วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ

Journal of International Economic Law, Vol. III (2) (Special Issue on Space Law),
National Law School of India University, Bangalore, India, 2010.
Leister, Valnora, “The Committee on Peaceful Uses of Outer Space (COPUOS) of the
Organization of the United Nations” (original title in Portuguese: ‘Comite para
os Usos Pacificos do Espaco Exterior da Organizacao das Nacoes Unidas ONU)
– Section in Reflections on 60 years of the United Nations (Reflexoes sobre os
60 anos da ONU), Mercadante, Araminta and Magalhaes, Jose Carlos, Editora,
Unijui-Ijui, Sao Paulo, Brazil, 2005.
Leive, David M. "Essential Features of INTEL SAT: Applications for the Future". Journal
of Space Law. 9 (45): 45–52, 1981.
Mallick, Senjuti and Rajeswari Pillai Rajagopalan. If space is ‘the province of mankind’,
who owns its resources? The Observer Research Foundation. 24 January 2019
McConaghy, Trent, Tokenize the Enterprise . . . And Melt It into the Community. Rinse,
Repeat., BIGCHAIN DB, June 6, 2017.
Monserrat Filho, Jose, Proceedings of the workshop on Space Law in the Twenty-First
Century, Unispace III, Technical Forum, July 1999.
Monserrat Filho, Jose, and Santos, Alvaro Fabricio dos, Chinese-Brazilian Protocol on
Distribution of CBERS Products, Journal of Space Law, University of Mississippi
School of Law, volume 31, number 2, Winter 2005.
Nogueira, Salvadore, Exploração Lunar evoluiu e ficou mais sofisticada, acessivel e
cientifica, Folha de São Paulo, July17, 2019.
Ostrom, Elinor, Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective
Action. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1990.
Ostrom, Elinor, "Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex
Economic Systems." American Economic Review, 100 (3): 641-72, 2010.
Robinson G and White, Harond, Envoys of Mankinf A Declaration of First Principles for
the Governnce of Space Societies, Washington, DC Smithsonian Institution Press,
1986.

Assumption University Law Journal 98 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอสั สมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

Robinson, George, Interplanetary Contamination: The Ultimate Challenge for
Environmental and Constitutional Lawyers? 117 Journal f Space Law, volume
31, number 1, University of Mississippi School of Law, Summer 2005.

Wolfe, Steven, Achieving Bezos’ bold vision of space settlement requires bold policy
direction, Space News, May 20, 2019

Laws and Regulations
US Space Launch Competitiveness Act, PL 114-90, 129 Stat.704
Title IV is entitled “Space Resource Exploration and Utilization.” Id. §§ 401– 02 (codified

at 51 U.S.C §§ 51301–03)
United Nations Resolution 1721 (XVI)
United Nations A/Ac.105/C.2/L.316 Space2030 Agenda

Websites
https://www.spacelegalissues.com/space-law-declaration-of-legal-principles-governing-

the-activities-of-states-in-the-exploration-and-use-of-outer-space/
https://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/treaties/introouterspacetreaty.html

https://www.thespacereview.com/article/1954/1.https://www.whitehouse.gov/pr
esidential-actions/executive-order-encouraging-international-support-recovery-
use-space-resources/
https://www.space.com/trump-moon-mining-space-resources-executive-order.html-
https://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/treaties/intromoon-
agreement.html
www.ISA.org.jm
https://www.state.gov/law-of-the-sea-convention/
https://www.economist.com/technology-quarterly/2018/03/19/race-to-the-bottom
https://www.ats.aq/e/antarctictreaty.html
http://www.antarctica.gov.au/law-and-treaty/history
http://outerspaceinstitute.ca/documents.html

Assumption University Law Journal 99 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

https://spacewatch.global/2020/04/spacewatchgl-perspective-john-sheldon-on-the-us-
executive-order-1-2-2-2-2

https://www.mining.com/russia-slams-trumps-order-to-spur-mining-the-moon-asteroid
https://theconversation.com/us-seeks-to-change-the-rules-for-mining-the-moon-136665
https://www.gavi.org
https://www.uhc2030.org/news-events/uhc2030-events/multi-stakeholder-hearing-in-

preparation-for-the-united-nations-general-assembly-high-level-meeting-on-uhc-
542996/
https://theconversation.com/giant-leap-for-corporations-the-trump-administration-
wants-to-mine-resources-in-space-but-is-it-legal136395
https://www.universiteitleiden.nl/binaries/content/assets/rechtsgeleerdheid/instituut-
voor-publiekrecht/lucht--en-ruimterecht/space-resources/final-report_the-hague-
space-resources-governance-working-group-7-6-18.pdf
http://www.intelsat.com/about-us/history/
http://www.intelsat.com/global-network/satellites/fleet/
https://www.arianespace.com/
https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1103&context=spacelaw
htps://fcilsis.wordpress.com/2018/12/12/the-luxembourg-space-resources-act-and-
international-law/
https://spacenews.com/luxembourg-expands-its-space-resources-vision
https://www.space.com/42089-space-force.html, Jeremy Rehm, October 10, 2018
https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/executive-order-encouraging-
international-support-recovery-use-space-resources
https://spacewatch.global/2017/04/brics-space-science-cooperation/
https://blog.bigchaindb.com/tokenize-theenterprise-23d51bafb536
http://perma.cc/4DJX-7BPJ].
https://www.space.com/16748international-space-station.html
http: itu. intl/go/OverviewITUHistoryArticle
https://www.esa.int/About_Us/ESA_history/History_of_Europe_in_space

Assumption University Law Journal 100 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

https://techcrunch.com/2020/03/20/nasa-suspends-work-on-its-moon-and-mars-
spacecraft-due-to-coronavirus-pandemic/

https://www.space.com/nasa-plans-artemis-moon-base-beyond-2024.html
https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-unveiling-

america-first-national-e-strategy/
https://spacenews.com/achieving-bezos-bold-vision-of-space-settlement-requires-bold-

policy-direction/
http://www.mars-one.com/news/press-releases/mars-one-will-settle-men-on-mars-in-

2023
https://www.space.com/37200-read-elon-musk-spacex-mars-colony-plan.html
https://www.businessinsider.com/jeff-bezos-reveals-blue-origin-future-space-plans-2019-5
https://www.un.org/sustainabledevelopment/cities/-

Assumption University Law Journal 101 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยอสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

แนวทางการคมุ้ ครองผูบ้ ริโภคจากความไม่ไดม้ าตรฐานของสนิ ค้า:
กรณศี กึ ษาประเทศสิงคโปร์*

Guideline to Consumer Protection on Defective Products:
Case Study of Singapore

Received: 15 มถิ ุนายน 2563
Revised: 4 สงิ หาคม 2563

Accepted: 7 กนั ยายน 2563

รัฐสภา จรุ มี าศ**

บทคัดย่อ

ปัญหาของการคุ้มครองผู้บริโภคจากสินคา้ ไม่ได้มาตรฐาน (Defective Products) หรือที่เรียก
อีกอย่างว่าสินค้าด้อยคุณภาพของประเทศไทย ยังไม่มีแนวทางหรือมาตรการทางกฎหมายที่ชัดเจนใน
การเยียวยาผู้บริโภค โดยที่หลักกฎหมายที่มีอยู่ในปัจจุบันแม้จะกำหนดลักษณะการคุ้มครองผู้บริโภค
สามารถเรียกร้องความเสียหายได้ แตย่ ังมชี ่องวา่ งท่ีผู้บรโิ ภคอาจไม่ได้รับความคุ้มครองจากกระบวนการ
ต่าง ๆ ที่มีข้อจำกัดและความสัมพันธ์ในทางกฎหมายระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภคไม่ได้เกิดขึ้นโดยตรง
เช่นน้ยี อ่ มทำใหผ้ บู้ ริโภคถูกเอารดั เอาเปรยี บจากกลุ่มผู้ประกอบธรุ กิจได้

ประเทศสิงคโปร์ได้นำหลักการตามกฎหมายเลมอนลอว์ (Lemon Law) ของประเทศ
สหรฐั อเมริกา มาปรบั ใช้เป็นมาตรการทางกฎหมายเพอื่ เยียวยาความเสียหายจากการบริโภคสินค้าไม่ได้
มาตรฐาน (Defective Products) ในลักษณะเป็นการปรับกฎหมายในเรื่องการคุ้มครองผู้บริโภค The
Consumer Protection (Fair Trading) Act (Cap. 52A), 2012 ซึ่งวางแนวทางที่สำคัญอันควรศึกษา

* บทความนี้เรียบเรียงจากวิจัย เรื่อง “ข้อเสนอแนะว่าด้วยการออกกฎหมายความรับผิดต่อ
ความชำรุดบกพรอ่ งของสนิ ค้าสำหรบั ประเทศไทย”

This article is a part of Research paper "The Recommendations on Enactment of
Defective Product Law (Lemon Law) for Thailand".

** อาจารย์หลักสตู รนติ ศิ าสตรบณั ฑิต คณะสังคมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ศรีนครินทรวิโรฒ
Lecturer of Bachelor of Laws Program, Faculty of Social Science, Srinakharinwirot
university.

Assumption University Law Journal 102 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยอสั สัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

เพื่อนำมาปรับใช้กบั กฎหมายของประเทศไทยให้เกิดความสอดคลอ้ งในการคุม้ ครองผู้บรโิ ภคจากสินค้า
ไมไ่ ด้มาตรฐาน (Sub-Standard Product) หรือสินค้าไม่ไดม้ าตรฐาน (Defective Product) ไดด้ ียิ่งข้ึน
และนำไปสู่การพัฒนากฎหมายของประเทศไทยตอ่ ไป

คำสำคัญ: คุ้มครองผู้บริโภค, สินค้าไม่ได้มาตรฐาน, สินค้าชำรุดบกพร่อง, เลมอนลอว์, ความ
รบั ผดิ ต่อสนิ ค้า

Abstract

The problem of consumer protection on defective products or non-quality
product of Thailand. It does not have a specific law to protect consumer to the problem.
Besides, even if now Thailand has rights of consumer to called remedies from operator
under consumer protection law. However, it still has gap in the law made consumer will
has un-protection by restrict legal processes. Otherwise, in order to legal relations is not
be direct relation between operator and consumer. Therefore, it might make consumer
will being exploited from operator.

Singapore present legal of Lemon Law of United State of America to accession
in domestic law to fill gap in the law and recover the faulty of consumption of defective
products. By amend consumer protection law on the Consumer Protection (Fair Trading)
Act (Cap. 52A), 2012, which provided law measurer to consumer from defective
products. Therefore, it was significant to study and provider recommendation to
amending consumer protection law on the problem of Sub-Standard Product or
Defective Product of Thailand.

Keywords: Consumer Protection, Sub-standard product, Defective product,
Lemon Law, Product liability

1. บทนำ

จากการพัฒนาเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมการผลิตนำมาสู่การผลิตสินค้าของผู้ประกอบธุรกจิ
ที่ตอ้ งการสร้างผลกำไรจากการผลิตสินค้า โดยการลงต้นทนุ ของสินค้าในกระบวนการผลิตและในขนาด
เดียวกนั ผู้ประกอบธุรกจิ หลายรายต้องเพิ่มปริมาณสินค้าท่ีเกดิ จากกระบวนการผลิตให้ได้มากที่สุด การ
นำเทคโนโลยมี าใช้จงึ เป็นสง่ิ จำเป็นอย่างมากของผู้ประกอบธุรกิจ อย่างไรก็ตามเมอ่ื กระบวนการผลิตนำ

Assumption University Law Journal 103 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

เทคโนโลยมี าใชม้ ากขนึ้ และลดทอนการตรวจสอบสินค้าของผปู้ ระกอบธุรกิจโดยมนุษย์ ทำใหส้ นิ ค้าที่ถูก
ส่งไปยงั ผู้บรโิ ภคเกิดปัญหาไดใ้ นหลายลกั ษณะ อาทิ สนิ คา้ มีความขาดตกบกพรอ่ งในรายละเอียด สนิ ค้า
มีความชำรุดจนไม่สามารถใช้งานได้ สินค้าเกิดปัญหาการใช้งาน สินค้ามีปัญหาจากกระบวนการ
ออกแบบหรือกระบวนการผลิต เป็นตน้ แต่เดิมกอ่ นมีการเปลยี่ นแปลงสูย่ ุคอุตสาหกรรมผู้บริโภคตกอยู่
ในบังคับของหลักกฎหมายที่ว่า “ผู้ซื้อต้องระวัง”1 (Caveat Emptor หรือ Let the buyer beware)2
ที่กำหนดให้ผู้ซื้อต้องพิจารณาสินค้าด้วยตนเองและใช้ความระมัดระวังอย่างรอบคอบ หากเกิดความ
ผดิ ปกตใิ นตวั สินคา้ ย่อมถือเปน็ ความรับผิดของผ้ซู ื้อเอง

อยา่ งไรก็ตาม เมื่อยคุ สมัยเปลี่ยนแปลงไปการนำหลักดงั กล่าวมาใช้กบั ผบู้ ริโภคย่อมเกิดความไม่
เป็นธรรม รัฐจึงเข้ามามีบทบาทแทรกแซงการดำเนินการทางเศรษฐกิจโดยจำเป็นต้องว่าแนวทางและ
มาตรการบางอย่างเพื่อให้ผู้บริโภคได้รับความเป็นธรรมมากยิ่งขึ้น ในทางทฤษฎีนำไปสู่หลักที่เรียกว่า
“ผ้ขู ายต้องระวัง” (Caveat Venditor หรอื Let the seller beware)3 โดยเปน็ หลกั ที่กำหนดให้ผู้ขาย
ต้องใช้ความระมัดระวังในการผลิตและส่งสินค้าถึงมือผู้บริโภคอย่างเหมาะสมต่อการใช้สอยของสินค้า
ประเภทนน้ั ๆ

ต่อมาได้มีการวางแนวทางและพัฒนามาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองผู้บริโภคตลอดมา
ทั้งการนำหลัก ความรับผิดโดยเคร่งครัด (Strict Liability)4 หลักความรับผิดโดยเด็ดขาด (Absolut
Liability) รวมถึงการพัฒนาหลักกฎหมายความรับผิดจากสินค้า (Product Liability)5 ในประเทศไทย
หมายถึงพระราชบัญญัติความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าไม่ปลอดภัย พ.ศ. 2551

1 สุษม ศุภนิตย์, คำอธิบายกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค, พิมพ์ครั้งที่ 9, (กรุงเทพมหานคร:
สำนกั พมิ พ์แหง่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557), หนา้ 1-2.

2 Antonella Corradi, International Law and Consumer Protection: The history
of consumer protection, http://www.nyulawglobal.org/globalex/International_Law_
Consumer_Prot ection.html. (last visited 2 April 2560)

3 สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, กฎหมายความรับผิดต่อความเสียหายจากสินค้าไม่
ปลอดภัย: ปัญหาอุปสรรคต่อผู้ผลิตหรือเพิ่มพูนสิทธิผู้บริโภค, https://library2.parliament.go.th/
wichakarn/content-seminar2/080951-04.pdf, (last visited 13 June 2022)

4 จิตรตรา ขันเงิน, ละเมิด, กองกฎหมายและคดี สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค,
https://www.ocpb.go.th/download/article/article_20180223091025.pdf, (last visited 10
June 2022)

5 วิฑูรย์ อึ้งประพันธ์, “เขาฟ้องบริษัทบุหรี่กันอย่างไรในต่างประเทศ”, บทบัณฑิตย์ ฉบับที่
57, (กรุงเทพมหานคร: 2544) : 4.

Assumption University Law Journal 104 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

นอกจากนี้ประเทศไทยยังได้นำหลักกฎหมายที่คุ้มครองที่เกี่ยวข้องกับตัวสินค้ามาปรับใช้ เช่น การ
กำหนดมาตรฐานของสินค้าตามพระราชบัญญัติมาตรฐานผลติ ภณั ฑ์อตุ สาหกรรม พ.ศ.2511 มาปรับใช้
เพื่อกำหนดมาตรฐานของสินค้าทอ่ี ยใู่ นข่ายควบคุมอันเป็นสินคา้ เชงิ อุตสาหกรรม

จากที่กล่าวมาทำให้เห็นได้ว่าประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคที่เกี่ยวกับความ
บกพร่องของสินค้าหรือการที่สินค้ามีลักษณะไม่ได้มาตรฐานที่ถึงมือผู้บริโภคแล้วจะได้รับการเยียวยา
อย่างไร ด้วยเหตุที่หากจะใช้กระบวนการทางกฎหมายตามปกติไม่ว่าจะเป็นการดำเนินคดีทางศาลตาม
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณชิ ย์ ซึง่ อาจพบปัญหาด้านนิตสิ ัมพนั ธ์ระหว่างผบู้ ริโภคกับผู้ผลิตที่แท้จริง
หรือการดำเนินกระบวนการทางศาลตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ.2522 ประกอบ
พระราชบัญญัตวิ ิธีพจิ ารณาคดผี บู้ รโิ ภค พ.ศ. 2551 ยอ่ มเกดิ ความลา้ ช้าเป็นอย่างมาก ด้วยลักษณะของ
สินค้าไม่ได้มาตรฐานเป็นประเด็นเพียงเล็กน้อยที่ผู้บริโภคต้องการให้ผู้ประกอบธุรกิจดำเนินการแก้ไข
อย่างหนง่ึ อย่างใด เพอื่ เยยี วยาจากความไม่ไดม้ าตรฐานของสินคา้ ดังกล่าวเท่านนั้

จะเห็นได้ว่าปัจจุบันกฎหมายในการคุ้มครองกรณีของสินค้าไม่ได้มาตรฐานของประเทศไทย
ยังคงนำหลักการความสัมพันธ์ทางกฎหมายแพ่งเกี่ยวกับสัญญาซื้อขายว่าด้วยความชำรุดบกพร่องของ
สินค้ามาปรับใช้ ซึ่งมีความมุ่งหมายในเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคู่กรณีเป็นหลัก (ผู้ซื้อ-ผู้ขาย) อย่างก็
ตามเมื่อความไม่ได้มาตรฐานมิได้เกิดขึ้นจากความผิดของผู้ขายแต่เป็นลักษณะที่เกิดจากกระบวนการ
ผลิตของผู้ผลิต เช่นนี้ ผู้บริโภคย่อมไม่สามารถเรียกร้องความเสียหายจากการบริโภคสินค้าที่ไม่ได้
มาตรฐานจากผู้ผลิตได้ กรอปกับการนำความในพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ.
2511 มาปรับใช้เพื่อลงโทษผู้ผลิตต่อการผลิตสินค้าไม่ได้มาตรฐานนั้น ก็มิได้ครอบคลุมถึงการเยียวยา
ความเสียหายที่ผู้บริโภคได้รับ ด้วยเหตุที่พระราชบัญญัติดังกล่าวมุ่งสร้างมาตรฐานที่ผู้ผลิตต้องได้การ
รบั รองตามมาตรฐานของสนิ คา้ นั้น ๆ ก่อนดำเนนิ การผลิต มไิ ด้มวี ัตถปุ ระสงค์เพอื่ เยียวยาความเสียหาย
แก่ผู้บริโภค อีกทั้งพระราชบัญญัติดังกล่าวมิได้เป็นการกำหนดมาตรฐานของสินค้าในทุกประเภท คง
เป็นเพียงแต่สนิ ค้าที่ไดม้ ีการประกาศพระราชกฤษฎีกาเป็นเรื่องๆ ไป จึงทำให้เกิดชอ่ งโหว่ทางกฎหมาย
ต่อสินคา้ ทมี่ ีการจดั จำหน่ายในท้องตลาด ส่วนกรณกี ารใชพ้ ระราชบัญญัติความรับผดิ ต่อความเสียหายที่
เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ.2551 ที่มุ่งเน้นเยียวยาความเสียหายจากการที่ผู้บริโภคได้รับ
อันตรายจากการใช้สนิ ค้าดังกล่าว มิไดม้ ่งุ ถงึ การคุ้มครองในกรณีสินค้าเกดิ ความบกพร่องทำให้ผู้บริโภค
ไม่สามารถใช้สินค้าดังกล่าวได้ ตามวัตถุประสงค์ของสินค้า หรือความมุ่งหมายที่ผู้ผลิตแสดงออกให้แก่
ผบู้ รโิ ภคทราบ

ฉะน้นั จงึ จำเปน็ อย่างยิ่งท่ีประเทศไทยควรกำหนดให้มีกฎหมายในลักษณะดังกล่าวเพ่ืออุดช่อง
วางในการคุ้มครองผู้บริโภคมากยิ่งขึ้น จากแนวทางการศึกษาของผู้วิจัยพบว่าในกลุ่มประเทศอาเซียน
นั้น ประเทศสิงคโปร์ท่ียอมรับว่าเป็นกลุ่มประเทศพัฒนาแล้วได้มีการประการบังคับใช้กฎหมายที่มี

Assumption University Law Journal 105 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลัยอสั สัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

ลักษณะเยียวยาความเสียหายให้แก่ผู้บริโภคจากความไม่ได้มาตรฐานของสินค้า ปรากฎอยู่ใน The
Consumer Protection (Fair Trading) Act (Cap. 52A) ซึ่งจำเป็นต้องศึกษาเพื่อที่จะสามารถนำ
แนวทางดังกลา่ วมาปรับใชแ้ ละพฒั นากฎหมายของประเทศไทยให้พฒั นาตอ่ ไป

2. แนวคิดทฤษฎีการคุ้มครองในระบบระบบกฎหมายไมม่ ีลายลกั ษณอ์ กั ษร (Common
Law)

โดยลักษณะของการบังคับใช้กฎหมายที่แตกต่างกันของระบบกฎหมายที่สำคัญ กล่าวคือ ระบบ
กฎหมายไมม่ ีลายลักษณ์อักษร (Common Law) และระบบกฎหมายที่มีลายลักษณ์อักษร (Civil Law) จึง
ทำให้หลักในการบังคับใช้กฎหมายมีความแตกต่างกันในกระบวนการและรายละเอียด และรวมถึงการ
คุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคจากการปรับใช้กฎหมายเพื่อคุ้มครองสิทธินั้นมีความแตกต่างกันตามประเภท
ของกฎหมายดว้ ยน้ันเอง

ในระบบกฎหมายไม่มีลายลักษณอ์ ักษร (Common Law) มักจะเกิดจากสร้างบรรทัดฐานของ
ศาลในการตีความเพื่อให้ความคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคโดยเฉพาะอย่างยิ่งการขยายความคุ้มครอง
ผู้บริโภคในประเด็นเรื่องความไม่ได้มาตรฐานของสินค้าที่ถูกส่งมาถึงมือผู้บริโภค ซึ่งนำมาสู่การพัฒนา
หลกั ท่เี รยี กกว่าความรับผิดจากสนิ คา้ (Product Liability)6 ซึ่งเป็นหลกั ทีพ่ ัฒนามาจากแนวคิดความรับ
ผิดโดยเคร่งครัด (Strict Liability) โดยมุ่งเน้นให้ผู้ประกอบการต้องเป็นผู้พิสูจน์ความรับผิดที่เกิดขึ้น
ต่างจากหลักละเมิดทั่วไปที่กำหนดให้ผู้เสียหายมีภาระในการพิสูจน์ ทำให้เห็นว่าในประเทศที่ใช้
กฎหมายในลักษณะ Common Law มีความก้าวหน้าในการคุ้มครองผู้บริโภคโดยใช้หลักการตีความ
มากกว่ากลมุ่ ประเทศท่ีใชร้ ะบบ Civil Law

เป็นทีส่ ังเกตได้จากบรบิ ทของกฎหมายท่ีความสมั พันธร์ ะหวา่ งผูบ้ ริโภคและผ้ผู ลิตน้ัน ไม่ได้เกิด
นิตสิ ัมพันธก์ นั โดยตรงย่อมทำให้การอาศยั หลักกฎหมายด้านข้อสัญญา หรอื หลักของมูลละเมิดมาบังคับ
ใช้เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคจากสินค้าที่ไม่ได้มาตรฐานนั้นเป็นการยาก การอาศัยหลักในการตีความของ
ระบบกฎหมาย Common Law จึงเป็นสิ่งที่ขยายความคุ้มครองให้แก่ผู้บริโภคที่ได้วางหลัก
ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภคให้มีความหมายกว้างขึ้น และทำให้ผู้ผลิตจำต้องรับผิดต่อ
ผู้บริโภคแม้ไมใ่ ช่ผูข้ ายที่มลี ักษณะนิติสมั พันธ์โดยตรง พิจารณาได้จากคดี Donoghue v Stevenso7 ท่ี
กล่าวถึงกรณีผู้บริโภคย่อมต้องได้รับความคุ้มครองและผู้ผลิตมีหน้าที่ต้องชดใช้ความเสียหายที่เกิดข้ึน

6 วิฑูรย์ อง้ึ ประพันธ์, เร่ืองเดิม.
7 Donoghue v Stevenson [1932] AC 562.

Assumption University Law Journal 106 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

หากปรากฏว่าผู้บริโภคไม่สามารถตรวจสอบความสมบูรณ์ของสินค้าถึงมาตรฐานของสินค้าว่ามีความ
สมบูรณ์เพยี งพอหรอื ไม่ กล่าวได้ว่าผู้ผลิตต้องรับผิดต่อผูบ้ ริโภคจากสินค้าทีไ่ ม่ได้มาตรฐาน หากปรากฏ
ในทางคดีว่าผู้ผลิตหาได้ใช้ความระมัดระวังในการผลิตสินค้าดังกล่าว จนนำไปสู่สินค้าที่ไม่ได้มาตรฐาน
ด้วยอีกประการหนงึ่

3. การคุ้มครองผู้บริโภคต่อสินค้าไม่ได้มาตรฐานของประเทศสิงคโปร์ The Consumer
Protection (Fair Trading) Act (Cap. 52A)

The Consumer Protection (Fair Trading) Act ถือเป็นกฎหมายที่สำคัญของประเทศ
สงิ คโปรท์ ่ีใชว้ างแนวทางการคุ้มครองผู้บริโภค โดยเปน็ กฎหมายทไี่ ดร้ ับอทิ ธิพลจากกฎหมายของสหราช
อาณาจักร ตั้งแต่ค.ศ. 2003 (พ.ศ. 2546) โดยกำหนดให้ผู้บริโภคสามารถดรียกร้องความเสียหายท่ี
เกิดขึ้นจากกรณีสินค้าไม่ได้มาตรฐาน (Defective Product) ซึ่งเป็นกฎหมายที่ได้รับการปรับปรุงและ
พัฒนามาอย่างต่อเนื่อง กระทั้งในปี ค.ศ. 2012 (พ.ศ. 2555) ได้มีการบัญญัติกฎหมายในส่วนของ
Lemon Law ขึ้น เพื่อคุ้มครองกรณีความเสียหายเกิดขึ้นแก่ผู้บริโภคจากความบกพร่องหรือไม่ได้
มาตรฐานของสินค้าให้มีความชัดเจนและรายละเอียดที่ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น ทั้งมีการกำหนดหลักท่ี
เรียกว่า Non-Conformity โดยเป็นบทสันนิฐานความบกพร่องหรือไม่ได้มาตรฐานของสินค้าหากมีขึ้น
ภายในระยะเวลา 6 เดือนนับแตม่ กี ารซื้อสนิ คา้ มาน้ัน ย่อมถอื วา่ สินคา้ ดงั กล่าวมคี วามไม่ได้มาตรฐานมา
ตง้ั แต่ตน้

สิงคโปร์เป็นประเทศที่ได้รับอิทธิพลด้านกฎหมายจากประเทศอังกฤษเป็นอย่างมาก กฎหมาย
หลายฉบับท่ีบังคับใชใ้ นประเทศสงิ คโปร์มีลักษณะกฎหมายเป็นอย่างเดียวกบั กฎหมายขององั กฤษแทบ
ทั้งสิ้น จนได้มีการพัฒนาในระยะต่อมาเปลี่ยนลักษณะจากกฎหมายระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ เป็น
ระบบที่สมดุลและมีการตรากฎหมายลายลักษณ์อักษรขึ้น ทั้งยังตรากฎหมายในลักษณะให้มีความ
สอดคลอ้ งกับมาตรฐานระหว่างประเทศ โดยเฉพาะกฎหมายที่เกีย่ วกบั การคุ้มครองผู้บริโภคท่ีได้รับการ
ผลกั ดันและพฒั นารปู แบบใหม่มากขน้ึ ในระยะหลงั และให้สิทธิแก่กลุ่มองค์กรผู้บรโิ ภคมีส่วนร่วมกับกับ
การร่างกฎหมายที่เกี่ยวกับการคุ้มครองผู้บริโภคด้วย เช่น Consumer Association of Singapore

Assumption University Law Journal 107 วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

(“CASE”) ที่มีบทบาทอย่างมากในการร่างและแก้ไขกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคและในส่วนกฎหมายท่ี
เกี่ยวกบั การไม่ได้มาตรฐานของสนิ คา้ Lemon Law8

ทั้งนี้กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคของสิงคโปร์ใช้รูปแบบของกฎหมายในลักษณะของหลักผู้ซื้อ
ต้องระวัง (caveat emptor)9 ในการตรากฎหมายโดยกฎหมายที่สำคัญเกี่ยวกับการคุ้มครองผู้บริโภค
ถูกตราขึ้นในกฎหมายที่มีชื่อว่า Sale of Goods Act (SGA) โดยกฎหมายฉบับดังกล่าวมีสาระสำคัญ
เพื่อคุ้มครองการซื้อขายสินค้าระหว่างผู้บริโภคและผู้ประกอบธุรกิจ ซึ่งสามารถสรุปสาระสำคัญของ
กฎหมายได้ ดังนี้ 1. สินค้าที่ขายควรจะมีคุณลักษณะเหมือนที่ผู้ขายให้ไว้ 2. สินค้าที่ขายควรจะมี
คุณภาพที่ดี 3. สินค้าที่ขายต้องเหมาะกับวัตถุประสงค์การใช้งาน 4. สินค้าที่ขายต้องมีลักษณะ
เหมือนกับตวั อยา่ งท่ใี หไ้ ว้

หากผู้ขายไม่ดำเนินการตามหน้าที่ดังกล่าวแล้วย่อมต้องมีความรับผิด อย่างเคร่งครัดตาม
กฎหมายว่าด้วยการซื้อขายสินค้า รวมถึงแม้ตนอาจได้ใช้ความระมัดระวังในฐานะของผู้ขายอย่าง
พอเหมาะแล้วก็ตาม ทั้งความรับผิดโดยเคร่งครัดของผู้ขายไม่อาจกำหนดเป็นข้อยกเว้นใด ๆ เพื่อที่จะ
หลุดพ้นจากความรับผิดตามสัญญาซื้อขายได้ภายใต้กฎหมายข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ( Unfair
Contract Terms Act, UCT)10

1. ความหมายและประเภทของสนิ ค้าทค่ี ้มุ ครอง
อย่างที่ทราบแต่เดิมประเทศสิงคโปร์ใช้ระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ ซึ่งมักเกิดปัญหาแก่

กรณีคดีผู้บริโภคที่ไม่มีหลักชัดเจนในการพิจารณาเพื่อให้ความคุม้ ครองผู้บริโภค ในส่วนความรับผิดต่อ
ความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานของสินค้าถูกพัฒนาโดยการเปลี่ยนระบบกฎหมายของ
ประเทศสิงคโปร์จากเดิมเป็นลักษณะใช้บรรทัดฐานในการพิจารณาเป็นการตรากฎหมายลายลักอักษร
เพ่ือบังคบแก่กรณี

การให้ความคุ้มครองผู้บริโภคประเทศสิงคโปร์ได้สร้างหลักการคุ้มครองคล้ายประเทศ
สหรฐั อเมริกา กลา่ วคอื ภายใต้กฎหมายวา่ ด้วย SGA ประกอบกบั กฎหมาย UCT ทำใหผ้ ู้ประกอบธุรกิจ
ผูข้ ายสนิ ค้าต้องถกู บงั คับให้ตอ้ งดำเนินการจัดทำคำรับประกันสินคา้ ทไี่ ด้มีการจำหน่ายไปยังผูบ้ รโิ ภค ไม่

8 Luke Nottage, ศักดา ธนิตกุล, สาธิตา วิมลคุณารักษ์ (แปล), กฎหมายความรับผิดใน
ผลิตภัณฑ์และกฎหมายมาตรฐานความปลอดภัยของสินค้าในอาเซียน, กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์
มหาวทิ ยาลยั , 2559, หน้า 219 และ 221.

9 Rayymond Lim Siang Keat, Singapore Parliamentary Debates, vol 76 col. 3356
(10 November 2003), cite in Ibid p.221.

10 Luke Nottage, ศักดา ธนิตกลุ , สาธิตา วมิ ลคุณารกั ษ์ (แปล), เรอื่ งเดิม, หนา้ 222.

Assumption University Law Journal 108 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอสั สัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

ว่าจะเป็นการทำคำรับประกันสินค้าแบบชัดแจ้ง (Express) หรือการบังคับให้ต้องรับประกันสินค้าโดย
ปริยาย (Implied) และผผู้ ลติ หรอื ผปู้ ระกอบธรุ กิจมีหนา้ ท่ตี ้องดำเนินการใหก้ ารซ่อมแซมตามที่ตนได้ให้
คำรับประกันสินค้าไว้ อย่างไรก็ตามเมื่อพิจารณาจากโครงสร้างของกฎหมาย SGA และ UCT แล้วจะ
พบว่าบริบทความรับผิดของผูผ้ ลติ หรือผู้ประกอบธุรกิจต้ังอยบู่ นพ้ืนฐานของข้อสัญญาท่ีเป็นสาระสำคัญ
ฉะนั้นเมื่อกรณีปรากฏว่าความเสียหายในลกั ษณะสินค้าไม่ได้มาตรฐานมักไมใ่ ชค่ วามเสียหายที่เกดิ จาก
ข้อสัญญาที่เป็นสาระสำคัญที่จะได้รับความคุ้มครองตามคำรับประกันสินค้าของผู้ขายหรือผู้ประกอบ
ธุรกิจ ดังนั้นประเทศสิงคโปร์จึงมีความจำเป็นที่จะต้องตรากฎหมายเกี่ยวกับความไม่ได้มาตรฐานหรือ
สินค้าไม่ได้มาตรฐานของสินค้า Lemon Law ขึ้นเพื่อคุ้มครองความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้
มาตรฐานที่เกิดขึ้นแก่ผู้บริโภค โดยเพิ่มเติม ความรับผิดของผู้ขายที่จะต้องดำเนินการแก้ไขความไม่ได้
มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานไม่ว่าจะเป็น การซ่อมแซมแก้ไข การเปลี่ยนสินค้า รวมถึงการลดรา
ค้าตามสภาพ11

ในปี ค.ศ. 2008 (พ.ศ. 2551) กระทรวงการค้าและอุตสาหกรรมและ CASE ได้ร่วมกัน
ศึกษาถึงความจำเป็นในการเยียวยาความเสียหายที่เกิดจากความ ไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้
มาตรฐานของสนิ คา้ ทีซ่ ่อนอยู่เพื่อใหผ้ ูบ้ รโิ ภคสามารถใชส้ ทิ ธิและได้รับการเยยี วยาความเสยี หายที่ดีข้ึน12
โดยเป็นการบัญญัติเพิ่มเติมในส่วนที่ 3 ของกฎหมาย Consumer Protection (Fair Trading) Act
(Singapore, cap. 52A) หรอื CPFTA13 ออกมาเป็นกฎหมาย Lemon Law โดยมีชื่อตามส่วนท่ีสามว่า
Additional Consumer Right in Respect of Non-Conforming Goods เป็นส่วนของกฎหมาย
คุ้มครองผู้บริโภคที่ให้สิทธิผู้บริโภคในการเรียกค่าเสียหายกับผู้จำหน่ายสินค้าที่มีความ ไม่ได้มาตรฐาน
หรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานซ่อนอยู่หรือที่เรียกว่า lemon โดยเริ่มมีการบังคับใช้เมื่อ ปีค.ศ. 2012 (พ.ศ.
2555) ทั้งนี้กฎหมายเลมอนลอว์ของประเทศสิงคโปร์ยังได้นำหลักแนวความคิดของกฎหมายเกี่ยวกับ
ความไมไ่ ด้มาตรฐานหรอื สนิ ค้าไมไ่ ดม้ าตรฐานของสหภาพยุโรปมาบังคับใช้ด้วย

11 คณะกรรมาธิการปฏริ ปู การคุ้มครองผู้บริโภค สภาปฏิรูปแหง่ ชาติ, หนา้ 18-22.
12 Mr Teo Ser Luck, Singapore Parliamentary Debates, vol. 88, (9 March 2012),
cited in Luke Nottage, ศักดา ธนิตกลุ , สาธติ า วิมลคณุ ารักษ์ (แปล), เรือ่ งเดมิ , หน้า 228.
13 ถือเป็นกฎหมายหลักสำคัญในการคุ้มครองผู้บริโภค โดยให้ผู้บริโภคสามารถเรียกร้องค่าชดเชย
จากผู้ผลิตหรือผู้ประกอบธุรกิจที่ขายสินค้าที่ชำรุดบกพร่อง ลักษณะเช่นเดียวดับพระราชบัญญัติคุ้มครอง
ผู้บรโิ ภค พ.ศ. 2522 ของประเทศไทย

Assumption University Law Journal 109 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

กฎหมายเลอมอนลอว์ของประเทศสิงคโปร์ให้ความคุ้มครองกับสิ้นค้าทุกประเภทที่มีการซื้อ
ขายสินค้าในประเทศสิงคโปร์14 โดยนำนิยามของคำว่าสินค้าที่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย SGA15
กล่าวคือสินค้าโดยทั่วไปรวมถึงสินค้ามือสองภายใต้เงื่อนไขที่กำหนดไว้ แต่ไม่รวมถึงสินค้าประเภท
อสังหาริมทรัพย์และสินค้าที่เกิดจากสัญญาเช่า16 นอกจากนี้กฎหมายเลมอนลอว์ของประเทศสิงคโปร์
ยังใหค้ วามค้มุ ครองต่อสินคา้ ทเ่ี กดิ จากสญั ญาเชา่ ซื้ออีกด้วย17

โดยให้นิยามความหมายของคำว่าไม่ได้มาตรฐานคือ การที่สินค้าไม่เป็นไปตาม
ความต้องการของผู้บริโภคตามวัตถุประสงค์ของสินค้าดังกล่าวนับแต่เวลาที่ได้มีการส่งมอบสินค้า
ดังกล่าวให้แก่ผู้บริโภคครั้งแรก และหมายความรวมถึงการที่สินค้าไม่เป็นที่พึงพอใจของผู้บริโภคใน
คุณภาพของสินค้า หรือไม่เหมาะสมกับคณุ ลกั ษณะของสนิ ค้าตามพ่ีควรพึงคาดหมายได้18

2. ลกั ษณะความค้มุ ครองและมาตรการเยียวของผู้บริโภค
กฎหมายของประเทศสิงคโปร์กำหนดเง่ือนไขในการให้ความคุ้มครองกรณีสินค้าท่ีผู้บริโภค

ได้รับการส่งมอบจากผู้ประกอบธุรกิจครั้งแรกหากสินค้าดังกล่าวเกิดความ ไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้า
ไม่ได้มาตรฐานภายใน 6 เดือนนับแต่เวลาที่ได้ส่งมอบสินค้าครั้งแรกให้แก่ผู้บริโภค ผู้บริโภคย่อมได้รับ
ความคุ้มครองตามกฎหมายเลมอนลอว์ของประเทศสิงคโปร์ ที่ผู้ผลิตหรือผู้ประกอบธุรกิจมีหน้าที่ต้อง
ดำเนินการตามกฎหมายเพื่อเยียวยาความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานของสินค้าให้แก่
ผู้บริโภค อย่างไรก็หากความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานเกิดขึ้นเกินกว่า 6 เดือนตามท่ี

14 The Consumers Association of Singapore (CASE), Lemon Law, at https://www.
case.org.sg/pdf/Lemon%20Law%20Brochures.pdf, (last visited 1 May 2017).

15 Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore, cap. 52A), section 12A.
“goods” —
(a) in relation to a sale, has the same meaning as in the Sale of Goods Act; and
(b) in relation to any other transfer, has the same meaning as in the Supply of
Goods Act;
16 The Consumers Association of Singapore (CASE), Lemon Law FAQs, https://
www.case.org.sg/pdf/Lemon%20Law%20FAQs.pdf, (last visited 1 May 2017).
17 Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore, cap. 52A), section 12A.
18 The Consumers Association of Singapore (CASE), Lemon Law FAQs, Ibid.

Assumption University Law Journal 110 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

กฎหมายกำหนดให้ ผู้บริโภคต้องพิสูจน์ความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานของสินค้าได้
เกดิ ข้ึนในเวลาทม่ี ีการสง่ มอบสินค้า19

ข้อสังเกต กฎหมายเลมอนลอว์ไม่ได้กำหนดจำนวนครั้งในการพยายามซ่อมแซมของผู้
ประกอบธรุ กจิ เพือ่ ทีผ่ ู้บริโภคจะใชส้ ิทธิในการเปล่ียนสนิ ค้าหรือให้ผปู้ ระกอบธรุ กิจรับซื้อคืนแต่อย่างใด
ต่างจากกฎหมายเลมอนลอวืของมลรัฐแคลิฟอร์เนียที่กำหนดเงื่อนไขไว้ชัดเจนในกรณีสินค้าประเภท
รถยนต์ถึงจำนวนครั้งในการพยายามซ่อมแซมของผู้ประกอบธุรกิจเพื่อให้ผู้บริโภคใช้สิทธิในการ
ดำเนินการตามกฎหมายเลมอนลอว์

มาตรการในการเยียวความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานของสินค้าตาม
กฎหมายเลมอนลอว์ของประเทศสิงคโปร์ตามมาตรา 12 B ของ Consumer Protection (Fair
Trading) Act (Singapore, cap. 52A) กำหนดให้ผู้บริโภคมีสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดในการได้รับการ
เยียวยาจากผู้ประกอบธุรกิจกล่าวคือ การซ่อม การเปลี่ยน การลดราคา หรือการคืนสินค้าที่ไม่ถูกต้อง
ตามสัญญา กล่าวคือ

1. กรณีผู้บริโภคเรยี กให้ผปู้ ระกอบธรุ กจิ ดำเนนิ การดำเนนิ การซอ่ มแซมหรือเปลี่ยนสินค้า
ใหม่ ตามมาตรา 12 C ของ Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore, cap. 52A)
กำหนดว่าการซ่อมแซมหรือการเปลี่ยนสินค้าให้ใหม่ ผู้ประกอบธุรกิจต้องดำเนินการโดยเร็วเพื่อให้
ผู้บริโภคไดร้ ับสินค้าและบริการในสภาพที่ดีหรือเปลี่ยนสินคา้ สภาพทีด่ ีให้แก่ผู้บริโภคโดยเร็ว เพื่อไม่ให้
ผู้บริโภคต้องแบกรับความไม่สะดวกในการใชส้ ินค้าดังกล่าว โดยกำหนดให้บรรดาค่าใช้จ่ายที่จำเป็นใน
การซ่อมแซมหรอื เปลย่ี นสินคา้ ดังกล่าวเป็นหน้าทขี่ องผปู้ ระกอบธรุ กิจทีต่ ้องรบั ผิดชอบให้แก่ผบู้ ริโภค

อยา่ งไรก็ตามหากปรากฏวา่ ความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานนั้นเกินควร
กฎหมายเลอมอนลอว์ให้สทิ ธิแกผ่ ู้บรโิ ภคสามารถเรียกให้ผปู้ ระกอบธุรกจิ เปล่ยี นสนิ ค้าให้แก่ผู้บริโภคได้
ทันที หรือหากปรากฏว่าสินค้าดังกล่าวไม่เหมาะสมที่จะซ่อมแซมหรือไม่คุ้มกับการเปลี่ยนสินค้าเมื่อ
เปรียบเทียบคา่ เสยี หายทผี่ บู้ ริโภคได้รับ หรอื ไม่เหมาะสมเมื่อเทยี บกับการได้รับส่วนลดราคาสินค้าจากผู้
ประกอบธุรกิจ ทั้งนี้ภายใต้เง่ือนไขของกฎหมาย ผู้บริโภคอาจขอใหผ้ ู้ประกอบธรุ กจิ ดำเนินการลดราคา
หรอื ยกเลกิ สญั ญาแทนการซอ่ มแซมหรอื เปลย่ี นสนิ ค้า20

2. กรณผี ู้บรโิ ภคขอใชส้ ทิ ธลิ ดราคาสินค้าที่มีความไม่ได้มาตรฐานหรือสนิ คา้ ไม่ได้มาตรฐาน
หรือยกเลิกสัญญาตามมาตรา 12 D ของ Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore,
cap. 52A) ในกรณีที่การซ่อมแซมหรือการเปลี่ยนสินค้าใหม่เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้หรือไม่ได้สัดส่วนกับ

19 The Consumers Association of Singapore (CASE), Lemon Law FAQs, Ibid.
Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore, cap. 52A), section 12B.
20 Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore) s 12 C

Assumption University Law Journal 111 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

ความเสียหาย ผู้บริโภคอาจขอลดจำนวนเงินที่จะต้องชำระหรือขอยกเลิกสัญญา ทั้งนี้โดยคำนึงถึง
ผู้บริโภคไม่สามารถจะเรียกให้ผู้ประกอบธุรกิจซ่อมหรือเปลี่ยนสินค้าได้หากปรากฏว่า กรณีเป็นไปไม่ได้
ในการซ่อมแซมหรือไม่เหมาะสมหากเปรียบเทียบกับการใช้สิทธิลดราคาสินค้าให้แก่ผู้บริโภค เช่น
ค่าใช้จา่ ยสงู เกนิ กว่าราคาของสนิ ค้า เปน็ ตน้ มาตรา 12 C

การขอลดราคาสินค้าหรือการบอกเลิกสัญญาถือเป็นสิทธิลำดับรอง หมายความว่า
ผู้บริโภคจะสามารถใช้สิทธิดังกล่าวได้ก็ต่อเมื่อ การซ่อมหรือการขอเปลี่ยนสินค้าไม่อาจจะกระทำได้
เพราะเป็นไปไม่ได้โดยสภาพหรือไม่เหมาะสม หรือผู้ประกอบธุรกจิ รบั สินค้าไปซ่อมหรือเปลี่ยนแล้ว แต่
ไม่อาจจะซ่อม/เปลี่ยนให้ดีได้ภายใต้กรอบระยะเวลาอันสมควร และไม่ก่อภาระแก่ผู้บริโภคจนเกินไป
ตามมาตรา 12 D และหากปรากฏว่าผู้บริโภคประสงค์จะใช้สิทธิขอคืนเงินอันเนื่องมาจากการบอกเลิก
สญั ญาจะตอ้ งพจิ ารณาหักเอาสว่ นราคาที่ผู้ซื้อได้ใช้ประโยชน์จากสินค้านั้นไปแล้วดว้ ย มาตรา 12 F (5)
ทง้ั นอี้ ยูภ่ ายใตด้ ุลพินจิ ของศาลดว้ ย

3. ข้อยกเวน้ ความรับผดิ ของผู้ประกอบธุรกจิ
จากการศึกษาพบว่าตามกฎหมายเลมอนลอว์กำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจต้องรับผิดอย่าง

เครง่ ครัดหากปรากฏวา่ ความไม่ได้มาตรฐานหรือสินคา้ ไม่ไดม้ าตรฐานของสนิ ค้านนั้ เกิดในเวลาภายใน 6
เดือนผู้ประกอบธุรกิจจะต้องรับผิด เว้นแต่ผู้ประกอบธุรกิจพิสูจน์ได้ว่าความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้า
ไมไ่ ด้มาตรฐานนั้นเกดิ ไม่ได้เกินภายในระยะเวลา 6 เดอื นนับแต่ได้สง่ มอบสินคา้ ใหแ้ กผ่ ้บู รโิ ภค (ผบู้ ริโภค
มหี นา้ ทนี่ ำสบื ในความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานหากความไม่ไดม้ าตรฐานหรือสินค้าไม่ได้
มาตรฐานเกิดขึ้นภายหลัง 6 เดือนนับแต่ได้รับมอบสินค้าจากผู้ประกอบธุรกิจครั้งแรก) หรือความไม่ได้
มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานนั้นเป็นไปตามลักษณะและสภาพของสินค้าตามธรรมชาติอยู่แล้วผู้
ประกอบธรุ กจิ ย่อมไม่ต้องรับผดิ จากความไม่ได้มาตรฐานหรอื สินค้าไม่ไดม้ าตรฐานดงั กลา่ ว21

นอกจากนี้หากปรากฏว่าความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานเช่นว่านั้นแม้จะ
เกิดข้นึ ภายใน 6 เดือนนับแต่ไดร้ ับมอบสนิ ค้าจากผู้ประกอบธรุ กิจ ผปู้ ระกอบธุรกจิ ก็ไม่มีความรับผิดต่อ
ความไมไ่ ด้มาตรฐานหรอื สินคา้ ไม่ได้มาตรฐานหากปรากฏวา่ 22

1. ผู้บริโภคเป็นผทู้ ำลายสนิ ค้าดงั กลา่ วด้วยผบู้ ริโภคเอง
2. ความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานนัน้ เกิดจากการนำสินค้าไปใช้งานอย่าง
ผดิ วิธี

21 Consumer Protection (Fair Trading) Act (Singapore) s 12 B (4)
22 The Consumers Association of Singapore (CASE), Lemon Law, Ibid.

Assumption University Law Journal 112 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยอัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

3. ผู้บริโภคหรือผู้อื่นดำเนินการซ่อมแซมสินค้าที่มีความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้
มาตรฐานโดยไม่ส่งให้ผู้ประกอบธุรกิจเป็นผู้ดำเนินการแต่แรกจนเป็นเหตุให้ความ ไม่ได้มาตรฐานหรือ
สินค้าไมไ่ ดม้ าตรฐานมมี ากขึน้

4. ผู้บริโภครู้หรือควรจะได้รู้ถึงความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐานที่มีอยู่ก่อน
ทำสญั ญาซ้อื ขายกับผูป้ ระกอบธรุ กจิ แตย่ ังรับซอื้ สินค้าดงั กลา่ วไป

5. เป็นเพราะความไมป่ ระสงคใ์ นตวั สนิ คา้ ของผู้บริโภคนัน้ เอง

4. บทสรุป

เบือ้ งต้นปญั หาเกย่ี วกับสนิ คา้ ไม่ได้มาตรฐานของประเทศไทยนนั้ ยงั คงมชี ่องว่างทางกฎหมายที่
ทำให้ผบู้ รโิ ภคไม่ได้รบั การคุ้มครองในประเด็นของสินคา้ ไม่ได้มาตรฐาน เนอ่ื งจากกฎหมายของประเทศ
ไทยที่บังคับใช้อยู่ในการคุ้มครองผู้บริโภคมุ่งที่ความสัมพันธ์อันเกิดจากนิติสัมพันธ์โดยตรง ซึ่งยากต่อ
การบรรเทาความเสียหายให้แก่ผู้บริโภคที่ไม่ได้มีความสัมพันธ์โดยตรงต่อผู้ผลิตสินค้า ฉะนั้น หากนำ
หลกั การคุ้มครองผู้บรโิ ภคตามสญั ญามาปรบั ใช้ย่อมทำให้ผูบ้ ริโภคอาจไม่ไดร้ ับความเปน็ ธรรม ประกอบ
กับมาตรการเยียวยาความเสียหายให้แก่ผู้บรโิ ภคยังมีกระบวนการขั้นตอนที่ยุ่งยากทำให้เกิดความล้าช้า
ในการบรรเทาความเสยี หายดงั กล่าวได้

ฉะนั้น จากการศึกษาการวางแนวทางของกฎหมายในการคุ้มครองผู้บริโภคจากความ ไม่ได้
มาตรฐานของสินค้าในประเทศสิงคโปร์ พบว่ามีการวางมาตรการและแนวทางที่เหมาะสมเป็นรูปธรรมท่ี
สามารถสร้างเง่ือนไขและวิธีการให้แก่ผผู้ ลิตและผู้บรโิ ภคให้ไดร้ ับความเปน็ ธรรมท้ังสองฝ่ายอย่างเท่าเทียม
ผู้วิจัยเห็นว่าหากได้ศึกษาต่อไปหรือนำแนวทางของกฎหมายประเทศสิงคโปร์ตาม The Consumer
Protection (Fair Trading) Act (Cap. 52A) มาปรับใช้กบั กฎหมายของประเทศไทย ย่อมส่งผลให้กฎหมาย
ในการคุ้มครองผู้บริโภคของประเทศได้พัฒนามากยิ่งขึ้น และส่งผลให้เกิดการแข่งขันทางการตลาดในด้าน
คณุ ภาพของสนิ ค้ามากขึน้ อีกประการหน่ึง

Assumption University Law Journal 113 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยอสั สัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

บรรณานุกรม

คณะกรรมาธิการปฏิรูปการคุ้มครองผู้บริโภค สภาปฏิรูปแห่งชาติ. รายงานวาระปฏิรูปที่ 31 การปฏิรูป
ระบบการคุ้มครองผู้บริโภค เรื่อง “ความรับผิดต่อความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐาน
ของสินค้า และร่างพระราชบัญญัติความรับผิดต่อความไม่ได้มาตรฐานหรือสินค้าไม่ได้มาตรฐาน
ของสนิ คา้ ”, 2558, กรุงเทพฯ: คณะกรรมาธิการปฏริ ปู การคุ้มครองผบู้ ริโภคสภาปฏริ ูปแห่งชาติ.

จิตรตรา ขันเงิน, ละเมดิ , กองกฎหมายและคดี สำนกั งานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บรโิ ภค at https://www.
ocpb.go.th/download/article/article_20180223091025.pdf, (last visited 10 June 2020)

นนทวัชร์ นวตระกูลพิสุทธิ์. ความรับผิดของผู้ผลิตหรือผู้จำหนา่ ย“รถยนต์ใหม่” กับการคุ้มครองผู้บริโภค:
“Product Liability Law” V.S. “Lemon Law. วารสารนติ ิศาสตร์ (2), (มิถนุ ายน 2253): 279.

ภัทรธนาฒย์ ศรีถาพร. กฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วย "การคุ้มครองผู้บริโภค" [ออนไลน์], ม.ป.ป.
แหลง่ ทีม่ า: https://www.l3nr.org/posts/535502. (last visited 28 May 2020)

รัฐสภา จุรีมาศ. มาตรการทางกฎหมายต่อความไม่ได้มาตรฐานของสินค้า:ศึกษาประเทศสหรัฐอเมริกา
และญป่ี ุน่ . วารสารวิชาการ คณะนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั อบุ ลราชธานี (6)2. (2561).

วฑิ ูรย์ อึ้งประพนั ธ์. เขาฟ้องบรษิ ทั บุหรีก่ นั อย่างไรในต่างประเทศ. บทบัณฑติ ย์ (57), (2544).
สายสุดา นิงสานนท์. (2525). ความรับผิดเด็ดขำดในกฎหมายลักษณะละเมิด. (วิทยานิพนธ์นิติศาสตร

มหาบณั ฑติ สาขานิติศาสตร์, บณั ฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลัย.) หนา้ 39.
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, กฎหมายความรับผิดต่อความเสยี หายจากสินค้าไม่ปลอดภยั : ปัญหา

อุปสรรคต่อผู้ผลิตหรือเพิ่มพูนสิทธิผู้บริโภค, at https://library2.parliament.go.th/wichakarn/
contentseminar2/080951-04.pdf, (last visited 13 June 2020)
สษุ ม ศภุ นติ ย.์ คำอธบิ ายกฎหมายคุ้มครองผู้บรโิ ภค, พมิ พค์ รง้ั ท่ี 9. (กรงุ เทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่ง
จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557).
อนนั ต์ จนั ทรโอภากร. กฎหมายการเยียวยาผู้ได้รับความเสียหายจากสินค้า. โครงการตำราและเอกสาร

ประกอบการสอน คณะนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ :ม.ป.ท., 2559
Antonella Corradi. International Law and Consumer Protection: The history of consumer

protection, 2015. At http://www.nyulawglobal.org/globalex/International_Law_
Consumer_Protection.html. (last visited 2 May 2020).
CarLemon. Magnuson-Moss Warranty Act, the Federal Lemon Law, How Does the
Magnuson-Moss Warranty Act, Federal Lemon Law, Protect Consumers. n.d. at

Assumption University Law Journal 114 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

http://www.carlemon.com/Magnuson-Moss-Warranty-Act-the-Federal-
LemonLaw.html. (last visited 27 May 2020)]
Council of Better Business Bureaus, Inc., STANDARDS OF THE CALIFORNIA LEMON LAW
Song-Beverly Consumer Warranty Act and Tanner Consumer Protection Act,
California 2009. At http://www.bbb.org/us/Storage/16/Documents/BBBAutoLine
/CA-LLsummary.pdf. (last visited 29 May 2020)
Council of Better Business Bureaus, Inc.. California Lemon Law Summary, California.
2012. At http://www.bbb.org/us/Storage/16/Documents/BBBAutoLine/CA-
LLaddinfo.pdf. (last visited 29 May 2020)
Kingston Technology Company. Magnuson-Moss Warranty Act. n.d. At https://support.
kingston.com/th/company/magnusonmoss. (last visited 29 May 2020).
Luke Nottage, ศักดา ธนิตกุล, สาธิตา วิมลคุณารักษ์ (แปล), กฎหมายความรับผิดในผลิตภัณฑ์และ
กฎหมายมาตรฐานความปลอดภัยของสินค้าในอาเซียน, กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,
2559.
Mr Teo Ser Luck, Singapore Parliamentary Debates, vol. 88, (9 March 2012), cited in Luke
Nottage, ศักดา ธนติ กลุ , สาธิตา วิมลคุณารักษ์ (แปล).
Rayymond Lim Siang Keat, Singapore Parliamentary Debates, vol 76 col. 3356 (10 November
2003), p.221.
The Margarian Law Firm. Song-Beverly Consumer Warranty Act. n.d. At http://www.
Lemon lawcourt.com/song-beverly-consumer-warranty-act/#.WQwDiMuweM9.
(last visited 23 May 2020).
Younghee Jin Ottley and Bruce L. Ottley, Product Liability Law in Japan: An
Introduction to a Developing Area of Law. n.d. At http://digitalcommons.law.
uga.edu/cgi/viewcontent.cgi?aticle=1805&context=gjicl, pp.47-52. (last visited 29
May 2020).

Laws
The Consumer Protection (Fair Trading) Act (Cap. 52A)

Assumption University Law Journal 115 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

ปญั หาตอ่ ความเป็นอสิ ระกับมติพรรคการเมืองของสมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร
ภายใต้รฐั ธรรมนญู แหง่ ราชอาณาจกั รไทย พ.ศ. 2560

The Problems of the independence and political party
resolutions of the members of the House of Representatives
under the Constitution of the Kingdom of Thailand B.E. 2560

Received: 3 สิงหาคม 2563
Revised: 25 กันยายน 2563
Accepted: 28 กนั ยายน 2563

วรี ะพงศ์ เชาวลิต1
Werapong Chaovalit**

บทคดั ยอ่

ปัญหาต่อความเปน็ อสิ ระกับมติพรรคการเมืองของสมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรภายใต้รัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทยพทุ ธศักราช 2560 ผูเ้ ขียนไดเ้ ล็งเหน็ ถงึ ความสำคัญของมตพิ รรคการเมืองอันเป็น
ปัจจัยที่แสดง ให้เห็นถึงความเป็นสถาบันของระบบพรรคการเมืองไทยในระบบรัฐสภา กลไกของ
รัฐธรรมนูญควรสร้างหรือออกแบบพรรคการเมืองให้มีเสถียรภาพและความเข้มแข็งเป็นสถาบันทาง
การเมืองของประชาชน (political party as a political institution) ในการบริหารงานของระบบ
รัฐสภาท้ังพรรคการเมอื งในฐานะอย่ฝู ่ายบริหารคอื รฐั บาล และพรรคการเมอื งที่อยู่ในฐานะฝา่ ยค้านที่ทำ
หน้าที่เกี่ยวกับการตรวจสอบกลไกลของการทำงานของรัฐบาล ไม่ว่าจะเป็นการยื่นญัตติ การตั้งกระทู้
ถาม การขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจทั้งรายบุคคลและคณะ อีกทั้งการตั้งกรรมาธิการและการถอดถอน
ซ่งึ เป็นมาตรการสำคญั ของระบบรัฐสภา ซึ่งสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎรผู้หนึ่งผู้ใดจะดำเนินการตรวจสอบ
โดยลำพังไม่ได้ ต้องมีการตรวจสอบโดยกระบวนการผ่านระบบพรรคการเมืองหรืออีกนัยหนึ่งคือ “มติ
พรรคการเมืองนั้นเอง” ซึ่งสมาชิกพรรคการเมืองทุกคนต้องให้ความเคารพและต้องปฏิบัติตาม
หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมี อิสระกับมติพรรคการเมืองแล้วย่อมส่งผลกระทบหลายด้าน ในการ

1 อาจารย์ประจำหลกั สตู รนิติศาสตร์ วทิ ยาลัยเซาธ์อสี ทบ์ างกอก
** Lecturer, Faculty of Law, Southeast Bangkok College. Email:
[email protected]

Assumption University Law Journal 116 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

บริหารงานของระบบรัฐสภา ทั้งในด้านพรรคการเมืองฝ่ายบริหารและพรรคการเมืองฝ่ายตรวจสอบ
การทำงานของฝ่ายบริหาร ควรมีการแก้ไขในบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุทธศกั ราช 2560 ดงั กล่าว ใหส้ มาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรตอ้ งอยภู่ ายใต้มติพรรคการเมอื ง

คำสำคญั : มติพรรคการเมือง, รัฐธรรมนูญ

Abstract

The Problems of the independence and political party resolutions of the members
of the House of Representatives under the Constitution of the Kingdom of Thailand B.E.
2560, the author recognizes the importance of the political party resolutions as a factor
which represents the parliamentary system, the institutionalization of the political party
system in Thailand. The mechanisms of the Constitution should be created or designed
the political parties are stable and intense as a political institution of people. The
administration of the parliamentary system, the political parties in the executive position
is the government and the opposition political parties that deals with Examining the
mechanisms of government work; the submitting a motion, the Questioning and the
opening the distrust debate in the individual and the cabinet. The setting up and the
removal the Committee is an important measure in the parliamentary system which any
member of the House of Representatives shall not perform the inspection alone but
shall investigate through the political party system, in other words, "That political party
resolution" which all members of the political parties shall respect and comply with. If
the members of the House of Representatives are free from the political party
resolution, it will affect many aspects. The administration of the parliamentary system,
both the political parties in the executive position and the political parties who
inspecting the work of the executive political parties should amend the provisions of
the Constitution of the Kingdom of Thailand B.E. 2560 by determination that the
members of the House of Representatives shall be under the political party resolutions.

Keywords: Political party resolutions, Constitution

Assumption University Law Journal 117 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

บทนำ

พรรคการเมืองนับได้ว่าเป็นสถาบันหลักในการปกครองระบอบประชาธิปไตยในระบบรัฐสภา
ด้วยพรรคการเมืองคือ2 กลุ่มของประชาชนที่มีผลประโยชน์คล้ายคลึงกัน และมีความต้องการอย่าง
เดียวกัน ได้รวมกันขึ้นเพือ่ วตั ถุประสงคท์ ีจ่ ะเขา้ ควบคุมและกำหนดนโยบายของรัฐ โดยการเอาชนะใน
การเลือกตั้ง เพื่อทำหน้าที่ฝ่ายนิติบัญญัติในการออกกฎหมายและทำหน้าที่เป็นรัฐบาลในการบริหาร
ประเทศและต้องพร้อมเป็นฝา่ ยค้านในสภาผู้แทนราษฎรหากแพ้การเลือกตั้งหลักกเกณฑ์การรักษาวินัย
ของพรรคการเมือง (Party discipline) ถงึ ได้วา่ เปน็ ปัจจัยสำคัญในการสรา้ งความเป็นสถาบนั ของพรรค
การเมืองในระบอบประชาธิปไตยในระบบรัฐสภา ดังนั้นมติของพรรคการเมืองย่อมมีความสำคัญอย่าง
ยิ่งที่สมาชิกของพรรคการเมืองทุกคนต้องปฎิบัติตาม เพื่อเป็นการแสดงออกให้เห็นถึงมีความเป็น
อันหนึ่งอันเดียวของสมาชิกพรรคการเมือง และแสดงให้เห็นถึงความเป็นสถาบันที่มีเสถียรภาพของ
พรรคการเมือง แต่ถ้าหากมีความคิดเห็นที่แตกต่างกันก็สามารถหาข้อสรุปร่วมกันและดำเนินกิจกรรม
ร่วมกันอยา่ งเข็มแขง็ ในวิธีและเป้าหมายร่วมกันภายใต้มติของพรรคการเมอื งโดยหลักเสยี งข้างมากตาม
วิถีทางของประชาธิปไตย ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 ได้วางหลักไว้ในมาตราท่ี
114 สมาชิกผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาย่อมเป็นผู้แทนปวงชนชาวไทย ไม่อยู่ในความผูกมัดแห่ง
อาณัติมอบหมายหรือความครอบงำใดๆ หมายถึงไม่อยู่ในความผูกมัดของพรรคการเมือง มาตรา
ดังกลา่ วเป็นการให้อำนาจความอสิ ระของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมากยิ่งข้ึน โดยท่มี สี ิทธิที่จะอภิปราย
ไม่เห็นด้วยกับมติพรรคการเมืองของตนเอง ผู้เขียนมีความเห็นว่าอาจเกิดปัญหาในทางปฏิบัติต่อการ
ทำงานในระบบรัฐสภา ทั้งในฐานะพรรคการเมืองท่ีอยู่ฝ่ายบริหารคือรัฐบาลและพรรคการเมืองที่อยู่ใน
ฐานะผู้ตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลคือฝ่ายคา้ น และไม่เป็นไปตามหลักการแนวคิดของทฤษฎีการ
เกิดขนึ้ ของพรรคการเมืองและความเป็นสถาบันของพรรคการเมืองและหลักการเสียงขา้ งมากในระบอบ
ประชาธิปไตย ส่งผลเป็นการทำลายระบบพรรคการเมืองในระบบรัฐสภา ควรมีการแก้ไข ในบทบัญญัติ
ในรัฐธรรมนูญดงั กล่าว ให้สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎรต้องอยู่ภายใต้มติพรรคการเมือง โดยบทความทาง
วิชาการฉบับนี้ ผู้เขียนได้ศึกษาค้นคว้าจากหนังสือ ตำรา และบทความทางวิชาการที่เกี่ยวข้องกับ
ประเดน็ ปัญหาดังกลา่ ว เปน็ ส่วนสำคญั ซ่ึงผู้เขียนจะไดน้ ำเสนอตอ่ ไป

2 พัฒนะ เรือนใจดี, กฎหมายว่าด้วยระบบพรรคการเมือง. (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์
มหาวทิ ยาลยั รามคำแหง, 2548), หน้า 1.

Assumption University Law Journal 118 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

แนวคิดทฤษฎีท่ีเกยี่ วข้อง

แนวคดิ ทฤษฎีต่างๆ เป็นสว่ นสำคญั อย่างมากท่ีให้ทราบถงึ ปัญหาของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
ต่อความเป็นอิสระกับมติพรรคการเมืองภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย 2560 ผู้เขียนขอ
อนุญาตเรยี บเรยี งจากนกั คิดนักเขยี นทางดา้ นกฎหมายมหาชนพอสังเขปดงั นี้

ความหมายของพรรคการเมือง

คำว่า “พรรคการเมือง” ตรงกับภาษาอังกฤษว่า “ Political Party” ภาษาฝรั่งเศสว่า
“PartiPolitique” และภาษาเยอรมันว่า “PolitischePartai” ซึ่งรากศัพท์มาจากภาษาลาติน คำว่า
“Pars”

ซงึ่ พรรคการเมอื งใน3 เปน็ ที่มีสาระสำคญั ทเี่ ป็นส่วนของประชาชน น้ันถือวา่ เปน็ องค์ประกอบที่
สำคัญของรัฐ ทั้งนี้หมายถึง พรรคการเมืองคือ การที่ประชาชนมีความเป็นอิสระที่จะได้รับการแบ่ง
ออกเป็นส่วน (Part) ตามความคิดเห็นอันอิสระของเขาในด้านต่างๆ เช่น กรอบความคิดเห็นทางการ
เมอื ง เศรษฐกจิ สงั คม เพ่อื จุดหมายท่ีจะสนองประโยชน์ให้กับตนเองอยา่ งมากท่สี ดุ

หลักการพนื้ ฐานของพรรคการเมอื ง

ในลักษณะตามหลักธรรมชาติในการรวมตัวของมนุษย์เป็นสังคมจะมีลักษณะเป็นการรวมตัว
แบบชมุ ชนและการรวมตัวแบบสมาคม พรรคการเมอื งนั้นเป็นการรวมตวั แบบสมาคมมหี ลักการพื้นฐาน
สองประการดังน้ี4

ประการแรก การแตกต่างกันในความคิดเห็นด้วยทุกคนมีความคิดเห็นที่เป็นเอกเทศน์ แต่โดย
ธรรมชาติแลว้ กม็ ีความตอ้ งการที่จะอยูร่ ่วมกัน ดังนั้น จึงควรปรบั ความคิดเห็นให้เข้ากับบุคคลอ่ืนได้บน
พนื้ ฐานทางความคดิ บางอย่าง

3 หยุด แสงอุทัย, พรรคการเมอื ง. (กรงุ เทพมหานคร: พฆิ เณศ, 2517), หน้า 8.
4 ชงคชาญ สุวรรณมณี, พรรคการเมืองกับกฎหมายพรรคการเมืองของไทย. (เอกสารวิชาการ:
สำนกั งานเลขาธิการ สภาผแู้ ทนราษฎร, 2558), หน้า 3. สืบค้นเมอื วันท่ี 19 ธันวาคม 2562
จาก https://library2.parliament.go.th/ejournal/content_af/2558/dec2558-4.pdf

Assumption University Law Journal 119 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

ประการที่สอง การรวมตัวอยู่เป็นหมู่เหล่า บุคคลที่มีความคิดเห็นเช่นเดียวกัน ควรร่วมกัน
นำเอาความคิดเห็นเหล่านั้นก้าวไปข้างหน้าด้วยวิธีที่มีระเบียบและส่งเสริมสนับสนุนหลักการหรือ
นโยบายซง่ึ ความเห็นชอบร่วมกัน

ดังนั้น พฤติกรรมของพรรคการเมืองดำเนินการอยู่ในขณะนั้นก็คือ การรวมกลุ่มของผู้คนที่มี
ความคิดคล้ายกัน ในเรื่องลัทธิการเมืองการปกครอง สังคมและเศรษฐกิจเข้าด้วยกัน เพื่อแสวงหา
อำนาจทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตย โดยวิธีการคัดเลือกสมาชิกของพรรคเข้าแข่งขันรับการ
เลือกตั้งเพื่อจะได้เข้าไปใช้อำนาจนิติบัญญัติและอำนาจฝ่ายบริหารหรือเป็นฝ่ายตรวจการดำเนินงาน
ของรัฐบาลในการบริหารราชการแผ่นดินให้เป็นไปโดยถูกต้อง รวดเร็วและเป็นธรรมตามหลักการ
ปกครองแบบนติ ิรัฐทย่ี ดึ หลักนติ ธิ รรม

ทฤษฎกี ารเกดิ ขึ้นของพรรคการเมือง5

ทฤษฎีทางจิตวิทยา (Psychological Theories) ทฤษฎีนี้เชือ่ ว่าพรรคการเมืองเกิดขึ้นจาก
ความรู้สึกนึกคิดที่แตกต่างกัน จึงทำให้เกิดพรรคการเมืองที่มีแนวคิดแตกต่างกัน เช่น พรรคในแนว
อนุรักษ์นิยม พรรคฝ่ายก้าวหน้า พรรคแนวสังคมนยิ ม พรรคแนวนิยมผูใ้ ห้ทฤษฎนี ี้เชื่อว่ามนุษยเ์ ราแบ่ง
ออกเป็น 2 พวกใหญ่ๆ คือ พวกที่ชอบอยู่คงที่เหลืออนุรักษ์นิยม (Conservatives) กับพวกที่ยอมรับ
และยินดีกับการเปลยี่ นแปลง (Liberals) นอกจากมนษุ ย์จะแบ่งออกเปน็ 2 พวกดังกลา่ วแล้ว จิตมนุษย์
ยังอาจแบ่งออกเป็น 2 ประเภทอีก ได้แก่ พวกมองโลกในแง่ดี (Optimists) และพวกมองโลกในแง่ร้าย
(Pessimists)โดยข้อสมมุติฐานทางจิตวิทยานี้ จึงทำให้เกิดพรรคการเมืองที่มีแนวความคิดต่างๆ กัน 4
ประเภทคือ (1) พวกหัวเก่า (Conservatives) (2) พวกหัวสมัยใหม่ (Liberals) (3) พวกหัวปฏิวัติ
(Revolutionaries) (4) พวกหัวปฏิกริ ิยา (Reactionaries)

ทฤษฎีทางเศรษฐกิจและสังคม (Socio–Economic Theories) ทฤษฎีนี้เชื่อว่าผลประโยชน์ทาง
เศรษฐกิจและสังคมได้แก่ ความยากจน การแบ่งสรรปันส่วนทางเศรษฐกิจ ระดับการศึกษา โอกาสในการ
ประกอบอาชีพ ฯลฯ ที่แตกต่างกัน ส่งผลให้เกิดการรวมตัวของกลุ่มคนต่างๆ ที่มีฐานะทางเศรษฐกิจและ
สังคมเหมือนกันมารวมตัวกันเป็นพรรคการเมือง เพื่อจะสนับสนุนหรือคุ้มครองผลประโยชน์ของกลุ่มตน เช่น
การรวมตัวของสมาคมการรวมการเพื่อจัดตั้งพรรคกรรมกร (Labour Party) ในประเทศอังกฤษ (Mair,
1997) ทฤษฎีนี้จึงเชื่อว่าพรรคการเมืองมีรากฐานมาจากการรวมตัวของกลุ่มชนต่างๆ ซึ่งมีฐานะทาง

5 วิทยา นภาศริ กิ ุลกจิ , สรุ พล ราชภัณฑารักษ, พรรคการเมืองและกลุ่มผลประโยชน์ PS 215.
(กรุงเทพมหานคร: สำนักพมิ พ์มหาวทิ ยาลยั รามคำแหง, 2551), หน้า 14.

Assumption University Law Journal 120 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

เศรษฐกิจและสังคมเหมือนกัน และการรวมกันเป็นพรรคการเมืองก็เพื่อจะสนับสนุนหรือคุ้มครอง
ผลประโยชน์ของกลุ่มของตน เช่น พรรคคอมมิวนิสต์ดังข้ึนมาเพือ่ เป็นผู้นำและปกป้องชนช้ันกรรมาชีพ
พรรคทอรี่ (พรรคคอนเซอร์เวตีฟของอังกฤษปัจจุบัน) ก็ถือกันว่าเป็นพวกตัวแทนชนชั้นราชาที่ดินพวก
ขุนนางเปน็ ต้น

ทฤษฎีรัฐสภา (Parliamentary Theories) ทฤษฎีน้ีเกิดขึ้นจากแนวความคิดของ โมริช ดูแวร์แยร์
(Maurice Duverger) ชาวฝรั่งเศส ซึ่งมีความเชื่อว่าพรรคการเมืองมีกำเนิดมา 2 ทาง คือ การกำเนิด
ของพรรคการเมืองนอกรัฐสภา (Extra – Parliamentary Origins) และการกำเนิดพรรคการเมืองใน
รัฐสภา (Inter – Parliamentary Origins) โมริช ดูแวร์แยร์ เชื่อว่าพรรคการเมืองมีวิวัฒนาการมาจากการ
รวมตัวกันนอกสภาก่อน เนื่องจากกลุ่มบางกลุ่มมีจุดมุ่งหมายที่จะเข้ามาเป็นรัฐบาล และต่อรอง
ผลประโยชน์กับรัฐบาลอยู่แล้ว จึงได้ยกฐานะตัวเองขึ้นเป็นพรรคการเมือง เพื่อหวังที่จะเข้าเป็นรัฐบาล
เสยี เอง

ทฤษฎีว่าดว้ ยสถาบัน (Institutional Theories) ทฤษฎนี มี้ องการเกดิ ของพรรคการเมืองว่า
สบื เน่ืองมาจากสถาบันทางการเมืองคือ รัฐสภาท่มี ีอยกู่ ่อนและพรรคการเมืองจะเกิดตามมา เพื่อเป็นสื่อ
สมั พันธ์ระหวา่ งรฐั สภากับประชาชน ซึ่งทำใหผ้ ูแ้ ทนราษฎรรวมตวั กันเป็นคณะ (Cliques) หรือเป็นกลุ่ม
(Groups) เช่น สโมสรบรตี ัน (Breton Clubs) ในฝร่ังเศสเมื่อกอ่ นการปฏวิ ัติใหญใ่ นปี 1789 ในองั กฤษก็
มีสโมสรการเมืองและกลุ่มพวกขนุ นางเกดิ ข้นึ มากมายในศตวรรษที่ 19

ในระยะแรกกลุ่มการเมืองเหล่านี้มีโครงสร้างจำกัดอยู่เฉพาะในรัฐสภา (Parliamentary) เพื่อ
จะหาทางจัดตั้งรัฐบาลหรือให้รัฐบาลรับนโยบายหรือความเห็นของพรรคไปปฏิบัติการที่จะให้บรรลุ
เป้าหมายข้างต้น จำเป็นที่พรรคแต่ละพรรคจะต้องหาความสนบั สนุนจากประชาชนเพื่อเลือกตัง้ เพื่อที่
สมาชิกของพรรคได้รับเลือกตั้งเข้ามามากเพื่อจัดตั้งรัฐบาลได้ ดังนั้นพรรคการเมืองจึงต้องขยาย
โครงสร้างออกไปนอกรัฐสภาโดยจัดตั้งสาขาพรรคตามท้องถิ่น หรือเขตเลือกตั้งต่างๆ เช่น พรรคคอน
เซอรเ์ วตฟี และพรรคครเิ บอรัลในองั กฤษ พรรคเดโมแครทและพรรครพี บั ลกิ ัน ในสหรัฐอเมริกา เป็นตน้

นอกจากพรรคการเมืองจะเกิดขึ้นจากการรวมตัวกันของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรภายใน
รัฐสภาแล้ว พรรคการเมืองยังอาจเกิดขึ้นภายนอกรัฐสภา ซึ่งเป็นผลเกี่ยวพันมาจากการขยายสิทธิ
เลือกตัง้ เชน่ สหพันธก์ รรมการสหกรณ์ นกั ศกึ ษามหาวิทยาลัย นกั ปรัชญา องค์การศาสนาสภาการทหาร
ผ่านศึก ฯลฯ ตัวอย่างของพรรคที่จัดตั้งพรรคนอกรัฐสภา ได้แก่ พรรคสังคมนิยมต่างๆ หรือพรรคคริส
เตียนเดโมแครท พรรคเกษตรกรในประเทศแถบสแกนดิเนเวีย หรือพรรคชาตินิยมและพรรคต่อต้าน
ชาตินิยม พรรคซึ่งก่อตั้งขึ้นนอกรัฐภานี้ มักเป็นพรรคแบบพรรคมวลชน (Mass Party) ซึ่งยึดถือ
อดุ มการณ์และมีระเบยี บวนิ ยั เขม้ งวดกวา่ พรรคทเ่ี กิดขึน้ ในรฐั สภา

Assumption University Law Journal 121 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

ความสำคัญของพรรคการเมอื งในระบอบประชาธปิ ไตย

พรรคการเมือง6 ถือได้ว่าเป็นสถาบันทางการเมืองของประชาชนที่ได้แสดงออกถึงการมีส่วน
ร่วมทางการเมืองในฐานะเจ้าของประเทศ บทบาทของพรรคการเมืองในฐานะตัวกลางในการเชื่อมโยง
กับประชาชน กลุ่มทางสังคม กลุ่มผลประโยชน์และสมาชิกพรรคการเมืองกับสถาบันที่ใช้อำนาจทาง
การเมือง เช่น รัฐบาล รัฐสภา บทบาทหน้าที่ดังกล่าวสามารถดำเนินการได้ในลักษณะต่างๆ เช่น การ
สรรหาบุคคลมาเป็นสมาชิกพรรคการเมือง และการคัดสรรตัวแทนของพรรคการเมืองในการรับการ
เลือกตั้งหรือดำรงตำแหน่งทางการเมือง การรวบรวมพลังประชาชนผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งให้มา
สนับสนุนพรรคการเมืองเพื่อใหม้ ีโอกาสเป็นรฐั บาลได้ รวมทงั้ ถงึ การประสานประโยชน์อันเกดิ จากความ
ขดั แยง้ เพอื่ นำไปสู้การตกลงโดยวถิ ที างของประชาธิปไตย

พรรคการเมอื งมีหลายรูปแบบและไม่ไดแ้ ขง่ ขนั กันเฉพาะการเลือกต้ังเท่านั้น แต่พรรคการเมือง
ยังมีการจัดองค์กรและระดมสรรพกำลังในสังคมซึ่งเป็นพลังผลักดันระบอบการปกครองอย่างต่อเนื่อง
พรรคการเมอื งจึงตอ้ งมีพื้นฐานในการจัดตง้ั องค์กรเปน็ เวลาทย่ี าวนาน มแี หลง่ ทรัพยากรท่ีเพียงพอ และ
มีสถานะทางกฎหมายในกระบวนการทางการเมือง พรรคการเมืองถือว่ามีความสำคัญในการเช่ือมโยง
ผู้นำกับผู้ตามและทำให้ผลประโยชน์ส่วนตัวของประชาชนกลายเป็นทางเลือกเชิงนโยบายซึ่งเป็น
ผลประโยชนข์ องสว่ นร่วมในหลายด้าน พรรคการเมืองยังมีสว่ นสำคัญในการผลกั ดันผลประโยชน์ที่ไม่ใช่
ผลประโยชน์ทางการเมืองด้วยไม่ว่าจะเป็นการจัดกิจกรรมทางสังคม การสร้างความยอมรับนับถือใน
บทบาทและสถานะของประชาชนและกลมุ่ ต่างๆ และการสง่ เสริมความรู้สึกมนั่ คง ความผูกพัน และการ
บรรลุร่วมกันของคนในสังคม จะเห็นได้ว่าพรรคการเมืองเป็นส่ิงสำคัญอย่างยิ่งในการปกครองระบอบ
ประชาธปิ ไตย

หลกั การประชาธปิ ไตยในหลกั เสียงข้างมาก (Mehrheitsprinzip)

การปกครองแบบประชาธปิ ไตยเป็นการปกครองโดยหลกั เสยี งข้างมาก7 ทเี่ ป็นเครื่องสะท้อนว่า
การตัดสินใจโดยเสยี งข้างมากเปน็ ท่ีสิ่งที่ถกู ต้อง แต่สิ่งที่สะท้อนจากการตัดสนิ ใจโดยเสียงข้างมากอยา่ ง

6 สติธร ธนานิธิโชติ, การสร้างความเข้มแข็งให้แก่พรรคการเมืองไทย (เอกสารวิชาการชุด
ปฏริ ปู สถาบันการเมือง, 2555), หนา้ 9-10.

7บรรเจิด สิงคะเนติ, หลักพื้นฐานเกี่ยวกับสิทธิเสรีภาพและศักด์ิศรีความเป็นมนุษย์.
(กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญชู น, 2558), หน้า 21.

Assumption University Law Journal 122 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

น้อยที่สุดคือ การไม่มีการบังคับให้เป็นไปตามที่ได้ตกลงกันไว้ เพราะเสียงส่วนใหญ่เห็นชอบด้วยกับ
วิธีการดังกล่าวและพร้อมที่จะรับผิดชอบต่อตนเอง ดังนั้นหลักเสียงข้างมากจึงเป็นหลักพื้นฐานในการ
ตัดสินใจในระบอบประชาธิปไตย ระบบการสร้างเจตจำนงของรัฐ โดยวิธีการประชาธิปไตยจึงจำเป็น
อย่างยิ่งที่จะต้องอาศัยพื้นฐานของเสียงข้างมากเป็นเกณฑ์ ซึ่งการใช้หลักเกณฑ์ของเสียงข้างมากนั้น
นำมาใช้ในการเลือกตั้งองค์กรที่ทำหน้าที่เป็นตัวแทนของประชาชน รวมทั้งนำมาเป็นหลักในการลงมติ
ของรัฐสภาดว้ ย

หลักเสียงข้างมากยังมีความเกี่ยวกันกับระบบหลายพรรคการเมือง การให้เสรีภาพในการต้ัง
พรรคการเมืองและความเสมอภาคในโอกาสของพรรคการเมือง จากหลักพื้นฐานของประชาธิปไตย
ดงั กลา่ ว จงึ เปน็ ประชาธปิ ไตยที่อาศยั พรรคการเมอื งเปน็ ตวั แทนของประชาชน

บทบาทหน้าท่ีของพรรคการเมือง

พรรคการเมืองได้ถูกยอมรับว่าเปน็ สถาบนั ท่ีคูร่ ะบบการเมืองสมยั ใหม่8 ซง่ึ จะเหน็ ได้ว่าประเทศ
ส่วนใหญ่ในโลกนี้มักมีพรรคการเมือง มีน้อยประเทศมากที่ไม่มีพรรคการเมือง การที่ประเทศต่างๆ
ยอมรับเอาพรรคการเมืองไว้เป็นส่วนหนึ่งของระบบการเมืองของตน ก็เนื่องจากเห็นว่าพรรคการเมือง
เป็นกลไกลสำคัญที่ทำหน้าที่ต่างๆ ในขั้นตอนของกระบวนการทางการเมืองซึ่งทำให้การปกครอง
ประเทศตนดำเนินไปอย่างเป็นผลดีและยังมีส่วนสำคัญต่อเสถียรภาพทางการเมืองอีกด้วย ความสำคัญ
ของพรรคการเมอื ง ไม่เพียงแต่เป็นท่ยี อมรับในประเทศท่ีมกี ารปกครองระบอบประชาธิปไตยเท่านัน้ แม้
ในประเทศเผด็จการไม่วา่ ซ้ายหรอื ขวาก็ตระหนักในคณุ ค่าของพรรคการเมืองเชน่ เดียวกนั

บทบาทหนา้ ทขี่ องพรรคการเมืองมีมากมายหลายประการ ศาสตราจารย์ ดร.หยุด แสงอุทัย ได้
รวบรวมภารกจิ ที่เปน็ หน้าทข่ี องพรรคการเมอื งไว้ ดงั ตอ่ ไปนี้9

- ให้การศึกษาในทางการเมืองแก่ประชาชนเลือกเฟ้นผู้สมัครรับเลือกตั้งและชักชวนให้
ประชาชนไปออกเสียงเลือกตั้งสำรวจตรวจสอบมติมหาชน เพื่อจะได้นำมากำหนดเป็นนโยบายของ
พรรคต่อไป

8 พรชัย เลื่อนฉวี, กฎหมายรัฐธรรมนูญ. (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธุรกิจ
บณั ฑติ , 2552), หนา้ 195.

9 นิยม รัฐอมฤต, การเมืองไทยยุคปัจจุบัน ปัญหาการพัฒนาพรรคการเมืองไทย.
(กรงุ เทพมหานคร: สำนกั พิมพ์มหาวทิ ยาลยั รามคำแหง, 2540), หน้า 23.

Assumption University Law Journal 123 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

- จดั ต้งั รัฐบาลและทำหน้าท่ีช้ีนำให้การบริหารประเทศ หรอื ทำหน้าท่ีเป็นฝ่ายค้านควบคุมการ
บริหารงานของรัฐบาลและสร้างผู้นำทางการเมือง โดยอาศัยกระบวนการเลือกสรรภายในระบบพรรค และ
การออกเสยี งสนับสนุนของประชาชนท่ีให้พรรค

- ควบคุมสมาชิกพรรคการเมือง ให้อยู่ในระเบียบวินัยเพื่อการบริหารพรรคการเมือง การ
อภิปรายในสภา ในเรื่องการลงมติ พรรคจะมีผู้ควบคุมคะแนนเสียงเพื่อมิให้คะแนนต่างกัน ทำให้เกิด
ระเบยี บวินยั ขน้ี ในพรรคการเมอื งและเป็นประโยชนแ์ ก่ประชาชนในท่สี ดุ 10

หลักการความเป็นสถาบันและการสร้างความเข้มแขง็ ใหก้ บั พรรคการเมือง

การสร้างความเข้มแข็งให้กับพรรคการเมืองที่จะก่อตัวให้เกิดความเป็นสถาบันทางการเมือง
ของประชาชนนั้น 11 ดร.สติธร ธนานิธิโชต ได้สรุปสาระสำคัญไว้ คือ พรรคการเมืองต้องมีความยั่งยืน
โดยความยัง่ ยนื ของพรรคการเมืองจะต้องไม่ขึ้นกับชีวิตหรืออำนาจของผู้นำในพรรคการเมืองและตอ้ งมี
สาขาพรรคการเมืองที่กระจายไปสู่ชนบทอีกทั้งบรรดากลุ่มผู้นำในพรรคการเมืองมีความตั้งใจอย่าง
แท้จริงที่จะรวมอำนาจการตัดสินใจต่าง ๆ มาให้พรรคการเมืองของตนแต่ผู้เดียว หรืออย่างน้อยที่สุด
อาจอาศัยการเข้าร่วมกับพรรคการเมอื งอื่นก็ได้ แต่ต้องมิใช้การใช้อิทธพิ ลเข้าแทรกแซงนโยบายซึ่งเปน็
ความหมายหลักของกลุ่มผลประโยชน์เท่านั้น และประการสำคัญพรรคการเมืองต้องมีความพยายามท่ี
จะหาคะแนนนยิ มเม่ือมกี ารเลือกตัง้ และแสวงหาการสนบั สนนุ จากประชาชนทวั่ ไปเม่ือไม่มกี ารเลือกตัง้

จากแนวคดิ ในการสร้างความเข้มแข็งให้กบั พรรคการเมืองข้างต้นจะเหน็ ไดว้ ่าพรรคการเมืองใน
ฐานะสถาบันทางการเมืองของประชาชนจะต้องมีกิจกรรมทางการเมืองตามบทบาทและหน้าที่ของ
พรรคการเมือง ในระบอบประชาธปิ ไตยท้ังในการเลือกต้ังและไม่มีการเลือกตัง้ การสร้างพรรคการเมือง
เพ่ือนำไปสู่ความเป็นสถาบนั จะต้องทำให้พรรคการเมืองเป็นสถาบันของประชาชนอย่างแท้จริงมิใช่เป็น
แต่เพียงในนามแต่ในทางปฏิบัติกับการเป็นพรรคการเมืองของกลุ่มนายทุนผูม้ ีอิทธิพลซึ่งตอ้ งการเข้ามา
แสวงหาผลประโยชน์โดยใช้ชื่อประชาชน มาอ้างความชอบธรรมในระบอบประชาธิปไตยเท่านั้นด้วย
เหตุนี้การสร้างความเข้มแข็งให้กับพรรคการเมอื งเพื่อให้เป็นสถาบันทางการเมอื งของประชาชนจะต้อง
คำนึงถงึ หลักเกณฑ์สี่ประการ ประการแรกโครงสรา้ งของพรรคการเมือง

10 วิทยา ชนิ บุตร, การเลอื กต้งั . (กรุงเทพมหานคร: สำนกั พิมพม์ หาวทิ ยาลัยรามคำแหง, 2559),
หน้า 135.

11 สตธิ ร ธนานิธโิ ชติ, อ้างแลว้ เรอ่ื งเดยี วกับ หน้า 15.

Assumption University Law Journal 124 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

จะต้องเข้มแข็งทั้งระดับชาติและระดับท้องถิ่นประการที่สองถือได้ว่าเป็นสิ่งสำคัญคือพรรค
การเมืองมีความสามารถในการ รักษาวินัยของพรรคประการที่สามโครงสร้างการบริหารของพรรค
การเมืองจะต้องให้ความสำคัญถึงความเชื่อมโยงกับประชาชนและประการสุดท้ายรัฐจะต้องมีส่วน
สนับสนุนในเรื่องการจดั ระเบียบทางการเงนิ ให้กับพรรคการเมอื งเพอ่ื พัฒนาพรรคการเมืองมากย่ิงข้ึน

ปัญหาต่อความเป็นอิสระกับมติพรรคการเมืองของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎภายใต้
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย พ.ศ. 2560

ในส่วนคำว่า มติพรรค นั้น จะเห็นได้ว่าไม่มีบทนิยามอยู่ในกฎหมายใดและไม่มีสภาพบังคับ
ต่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ในรัฐธรรมนญู แห่ราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 ได้วางหลักไว้ในมาตราที่
114 สมาชิกผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาย่อมเป็นผู้แทนปวงชนชาวไทย ไม่อยู่ในความผูกมัดแห่ง
อาณัติมอบหมายหรือความครอบงำใดๆนั้นอาจจะพิจารณาได้ว่าสมาชิกผู้แทนราษฎรไม่อยู่ในความ
ผกู มดั ของพรรคการเมอื ง

ด้วยความเคารพต่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ที่มีเจตนารมณ์ในการ
วางกลไก ดังกล่าวไว้ในมาตรา 114 เพื่อเป็นความพยายามคุ้มครองเอกสิทธิ์ของสมาชิกสภาผู้แทน
ราษฎร ในการลงมติตา่ งๆ ที่อาจจะไมต่ รงกบั มติพรรค อันเปน็ การใหห้ ลักประกันกับสมาชิกสภาผู้แทน
ราษฎรว่ามีเสรีภาพในการลงมติในสภาและมีหลักประกันที่จะออกเสียงแตกต่างจากมติของพรรคใน
ระดับหนึ่ง แม้ว่ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 และพระราชบัญญัติประกอบ
รฐั ธรรมนญู ว่าดว้ ยพรรคการเมือง จะไมไ่ ด้ระบุว่า สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎรต้องปฏบิ ัตติ ามมติพรรค แต่
การปฏิบัติตามมติพรรคก็ถือเป็นลักษณะการมีจริยธรรม ข้อหนึ่งของนักการเมืองที่ต้องมีต่อพรรค
การเมืองและประชาชน ด้วยเหตุผลท่ีว่าพรรคการเมืองที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสังกัดอยู่นั้น ได้รับ
อาณัติมอบหมายจากประชาชนในการดำเนินการให้เป็นไปตามนโยบายที่ได้ประกาศไว้ ดังนั้น
สมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎรที่ได้เข้าเป็นสมาชิกพรรคการเมืองและได้รับการเลือกตั้งในฐานะที่เป็นสมาชิก
พรรคการเมืองนั้น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้นั้นย่อมมีหน้าที่ในทางมโนธรรมสำนึกในการที่จะร่วมกับ
สมาชิกพรรคการเมืองคนอื่นของพรรคการเมืองนั้น มีหน้าท่ีดำเนินการให้เป็นไปตามนโยบาย
ท่ีประกาศไว้กับประชาชน12 โดยเฉพาะในระบบการเลือกตั้งตามรัฐธรรมนูญ 2560 ที่ผ่านมา ท่ี

12 วรเจตน์ ภาคีรัตน์ บทบาทและอำนาจหน้าที่ของสมาชิกรัฐสภาในการรักษาวินัยพรรค
การเมืองและการปฎิบัติหน้าที่ในฐานะผู้แทนปวงชน (สถาบันรัฐธรรมนูญศึกษา : สำนักงานศาล
รัฐธรรมนญู , 2555), หนา้ 23

Assumption University Law Journal 125 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

ประชาชนเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและพรรคการเมืองพร้อมกัน ชี้ให้เห็นว่าเจตจำนงที่
ประชาชนมอบให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแต่ละคน จึงไม่อาจแยกออกจากเจตจำนงที่ประชาชนมอบ
ให้กับพรรคการเมือง ต้นสังกัดได้ ประการสำคัญของการไม่เคารพมติพรรคการเมือง คือ เกิดความไม่
เป็นเอกภาพของพรรคการเมืองและเสถียรภาพทางการเมือง เป็นการเปิดช่องให้ สมาชิกสภาผู้แทน
ราษฎร แสวงหาผลประโยชน์สว่ นตัว ในการลงมติต่างๆ ที่ตนมีอำนาจตัดสินใจได้ โดยไม่รับผิดชอบต่อ
ประชาชน ไม่วา่ จะอภปิ รายไมเ่ ห็นดว้ ยกบั พรรคการเมืองท่ีตนสังกัดอยู่หรืออีกนยั หน่งึ คือการขัดมติของ
พรรคการเมืองของตนเอง ผู้เขียนมีความเห็นว่า ปัญหาต่อความเป็นอิสระกับมติพรรคการเมืองของ
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าว ไม่เป็นไปตามหลักการทฤษฎีว่าด้วยสถาบัน
(Institutional Theories) และความสำคญั ของพรรคการเมอื งในระบบรัฐสภา

โดยจากทฤษฎีดังกล่าวที่นำเสนอไปแล้วนั้น ได้มองการเกิดของพรรคการเมืองท่ีมีผลพวงมา
จากสถาบันทางการเมืองคือ รัฐสภาที่มีอยู่ก่อนและพรรคการเมืองจะเกิดตามมา เพื่อเป็นสื่อสัมพันธ์
ระหว่างรัฐสภา กับประชาชน ซึ่งทำให้ผู้แทนราษฎรรวมตัวกันเป็นคณะ (Cliques) หรือเป็นกลุ่ม
(Groups) มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวของกลุ่มหรือมวลสมากชิกนั้นก็คือระบบพรรคการเมือง ซึ่งมิได้
หมายความว่ามีความคิดเห็นแตกต่างไม่ได้ แต่ถ้าหากมีความเห็นที่แตกต่างกันก็สามารถหาข้อสรุป
ร่วมกันและดำเนินกิจกรรมร่วมกันได้ตามวิถีทางระบอบประชาธิปไตยที่ยึดโยงหลักเสียงข้างมาก
หลักการดังกลา่ วจึงเป็นหลักพนื้ ฐานในการตดั สินใจสำคญั ในระบอบประชาธิปไตย ระบบพรรคการเมือง
จงึ จำเปน็ อยา่ งย่งิ ทจี่ ะตอ้ งอาศัยพืน้ ฐานหลกั การของเสียงข้างมากเปน็ เกณฑ์ ซ่งึ พรรคการเมืองน้ันต้องมี
กลไกลในการควบคุมสมาชิกพรรคให้อยู่ในระเบียบวินัย ไม่ว่าจะเป็นการออกเสียง ลงมติในที่ประชุม
สภาผู้แทนราษฎรและกำหนดและเสนอนโยบายต่อประชาชน โดยผ่านกระบวนการเลือกตั้ง
อีกทั้งประสานงานระหว่างองค์กรต่างๆ องค์กรหลักตามรัฐธรรมนูญในรูปแบบของมติพรรคการเมือง
ความเป็นอิสระกับมติพรรคการเมืองของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร
ไทย พ.ศ.2560 ส่งผลกระทบหลายด้านในการบริหารงานของระบบรัฐสภาจะเป็นลักษณะของการ
เก่ยี วกับกบั การตรวจสอบกลไกลของการทำงานของรฐั สภาไมว่ ่าจะเป็น การย่ืนญตั ติ การต้งั กระทู้ การ
ขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจทั้งรายบุคคลและคณะ อีกทั้งกระบวนการจัดตั้งกรรมาธิการและการถอดถอน
ซึ่งเป็นมาตรการสำคัญอย่างยิ่ง ของฝ่ายอำนาจนิติบัญญัติ ที่ใช้ในการตรวจสอบอำนาจของฝา่ ยบริหาร
ซึ่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพียงลำพังคนเดียวไม่สามารถกระทำได้โดยลำพัง ต้องมีการตรวจสอบโดย
กระบวนการผ่านระบบพรรคการเมือง ด้วยมติพรรคการเมือง การที่รัฐธรรมนูญดังกล่าวได้กำหนดให้
สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎรไม่อยู่ในความผูกมัดของพรรคการเมืองย่อมเกิดผลกระทบมีปญั หาเกิดขึ้นและ
ขัดแยง้ กับแนวคดิ ทฤษฎหี ลายประการดังน้ี

Assumption University Law Journal 126 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

ประการแรก การมีความเป็นอิสระกับมติพรรคการเมือง ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
ภายใต้รัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 เป็นการขัดแย้งต่อหลักการประชาธิปไตยโดยเสียงข้างมาก แม้ใน
รัฐธรรมนูญดังกล่าวได้วางหลักไว้ในประเด็น สมาชิกผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาย่อมเป็นผู้แทน
ปวงชนชาวไทย ไมอ่ ย่ใู นความผกู มัดแห่งอาณัติมอบหมายหรือความครอบงำใดๆ น้ัน ผู้เขียนมคี วามเห็น
ว่ามติพรรคการเมืองน้ัน แมไ้ ม่มสี ภาพบังคับในทางกฎหมายตามทไ่ี ด้นำเสนอไปแลว้ น้ัน แตม่ ติพรรคน้ัน
มีความสำคัญอย่างยิ่งในการรักษาความเป็นเอกภาพของพรรคการเมืองตามเจตจำนงของประชาชนผู้
เลือกพรรคการเมือง ซึ่งผู้สมัครรับเลอื กตั้งได้แสดงเจตจำนงในการเข้าสกัดพรรคการเมืองแล้วเสนอตอ่
ประชาชนยอ่ ม ชีใ้ หเ้ หน็ วา่ บุคคลผ้นู น้ั ย่อมเคารพ ในมติของพรรคการเมอื งในรปู แบบข้อบงั คบั ของพรรค
การเมือง ซึ่งมติของพรรคการเมืองทุกพรรคย่อมอยู่บนพื้นฐานหลักการประชาธิปไตยในหลักเสียงข้าง
มาก ซึ่งเป็นหลกั การประชาธิปไตยท่ีอาศัยพรรคการเมืองเป็นตวั แทนของประชาชน เมอ่ื พรรคการเมือง
ได้มีมติเสียงข้างมากกำหนดทิศทางการทำงานของพรรคการเมืองแลว้ สมาชิกทุกคนตอ้ งปฎิบัติตามเพื่อ
เป็นการแสดงออกให้เห็นถึงมีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวของสมากชิก หากมีความเห็นแย้งหรือแตกต่าง
ก็พิจารณาหาประเด็นข้อสรปุ รว่ มกันภายใตม้ ติของพรรคการเมือง ในรัฐธรรมนูญทกี่ ำหนดให้มีอิสระกับ
มติพรรคการเมืองของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการขัดแย้งกับหลกั ประชาธปิ ไตยโดยเสยี งข้างมากท่ี
ไดน้ ำเสนอไว้ขา้ งตน้

ประการท่ีสอง การมีความเปน็ อสิ ระกบั มตพิ รรคการเมอื ง ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรภายใต้
รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ทำให้เกิดปัญหาในการทำให้ระบบงานของรัฐสภาไม่เป็นเป็นไปตามหลักการ
ถ่วงดุลอำนาจที่แท้จริง ที่ฝ่ายอำนาจนิติบัญญัติตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหารด้วยกระบวนการ
ระบบพรรคการเมืองและประการสำคัญอย่างยิ่ง เป็นการสร้างปัญหาทำให้เกิดการทำลายระบบพรรค
การเมืองทำให้พรรคการเมืองเกิดอ่อนแอขาดระเบียบวินัยภายในพรรคการเมือง ไม่สอดคล้องต่อ
หลักการ ความเป็นสถาบันทางการเมือง และบทบาทของ พรรคการเมือง ที่กำหนดไว้เด่นชัดถึงมีความ
เป็นอนั หนึ่งอันเดยี วของกลุ่มหรือมวลสมาชิกท่พี รรคการเมือง ทม่ี ีบทบาทในการควบคุมสมาชิกให้อยู่ใน
ระเบียบวินัยเพื่อการบริหารจัดการพรรคการเมืองในการอภิปรายในสภา และในเรื่องการลงมติ พรรค
การเมืองจะต้องควบคุมคะแนนเสียง เพื่อมิให้คะแนนต่างกัน ต้องทำให้มีความเป็นระเบียบวินัยเกดิ ขนึ้
ในพรรคการเมืองและเป็นประโยชน์แก่ประชาชนมากที่สุด หากมีความเห็นที่แตกต่างกันก็สามารถหา
ข้อสรุปร่วมกันได้ภายใต้มติพรรคการเมือง โดยไม่สร้างความเห็นที่แตกต่างนั้นจนเกิดความขัดแย้งทาง
การเมืองของสมาชิกพรรคการเมืองนั้นๆ ความเป็นสถาบันของพรรคการเมืองตอ้ งการมีควบคุมสมาชกิ
พรรคให้อยูใ่ นระเบียบวนิ ยั เชน่ การออกเสียงลงมติในที่ประชุมสภาผแู้ ทนราษฎรและกำหนดและเสนอ
นโยบายต่อประชาชน โดยผ่านกระบวนการเลือกตั้ง ดังนั้นมติพรรคถือได้ว่าเป็นหัวใจสำคัญต่อการ
ปกครองระบอบประชาธิปไตยในระบบรัฐสภา รัฐธรรมนูญควรออกแบบพรรคการเมืองให้มเี สถยี รภาพ

Assumption University Law Journal 127 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

และความเข้มแข้ง เป็นสถาบันทางการเมืองของประชาชน (political party as a political institution)
อย่างแท้จริง หากเปรียบเทียบจากรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร พ.ศ.2540 แล้วจะเห็นได้ว่าเป็น
รฐั ธรรมนูญที่ให้ความสำคัญอย่างมากกับระบบพรรคการเมือง แตใ่ นรฐั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พ.ศ. 2560 ได้กำหนดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ไม่อยู่ในความผกู มัดแห่งอาณัตมิ อบหมายหรือความ
ครอบงำใดๆย่อมสร้างปัญหาและไม่เป็นไปตามหลักการดงั กล่าวท่ีไดน้ ำเสนอไปแลว้ นั้น

ประการที่สาม การมีความเป็นอิสระกับมติพรรคการเมือง ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
ภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 เกิดผลกระทบปัญหาความเสถียรภาพการทำงาน
ของรัฐบาลในฐานะฝ่ายบรหิ ารและเกิดความอ่อนแออยา่ งยิ่งของการทำหน้าท่ีฝ่ายตรวจสอบรัฐบาลคอื
ฝ่ายค้าน คืออาจเกิดปัญหาในการซื้อเสียงจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งที่ต้องการ
ผลประโยชน์ โดยอาศยั เสยี งของสมากชิกสภาผแู้ ทนราษฎรเพ่อื ให้มีความเห็นทแี่ ตกตา่ งกับมตขิ องพรรค
การเมืองของตนเองส่งผลต่อการทำงานของรัฐบาลและฝ่ายค้าน กล่าวคือ หากสมาชิกคนใดที่อยู่กับ
พรรคร่วมรัฐบาลมีมติที่สวนทางกับมติพรรคของตนเอง ก็จะเกิดความไม่มีเสถียรภาพและความมั่งคง
ของรัฐบาลเป็นปัญหาต่อการบริหารงานของพรรคร่วมรัฐบาลที่จะนำพานโยบายที่รัฐบาลนำไปปฎิบัติ
น้นั อาจไมส่ ำเรจ็ ด้วยเหตผุ ลอาจเกดิ การยบุ สภาก่อนครบวาระ ทำให้นกั ลงทุนภายในและต่างประเทศไม่
กล้าที่จะลงทุน เพราะไม่มีความมั่นใจในความมั่นคงของเสถียรภาพของรัฐบาล ทำให้การพัฒนา
ประชาธปิ ไตยและระบบพรรคการเมืองของการเมอื งไทยนั้นสะดดุ หยดุ ลง

ในทางตรงกันขา้ มหากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนใดที่อยู่กับพรรคร่วมฝ่ายค้านกับมีมติท่ีสวน
ทางกับมตพิ รรคของตนเอง ก็จะทำให้กลไกลการตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหารมีความอ่อนแอลง
ซึ่งไม่สอดคล้องกับหลักการการถ่วงดุลอำนาจในระบบรัฐสภาอย่างแท้จริงในระบอบประชาธิปไตยน้ัน
จะเห็นไดว้ า่ ฝ่ายคา้ นได้รับการยอมรับวา่ มีหนา้ ที่สำคัญไม่น้อยไปกวา่ พรรครัฐบาล เพราะถ้ามีฝ่ายค้านที่
ทำหน้าที่เข้มแข็ง ก็จะช่วยควบคุมมิให้รัฐบาลซึ่งเป็นฝ่ายที่มีเสียงข้างมากในสภา ใช้อำนาจหน้าท่ีไป
ในทางที่ผิดหรือเปน็ เผด็จการทางรัฐสภา ตรงกันข้ามหากฝ่ายคา้ นทำหน้าที่อ่อนแอ การแสดงออกที่ไม่
เห็นด้วยนอกสภาจะเกิดขึ้นทนั ท่ี เช่น การเดินขบวนประท้วงก่อความวุ่นวายเป็นเหตุการก่อจลาจลข้ึน
ซึ่งจะเป็นอันตรายต่อเสถียรภาพทางการเมืองของประเทศดังเช่นสภาวะการเมืองที่ผ่านมา ส่งผล
กระทบความเสียหายภาพรวมหลายด้าน

บทสรปุ และขอ้ เสนอแนะ

จากหลักการแนวคิดและทฤษฎี ดังกล่าวข้างต้นที่ได้นำเสนอไปแลัวนั้น อาจพิจารณาได้ว่า
ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 ได้วางหลักไว้ในมาตราที่ 114 สมาชิกผู้แทนราษฎร

Assumption University Law Journal 128 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

และสมาชิกวุฒิสภาย่อมเป็นผู้แทนปวงชนชาวไทย ไม่อยู่ในความผูกมัดแหง่ อาณัติมอบหมายหรือความ
ครอบงำใดๆ หมายถึง ไมอ่ ยใู่ นความผูกมัดของพรรคการเมือง จะเห็นอาจเกิดปัญหาเป็นอย่างยิ่งในทาง
ปฏิบัติหากให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมีอำนาจตัดสินใจโดยไม่สนใจ ต่อมติของพรรคการเมืองและไม่
เป็นไปตามหลักการของความเป็นสถาบันของพรรคการเมืองที่ต้องการควบคุมสมาชิกพรรคให้อยู่ใน
ระเบียบวินัยตามที่ได้นำเสนอไปแล้วนั้น การสร้างรัฐธรรมนูญควรเล็งเห็นถึงความสำคัญของระบบ
พรรคการเมืองให้มีความเข้มแข็งที่จะพัฒนาเชื่อมโยงความมีเสถียรภาพของการทำงานฝ่ายบริหารนั้น
คือรัฐบาลเพราะการบริหารงานของรัฐบาลจะอยู่ได้ต้องอาศัยเสียงจากรัฐสภ าและรัฐสภาจะคงอยู่ได้
ด้วยมีสมาชิกรัฐสภาภายใต้ระบบพรรคการเมืองที่เข็มแข็ง อีกทั้งระบบพรรคการเมืองที่เข้มแข็งยังคง
ส่งผลทำให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทำหน้าที่ในการตรวจสอบรัฐบาลในฐานะฝ่ายค้านในสภา
ผู้แทนราษฎร มีประสิทธิภาพ ซึ่งประเด็นดังกล่าวนั้นย่อมอาศัยการทำงานที่ผ่านระบบพรรคการเมือง
และพรรคการเมืองก็ต้องอาศัยมติของสมาชิกพรรคการเมืองที่เป็นตัวกำหนดทิศทางของการทำงาน
ภายใต้หลกั การเสยี งข้างมาก

ในการสร้างพรรคการเมืองให้มีเสถียรภาพ เป็นสถาบันทางการเมือง ที่ได้รับการยอมรับจาก
ประชาชนหรือองค์กรทุกภาคส่วนนับว่าเป็นสิ่งสำคัญ ที่จะก่อเกิดพัฒนาระบบประชาธิปไตยในระบบ
รัฐสภาของประเทศไทย แม้ว่าในปัจจุบันระบบพรรคการเมืองยุคใหม่ จะพยายามผสมผสานแนวคิด
ใหม่ๆ ทั้งในเชิงนโยบายหรือการบริหารจัดการของพรรคการเมืองให้นำเสนอออกมาเป็นทิศทางและ
เปา้ หมาย (Direction and Targets) การจะทำให้พรรคการเมืองมีเสถียรภาพมีความเข้มแข็งและความ
เปน็ สถาบันทางการเมือง ม่ันคงยาวนานอยู่ได้ รฐั ธรรมนูญซ่ึงถือได้วา่ เป็นกฎหมายสูงสดุ ของประเทศ มี
ส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการผูกโยงบทบาทสถานะภาพของพรรคการเมืองอย่างมาก ผู้เขียนมีความเห็น
อย่างยิ่งที่สมควรปรับปรุงแก้ไขรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 ให้สมาชิกสภาผู้แทน
ราษฎรต้องอยูภ่ ายใต้มติของพรรคการเมืองและกำหนดมติพรรคการเมือง ให้มีบทนิยามอยู่ในกฎหมาย
ที่มีสภาพบังคับต่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เพื่อให้มีความสอดคล้องกับหลักกการดังกล่าวตามที่ได้
นำเสนอมาแล้ว

Assumption University Law Journal 129 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

บรรณานุกรม

หนงั สอื
นิยม รัฐอมฤต, การเมืองไทยยุคปัจจุบัน ปัญหาการพัฒนาพรรคการเมืองไทย. (กรุงเทพมหานคร:

สำนักพมิ พ์มหาวทิ ยาลยั รามคำแหง, 2540).
พรชัย เล่อื นฉวี, กฎหมายรฐั ธรรมนูญ. (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวทิ ยาลยั ธรุ กิจบัณฑิต, 2552).
พัฒนะ เรือนใจดี, กฎหมายว่าด้วยระบบพรรคการเมือง. (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย

รามคำแหง, 2548).
บรรเจิด สิงคะเนติ, หลักพื้นฐานเกี่ยวกับสิทธิเสรีภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์. (กรุงเทพมหานคร:

สำนักพมิ พ์วญิ ญชู น, 2558).
วรเจตน์ ภาคีรัตน์, บทบาทและอำนาจหน้าที่ของสมาชิกรัฐสภาในการรักษาวินัยพรรคการเมืองและ

การปฎิบตั ิหนา้ ทีใ่ นฐานะผู้แทนปวงชน. (สถาบันรฐั ธรรมนญู ศึกษา: สำนกั งานศาลรัฐธรรมนูญ,
2555).
วทิ ยา ชนิ บุตร, การเลือกตั้ง. (กรุงเทพมหานคร: สำนักพมิ พ์มหาวทิ ยาลัยรามคำแหง, 2559).
วิทยา นภาศริ ิกลุ กิจ,
สุรพล ราชภัณฑารกั ษ์, พรรคการเมอื งและกลุ่มผลประโยชน์ PS 215. (กรงุ เทพมหานคร: สำนกั พิมพ์
มหาวิทยาลยั รามคำแหง, 2551).
สติธร ธนานิธิโชติ, การสร้างความเข้มแข็งให้แก่พรรคการเมืองไทย. (เอกสารวิชาการชุดปฏิรูปสถาบัน
การเมอื ง, 2555).
หยุด แสงอุทัย, พรรคการเมอื ง. (กรุงเทพมหานคร: พิฆเนศ, 2517).

ข้อมูลสารสนเทศ
ชงคชาญ สุวรรณมณี พรรคการเมืองกับกฎหมายพรรคการเมืองของไทย เอกสารวิชาการ สำนักงาน

เลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร 2558 หน้า 3 สืบค้นเมื่อวันที่ 19 ธันวาคม 2562 จาก
https://library2.parliament.go.th/ejournal/content_af/2558/dec2558-4.pdf

Assumption University Law Journal 130 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

คดีปกครองเกย่ี วกบั ความรบั ผดิ อย่างอื่นตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่ง
พระราชบญั ญัตจิ ัดตั้งศาลปกครองและวธิ ีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542

Administrative Cases in relation to Other Liability Under
Section 9 The First Paragraph of (3) of the Act on Establishment
of Administrative Courts and Administrative Court Procedure B.E.

2542 (1999)

Received: 19 เมษายน 2564
Revised: 20 พฤษภาคม 2564
Accepted: 28 พฤษภาคม 2564

สชุ าวฎี แสนคำ
Suchawadee Saenkham

บทคัดยอ่
บทความนี้มุ่งศึกษาคดีพิพาทเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่นของฝ่ายปกครอง ซึ่งถูกบัญญัติ
ให้เป็นหนึ่งในลักษณะคดีพิพาทที่อยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลปกครองตามมาตรา 9 วรรค
หนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 แต่
พระราชบัญญัติดังกล่าวไม่ได้ให้คำนิยามความหมายของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ว่ามีความหมาย
ลักษณะ หรือองค์ประกอบอย่างไร โดยเปิดโอกาสให้ฝ่ายวิชาการในมหาวิทยาลัยและศาลปกครองเป็น
ผู้พัฒนาหลกั กฎหมายดงั กลา่ ว
จากการศึกษาพบว่า ความรับผิดอย่างอื่นตามกฎหมายไทยนั้นมีลักษณะที่ไม่เหมือนกับหลัก
ความรับผิดของฝ่ายปกครองในระบบกฎหมายฝรั่งเศสและระบบกฎหมายเยอรมันโดยตรง และจาก
ข้อมูลในชั้นของการร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง ประกอบกับ
การศึกษาหลักการความรับผิดของฝ่ายปกครองและคำพิพากษาของศาลปกครองจนถึงปัจจุบัน จะ

ส่วนหนงึ่ จากวิทยานิพนธ์ เร่ือง คดีปกครองเก่ยี วกับความรบั ผิดอย่างอื่นตามกฎหมายไทย

 นกั ศึกษาปริญญาโท หลกั สตู รนิตศิ าสตรมหาบณั ฑิต สาขากฎหมายมหาชน คณะนติ ิศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

Assumption University Law Journal 131 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยอสั สัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

พบว่า ศาลปกครองได้พัฒนาหลักกฎหมายเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่นเรื่อยมา และดูเหมือนว่าความ
รับผิดอย่างอื่นในระบบกฎหมายไทยมีแนวโน้มที่จะมีความหมายที่กว้างกว่าหลักความรับผิดโดย
ปราศจากความผดิ ตามหลักกฎหมายปกครองของประเทศฝรั่งเศส

คำสำคัญ : ความรับผิดอย่างอื่น, ความรับผดิ โดยปราศจากความผดิ

ABSTRACT
This article aims to study a case involving a dispute in relation to other liability
of an administrative agency under Section 9 (3) of The Act on Establishment of
Administrative Courts and Administrative Court Procedure B.E. 2542 (“The Act”). There
is no definition, characteristic, or element of the term “other liability”. So, researchers
and the Administrative Court have a chance to develop the relevant legal definition.
The result is that the word “other liability” in Thai law differs from principles of French
and German administrative liability. According to the information in the process of
drafting The Act together with the study of the principles of administrative liability and
the administrative court decisions, the Administrative Court itself has continually
developed the principles of “other liability “in its own way. The definition of “other
liability” in Thai law tends to be broader than the liability without fault in French
administrative law.
Keywords: Other liability, Liability without fault

บทนำ

คดีพิพาทเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่นของฝ่ายปกครองได้ถูกบัญญัติให้เป็นหนึ่งในลักษณะ
คดีพิพาทที่อยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลปกครองตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่ง
พระราชบัญญัติ จัดต้ังศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดปี กครอง พ.ศ. 2542 อยา่ งไรกด็ ี พระราชบัญญัติ
ดังกล่าวไม่ได้ให้คำนิยามความหมายของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ว่าหมายความว่าอย่างไร มีลักษณะ
หรือองคป์ ระกอบอย่างไร และหากพจิ ารณาในชั้นของการร่างพระราชบัญญัติจดั ตง้ั ศาลปกครองและวิธี
พิจารณาคดีปกครอง จะพบว่า แต่เดิมคดีพิพาทตามบทบัญญัติมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) มีเพียงลักษณะ
คดีพพิ าทเกย่ี วกับการกระทำละเมิดของของหนว่ ยงานทางปกครองหรือเจา้ หน้าทีข่ องรัฐอนั เกิดจากการ
ใช้อำนาจตามกฎหมาย หรือจากกฎ คำสั่งทางปกครอง หรือคำสั่งอื่น หรือจากการละเลยต่อหน้าที่

Assumption University Law Journal 132 วารสารนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าวล่าช้าเกินสมควร โดยที่ “ความ รับผิด
อย่างอื่น” ได้ถูกบัญญัติเพิ่มเติมเข้ามาภายหลังในชั้นของการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาล
ปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครองของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา โดยปรากฏการให้เหตุผลว่า
“เพราะอาจมีคดีเกี่ยวกับลาภมิควรได้และการจัดการงานนอกสั่งของหน่วยงานทางปกครองห รือ
เจ้าหน้าที่ของรัฐ” ด้วย จึงนำมาสู่บทบัญญัติลักษณะคดีพิพาทซึ่งอยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของ
ศาลปกครอง มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดี
ปกครอง พ.ศ. 2542 ในปัจจุบัน ซึ่งบัญญัติว่า “คดีพิพาทเกี่ยวกับการกระทำละเมิดหรือความรับผิด
อย่างอื่นของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมาย หรือจาก
กฎ คำสั่งทางปกครอง หรือคำสั่งอื่น หรือจากการละเลยต่อหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติ
หรอื ปฏิบัตหิ น้าทีด่ งั กลา่ วล่าช้าเกินสมควร และเมื่อพระราชบัญญัตดิ ังกลา่ วไม่ได้ให้คำนยิ ามความหมาย
ของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ว่าหมายความว่าอย่างไร กรณีนี้จึงเป็นการเปิดช่องให้ศาลปกครองซ่ึงเปน็
ศาลที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีจะได้พัฒนาหลักกฎหมายและกำหนดลักษณะคดีพิพาทเกี่ยวกับ
ความรับผดิ อยา่ งอื่นวา่ มีลักษณะอย่างไร และเพือ่ ท่จี ะทำความเข้าใจในคดปี กครองเก่ียวกับความรับผิด
อย่างอื่นตามระบบกฎหมายไทยให้มากขึน้ เบื้องต้นจงึ จำเปน็ ที่จะต้องศกึ ษาในเร่ืองความรับผิดของฝ่าย
ปกครองของต่างประเทศ อันได้แก่ ในระบบกฎหมายฝรั่งเศสและระบบกฎหมายเยอรมัน ซึ่งประเทศไทย
ตา่ งได้รับอทิ ธิพลกฎหมายปกครองมาจากทั้งสองประเทศ

1. ความรบั ผิดของรัฐตามกฎหมายตา่ งประเทศ

1.1 ความรบั ผดิ โดยปราศจากความผิดในระบบกฎหมายฝรงั่ เศส
ความรับผดิ ของฝ่ายปกครองในระบบกฎหมายฝร่ังเศส สามารถแบ่งออกได้เป็น ความรับผิด

ของรัฐโดยมีความผิด (La responsabilité pour faute) หรือความรับผิดทางละเมิดของฝ่ายปกครอง
กล่าวคือ ความรับผิดอันเกิดจากการกระทำโดยเจตนาหรือประมาทเลินเล่อของฝ่ายปกครอง ประการ
หนงึ่ และความรับผิดของรัฐโดยปราศจากความผิด (La responsabilité sans faute) คือ ความรับผิดของ
ฝ่ายปกครองแม้ว่าฝ่ายปกครองจะกระทำการโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่มีความผิด อีกประการหนึ่ง ซึ่ง
ความรับผิดของรัฐโดยปราศจากความผิดนี้ถอื เป็นแนวคิดรองจากแนวคิดความรับผดิ โดยมีความผิด ความ
รับผิดโดยปราศจากความผิดจึงเป็นความรับผิดของฝ่ายปกครองในกรณีที่พิจารณาแล้วว่าฝ่ายปกครองไม่
ต้องรับผิดเนื่องด้วยมีความผิด ดังนั้น “ความผิด” จึงไม่ใช่เงื่อนไขสำคัญของความรับผิดประเภทนี้
โดยทั่วไปแล้วถือกันว่าความรับผิดของรัฐโดยปราศจากความผิด (responsabilité sans faute) ในระบบ
กฎหมายฝรั่งเศสเป็นความรับผิดเสริมความรับผิดโดยมีความผิด ความรบั ผิดของรัฐประเภทนี้มีพัฒนาการ

Assumption University Law Journal 133 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

ข้ึนเพ่อื ให้รฐั มีความรับผดิ ชอบต่อความเสยี หายจากการกระทำแม้เป็นการกระทำท่ชี อบด้วยกฎหมาย หรือ
การกระทำที่ไม่มีความผิด หลักการอันเป็นรากฐานของความรับผิดโดยปราศจากความผิดมีอยู่ 2 ประการ
คือ หลักความรับผิดในการเฉลี่ยภาระหรือทฤษฎีการสูญเสียความเสมอภาคของพลเมืองต่อการรับภาระ
สาธารณะ และหลกั ความรบั ผิดสำหรบั ความเสี่ยงภัยพิเศษหรือทฤษฎีความเส่ยี งภยั

1.2 ความรับผิดของรฐั ในระบบกฎหมายเยอรมัน1
ความรับผิดของรัฐ (Staatshaftung) ในระบบกฎหมายเยอรมัน อาจแยกเป็นสอง

ประเภทใหญ่ๆ เมื่อพิจารณาจากการกระทำขององค์กรเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ใช้อำนาจตามกฎหมาย
มหาชนก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่นโดยคำนึงถึงความชอบหรือไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นเกณฑ์
คือ ความรบั ผดิ ของรฐั ที่เกดิ จากการกระทำอันไม่ชอบด้วยกฎหมายประการหนึง่ และความรบั ผิดของรัฐ
ท่เี กิดจากการกระทำท่ีชอบด้วยกฎหมายอีกประการหนึ่ง แตห่ ากพจิ ารณาจากความผดิ (Verschulden;
fault) ซึ่งมีรูปแบบสำคัญสองรูปแบบ คือ เจตนาหรือประมาท เป็นเกณฑ์ จะสามารถแยกความรับผิด
ของรัฐออกเป็นสองประเภทใหญ่ๆ คือ ความรับผิดของรัฐที่เกิดจากการกระทำโดยมีความผิดอย่างหน่ึง
และความรับผิดของรัฐที่เกิดจากการกระทำโดยไม่มีความผิดอีกอย่างหนึ่ง อย่างไรก็ดี ความรับผิดของทั้ง
สองกลุ่มอาจจะเชื่อมประสานกันได้ เช่น ความรับผิดของรัฐที่เกิดจากการกระทำอันไม่ชอบด้วย
กฎหมายโดยเจตนาหรือประมาทเลินเล่อ หรือความรับผิดของรัฐที่เกิดจากการกระทำที่ไม่ชอบ ด้วย
กฎหมาย แต่ไม่ได้เกิดจากเจตนาหรือประมาทเลินเล่อ ทง้ั น้ี ความรับผดิ ของรัฐท่ีเกิดจากการกระทำอัน
ไม่ชอบด้วยกฎหมายโดยเจตนาหรือประมาทเลินเล่อเป็นความรับผิดที่รัฐต้องเข้าไปชดใช้ “ค่าสินไหม
ทดแทน” (Schadensersatz – Restitution) ให้แก่เอกชนที่ได้รับความเสียหายจากการกระทำที่ถือว่า
ถูกตำหนิได้ขององค์กรเจ้าหน้าที่ของรัฐนั้น ส่วนความรับผิดของรัฐที่เกิดจากการกระทำที่ไม่เจตนา
หรือไม่ประมาทเลินเล่อไม่ว่าการกระทำนั้นจะชอบหรือไม่ชอบด้วยกฎหมายก็ตาม จะเป็นกรณีที่รัฐ
รับผิดชอบชดใช้ “ค่าทดแทนความเสียหาย” (Entschädigung, Ausgleich –compensation) ให้แก่
เอกชนที่ต้องเสียหายหรือรับบาปเคราะห์เป็นพิเศษยิ่งกว่าบุคคลอื่นเพราะเหตุที่รัฐอาศัยอำนาจตาม
กฎหมายกระทำการเพื่อประโยชน์สาธารณะ หรือเพราะเหตุที่รัฐกระทำการละเมิดกฎหมายโดยไม่ได้
กระทำโดยเจตนาหรือประมาทเลนิ เล่อ

1 วรเจตน์ ภาคีรัตน์, กฎหมายปกครองเปรียบเทียบ:ความรับผิดของรัฐในระบบกฎหมาย
เยอรมัน ฝร่งั เศส และองั กฤษ, พมิ พ์ครัง้ ท่ี 1 ( กรงุ เทพมหานคร : สำนักพมิ พม์ หาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์,
2555), น.8 – 17.

Assumption University Law Journal 134 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

ในระบบกฎหมายเยอรมัน “ความรับผิดของรัฐ”(Staatshaftung) ใช้กันอยู่ในหลาย
ความหมาย โดยในความหมายอย่างกลาง ความรับผิดของรัฐ หมายถึง หน้าที่รับผิดชอบของรัฐสำหรับ
ความเสยี หายอนั เกิดแก่สิทธิของบุคคลซึ่งเป็นผลมาจากการใช้อำนาจมหาชน ไม่วา่ ความเสียหายน้ันจะ
เกิดจากการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย แต่ไม่หมายความรวมถึงความรับผิด
ของรฐั ตามกฎหมายเอกชน ซ่งึ ความรบั ผิดประเภทตา่ ง ๆ ทเี่ กดิ ข้นึ จากการใช้อำนาจมหาชนหรือที่รัฐได้
กระทำลงในแดนของกฎหมายมหาชนเป็นสำคัญนี้ บคุ คลอาจเรียกร้องให้รัฐรบั ผิดไดใ้ นกรณีตา่ งๆ ได้แก่
ความรับผิดชดใช้ค่าทดแทนอันเนื่องมาจากการเวนคืนสิทธิในทรัพย์สิน ความรับผิดในการชดใช้ค่า
ทดแทนอนั เน่ืองมาจากการล่วงละเมิดสทิ ธิอนื่ ใดไม่ใช่สิทธิในทางทรัพย์สนิ ความรับผิดชดใช้ค่าทดแทน
ความเสียหายสำหรบั การล่วงลำ้ กรรมสทิ ธ์ิท่ไี มใ่ ช่เป็นการเวนคืน สทิ ธิเรียกรอ้ งให้รัฐปฏิบตั กิ ารขจัดความ
เสียหาย และความรับผิดและสิทธิเรียกร้องให้รัฐรับผิดกรณีอื่นๆ อันได้แก่ ความรับผิดอันเกิดจาก
ความสัมพันธ์ทางหนี้ในกฎหมายปกครอง จัดการงานนอกส่ังทางปกครอง ความรับผิดโดยเด็ดขาดตาม
กฎหมายมหาชน และสทิ ธิเรียกรอ้ งใหค้ ืนทรพั ยส์ ินหรอื ประโยชนท์ ่ีได้ไปโดยปราศจากฐานทางกฎหมาย

2. ความรับผิดอย่างอื่นของฝา่ ยปกครองในระบบกฎหมายของประเทศไทย

2.1 ในชัน้ ของการยกรา่ งกฎหมาย
ในชั้นของการร่างพระราชบญั ญัติจดั ตั้งศาลปกครองและวธิ พี ิจารณาคดปี กครอง พ.ศ. ...

ของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ซึ่งได้ดำเนินการแก้ไขปรับปรุงร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวตาม
มตขิ องคณะรฐั มนตรี ในสว่ นของเขตอำนาจของศาลปกครองนนั้ ได้มกี ารกำหนดลักษณะคดีปกครองท่ี
อยู่ในอำนาจของศาลปกครองให้ชัดเจนยิ่งขึ้นเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาการขัดแย้งในเรื่องเขตอำนาจกับศาล
อนื่ กลา่ วคือ คดีทอี่ ยู่ในอำนาจของศาลปกครอง ไดแ้ ก่ ประการแรก คดีทเ่ี ป็นการฟ้องในเรื่องการขอให้
เพิกถอนคำสั่งหรือกฎหมายลำดับรองของหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ หรือเป็นกรณีที่ขอให้
หน่วยงานของรัฐปฏิบัติหน้าที่ในเวลาที่กำหนด ทั้งนี้ โดยมีเหตุเกิดจากการที่หน่วยงานของรัฐหรือ
เจ้าหน้าที่ของรัฐปฏิบัติไม่ถูกต้องตามกรณีต่างๆ ที่กำหนดไว้ในกฎหมาย ประการที่สอง คดีที่เป็นการ
ฟ้องการกระทำละเมิดที่เกิดจากหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอันเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วย
ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ซึ่งกฎหมายดังกล่าวกำหนดให้ฟ้องคดีที่ศาลปกครอง ประการท่ี
สาม การฟอ้ งคดีเก่ยี วกบั สญั ญาทางปกครอง ซงึ่ เป็นเร่ืองการพพิ าทตามสัญญาสมั ปทานหรือสัญญาท่ีให้

Assumption University Law Journal 135 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

คสู่ ญั ญาเข้าดำเนนิ กจิ การบริการสาธารณะหรือสัญญาท่ีมวี ัตถุประสงคเ์ พื่อจดั ให้มสี ิ่งสาธารณูปโภค อัน
เป็นเรือ่ งสญั ญาทร่ี ฐั มอบหมายใหเ้ อกชนดำเนนิ การเพื่อประโยชน์ของประชาชนสว่ นรวม2

ทง้ั นี้ ในบันทึกสรุปสาระสำคัญของร่างพระราชบญั ญัติจัดต้ังศาลปกครองและวิธีพิจารณา
คดีปกครอง พ.ศ. ... ก็ได้กำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับเขตอำนาจศาลปกครองไว้ว่า “ในส่วนของเขต
อำนาจศาลปกครองนั้น ได้กำหนดไว้ชัดเจนว่า เป็นเรื่องการที่ราษฎรฟ้องหน่วยงานข องรัฐหรือ
เจ้าหน้าที่ของรัฐ เพื่อ (1) ขอให้ยกเลิกคำสั่งหรือกฎหมายลำดับรองที่ออกโดยไม่ถูกต้องตามกฎหมาย
หรือ (2) ขอให้สั่งให้หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐปฏิบัติหน้าที่ในเวลาที่กำหนด ในกรณีที่
หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ มีการละเลยต่อหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้า หรือ
(3) ขอให้ชดใช้ค่าเสียหายในกรณีที่หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำละเมิดต่อราษฎรตาม
กฎหมายว่าด้วยความรบั ผิดทางละเมดิ ของเจ้าหน้าที่ (แต่ถ้าเป็นการที่รัฐเรียกค่าเสียหายจากเอกชนจะ
เป็นเรื่องละเมิดในทางแพ่งซึ่งหน่วยงานของรัฐจะต้องฟ้องร้องในศาลยุติธรรม) หรือ (4) การฟ้อง
เกี่ยวกับสัญญาทางปกครอง (ซึ่งไม่ใช่เป็นสัญญาที่รัฐในฐานะเสมือนบุคคลธรรมดา
ทำกับเอกชนอื่น หรือเป็นเรื่องที่อยู่ในบังคับของกฎหมายแพ่งซึ่งหน่วยงานของรัฐจะต้องฟ้องร้องต่อ
ศาลยุติธรรม) โดยสัญญาทางปกครอง ได้แก่ สัญญาที่รัฐให้สัมปทานผูกขาดแก่เอกชน หรือเป็นสัญญา
เกีย่ วกับการให้บรกิ ารสาธารณะ หรือการจดั ให้มีสง่ิ สาธารณปู โภค3

เขตอำนาจศาลปกครองตามร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดี
ปกครอง พ.ศ. ... ฉบับท่ีสำนกั งานคณะกรรมการกฤษฎีกาเสนอต่อรัฐบาล จึงมีรายละเอียด ดงั น้ี

“มาตรา 8 คดปี กครองท่ีอย่ใู นอำนาจศาลปกครอง ไดแ้ ก่
(1) คดีเกี่ยวกับการขอให้เพิกถอนกฎหรือคำสั่งที่ออกโดยหน่วยงานของรัฐหรือ
เจ้าหน้าที่ของรัฐ เนื่องจากการออกกฎหรือคำสั่งนั้น กระทำโดยไม่มีอำนาจหรือนอกเหนือจากอำนาจ
หน้าที่หรือไม่ถูกต้องตามกฎหมาย หรือกระทำโดยไม่ถูกต้องตามแบบ ขั้นตอนหรือวิธีการ อันเป็น
สาระสำคัญที่กำหนดไว้สำหรับการออกกฎ หรือคำสั่งนั้น หรือกระทำโดยไม่สุจริต หรือมีลักษณะเป็น
การเลือกปฏิบัติ หรือใช้ดุลพินิจโดยไม่ชอบ หรือมีลักษณะเป็นการสร้างขั้นตอนโดยไม่จำเปน็ หรือสร้าง
ภาระใหเ้ กดิ กบั ประชาชนเกนิ สมควร

2 สำนักงานศาลปกครอง, รวมเหตุผลและความเป็นมาเป็นรายมาตราของร่างพระราชบัญญัติ
จัดตั้งศาลปกครองและวธิ ีพิจารณาคดปี กครอง พ.ศ. ... เล่มที่ 6, ภาคผนวก : เอกสารความเป็นมาของ
การจัดต้งั ศาลปกครอง, น.589.

3 เรอ่ื งเดียวกัน, น.595.

Assumption University Law Journal 136 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อัสสัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

(2) คดีเกี่ยวกับการขอให้หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐปฏิบัติหน้าที่ตามที่
กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติ เนื่องจากหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อหน้าที่ หรือ
ปฏิบตั ิหนา้ ที่ล่าชา้ เกินสมควร

(3) คดีเกี่ยวกับการกระทำละเมิดของหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐตามที่
กำหนดในกฎหมายว่าด้วยความรบั ผดิ ทางละเมดิ ของเจ้าหน้าท่ี

(4) คดพี พิ าทเก่ยี วกบั สัญญาทางปกครอง
(5) คดที ี่มีกฎหมายกำหนดให้อยู่ในเขตอำนาจของศาลปกครอง
เรอ่ื งดงั ต่อไปน้ไี มอ่ ยใู่ นอำนาจของศาลปกครอง
(1) การโตแ้ ย้งเรอ่ื งท่เี ปน็ นโยบายโดยตรงท่คี ณะรัฐมนตรตี ้องรับผิดชอบตอ่ สภา
(2) การดำเนินการเกยี่ วกับวนิ ัยทหารและการใช้อำนาจบงั คับบญั ชา
(3) การดำเนนิ การของคณะกรรมการตุลาการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่าย
ตลุ าการ”
ต่อมา ในชั้นของการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดี
ปกครอง พ.ศ. ... ของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา ในส่วนของประเภทคดีที่อยู่ในอำนาจพิจารณา
พิพากษาของศาลปกครองตามวรรคหนึ่งนั้น ได้มีการแก้ไขถ้อยคำเพียงเล็กนอ้ ยเพื่อให้เกิดความชดั เจน
ยงิ่ ขึน้ และปอ้ งกันการสับสนเทา่ น้นั โดยมีรายละเอยี ดเกย่ี วกบั การแกไ้ ขท่สี ำคญั ๆ ไดแ้ ก่
- ใหใ้ ช้คำว่า “คดีพพิ าท” แทนคำว่า “คด”ี เพอื่ ให้เป็นลักษณะเดยี วกันกบั ศาลอน่ื ๆ
- ใน (1) ให้เพิ่มเรอ่ื ง การกระทำการ เพือ่ ใหค้ รอบคลุมถึงการกระทำทางกายภาพของ
เจ้าหน้าที่ของรัฐด้วย และให้ย้ายคำว่า “หรือใช้ดุลพินิจโดยไม่ชอบ” มาไว้ท้ายประโยค รวมทั้ง เพิ่มคำ
ว่า “โดยไมเ่ ป็นธรรม” ต่อท้ายคำวา่ “การเลอื กปฏิบตั ิ” และใหแ้ ก้ไขคำว่า “ แบบ” เป็น “รูปแบบ”
- ใน (3) ใหต้ ดั ข้อความวา่ “ตามท่ีกำหนดในกฎหมายว่าด้วยความรบั ผิดทางละเมิดของ
เจา้ หนา้ ท”่ี ออก เนื่องจากกฎหมายไม่ไดก้ ำหนดว่าอยา่ งไรเป็นความรบั ผดิ ทางละเมิดของหน่วยงานของ
รัฐและให้แก้ไขเป็น “อันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมาย” รวมทั้งให้เพิ่มคำว่า จากกฎ คำสั่งทาง
ปกครองหรือคำสั่งอื่นๆ หรือจากการละเลยหรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้า” เพื่อให้รับกับ (1) และ (2)
นอกจากนั้น ให้เพิ่มเรือ่ งความรบั ผิดอย่างอื่นด้วย เพราะอาจมีคดีเกี่ยวกับลาภมิควรได้ และการจัดการ
งานนอกส่งั ของหนว่ ยงานทางปกครองหรอื เจา้ หน้าท่ขี องรฐั
กรณีจึงนำมาซึ่งบทบัญญัติของมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาล
ปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 อันมีผลบังคับใช้ในปัจจุบัน ซึ่งบัญญัติว่า “คดีพิพาท
เกี่ยวกับการกระทำละเมิดหรือความรบั ผิดอยา่ งอื่นของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหนา้ ทีข่ องรัฐอัน
เกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมาย หรือจากกฎ คำสั่งทางปกครอง หรือคำสั่งอื่น หรือจากการละเลย

Assumption University Law Journal 137 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

ต่อหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าวล่าช้าเกินสมควร” อย่างไรก็ดี
พระราชบญั ญัติจัดตั้งศาลปกครองและวธิ ีพิจารณาคดปี กครอง พ.ศ. 2542 ก็ไม่ได้ให้คำจำกัดความหรือ
ความหมายของคำวา่ “ความรับผดิ อยา่ งอ่นื ” ไว้

2.2 คำอธบิ ายจากนักกฎหมาย

พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ไม่ได้ให้คำจำกัด
ความหรือความหมายของคำว่า “ความรับผิดอย่างอ่นื ” วา่ หมายความวา่ อย่างไร แต่ยังพอมีนกั กฎหมาย
ท่ไี ด้อธบิ ายถงึ “ความรบั ผดิ อยา่ งอ่ืน” ไว้ในหนังสือตา่ งๆ ทีน่ า่ สนใจ ดังน้ี

ศาสตราจารย์พิเศษ จิรนิติ หะวานนท์ ได้กล่าวถึงลักษณะของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ไว้ใน
หนังสือคำอธิบายกฎหมายปกครอง (ภาคทั่วไป) ว่า “ความรับผิดอย่างอื่นน้ันต้องไม่ใช่ละเมิด ไม่ว่าจะ
เป็นการกระทำละเมิดโดยใช้อำนาจ โดยการปฏิบัตหิ น้าท่ีหรือโดยการละเลยต่อหน้าที่ แต่รัฐมีความรบั
ผิดอนั เกิดข้นึ โดยผลของกฎหมาย”4

รองศาสตราจารย์ ดร. วิษณุ วรัญญู, ปิยะศาสตร์ ไขว้พันธุ์ และเจตน์ สถาวรศีลพร
ได้กล่าวถึงลักษณะของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ไว้ในหนังสือตำรากฎหมายปกครองว่าด้วยกฎหมาย
ปกครองทั่วไป ว่า “ความรับผิดอย่างอื่น นี้ ก็คือการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐได้
กระทำการโดยมุ่งบังคับการฝ่ายเดียวทั้งในรูปของปฏิบัติการทางปกครอง หรือกฎ คำสั่งทางปกครอง
คำสั่งอื่น โดยชอบด้วยกฎหมาย กล่าวคือ หน่วยงานทางปกครองก็ดีหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐก็ดี หาได้
ปฏิบัติหน้าที่โดยทำผิดกฎหมายไม่ แต่กระนั้นก็ตาม ก็ยังก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลภายนอกใน
ที่สุดซึ่งกรณีเช่นนี้อาจเรียกได้ในทางตำราว่า “ความรับผิดของฝ่ายปกครองที่ไม่ได้เกิดมาจากการมี
ความผิดเกิดข้นึ ” (la responsabilité sans faute)”5

ศาสตราจารย์ ดร. วรเจตน์ ภาคีรัตน์ ได้อธิบายไว้ในหนังสือกฎหมายปกครองภาคทั่วไป
ว่า “ความรับผิดอย่างอื่นของฝ่ายปกครอง คือ ความรับผิดของฝ่ายปกครองซึ่งมิได้เกิดขึ้นจากสัญญา
ทางปกครอง หรือมิใช่ความรับผิดทางละเมิด และความรับผิดอย่างอื่นของฝ่ายปกครองตาม
พระราชบญั ญัตจิ ดั ตง้ั ศาลปกครองและวธิ ีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ย่อมมไิ ด้หมายถงึ ความรับผิด

4 จริ นติ ิ หะวานนท,์ คำอธบิ ายกฎหมายปกครอง (ภาคทั่วไป), พิมพค์ รงั้ ท่ี 8 (กรงุ เทพมหานคร:
สำนักอบรมศึกษากฎหมายแหง่ เนตบิ ัณฑติ ยสภา, 2559), น.154.

5 วิษณุ วรัญญู, ปิยะศาสตร์ ไขว้พันธุ์ และเจตน์ สถาวรศีลพร, ตำรากฎหมายปกครองว่าด้วย
กฎหมายปกครองทัว่ ไป, พิมพค์ รัง้ ที่ 1 (กรงุ เทพมหานคร : โรงพิมพด์ อกเบ้ีย, 2551), น.310.

Assumption University Law Journal 138 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

ของฝ่ายปกครองอันเกิดจากนิติสัมพันธ์ทางแพ่ง เช่น จากสัญญาทางแพ่ง หรือลาภมิควรได้ทางแพ่ง แต่
ความรับผดิ อย่างอ่ืนต้องเป็นความรับผิดอยา่ งอื่นทเี่ กิดขึน้ จากการใช้อำนาจตามกฎหมาย จากกฎ คำสั่ง
ทางปกครอง คำสั่งอื่น หรือจากการละเลยต่อหน้าที่ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่
ดังกล่าวล่าช้าเกินสมควร ตัวอย่าง ความรับผิดอย่างอื่นของฝ่ายปกครองที่เกิดจากการออกคำสั่งทาง
ปกครอง เช่น การเรยี กรอ้ งให้ฝ่ายปกครองรับผดิ ในกรณีทม่ี ีการเพิกถอนคำสัง่ ทางปกครองท่ีมิชอบด้วย
กฎหมายซึ่งให้ประโยชน์ หรือการยกเลิกคำสั่งทางปกครองที่ชอบด้วยกฎหมายและให้ประโยชน์เพื่อ
ป้องกันหรือขจัดเหตุที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อประโยชน์สาธารณะ หรือประชาชน
ตามพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 มาตรา 52 และมาตรา 53 นอกจากนี้
การเวนคืนทรัพย์สินของราษฎรซึ่งต้องมีการกำหนดค่าทดแทนการเวนคนื น้ัน ก็ย่อมถือว่าเป็นความรับผิด
อย่างอนื่ อันเกดิ จากการใชอ้ ำนาจตามกฎหมายที่อย่ใู นเขตอำนาจศาลปกครองเช่นกัน”6

ศาสตราจารย์ ดร. บรรเจิด สิงคะเนติ ได้อธิบายไว้ในหนังสือหลักกฎหมายเกี่ยวกับการ
ควบคุมฝา่ ยปกครอง ว่า “ความรบั ผดิ อยา่ งอนื่ ของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าทข่ี องรฐั นัน้ อาจ
กล่าวได้ว่า หมายถึงความรับผิดทั้งหลายซึ่งมิใช่ความรับผิดอันเกิดจากการกระทำละเมิดทางปกครอง
และมิใช่ความรับผิด อันเกิดจากสัญญาทางปกครอง หากแต่ความรับผิดดังกล่าวเกิดจากการใช้อำนาจ
ตามกฎหมาย หรือจากกฎ คำสั่งทางปกครอง หรือคำสั่งอื่น หรือละเลยต่อหน้าที่ตามที่กฎหมาย
กำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร ดังนั้นจึงอาจสรุปสาระสำคัญของความรับผิด
อย่างอ่ืนได้ ดงั น้ี

(1) การกระทำน้นั จะตอ้ งเป็นการกระทำในการปฏิบัติหนา้ ที่
(2) การปฏิบัติหน้าทีด่ ังกล่าวต้องเป็นการใชอ้ ำนาจตามกฎหมาย กฎ คำสั่งทางปกครอง
หรือคำสั่งอื่น หรือละเลยต่อหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกิน
สมควร
(3) จากการปฏิบัตหิ นา้ ท่ีดังกลา่ วกอ่ ให้เกิดความเสียหายหรือก่อให้เกิดความรบั ผิดขึน้
(4) ความรบั ผดิ ดังกลา่ วจะต้องมิใช่ความรับผดิ อันเกดิ จากการกระทำละเมิดทางปกครอง
และมใิ ชค่ วามรบั ผดิ อนั เกดิ จากสญั ญา”7

6 วรเจตน์ ภาคีรัตน์, กฎหมายปกครอง ภาคทั่วไป, พิมพ์ครั้งที่ 1 (กรุงเทพมหานคร:
สำนักพิมพ์นิตริ าษฎร,์ 2554), น.455 - 457.

7 บรรเจิด สิงคะเนติ, หลักกฎหมายเกี่ยวกับการควบคุมฝ่ายปกครอง, พิมพ์ครั้งที่ 6
(กรงุ เทพมหานคร : วญิ ญชู น, 2561), น.278 - 279.

Assumption University Law Journal 139 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

จากการอธิบายและให้ความหมายของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ของนักกฎหมายข้างต้น
จงึ แสดงให้เหน็ ในเบ้ืองตน้ ว่า “ความรับผดิ อย่างอ่ืน” นั้น จะตอ้ งไม่ใช่การกระทำทางละเมดิ แตเ่ ปน็ การ
กระทำทีช่ อบด้วยกฎหมาย และไดก้ ่อใหเ้ กดิ ความเสยี หายขึน้ รฐั จงึ มีความรับผดิ

2.3 คำพพิ ากษาศาลปกครอง
เมื่อสืบค้นคำพิพากษาของศาลปกครองพบว่ามีคำพิพากษาศาลปกครองที่ได้ กล่าว ถึง

“ความรับผิดอย่างอ่ืน” ด้วยเช่นกัน โดยสรุปได้ดังน้ี
ความรบั ผดิ อย่างอืน่ เป็นความรับผิดของหนว่ ยงานทางปกครองท่ีเกิดจากการกระทำโดย

ชอบดว้ ยกฎหมาย แตก่ ารกระทำของหนว่ ยงานทางปกครองก่อให้เกดิ ความเสียหายแกผ่ ู้อ่ืน8
ทั้งนี้ ความรับผิดอย่างอื่น ยังเป็นกรณีท่ีการกระทำของหน่วยงานทางปกครองแม้จะมิได้

เป็นการกระทำละเมิด แต่หากการกระทำดังกล่าวก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลใด หรือทำให้บุคคล
ใดไดร้ ับความเดือดร้อนจนเกินสมควร9 หรือกอ่ ใหบ้ คุ คลใดต้องรับภาระความไม่สะดวก ในขณะท่ีบุคคล
อื่นไม่จำต้องรับภาระดังกล่าว หน่วยงานทางปกครองก็มีหน้าที่ต้องแก้ไขหรือเยียวยาความเสียหาย
ให้แก่ผูเ้ สียหาย ซ่งึ เป็นกรณีความรับผิดอยา่ งอน่ื ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้ง
ศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 เช่น กรณีที่กรมทางหลวงกำหนดจุดก่อสร้างและ
กอ่ สร้างด่านชัง่ นำ้ หนักถาวรหน้าท่ีดินของผู้ฟ้องคดี ศาลปกครองวินิจฉัยว่า การตั้งด่านเพ่ือควบคุมรถมิ
ให้บรรทุกน้ำหนักเกิน เพื่อป้องกันมิให้เกิดความเสียหายกับถนน เป็นการจัดทำบริการสาธารณะอย่าง
หนง่ึ ในขอบเขตอำนาจหน้าที่ของกรมทางหลวง โดยมิได้ผดิ กฎหมายและไม่ใชเ่ ป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะ
เกิดความเสยี หายแกผ่ ู้ฟ้องคดี จึงไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อผู้ฟ้องคดี อย่างไรก็ตาม แมม้ ิได้เป็นละเมิด
หากแต่ก่อใหผ้ ฟู้ อ้ งคดีต้องรบั ภาระความไมส่ ะดวกในการเข้าออกสู่ทด่ี นิ ของตน ในขณะท่ีผถู้ อื กรรมสิทธ์ิ
ที่ดนิ อ่ืนในบรเิ วณใกล้เคียงไม่ต้องรับภาระดังกล่าว กรณจี ึงเป็นความรับผิดอย่างอ่นื ท่ีกรมทางหลวงต้อง
ชดเชยความไม่สะดวกดงั กลา่ วแกผ่ ู้ฟ้องคดี10

ในบางกรณีศาลปกครองอธิบายว่าความรับผิดอย่างอื่นเป็นไปตามหลักความรับผิด
โดยปราศจากความผิด เช่น กรณีที่วินิจฉัยว่า แม้การบริหารจัดการน้ำของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่ง
ประเทศไทย (ผู้ถูกฟ้องคดี) เป็นการใช้อำนาจโดยชอบภายใต้กรอบของกฎหมายก็ตาม การไฟฟ้าฝ่าย
ผลิตแห่งประเทศไทยก็ต้องรับผิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมายของตนดังกล่าวตามหลักความรับผิด

8 คำพพิ ากษาศาลปกครองสงู สดุ ท่ี อ.1198/2558
9 คำพพิ ากษาศาลปกครองสงู สดุ ท่ี อ.713/2554
10 คำพพิ ากษาศาลปกครองสงู สดุ ที่ อ.29/2557

Assumption University Law Journal 140 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มิถุนายน 2564)

ของรัฐโดยปราศจากความผดิ จงึ เปน็ ความรับผิดอย่างอื่นของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแหง่ ประเทศไทยท่ีศาล
อาจกำหนดคำบังคับให้ผู้ถูกฟ้องคดีเยียวยาความเสียหายให้แก่ผู้ฟ้องคดีได้ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3)
และมาตรา 72 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.
254211

จากการศึกษาคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุดจะเห็นได้ว่า แม้ศาลปกครองจะไม่ได้
ให้ความหมายของ “ความรับผิดอย่างอนื่ ” ไว้อย่างชดั เจน แตค่ ำพิพากษาดงั กลา่ วกพ็ อทจี่ ะแสดงให้เห็น
ได้ว่า “ความรับผิดอย่างอืน่ ” เป็นความรับผดิ ของหน่วยงานทางปกครองที่เกิดจากการกระทำโดยชอบ
ด้วยกฎหมาย แตก่ ่อให้เกิดความเสยี หายแก่บุคคลใดบุคคลหน่ึง และมีลักษณะเปน็ ไปตามหลักความรับ
ผิดโดยปราศจากความผิด ตามหลักกฎหมายปกครองฝรั่งเศส

2.4 ความแตกตา่ งระหว่าง “ความรับผิดทางละเมดิ ” และ “ความรบั ผิดอย่างอ่นื
มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดี

ปกครอง พ.ศ. 2542 บัญญัติว่า ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่งในเรื่องคดีพิพาท
เกี่ยวกับการกระทำละเมดิ หรือความรับผิดอยา่ งอืน่ ของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอนั
เกิดจากการใช้อำนาจ ตามกฎหมาย หรือจากกฎ คำสั่งทางปกครอง หรือคำสั่งอื่น หรือจากการละเลย
ต่อหน้าท่ตี ามท่กี ฎหมายกำหนดให้ตอ้ งปฏบิ ัติหรือปฏิบตั ิหน้าท่ีดงั กล่าวล่าช้าเกินสมควร จากบทบัญญัติ
ของกฎหมายดังกล่าว ได้กำหนดให้ศาลปกครองมีอำนาจในการพิจารณาพิพากษาคดีพิพาทเกี่ยวกับ
ความรับผิดของฝ่ายปกครองอันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมาย หรือจากกฎ คำสั่งทางปกครอง
หรือคำสั่งอื่น หรือจากการละเลยต่อหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าท่ี
ดังกล่าวล่าช้าเกินสมควร ไว้ 2 ประการ คือ ความรับผิดอันเกิดจากการกระทำละเมิด และความรับผดิ
อย่างอื่น ซึ่งความรับผิดอันเกิดจากการกระทำละเมิดนั้น จะต้องปรากฏข้อเท็จจริงว่าหน่วยงานทาง
ปกครองได้กระทำการโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อบุคคลอืน่ โดยผิดกฎหมาย ให้เขาเสียหายถงึ
แก่ชีวิติก็ดี แก่ร่างกายก็ดี อนามัยก็ดี เสรีภาพก็ดี ทรัพย์สินหรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดก็ดี
ทั้งนี้ ตามมาตรา 420 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนความรับผิดอย่างอื่นนั้น เป็นความ
รับผิดของหน่วยงานทางปกครองที่เกิดจากการกระทำโดยชอบด้วยกฎหมาย แต่การกระทำของ
หนว่ ยงานทางปกครองไดก้ อ่ ใหเ้ กดิ ความเสียหายแก่ผ้อู ่นื 12

11 คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.718/2561, อ. 206/2562
12 คำพิพากษาศาลปกครองสงู สุดที่ อ.1198/2558

Assumption University Law Journal 141 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

โดยที่ “ความรับผิดทางละเมิด” หมายถึง ความรับผิดจากการกระทำโดยไม่ชอบด้วย
กฎหมายหรือผิดกฎหมาย (จงใจหรือประมาทเลินเล่อ) ของเจ้าหน้าที่ของรัฐซึ่งหากเป็นการกระทำใน
การปฏิบัติหน้าที่ หน่วยงานทางปกครองมีหน้าที่ต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทนความเสียหายหรือต้อง
กระทำการหรืองดเว้นกระทำการอันเป็นการเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นให้แก่ บุคคลผู้เสียหาย
อย่างไรก็ดี การจะพิจารณาว่าการกระทำของหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่เป็นการกระทำละเมิด
หรือไม่นั้น พระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. 2539 ซึ่งเป็นกฎหมายที่กำหนด
หลกั เกณฑแ์ ละเงอ่ื นไขความรับผดิ ทางละเมดิ ของหนว่ ยงานของรัฐและเจา้ หนา้ ท่ี มไิ ด้บัญญตั นิ ยิ ามศัพท์
คำว่า “ละเมิด” ไว้เป็นการเฉพาะ กรณีจึงต้องเป็นไปตามบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและ
พาณิชย์ว่าด้วยละเมิด13 ทั้งนี้ ศาลปกครองจะพิจารณาว่าการกระทำใดมีลักษณะของการกระทำที่เปน็
ละเมิดหรือไม่ โดยพิจารณาตามองค์ประกอบของละเมิดตามมาตรา 420 แห่งประมวลกฎหมายแพ่ง
และพาณิชย์ ซึ่งบัญญัติว่า “ผู้ใดจงใจหรือประมาทเลินเล่อทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขา
เสียหายถึงแก่ชีวิตก็ดี แก่ร่างกายก็ดี อนามัยก็ดี เสรีภาพก็ดี ทรัพย์สินหรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดก็ดี
ท่านว่าผู้นั้นทำละเมดิ จำตอ้ งใช้ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการนัน้ ” กรณีนี้จึงสามารถแยกองค์ประกอบของ
การกระทำละเมดิ ไดเ้ ป็น 4 ประการ ไดแ้ ก่

(1) การกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ
(2) กระทำโดยผดิ กฎหมาย
(3) การกระทำก่อให้เกิดความเสยี หายแกบ่ ุคคลอนื่
(4) ความเสยี หายเปน็ ผลมาจากการกระทำดังกลา่ วน้ัน
แม้การพิจารณาว่าการกระทำใดเป็นละเมิดหรือไม่ ศาลปกครองจะใช้หลักเกณฑ์ในการ
พจิ ารณาตามองค์ประกอบของมาตรา 420 แห่งประมวลกฎหมายแพง่ และพาณชิ ยก์ ็ตาม แตก่ ารกระทำ
ละเมดิ ของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหนา้ ทีข่ องรฐั ท่ีจะเป็นคดีพิพาทเก่ียวกบั การกระทำละเมิดของ
หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่อยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลปกครองนั้น
จะต้องเขา้ เง่อื นไขท้ังสองประการดังตอ่ ไปน้ี
(1) เปน็ คดหี รือขอ้ พพิ าทที่เก่ียวเน่ืองกบั การปฏิบัติหน้าทใ่ี นทางปกครองของหนว่ ยงาน
ทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยการกระทำละเมิดที่จะฟ้องที่ศาลปกครองได้นั้นต้องเข้า
หลักเกณฑ์ทั่วไปของคดีปกครอง กล่าวคือ ต้องเป็นละเมิดที่เกิดขึ้นเนื่องจากการปฏิบัติหน้าที่หรือละ
เว้นการปฏิบัติหน้าที่ของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยเป็นละเมิดที่เกิดขึ้นจากการ

13 ชาญชัย แสวงศักดิ์, กฎหมายว่าด้วยความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่และความรับผิด
ของรฐั โดยปราศจากความผิด, พมิ พ์ครัง้ ท่ี 9 (กรงุ เทพมหานคร : สำนักพมิ พว์ ิญญชู น, 2558), น.46.

Assumption University Law Journal 142 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลัยอสั สัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

กระทำทางปกครอง เช่น ฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากการออกคำสั่งพักใช้ใบอนุญาตโดยไม่ถูกต้อง
ตามกฎหมาย เปน็ ต้น หากเปน็ การกระทำละเมิดระหวา่ งเอกชนด้วยกัน หรอื เป็นละเมิดท่เี ป็นเรื่องส่วนตัว
ของเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่แล้ว ผู้เสียหายต้องฟ้องเจ้าหน้าที่ผู้นั้น โดยจะฟ้องหน่วยงาน
ของรัฐไม่ได้ และจะต้องฟอ้ งเจ้าหน้าทีน่ ้ันตอ่ ศาลยตุ ิธรรม

(2) แม้จะเป็นคดีหรือข้อพิพาทที่เกี่ยวเนื่องกับการปฏิบัติหน้าที่ของหน่วยงานทาง
ปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐก็ตาม แต่ผู้เสียหายจะฟ้องคดีต่อศาลปกครองได้ก็ต่อเมื่อเป็นคดีหรือข้อ
พิพาทที่เกี่ยวเนื่องกับการปฏบิ ัติหน้าที่ 4 กรณี คือ การใช้อำนาจตามกฎหมาย, การออกกฎ คำสั่งทาง
ปกครอง หรอื คำสงั่ อ่ืน, การละเลยตอ่ หน้าที่ตามท่ีกฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบตั ,ิ หรือการปฏิบัติหน้าท่ี
ดังกล่าวล่าชา้ เกินสมควร

ทั้งนี้ แม้คดีพิพาทเกี่ยวกับ “ความรับผิดทางละเมิด” และ “ความรับผิดอย่างอื่น” จะได้
ถูกกำหนดไวเ้ ป็นหนึ่งในประเภทคดปี กครองตามมาตรา 9 วรรคหนง่ึ (3) แหง่ พระราชบัญญัติจัดต้ังศาล
ปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 เช่นเดียวกัน โดยที่คดีทั้งสองต่างมลี ักษณะเป็นการใช้
อำนาจตามกฎหมายของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐก่อให้เกิดความเสียหายต่อบุคคล
อื่น และมีความมุ่งหมายของคดี คือ การเยียวยาความเสียหายให้แก่ผู้ได้รับความเสียหาย โดยศาลมี
อำนาจกำหนดคำบังคับให้ใช้เงินหรือส่งมอบทรัพย์สิน หรือให้กระทำการหรืองดเว้นกระทำการตาม
มาตรา 72 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวเช่นเดียวกันก็ตาม แต่ความรับผิดของฝ่าย
ปกครองท้ังสองประเภทตา่ งมอี งค์ประกอบหลกั ท่ีแตกตา่ งกนั กลา่ วคือ ตามบทบญั ญตั ิมาตรา 420 แห่ง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้บัญญัติถึงการกระทำละเมิดซึ่งมีองค์ประกอบที่สำคัญของละเมิด
คือ การกระทำละเมิดจะต้องเป็นการกระทำโดยผิดกฎหมาย ซึ่งหมายความถึง การกระทำ
โดยไม่มีอำนาจหรือไม่มีสิทธิหรือทำโดยมิชอบด้วยกฎหมาย แต่ในส่วนของความรับผิดอย่างอื่นน้ัน
อย่างที่ได้กล่าวไว้แล้วว่าพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542
ไมไ่ ด้ให้คำจำกัดความหรือความหมายของ “ความรบั ผดิ อย่างอ่ืน” ไว้ แตเ่ มอื่ ได้พจิ ารณาจากคำอธิบาย
ของนกั กฎหมายประกอบกบั คำพพิ ากษาของศาลปกครองแล้วเหน็ ได้ว่า การกระทำที่จะเป็นความรับผิด
อย่างอื่นได้นั้นจะต้องไม่เป็นการกระทำละเมิด ดังนั้น จึงกล่าวได้ว่า “ความรับผิดอย่างอื่น” จะต้องเป็น
การกระทำที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นหลัก ประกอบกับเมื่อพิจารณาคำพิพากษาของศาลปกครองในคดี
พิพาทเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่น จึงทำให้เห็นขอบเขตของ “ความรับผิดอย่างอื่น” ในเบื้องต้นได้วา่
ศาลปกครองเห็นวา่ ความรับผิดอย่างอื่นน้ันมลี ักษณะเป็นไปตามหลักความรับผิดโดยปราศจากความผิด
ตามหลกั กฎหมายปกครองฝรั่งเศส

Assumption University Law Journal 143 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั อัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

2.5 คดพี ิพาทเกี่ยวกบั ความรับผิดอย่างอื่นท่อี ยู่ในเขตอำนาจของศาลปกครอง
เมื่อศึกษาจากคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุด สามารถแยกกรณีที่ศาลเห็นว่าเป็น

คดีพิพาทเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่นตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาล
ปกครองและวธิ ีพจิ ารณาคดปี กครอง พ.ศ. 2542 ไดเ้ ปน็ 2 กรณี คอื กรณที ่มี ีกฎหมายลายลักษณ์อักษร
บัญญตั ใิ หร้ ฐั ตอ้ งรับผิด และกรณีที่รฐั ต้องรบั ผิดแม้ไมม่ ีกฎหมายบัญญัติใหต้ อ้ งรบั ผิด ดังน้ี

1) กรณที ่ีมีกฎหมายลายลักษณ์อกั ษรบัญญตั ิให้รฐั ต้องรบั ผิด
โดยเป็นกรณีที่ศาลเห็นว่ากรณีพิพาทดังกล่าวเป็นคดีเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอ่ืน

เพราะมีกฎหมายลายลักษณ์อักษรที่ฝ่ายนิติบัญญัติตราขึ้นเพื่อกำหนดความรับผิดของฝ่ายปกครองใน
การกระทำทอี่ าจก่อให้เกดิ ความเสียหายในกรณีต่างๆ แม้วา่ การกระทำนนั้ จะไม่ได้เปน็ การกระทำที่เป็น
ความผิดหรอื ฝ่าฝืนกฎหมายกต็ าม ซึง่ มกี รณีดงั ต่อไปน้ี

(1) การเวนคนื อสงั หารมิ ทรพั ย]์
การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ คือ การที่รัฐใช้อำนาจตามกฎหมายเรียกคืน

กรรมสิทธิ์ที่ดินของเอกชนให้กลับมาเป็นของรัฐ เพื่อการดำเนินการกิจการใดๆ อันจำเป็นเพื่อการอัน
เป็นสาธารณูปโภคหรือการอันจำเป็นในการปอ้ งกันประเทศ หรือได้มาซึ่งทรพั ยากรธรรมชาติ หรือเพื่อ
การผังเมือง หรือเพื่อการพัฒนาการเกษตร หรือการอุตสาหกรรมหรือเพื่อการปฏิรูปที่ดิน หรือเพ่ือ
ประโยชน์สาธารณะอย่างอื่น โดยการดำเนินการเวนคืนดังกล่าว หากไม่มีบทบัญญัติว่าด้วยการเวนคืน
ในกฎหมายอน่ื โดยเฉพาะ รัฐจะต้องดำเนนิ การ ตามพระราชบญั ญัติว่าด้วยการเวนคนื พ.ศ. 2530 หรือ
พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนและการได้มา ซึ่งอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2562 ที่มีผลบังคับใช้ใน
ปัจจุบัน ซึ่งถือเป็นกฎหมายกลางในการกำหนดขั้นตอน กระบวนการเวนคืน การจ่ายเงินค่าทดแทน
ให้แก่ผู้มีสิทธิ รวมถึงขั้นตอนการอุทธรณ์และการฟ้องคดี ในกรณีที่ผู้มีสิทธิฟ้องคดีได้รับเงินค่าทดแทน
ไมพ่ อใจจำนวนเงนิ ค่าทดแทนทไ่ี ดร้ บั

คดีพิพาทเกี่ยวกับการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์อาจนำมาฟ้องเป็นคดีปกครองได้
หลายประเภทคดีขึ้นอยู่กับความมุ่งประสงค์ของผู้ฟ้องคดี แต่กรณีที่จะเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับความรับ
ผิดอย่างอื่นตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดี
ปกครอง พ.ศ. 2542 จะต้องเป็นกรณกี ารฟ้องเรียกเงินคา่ ทดแทนการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ ซึง่ มหี ลาย
กรณี เช่น การฟ้องเพื่อขอเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มให้แก่ผู้ฟ้องคดี การฟ้องเพื่อขอเงินค่าทดแทนการ
เวนคืนสิ่งปลูกสร้างเพิ่ม การฟ้องเกี่ยวกับเงินค่าทดแทนการเช่าที่ดิน โรงเรือน หรือสิ่งปลูกสร้างอย่าง
อื่นในท่ีดนิ ที่ต้องเวนคืน การฟ้องเพื่อขอเงินค่าทดแทนต้นไมย้ ืนต้นเพ่ิม การฟ้องเพ่ือขอเงินค่าทดแทนค่า
รื้อถอน ค่าขนย้าย และค่าปลูกสร้างโรงเรือนใหม่หรือส่ิงปลูกสร้างอยา่ งอื่นที่รือ้ ถอนได้เพิ่ม การฟ้องเพื่อ
ขอเงินค่าทดแทนการเสียสิทธิในการใช้ทาง วางท่อน้ำ ท่อระบายน้ำ สายไฟฟ้า หรือสิ่งอื่นซึ่งคล้ายกัน

Assumption University Law Journal 144 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลัยอสั สัมชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีท่ี 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มถิ นุ ายน 2564)

ผ่านที่ดินที่ต้องเวนคืนเพิ่ม การฟ้องเพื่อขอให้มีการเวนคืนโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างส่วนที่เหลืออยู่ซึ่งใช้
การไมไ่ ดแ้ ล้วเพิ่มเติม การฟ้องเพ่ือขอให้มีการเวนคืนหรือจดั ซ้ือท่ดี ินสว่ นที่เหลือจากการเวนคืน ซึ่งการ
ฟ้องเรียกค่าทดแทนในกรณีเหล่านี้สอดคล้องกับบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืน
อสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 หรือพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนและการได้มาซึ่งอสังหาริมทรัพย์
พ.ศ. 2562 ทบ่ี ญั ญตั ใิ หห้ น่วยงานทางปกครองจะต้องจ่ายเงนิ ค่าทดแทนให้แก่ผู้ได้รับผลกระทบจากการ
เวนคืน นอกจากนี้แล้ว กรณีฟ้องขอคืนที่ดินที่ถูกเวนคืนกรณีที่รัฐไม่ได้นำไปใช้ประโยชน์ตาม
วัตถุประสงค์ของการเวนคืนน้ัน เป็นคดีพิพาทเกี่ยวกบั ความรับผิดอย่างอื่นตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3)
เชน่ กัน14

(2) การรอนสิทธิ15
การจำกัดสิทธิการใช้ประโยชน์ในอสังหาริมทรัพย์ หรือการรอนสิทธิในที่ดิน

เป็นกรณีที่หน่วยงานทางปกครองมคี วามจำเป็นต้องดำเนินการใดๆ บนที่ดินของเอกชนเพื่อการอนั เป็น
ประโยชน์ต่อสิ่งสาธารณูปโภคของส่วนรวม ซึ่งแตกต่างจากการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ เนื่องจากการ
รอนสิทธิไมม่ ีผลเป็นการกระทบกระเทือนต่อกรรมสิทธใิ์ นท่ดี ิน โดยกรรมสิทธิ์ยังคงเป็นของเจ้าของที่ดิน
เดิมไม่มีการเปลี่ยนแปลงเพียงแต่ถูกจำกัดสิทธิในการใช้ประโยชน์ในที่ดินนั้นบางประการ และในการ
จำกัดสิทธิการใช้ประโยชน์ในอสังหาริมทรัพย์นั้น ย่อมต้องมีกฎหมายบัญญัติให้อำนาจหน่วยงานในการ
ดำเนินการดังกล่าว และต้องมีการจ่ายค่าทดแทนที่เป็นธรรมให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองทรัพย์สิน
หรือผทู้ รงสทิ ธิอ่ืนในท่ดี ินน้ัน

ค ด ี ฟ ้ อ ง เ ร ี ย ก เ ง ิ น ค ่ า ท ด แ ท น จ า ก ก า ร ถ ู ก จ ำ ก ั ด ส ิ ท ธ ิ ก า ร ใ ช ้ ป ร ะ โ ย ช น์ ใ น
อสังหารมิ ทรพั ย์ทอี่ ยูใ่ นอำนาจพจิ ารณาพพิ ากษาของศาลปกครองน้ัน เป็นคดพี พิ าทเก่ียวกบั ความรับผิด
อย่างอื่นของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยเป็นกรณีที่กฎหมายบัญญัติให้หน่วยงาน
ทางปกครองจำต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้แกเ่ อกชนแมห้ นว่ ยงานทางปกครองจะดำเนินการโดยชอบ
ดว้ ยกฎหมาย เช่น พระราชบญั ญัติการไฟฟา้ ฝ่ายผลติ แห่งประเทศไทย พ.ศ. 2511 กำหนดให้การไฟฟ้า
ฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยซึ่งมีอำนาจปักหรือตั้งเสาเดินสายไฟฟ้าแรงสูงผ่านที่ดินของเอกชนได้ปัก
เสาไฟฟ้าแรงสูงลงในท่ีดินของเอกชน สง่ ผลใหเ้ จา้ ของทด่ี นิ ทม่ี สี ายไฟฟ้าแรงสูงพาดผา่ นย่อมไมส่ ามารถใช้
ประโยชนใ์ นพน้ื ท่ีใตส้ ายไฟฟา้ ได้แตว่ ่ายังคงเปน็ เจ้าของกรรมสิทธ์ิเพราะการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศ

14 คำสัง่ ศาลปกครองสงู สุดท่ี คผ.62/2562, ที่ 585/2560
15 วราวุธ ศิริยทุ ธ์วฒั นา, “เอกสารประกอบคำบรรยายพนักงานคดปี กครองระดบั กลาง รุ่นที่ 19,”
หัวข้อ คดพี ิพาทเกยี่ วกับความรับผิดอยา่ งอื่นของฝา่ ยปกครอง, จดั โดยวทิ ยาลัยตลุ าการและข้าราชการ
ฝา่ ยศาลปกครองศาลปกครอง กรงุ เทพมหานคร, 2559 : น.2.

Assumption University Law Journal 145 วารสารนิติศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อสั สัมชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบับท่ี 1 (มกราคม - มถิ ุนายน 2564)

ไทยไม่ได้เวนคืนที่ดินดังกล่าว จึงเป็นเพียงภาระจำยอมเท่านั้น พระราชบัญญัติการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่ง
ประเทศไทย พ.ศ. 2511 จึงมีบทบัญญัติกำหนดให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยต้องจ่ายค่า
ทดแทนใหก้ บั เจ้าของหรือผู้ครอบครองทด่ี นิ ดว้ ยความเป็นธรรม

(3) กรณมี กี ฎหมายกำหนดให้ได้รับค่าทดแทนความเสียหาย
นอกจากกรณีที่มีกฎหมายบัญญัติให้หน่วยงานทางปกครองต้องรับผิดชดใช้

ค่าเสียหายใหแ้ กเ่ อกชนผ้ไู ดร้ บั ผลกระทบ อนั ได้แก่ การเวนคืนอสงั หาริมทรพั ยแ์ ละการรอนสิทธแิ ลว้ ใน
บางกรณีหนว่ ยงานทางปกครองอาจตอ้ งชดใชค้ า่ เสยี หายตามที่มตคิ ณะรัฐมนตรีกำหนดไว้อกี ด้วย เช่น

- ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม 2532 ที่อนุมัติให้จ่ายเงินค่า
ทดแทนทรัพย์สินกรณีพเิ ศษแก่ราษฎรที่ได้รบั ผลกระทบจากโครงการก่อสร้างเขอื่ นของกรมชลประทาน
โดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติการชลประทานหลวง พ.ศ. 2485 เมื่อผู้ฟ้องคดีมีความประสงค์ท่ี
จะขอรับเงินค่าขนย้ายที่ดนิ ที่ถกู เขตชลประทานจากกรมชลประทาน โดยค่าขนย้ายนั้นเป็นผลสืบเนื่อง
จากมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม 2532 ที่อนุมัติให้จ่ายค่าทดแทนทรัพย์สินเป็นกรณีพิเศษ
แก่ราษฎรที่ได้รับผลกระทบจากโครงการก่อสร้างเขื่อนของกรมชลประทาน กรณีจึงเป็นคดีพิพาท
เกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่นของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอันเกิดจากการใช้อำนาจ
ตามกฎหมายตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดี
ปกครอง พ.ศ. 254216

- ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2555 ที่เห็นชอบในหลักการ
การเยียวยาและฟื้นฟูเหยื่อและผู้เสียหายตลอดจนผู้ที่ได้รับผลกระทบจากความรุนแรงหรอื ขัดแย้งทาง
การเมืองให้ครอบคลุมถึงประชาชนทุกกลุ่ม เจ้าหน้าที่ของรัฐ สื่อมวลชน และภาคเอกชน รวมท้ัง
ครอบครัวของผู้ได้รับผลกระทบดังกล่าว ตั้งแต่เหตุการณ์การชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพ่ือ
ประชาธิปไตย ประมาณปลายปี 2548 จนถึงเหตุการณ์ความรุนแรงเมื่อเดือนเมษายนถึงเดือน
พฤษภาคม 2553 เม่อื กรณผี ฟู้ อ้ งคดีฟอ้ งขอรับเงนิ ชว่ ยเหลือเยยี วยาตาม มตคิ ณะรฐั มนตรดี ังกล่าว กรณี
จึงเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอ่ืนของหน่วยงานทางปกครองอันเกิดจากการใช้อำนาจตาม
กฎหมายตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณา
คดีปกครอง พ.ศ. 254217

- ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2549 เรื่อง การขอยกเว้นภาษี
นำเข้า เบี้ยปรับ และเงินเพิ่ม สำหรับวัตถุดิบอาหารที่นำมาผลิตเนื้อไก่และเป็ดสดเพื่อส่งออกในช่วง

16 คำสั่งศาลปกครองสงู สดุ ท่ี 693/2553
17 คำพพิ ากษาศาลปกครองสูงสดุ ท่ี คผ.11/2562

Assumption University Law Journal 146 วารสารนติ ศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยอสั สมั ชญั
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปที ี่ 12 ฉบบั ท่ี 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)

วิกฤตไข้หวัดนก ซึ่งเมื่อผู้ฟ้องคดีเป็นผู้ประกอบการส่งออกไก่สดแช่แข็งไปจำหน่ายต่างประเทศอ้างว่า
ไม่ไดร้ บั ความช่วยเหลือตามมติคณะรฐั มนตรีดังกล่าว จงึ เปน็ คดพี พิ าทเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอ่ืนของ
หน่วยงานทางปกครองอันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมายหรือจากการละเลยต่อหน้าที่ตามที่
กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติซึ่งอยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลปกครองตามมาตรา 9 วรรค
หน่ึง (3) แหง่ พระราชบัญญัติจัดตงั้ ศาลปกครองและวิธพี ิจารณาคดปี กครอง พ.ศ. 254218

ทง้ั น้ี หากพจิ ารณาบทบญั ญัติกฎหมายของประเทศไทยจะพบว่า มีกฎหมายหลาย
ฉบบั ที่มีบทบัญญัติกำหนดความรับผิดของรัฐเอาไว้ โดยให้รัฐชดใช้ค่าทดแทนความเสียหาย แม้ว่ารัฐจะ
ไมม่ ีความผิด ตวั อยา่ งเช่น บทบญั ญัติมาตรา 10 (4) แห่งพระราชบญั ญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2499 ซ่ึง
ได้กำหนดความรับผิดของรัฐในการใช้อำนาจของสัตว์แพทย์ในกรณีที่มีการแจ้ง หรือตรวจสอบ หรือมี
เหตุอันควรสงสัยว่าสัตว์ป่วยหรือตายโดยโรคระบาด หรือภายในเขตโรคระบาด หรือเขตสงสัยว่ามีโรค
ระบาด หรือเขตโรคระบาดชั่วคราว โดยสัตวแพทย์มีอำนาจเข้าตรวจสัตว์หรือซากสัตว์และสั่งเป็น
หนังสือให้เจ้าของจัดการทำลายสัตว์ที่เป็นโรคระบาด หรือสัตว์หรือซากสัตว์ที่เป็นพาหะของโรคได้ ซึ่ง
การทำลายสัตว์ที่เป็นโรคระบาด หรือสัตว์ หรือซากสัตว์ที่เป็นพาหะของโรคระบาด ตามคำสั่งของสัตว
แพทยน์ ี้ เจ้าของมีสิทธิไดร้ ับค่าชดใช้ความเสยี หายไม่ต่ำกว่าก่ึงหนึง่ ของราคาสตั ว์ซ่ึงอาจขายได้ในตลาด
ท้องที่เกิดโรคระบาด”19 หรืออย่างกรณีที่ปรากฏในพระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542
ซ่ึงไดก้ ำหนดความรบั ผิดของรฐั ในกรณที ร่ี ฐั ใช้อำนาจตามกฎหมายกำหนดใหท้ ้องทใ่ี ดท้องท่ีหนึ่งเป็นเขต
ห้ามประกอบกิจการควบคุมประเภทใดประเภทหนึ่ง โดยที่บทบัญญัติมาตรา 30 วรรคสอง
แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว กำหนดให้ หากอธิบดีกรมธุรกิจพลังงานเห็นว่ามีเหตุผลความจำเป็นท่ี
จะต้องเข้าควบคุมการประกอบกิจการควบคุม อธิบดีกรมธุรกิจพลังงานสามารถออกคำสั่งกำหนด
หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการประกอบกิจการควบคุมนั้น และจะสั่งเป็นหนังสือถึงผู้ประกอบ
กิจการควบคมุ ให้แกไ้ ข เปลยี่ นแปลง หรือระงบั การกระทำใดภายในระยะเวลาทเ่ี ห็นสมควรก็ได้ ซ่ึงหาก
ผู้ประกอบกิจการควบคุมได้ดำเนินการและปฏิบัติให้เปน็ ไปตามคำสั่งของอธิบดีกรมธรุ กิจพลังงานท่ใี ห้
แก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือระงับการกระทำ จนทำให้ผู้ประกอบกิจการควบคุมต้องเสียหายหรือขาด
ประโยชน์ที่เคยได้รับเกินสมควร ผู้นั้นจะมีสิทธิได้รับค่าทดแทนความเป็นธรรม จากบทบัญญัติของ
กฎหมายทั้งสองฉบับข้างต้นที่ได้ยกมาเป็นตัวอยา่ งจึงแสดงให้เห็นว่า ยังมีกฎหมายลายลักษณอ์ ักษรอกี
หลายฉบบั ที่กำหนดให้รัฐต้องชดใช้คา่ ทดแทนความเสยี หายแมว้ ่ารัฐจะไม่ได้มีความผิด อย่างไรก็ดี จาก

18 คำสงั่ ศาลปกครองสงู สดุ ท่ี 599/2558
19 ปัจจุบัน พระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2499 มาตรา 10 (4) ถูกยกเลิกโดย
พระราชบญั ญตั ิโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 ซง่ึ มีผลใช้บงั คบั ในปจั จบุ ันแล้ว

Assumption University Law Journal 147 วารสารนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสมั ชัญ
Vol. 12 No. 1 (January - June 2021) ปีที่ 12 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม - มิถนุ ายน 2564)