เพราะมีความเขาใจที่ดีตอกนั
ขน้ั ที่ 4 สาธิต
บางครั้งการอธิบายตามขน้ั ที่ 3 อาจไมชัดเจนเพยี งพอ จึงอาจสาธิตหรือยกตัวอย่าง
ยกเหตกุ ารณ มาแสดงใหเห็นจริงเมื่อผูนิเทศใหคาํ ปรกึ ษาแนะนาํ ผูรับการนเิ ทศเสร็จแลว จึงบนั ทึกลง
ในแบบบนั ทึกการใหคาํ ปรึกษาแนะนาํ

4. การสนทนาทางวิชาการ
การสนทนาทางวิชาการ หมายถึง การประชุมครูหรือกลุมผูสนใจเรือ่ งราวขาวสารเดียวกนั

โดยกําหนดใหผูนําสนทนาคนหนึ่ง นําสนทนาในเรื่องที่กลุมสนใจ โดยมีวัตถุประสงค เพื่อเพิ่มพูน
ความรูความเขาใจแนวทางการปฏิบตั ิงาน เทคนิค วธิ ีการแกคณะครใู นโรงเรียน และพฒั นาบุคลากร
ในโรงเรียน

4.1 ข้ันตอนการนิเทศแบบสนทนาทางวิชาการ มีขั้นตอนดังนี้
ขน้ั ที่ 1 ศึกษาปญหา
ขน้ั ศึกษาปญหามีวิธกี าร คอื สํารวจปญหา ความตองการในเรื่องราวท่มี ีความสนใจรวมกัน
หรือเปนปญหารวมกนั เชน เรื่องการสอนภาษาไทยแบบมุงประสบการณภาษา เรือ่ งการจัดการเรยี น
รูทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร เปนตน แลวลําดับเรื่องที่จะใชสนทนาทางวิชการตาม
ความสําคญั ความจําเปน และความเหมาะสม
ขน้ั ที่ 2 เลือกผูนาํ สนทนาทางวชิ าการ มีวิธกี ารดังนี้
2.1 เลือกบุคคลใดบุคลหนึ่งในโรงเรียน ที่เห็นวามีความสามารถเปนผูนําสนทนาทาง
วชิ าการได โดยจะตองเปนผูทีม่ ีความรูความเขาใจเรือ่ งทีจ่ ะสนทนาไดอยางลึกซงึ้ กวาผูอื่น
2.2 เลือกบุคคลภายนอก หากเห็นวา เรื่องที่จะสนทนาน้ันคอนขางยากคณะครูในโรงเรียน
ยงั ไมมีความรู ความเขาใจ และความชาํ นาญเพยี งพอ
2.3 ผนู าํ ทางวชิ าการ ควรหมนุ เวียนกันไป ไมควรเปนผูเดียวซ้ํากนั ตลอดป
2.4 ประสานงานกบั ผูนาํ สนทนาทางวิชาการ ทั้งในหรือนอกโรงเรียน โดยแจงวัตถปุ ระสงค
ใหเขาใจตรงกัน
ขนั้ ที่ 3 ปฏิบตั ิการ มีข้ันตอนดังนี้
3.1 กําหนดการสนทนาทางวิชาการ ในชวงหลังรับประทานอาหารกลางวัน หรือชวงวา
งตอนใดตอนหนึง่ ที่เหน็ วาเหมาะสม โดยอาจกาํ หนดเปนรายสปั ดาหหรือรายเดือนตามความตองการ
และทําปฏิทนิ ไวใหชดั เจน
3.2 กําหนดเวลาสนทนาคร้ังละ 30 – 45 นาที

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 32

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

4.2 วธิ ีการพูดนําเสนอในเชิงวิชาการ
การพูดนําเสนอในเชิงวิชาการ ควรมีลําดับการพูด (Outline) การเตรียมสื่อ และการเตรียม
ตวั ดงั นี้
4.2.1 หลักสําคญั ของการพูดนําเสนอเชิงวิชาการ
4.2.1.1 ตองมีการเกริ่นนํา เพื่อแจงใหผูฟงทราบวาเรื่องที่ฟงเกี่ยวกบั อะไรมีขั้นตอนการ
นาํ เสนออยางไร และจะไดอะไรจากการฟง
4.2.1.2 ชวงบทนําควรจะตองกระชับ และพูดเฉพาะขอมูลทีจ่ ําเปนที่จะชวยใหผูฟงเขาใจ
เรือ่ ง และความสําคญั ของเรือ่ งทีจ่ ะพูด
4.2.1.3 ในสวนของผลการสรุป และขอแนะนาํ ควรพูดอยางละเอียด
4.2.1.4 ในสวนที่ไมไดมีสวนรวม หรือมีรายละเอียดมากเกินไป ไมควรจะนํามากล่าวถึง
การพูดตองกระชับและชัดเจน การพูดที่ยาวเกินไป หรือมีรายละเอียดมากเกินไปจะทําใหเกิดการ
เบอื่ หนาย
4.2.1.5 ตองทําใหผูฟงสนใจในเรือ่ งที่พดู และไมรสู ึกเบื่อหนาย
4.2.1.6 ตองพูดกับผูฟง ไมใชทองจําเรื่อง ดังนั้นควรจําแคสองสามบรรทัดแรกเพื่อการ
เริ่มตนทีด่ ี
4.2.1.7 ตาตองมองไปยงั ผูฟงไมใชผนงั การสบสายตากับผูฟงจะชวยใหผูฟงสนใจในเรื่อง
ที่พูด และทาํ ใหรวู าผฟู งรูสึกเบ่ือหนายหรือไม
4.2.2 การเตรียมสื่อ ควรจะตองทราบขอบเขตของเรือ่ งทีจ่ ะพูด เวลาที่ตองใชและกลุมผฟู ง
เพอ่ื ที่จะไดเตรียมเรือ่ งใหเหมาะสมกบั ผูฟงและเวลา ควรมีขั้นตอนดงั นี้
4.2.2.1 เตรียมสื่อในการพูดไมเกินหนึง่ แผนตอเวลาพูดหนึง่ นาที
4.2.2.2 ถาเตรียมแผนใส ควรจะนาํ เสนอไมเกิน 10 บรรทัดตอหนึ่งแผน
4.2.2.3 การเลือกใชสีไมควรใชคสู ีท่ที าํ ใหมองลําบากเชน แดงบนพ้นื เขยี ว
4.2.2.4 ใชตัวหนังสือสีออนบนพื้นสีเขมจะทําใหอานไดงาย และไมมีการสะทอนกับแสง
อื่นๆ ในสวนทฤษฎีควรจะนําเสนอเฉพาะสมการที่ใชโดยไมตองเขียนอธิบายอยางละเอียดว่าได้มา
อยา่ งไร
4.2.2.5 ควรจะหลีกเลีย่ งการใชสมการยาวๆ
4.2.2.6 ถาจําเปนใหแสดงเฉพาะสมการที่สาํ คญั เทาน้ัน
4.2.2.7 ความสาํ คญั ของสมการและสัญลักษณตางๆ ควรจะอธิบายโดยการพดู
4.2.2.8 ควรหลีกเลีย่ งการใชตาราง แตถาจาํ เปนควรจาํ กัดใหมีขอมูลจํานวนไมมากเกินไป
4.2.2.9 รูป และแผนภมู ิ ควรจะชัดเจน คําอธิบายของแกนตางๆ ตองสามารถมองเห็นได
อยางชัดเจน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 33

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

4.2.3 การพูดและการเตรียมตัว
4.2.3.1 ควรเตรียมตัวมาอยางดีและมีความเขาใจในเนอื้ หาทีจ่ ะพูด
4.2.3.2 ฝกพดู เพือ่ ตรวจสอบวาสื่อที่เตรียมและเนอื้ หาทีเ่ หมาะสมกบั เวลาและผู้ฟังหรือไม่
4.2.3.3 ทาํ แผนโนต เพ่อื ใชเตือนความจาํ ในเรือ่ งที่ควรจะพูด
4.2.3.4 แตงกายใหเรียบรอยและเหมาะสมกับสถานทีแ่ ละผูฟง
4.2.3.5 การทําสมาธิกอนการพูด อาจชวยใหอาการประหมา หรือตื่นเตนลดลงสดู หายใจ
ลึกๆ กอนและระหวางการพดู เพือ่ ระงบั อาการตืน่ เตน
4.2.3.6 ควรจะสํารวมกิริยา และใชภาษาที่เหมาะสมในการพดู
4.2.3.7 อาจดูโนตชวยระหวางพดู ถาเกิดอาการตืน่ เตนจนลืมเรือ่ งที่จะพดู
4.2.3.8 ตองมีความกระตือรือรนในเรื่องที่จะพูด ถาพดู เสียงโทนเดียวและดูเฉื่อยๆ ผูฟงจะ
ไมสนใจและเบอ่ื หนาย
4.2.3.9 ตองพยายามรักษาเวลาในการพดู ใหเหมาะสม ถากําลังจะเกินเวลาที่กําหนดควร
จะรีบสรุปการพูดใหจบตามเวลาที่กําหนด

5. การประชมุ
การประชุม หมายถึง การพบปะของกลุมคนเพื่อการอยางใดอยางหนึ่ง ในแงของการนิเทศ

การศึกษา การประชุมจดั ข้นึ โดยหนวยงานที่มีรูปแบบตามขนาดของกลุมคน เพ่อื แสดงการตัดสินใจ
และเพื่อใหบรรลุวัตถุประสงค การประชุมที่ใชในการนิเทศมีหลายลักษณะ เชน การประชุมนิเทศ
การประชุมเฉพาะกิจ การประชมุ ระดมสมอง การประชมุ ชี้แจง การประชมุ สมั มนา การอบรม การ
ประชมุ กลุมยอยในงาน การประชมุ ปฏิบตั ิการในเรือ่ งใดๆ

5.1 การประชมุ นิเทศ
การประชุมนิเทศ หมายถึง การใหขอมูลปอนกลบั แกผูรบั การนิเทศเกี่ยวกับปญหาที่เกิดข้ึน
โดยผูนิเทศเปนผูศึกษาหาแนวทางในการแกไขปญหา แลวนํามาแนะนําแกผรู ับการนิเทศหรือผูนิเทศ
และผูรับการนิเทศหาขอสรปุ ที่เปนประโยชนตอการปรบั ปรุงแกไขปญหาน้ันๆ
5.1.1 ขนั้ ตอนการประชุมนิเทศ มีขั้นตอนดงั นี้
ขนั้ ที่ 1 ขน้ั เริ่มตน

1.1 ผูนิเทศรบั ทราบปญหาจากผูรับการนิเทศแลวสนทนาสอบถามเรือ่ งราวท่เี ปน็
ปญั หาหาน้ันๆ

1.2 ผู นิเทศศึกษาป ญหาและหาแนวทางแก ไขจากเอกสารตําราหรือจาก
ประสบการณ์ หรือผูนิเทศและผูรบั การนิเทศศึกษาปญหารวมกนั

ขน้ั ที่ 2 ขน้ั อภิปรายและแสดงความคดิ เหน็ มีขั้นตอนดงั นี้

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 34

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

2.1 ผนู ิเทศนําอภิปรายถึงปญหาของผูรบั การนิเทศ
2.2 ผรู ับการนิเทศรวมอภิปรายและแสดงความคดิ เหน็
ขนั้ ที่ 3 ขนั้ สรุป
ผนู ิเทศและผูรบั การนิเทศ รวมกนั สรปุ เกี่ยวกับการแกไขปญหาและผูนิเทศตัดสินใจ
แกไขปญหาแกผุรับการนิเทศ หรืออาจรวมกันตัดสินใจทั้งผูนิเทศและผูรับการนิเทศเพื่อนําไป
ดําเนินการตอไป
5.2 การประชมุ ระดมสมอง
การระดมสมองมาจากคําในภาษาอังกฤษ คือ Brain Storming โดยที่คําแรก คือ Brain
หมายถึงสมอง สวนคาํ หลัง Storming หมายถึง พายทุ โ่ี หมกระหนํ่า หากจะแปลตรงๆ ก็คงหมายถึง
การมุงใชพลงั ความสามารถทางการคดิ ของสมองของมวลสมาชิกในกลุม เพอ่ื คดิ ในเรื่องใดเรื่องหนึง่
เพ่อื นําไปใชประโยชนตอไป คนทีไ่ มชอบคดิ หรือคนทีช่ อบคดิ เงียบๆ ไมชอบแสดงใหคนอ่นื รูวาตนเอง
คดิ อาจไมเหมาะที่จะรวมกลุมเพ่อื ระดมสมอง
การระดมสมอง ถือเปนเทคนิคที่ใชกับกลุม Group Technique ไมใชใชกับคนเพียงคนเดียว
(ในทางการบริหารมกั ใชเปนเครื่องมือในการแสวงหาทางเลือกในการตัดสินใจและใชในการวางแผน)
การระดมสมอง หมายถึง การแสวงหาความคิดตอเรื่องใดเรื่องหนึ่งใหไดมากที่สุดภายในเวลาที่
กําหนด ดังนั้น การใหคิดโดยไมกําหนดเวลาที่จํากัดแนนอนก็ไมเรียกวาการระดมสมอง การระดม
สมองจะมีประสิทธภิ าพมากทีส่ ดุ เมือ่ ใชกบั กลมุ ทีไ่ มรจู ักกนั ไมเกรงใจกนั หรือสนทิ สนมกนั มากเกินไป
และจํานวนสมาชิกที่รวมระดมสมองถาจะใหมีประสิทธภิ าพมากที่สุดควรอยูระหวาง 4 ถึง 9 คน
สําหรับนักวิชาการที่เปนผูใหกําเนิดของเทคนิคนี้ยงั มีความเห็นที่แตกตางกันอยูโดยมิซูโน
(Mizuno) ไมไดบอกวาใครเปนผูตนคิด แตระบุวาไดมีการใชเทคนิคระดมสมองในญี่ปุนตั้งแตป
1952 ในขณะที่ฟอรซิท (Donelson Forsyth) กลับระบุชัดเจนวาเทคนิคการระดมสมองเกิดจาก
แนวคิดของออสบอรน (Alex F. Osborne) ซึ่งเปนผูบริหารบริษัทโฆษณาแหงหนึ่งต้ังแตป 1957

มาตรฐานการนเิ ทศภายในโรงเรียน
การวางแผนการนิเทศภายในโรงเรียน เปนกระบวนการสําคญั ทีจ่ ะตองดาํ เนินการใหไดแผน

นิเทศสาํ หรับใชเปนเครื่องมือ/คูมือปฏิบตั ิการนิเทศภายในโรงเรียน แสดงถึงการบริหารจัดการโครง
สรางองคกรและระบบการดําเนินงานของโรงเรียนได ซึ่งสํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้น
พ้ืนฐาน ไดกําหนดมาตรฐานในการนิเทศภายในโรงเรียนไว 5 มาตรฐาน ดงั นี้

มาตรฐานที่ 1 โรงเรียนกําหนดผูรับผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียนและมีคาํ ส่ังแตงตั้งเปน็
ลายลกั ษณอกั ษร

1.1 ใหมีคณะบคุ คลรบั ผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียนและมีคําส่ังแตงต้ัง

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 35

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

1.2 บุคลากรทีไ่ ดรบั การแตงตั้งมคี ุณสมบตั ิเหมาะสม
1.3 มีการกาํ หนดภาระงานและความรับผิดชอบไวชัดเจน
1.4 บุคลากรที่ไดรับมอบหมายเขาใจภาระงานและความรับผิดชอบงานนิเทศภายใน
โรงเรียน
1.5 คณะครใู นโรงเรียนมีสวนรวมในการสรรหาผูรับผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียน
มาตรฐานที่ 2 โรงเรียนมีระบบขอมูลสารสนเทศเพื่อการวางแผนการนิเทศ
2.1 มีขอมลู พ้นื ฐานที่จําเปนทีต่ องใชในการนิเทศ ดงั นี้
2.1.1 ขอมลู แสดงสภาพการจดั กิจกรรมการเรียนการสอนของครู
2.1.2 ขอมูลแสดงความตองการพฒั นาของครู
2.1.3 นโยบายของหนวยงานระดับเหนือในการพัฒนาครู
2.2 ขอมูลสอดคลองกับสภาพความเปนจริง
2.3 การจดั เกบ็ ขอมลู สะดวกและนาํ ไปใชประโยชนไดทนั ที
2.4 มีการนําขอมูลที่ไดจัดเกบ็ มาใชประโยชนในการวางแผน
2.5 มีขอมูลยอนหลงั อยางนอย 2 ป
มาตรฐานที่ 3 โรงเรียนมีแผนการนิเทศทีต่ อบสนองความตองการพัฒนาครขู องครูและของ
โรงเรียน
3.1 มีแผนนิเทศทีม่ ีสาระสาํ คัญ ดงั นี้

3.1.1 ความสาํ คัญและความจาํ เปนที่ตองพฒั นาครู
3.1.2 จุดเนนที่ตองพฒั นา
3.1.3 กิจกรรมการนิเทศและรายละเอียดของแตละกิจกรรม ไดแก วัตถุประสงค
เปาหมาย ข้ันตอนการดาํ เนินงาน ระยะเวลา สื่อและเครือ่ งมือที่จาํ เปน วธิ ีการวัดประเมินผล
กิจกรรมการนิเทศ
3.1.4 แผนนิเทศของโรงเรียนตอบสนองความตองการพฒั นาของครแู ละของโรงเรียน
3.1.5 บุคลากรมีสวนรวมในการวางแผนการนิเทศตามบทบาทหนาที่ของตน
3.1.6 การเขยี นสาระสําคญั ของแผนการนิเทศแตละสวนสอดคลองสัมพันธกัน
มาตรฐานที่ 4 โรงเรียนดําเนินการตามแผนการนิเทศทีว่ างไว
4.1 มีผูรับผิดชอบดําเนินการตามแผน
4.2 ผรู บั ผิดชอบรบั ทราบ และดําเนินการตามแผนการนิเทศ
4.3 คณะครูรบั ทราบแผนนิเทศของโรงเรียน
4.4 ผนู ิเทศดําเนินการไดตามแผนการนิเทศ
4.5 มีการบันทึกการดาํ เนินการและผลการดําเนินการของแตละกิจกรรม

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 36

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

มาตรฐานที่ 5 โรงเรียนประเมินผลตามแผนการนเิ ทศอยางเปนระบบและนําผลการประเมนิ
มาปรบั ปรุงการนิเทศของโรงเรียน

5.1 มีการวางแผนประเมินผลแผนนิเทศ
5.2 แผนการประเมินผลแผนนิเทศ ประกอบดวย

5.2.1 สิ่งที่จะประเมิน
5.2.2 สภาพความสาํ เรจ็ และเกณฑการประเมิน
5.2.3 วธิ ีการและเครือ่ งมือประเมิน
5.2.4 แหลงขอมลู ผูประเมิน
5.3 มีรายงานผลแผนนิเทศของโรงเรียนทีค่ รอบคลุมสาระสาํ คัญ ดังนี้
5.3.1 แผนนิเทศปการศึกษาทีจ่ ะประเมิน
5.3.2 การดําเนินการตามแผนนิเทศและผลการดําเนินการของแตละกิจกรรม
5.3.3 ผลตามวตั ถุประสงคของกิจกรรมการนิเทศแตละกิจกรรม
5.3.4 อปุ สรรค/ปญหาในการดําเนินการ
5.4 คณะครมู สี วนรวมในกิจกรรมการประเมิน
5.5 นําผลการประเมินไปพิจารณาวางแผนนิเทศของโรงเรียนในปตอไปเพ่ือใหการนิเทศเป
นไปตามมาตรฐาน แผนการนิเทศเปนเสมือนเข็มทิศของการนิเทศซึ่งตองวางแผนโดยอิงหลักการ
ทฤษฎี เทคนิควิธกี ารที่เกีย่ วของกับการนิเทศ เพอ่ื ใหไดแผนการนิเทศทีด่ ีมีประสิทธิภาพ เหมาะสม
กับบริบทและความตองการจําเปนในการพัฒนางานของโรงเรียน และครู

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 37

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 4
แนวทางการประเมนิ ผลการนิเทศ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 4
แนวทางการประเมินผลการนิเทศ

การประเมินผลการนิเทศ หมายถึง การตีคาเพื่อตัดสินผลงานนิเทศการศึกษาที่กําลังดำา
เนินการอยูและที่ดําเนินการไปแลว มีผลเปนที่พอใจหรือไม จาํ เปนตองมีการปรบั ปรงุ สวนใด เพ่ือให
งานการนิเทศประสบผลสําเร็จตามที่ตองการ การประเมินผลเปนขั้นตอนสําคัญขั้นตอนหนึ่งใน
กระบวนการนิเทศเปนกระบวนการที่ตองการรวบรวมขอมูลตางๆ เพื่อทราบความกาวหนา ปญหา
อปุ สรรค และความสําเรจ็ ในการนิเทศการสอน

การประเมินผลการนิเทศภายในโรงเรียนและหรือการนิเทศการเรียนการสอนมีความจําเปน
และสําคัญอยางยิ่ง ในการนิเทศการศึกษาและการนิเทศการสอน ในการประเมินผลดําเนินการได
หลายรูปแบบ เชน การประเมินท้ังระบบ หมายถึง การที่ตองมีการประเมินทั้งปจจยั ปอนเขาหรืปัจจัย
นําเขา(Input) ประเมินกระบวนการนิเทศการสอนซึ่งเปนสวนหนึ่งที่สําคัญของการนิเทศการศึกษา
และประเมินผลลัพธ(Product) ซึ่งหมายถึง ผลลัพธของโครงการโดยภาพรวม และผลลัพธของ
กระบวนการนิเทศการสอนที่ครูไดรับการนิเทศ เมื่อมีการประเมินผลระบบการนิเทศ รวมถึง
โครงการการนิเทศของโรงเรียนซึง่ อาจจะมีโครงการยอยๆ ภายใตโครงการนิเทศในโรงเรียนโดยรวม
ก็ได ดงั นั้น รปู แบบของการประเมิน เครือ่ งมือทีใ่ ชในการประเมินและวธิ ีการประเมินอาจจะเลือกใช
ใหเหมาะสมกับการนิเทศการศึกษาแตละเรื่องและการนิเทศการสอนซึ่งเนนเฉพาะการนิเทศการ
จัดการเรียนการสอนของครใู นชั้นเรียนโดยตรงการประเมินผลโครงการกิจกรรมหรือตัวหลักสูตรใช
หลกั การประเมินผลทีค่ ลายคลึงกนั รวมท้ังรปู แบบตางๆ ที่เลือกใชในการประเมินอาจจะมีการปรับ
ประยกุ ตใชใหเหมาะสมกับวัตถุประสงคและเปาหมายของการประเมินผล ที่สําคัญคอื ในการนิเทศ
นั้นควรมีการประเมินทั้งดานกระบวนการและผลลัพธทีเ่ กิดขึ้นกับผูนิเทศดวย เพื่อที่จะนําไปสูการ
ปรับปรงุ และพฒั นากระบวนการนิเทศใหประสิทธภิ าพและประสิทธผิ ลยง่ิ ข้นึ ตอไป

ในการประเมินผลใดก็ตาม จะประกอบดวยการประเมินผลเพื่อการปรับปรุงแกไข ซึ่ง
โดยท่วั ไปจะมี การประเมินผลระหวางดาํ เนินการและการประเมินผลเพอ่ื ตดั สินผลการดาํ เนินการ

เครื่องมือการประเมินผลการนิเทศมีหลายแบบ การที่จะใชเครื่องมือใดยอมขึ้นอยูกับวัตถุ
ประสงคหรือจุดมุงหมาย ที่กําหนดไวเปนสําคัญเครื่องมือที่ใชในการประเมินผลการนิเทศ เชน
แบบสอบถามแบบทดสอบ แบบสาํ รวจ การสัมภาษณ การตรวจสอบผลงานภาคปฏิบัติ การประชุม
ปรึกษาหารือและทบทวนการปฏิบตั ิงาน การวจิ ยั ในเชิงประเมินผล การสงั เกตการสอน การบันทึกวิ
ดีทัศน การบันทึกเสียงการสังเกตการสอนโดยการเขาไปนั่งในชั้นเรียน การใชแฟมสะสมผลงาน
(Portfolio) ฯลฯ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 39

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

รปู แบบการประเมนิ ผลการนิเทศการสอน ประยกุ ตจากรูปแบบการประเมนิ หลกั สตู รของ
คณะกรรมการ Phi Delta Kappa Committee Model คณะกรรมการ Phi Delta Kappa เชื่อวาการ
ประเมินผล 4 ประการตอไปนี้ มีความจําเปน

1. การประเมินสิ่งแวดลอม (Context evaluation) ในทีน่ ี้ หมายถึงการประเมินโรงเรียนผู
บริหารหองเรียน สือ่ และอปุ กรณ

2. การประเมินตัวปอน (Input evaluation) ซึ่งมีความจําเปนตอการตัดสินใจหรือการ
ออกแบบจุดประสงค เพ่อื ตรวจสอบสมรรถภาพของสิ่งที่เกี่ยวของในทีน่ ี้ ไดแก ครู ผูนิเทศ นักเรียน
วธิ ีการนิเทศ เทคนิค เนอื้ หา เครื่องมือการนิเทศการสอน

3. การประเมินกระบวนการ (Process evaluation) ซึ่งจะนําไปสูการตัดสินใจปฏิบัติ ในที่นี้
หมายถึงการประเมินผลการนิเทศการสอน การสงั เกตการสอน การเย่ียมช้ันเรียน การอบรม ฯลฯ

4. การประเมินผลผลิต (Product evaluation) ที่ ไดรับดวยการจัดหาขอมูลในการตัดสินซึ่ง
จะบรรลุไดหรือในที่นี้อาจหมายถึงการประเมินผลที่ เกิดขึ้นจากการนิเทศการสอน เชน ผลสัมฤทธิ์
การเรียนรูของนกั เรียน

การประเมนิ ผลการนิเทศภายในโรงเรียน
การประเมินผลการนิเทศภายในโรงเรียน เปนการตรวจสอบกิจกรรมการนิเทศวาสนองต่อ

วัตถุประสงคและเปาหมายของการนิเทศมากนอยเพียงใด โดยมีการประเมิน 3 ขน้ั ตอน ดงั นี้
ขนั้ ที่ 1 ประเมินกอนการดําเนินการ
ขนั้ ที่ 2 ประเมินระหวางดําเนินการ
ขน้ั ที่ 3 ประเมินหลงั ดาํ เนินการ
ซึง่ มรี ายละเอียดการดาํ เนินการ ดังนี้
ขนั้ ที่ 1 ประเมินกอนการดาํ เนินการ
เป นการประเมินความพร อมก อนการดําเนินงานของผู บริหารหรือคณะกรรมการ ข อ ง

สถานศึกษา ในเรื่องตอไปนี้
1.1 ความเปนไปไดในการปฏิบตั ิจริงของกิจกรรมวา มีความเปนไปไดมากนอยเพียงใด
1.2 ตรวจสอบเครือ่ งมือ สือ่ คน และเวลา
ขน้ั ที่ 2 ประเมินระหวางดาํ เนินการ
เปนการประเมินขณะปฏิบัติงานตามแผนการนิเทศภายในโรงเรียน โดยกาํ หนดรายละเอียด

ในแผนการประเมิน ใหครอบคลมุ สาระสาํ คัญ ตอไปนี้
2.1 เรื่องทีป่ ระเมิน
2.1.1 วตั ถุประสงค

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 40

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

2.1.2 เปาหมายเชิงปริมาณและเชิงคณุ ภาพ
2.2 วธิ ีการประเมิน
2.3 เครือ่ งมือประเมิน
2.4 ระยะเวลาดําเนินการ
2.5 ผลการประเมิน
ขนั้ ที่ 3 ประเมินหลงั ดําเนินการ
ขั้นนี้ เปนการประเมินผลสาํ เร็จของการนิเทศภายในโรงเรียน และความพึงพอใจของครูท่มี ี
ตอ่ การนิเทศภายในโรงเรียน ซึง่ ประเมินไดจากสาระสําคัญ ตอไปนี้
3.1 บรรลุตามวัตถปุ ระสงคและเปาหมายในแผนการนิเทศเพยี งใด
3.2 ครูเกิดการพัฒนาหรือไม
3.3 การพัฒนาทีเ่ กิดขนึ้ สงผลตอนกั เรียนมากนอยเพียงใด
3.4 ครมู คี วามพงึ พอใจมากนอยเพียงใด
3.5 มีการนําผลการประเมินมาวเิ คราะหและปรับปรงุ แผนนิเทศในปตอไปหรือไม

การประเมินผลการนเิ ทศตามมาตรฐานการนเิ ทศภายในโรงเรียน
ตามที่สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขน้ั พ้นื ฐาน ไดกาํ หนดมาตรฐานในการนิเทศภายใน

โรงเรียนไว 5 มาตรฐาน คอื
มาตรฐานที่ 1 โรงเรียนกาํ หนดผูรับผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียนและมีคําสั่งแตงต้ังเป็น

ลายลกั ษณอักษร
มาตรฐานที่ 2 โรงเรียนจดั ระบบขอมูลสารสนเทศ เพอ่ื วางแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
มาตรฐานที่ 3 โรงเรียนวางแผนการนิเทศภายในโรงเรียน ที่สอดคลองกับสภาพปญหา และ

ความตองการของโรงเรียน
มาตรฐานที่ 4 โรงเรียนดําเนินการตามแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
มาตรฐานที่ 5 โรงเรียนประเมินผลการนิเทศอยางเปนระบบ และนาํ การประเมินมาปรับปรุง

การนิเทศของโรงเรียน
เพ่อื ใหการนิเทศภายในโรงเรยี นเปนไปตามมาตรฐานและมีประสิทธภิ าพ จึงไดมีการประเมิน

มาตรฐานการนิเทศภายในโรงเรียน เพอ่ื นําผลการประเมินมาวเิ คราะหและปรับปรงุ พัฒนาการนิเทศ
ภายในโรงเรียนใหไดมาตรฐานตอไป โดยมีหลกั เกณฑในการประเมินแตละมาตรฐาน ดงั นี้

มาตรฐานที่ 1 โรงเรียนกาํ หนดผูรับผิดชอบงานนิเทศภายในไวอยางชดั เจน ผูรบั ผิดชอบ มี
ความเขาใจขอบขายและความรับผิดชอบของตน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 41

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

เกณฑการพิจารณา
1. จัดใหมีคณะบคุ คลรับผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียน และมีคาํ ส่งั แตงตั้งเปนลายลักษณ
อักษร
2. บคุ ลากรทีไ่ ดรบั มอบหมาย มคี ณุ สมบัติเหมาะสม
3. มีการกําหนดภารกิจชัดเจน
4. บคุ ลากรทีร่ ับผิดชอบ มีความเขาใจภารกิจของตน
5. บุคลากรในโรงเรียน มีสวนรวมในการสรรหาผูรับผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียน

ขอมูลประกอบการพิจารณา
1. บนั ทึกการประชุม
2. คําส่ังแตงตั้งผูรบั ผิดชอบงานนิเทศภายในโรงเรียน
3. คาํ สง่ั มอบหมายงานนิเทศภายในโรงเรียน

มาตรฐานที่ 2 โรงเรียนจัดระบบขอมลู สารสนเทศ เพอ่ื วางแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
เกณฑการพิจารณา
1. มีขอมลู พ้นื ฐานทีจ่ าํ เปนตองใชในการวางแผนการนิเทศภายในโรงเรียนที่ครอบคลมุ สภาพ

การบริหารงานดานตางๆ ของโรงเรียนและขอมลู ทีแ่ สดงระดบั คณุ ภาพของนกั เรียน ไดแก
1.1 ระดบั คุณภาพของนกั เรียน
1.2 อตั ราการมาเรียนของนักเรียน
1.3 สภาพการปฏิบตั ิงานของครู
1.4 สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนรู
1.5 ความตองการในการพฒั นาตนเอง
1.6 ผลสัมฤทธิท์ างการเรียน
ฯลฯ

2. ขอมูลในขอ 1 ถูกตองตามสภาพของโรงเรียนและเปนปจจุบนั
3. มีการจดั เก็บขอมูลสะดวกตอการนาํ ไปใชประโยชนไดทันที
4. มีการนาํ ขอมูลทีจ่ ัดเก็บไปใชประโยชนในการวางแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
5. มขี อมลู ยอนกลบั ทีจ่ ัดเกบ็ อยางเปนระบบอยางนอย 3 ปการศึกษา
ขอมูลประกอบการพิจารณา
1. บันทึกการประชมุ
2. แฟมโรงเรียน
3. เอกสารที่เกีย่ วกบั การวเิ คราะหสภาพปจจบุ นั ปญหา และความตองการของครู
4. แบบสรปุ ผลสํารวจความตองการของบุคลากรในโรงเรียน

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพังงา 42

คมู่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

มาตรฐานที่ 3 โรงเรียนวางแผนการนิเทศภายในโรงเรียนทีส่ อดคลองกบั สภาพปญหา และ
ความตองการของโรงเรียน

เกณฑ์การพิจารณา
1. มแี ผนการนิเทศภายในโรงเรียน
2. แผนการนิเทศภายในโรงเรียน สนองตอบปญหาและความตองการของโรงเรียน
3. คณะบุคคลในโรงเรียน มีสวนรวมในการวางแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
4. กิจกรรมที่กําหนดไวในแผนฯ เปนกิจกรรมในการเสริมสรางความรู
5. กิจกรรมมีความเหมาะสมกับสภาพและบุคลากรในโรงเรียน
6. มีกิจกรรมพ้ืนฐาน เชน

6.1 การประชุม
6.2 การสนทนาทางวชิ าการ
6.3 การศึกษาเอกสาร
6.4 การสาธิตการสอน
6.5 การสังเกตการสอน

ฯลฯ
เกณฑการใหคะแนน
คะแนน 5 หมายถึง ปฏิบตั ิไดครบถวนทั้ง 6 รายการ
คะแนน 4 หมายถึง ปฏิบัติไดท้ัง 5 รายการ
คะแนน 3 หมายถึง ปฏิบตั ิไดทั้ง 4 รายการ
คะแนน 2 หมายถึง ปฏิบัติไดท้ัง 3 รายการ
คะแนน 1 หมายถึง ปฏิบัติไดทั้ง 2 รายการ
ขอ้ มลู ประกอบการิจารณา
1. บนั ทึกการประชมุ
2. รายละเอียดกิจกรรมที่ดําเนินการการแกปญหาและพัฒนาความตองการของครู
3. ลาํ ดบั ขั้นตอนการปฏิบตั ิงานตามกิจกรรมทีก่ าํ หนดในการนิเทศภายใน
4. โครงการนิเทศภายในโรงเรียน หรืองานนิเทศภายในโรงเรียน
5. คําสง่ั แตงต้ังบคุ ลากรผูรบั ผิดชอบกิจกรรมนิเทศภายในโรงเรียน
6. คาํ สง่ั มอบหมายงานในการดําเนินกิจกรรมนิเทศภายในโรงเรียน
มาตรฐานที่ 4 โรงเรียนดําเนินการตามแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
เกณฑการพิจารณา
1. มีการมอบหมายผูรับผิดชอบดําเนินการตามแผน

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 43

คูม่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

2. มกี ารประชุมชีแ้ จงแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
3. ผูนิเทศและผูรับการนิเทศ ทราบแผนการนิเทศภายในโรงเรียน
4. ผนู ิเทศดําเนินการตามแผนการนิเทศภายในโรงเรียน ที่กาํ หนดไวได
5. ผอู าํ นวยการสถานศึกษา ใหการสนับสนนุ การดําเนินงานตามแผนฯ เชน
5.1 สนบั สนนุ ดานขวัญและกําลงั ใจ
5.2 สนบั สนนุ ดานงบประมาณ
5.3 สนับสนนุ ดานวัสดุอปุ กรณ
ข้อมูลประกอบการพิจารณา
1. บันทึกการประชุม
2. บนั ทึกการปฏิบัติงาน ตามกิจกรรมทีก่ ําหนดไวในแผนฯ
3. สมุดบนั ทึกการนิเทศประจําหองเรียน
4. รายงานผลการประเมินการปฏิบัติงาน ตามโครงการนิเทศภายในโรงเรียนทั้งในด้าน
ปริมาณและคุณภาพ
มาตรฐานที่ 5 โรงเรียนประเมินผลการนิเทศอยางเปนระบบ และนําการประเมินมา
ปรบั ปรุงการนิเทศของโรงเรียน
เกณฑการพิจารณา
1. มีการกาํ หนดกิจกรรมการประเมินผล ไวในแผนนิเทศภายในโรงเรียน
2. แผนการประเมินทีก่ ําหนดไว มีลกั ษณะครอบคลมุ เรื่องตอไปนี้

2.1 ระยะเวลาทีจ่ ะประเมิน
2.2 สิ่งที่จะประเมิน
2.3 วธิ ีการประเมิน
2.4 เครือ่ งมือประเมิน
2.5 ผปู ระเมิน
3. ผกู ารเตรียมการประเมิน เชน จดั ทาํ เครือ่ งมือในการประเมินการประชมุ ชแี้ จงใหบุคลากร
ในโรงเรียน ทราบแผนการประเมินและวัตถุประสงคของการประเมิน เปนตน
4. จดั ทํารายงานการประเมนทีค่ รอบคลุมเรือ่ งตอไปนี้
4.1 ผลการปฏิบตั ิงานตามแผนนิเทศภายในโรงเรียน
4.2 การปรบั ปรุงการจดั การเรียนรูของครู และความกาวหนาในการปฏิบัติงาน
4.3 ความพงึ พอใจตอการนิเทศภายในโรงเรียน
ขอ้ มูลประกอบการพิจารณา
1. บนั ทึกการประชมุ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 44

ค่มู ือนิเทศภายในโรงเรียน

2. บนั ทึกการประเมินผลการนิเทศฯ ตามขนั้ ตอนที่กาํ หนด
3. รายงานผลการประเมินโครงการนิเทศภายในโรงเรียน
4. นําขอมูลการวิเคราะหและผลการประเมินมาใชในการปรับปรุงแกไขและพัฒนา การ
ดาํ เนินการนิเทศที่จะดําเนินการตอไป
เกณฑการใหคะแนน
คะแนน 5 หมายถึง ปฏิบตั ิไดครบถวนท้ัง 5 รายการ
คะแนน 4 หมายถึง ปฏิบตั ิไดท้ัง 4 รายการ
คะแนน 3 หมายถึง ปฏิบตั ิไดทั้ง 3 รายการ
คะแนน 2 หมายถึง ปฏิบตั ิไดทั้ง 2 รายการ
คะแนน 1 หมายถึง ปฏิบัติไดท้ัง 1 รายการ
หมายเหตุ เกณฑการใหคะแนนชุดนี้ ใชไดทุกมาตรฐาน ยกเวนมาตรฐานที่ 3

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาพงั งา 45

คู่มือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 5
การรายงานผลการนิเทศ

โรงเรียนวดั นิโครธาราม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา

คูม่ ือนิเทศภายในโรงเรียน

บทที่ 5
การรายงานผลการนิเทศ

การรายงานผลเป นขั้นตอนเมื่อสิ้นสุดการดําเนินงานตามแผนการนิเทศจะต องมีการสรุป
และายงานผลการดาํ เนินงานใหผเู กีย่ วของทราบ โดยใชรปู แบบการรายงาน การประเมินผลโครงการ
หรือการวจิ ัย ในบทนีไ้ ดนาํ เสนอตัวอยางการเขยี นรายงาน 2 รูปแบบ คอื

1. การรายงานการนิเทศ
2. การรายงานการประเมินผลโครงการ
๑.การรายงานการนิเทศ
สวนประกอบของรายงานที่สําคัญมี 3 สวน คือ หมวดนําเรื่อง หมวดเนื้อเรื่อง และหมวด
อ้างอิง
1. หมวดนําเรื่อง หรือสวนหนา ประกอบดวย

1.1 ปกหนา หรือปกนอก คอื สวนทีอ่ ยหู นาสดุ หรือนอกสดุ ของเลม
1.2 ปกใน เปนใบรองปกอยตู อจากปกนอก
1.3 คาํ นาํ เปนการเขยี นสรปุ กรอบของการทํางาน/โครงการ ผลงานทางวชิ าอยา่ ง
ยอ่ ๆ และกลาวขอบคณุ ผูเกี่ยวของทีช่ วยใหงานสําเร็จ
1.4 สารบัญ เปนดชั นีบอกการเรียนลาํ ดบั เนอื้ เรื่อง สารบญั ภาพประกอบ
2. หมวดอางอิง หรือสวนหลงั ประกอบดวย
2.1 บรรณานกุ รม เปนการเขยี นลําดบั รายชื่อ เอกสารตํารา สื่อ วสั ดอุ างอิง หรือ
ศึกษาคนควาในการจดั ทาํ งาน/โครงการ และผลงานวชิ าการนี้
2.2 ภาคผนวก เปนขอมูลเฉพาะเจาะจง เพ่อื ขยายหรือเปนสวนประกอบทีช่ วยให้
เขา้ ใจสวนเนอื้ หามากยง่ิ ข้นึ อันเปนสวนที่ไมสมควรจะนาํ ไปใชในหมวดเนือ้ เรื่อง เพราะอาจจะดรู งุ รัง
เกินไป
3. หมวดเนือ้ เรือ่ ง หรือสวนเนอื้ หา ประกอบดวย
3.1 บทที่ 1 บทนํา
3.2 บทที่ 2 เอกสารและหลกั วชิ าที่เกี่ยวของ
3.3 บทที่ 3 วธิ ีการดําเนนิ งาน
3.4 บทที่ 4 ผลการดาํ เนนิ งาน
3.5 บทที่ 5 สรปุ อภิปรายผล และขอเสนอแนะ
บทที่ 1 บทนํา กลาวถึง ความนํา การกําหนดปญหา จุดประสงคในการนิเทศ นิยามศัพท
เฉพาะขอบเขตของการนิเทศ

โรงเรียนวัดนิโครธาราม สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพงั งา 47