คู่มือแนวทางการปลูกและเก็บเกี่ยวกัญชา

คมู่ อื แนวทางการปลกู และเก็บเกยี่ วท่ดี ขี องพืชกัญชาในประเทศไทย
(THAILAND Cannabis GACP)

จัดทำ� ภายใตโ้ ครงการสง่ เสริมคุณภาพและพฒั นารปู แบบการปลกู กัญชาทางการแพทย์
ตามภมู ปิ ัญญาการแพทยแ์ ผนไทยของวิสาหกิจชมุ ชนทั่วประเทศ

Project to promote the quality and development of medical cannabis cultivation patterns
according to the wisdom of Thai traditional medicine of community
enterprises across the country

โดย
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
ภายใตก้ ารสนบั สนุนจากกองทุนภมู ปิ ญั ญาการแพทยแ์ ผนไทย

ISBN : 978-616-11-4968-0

คู่มือแนวทางการปลูกและเก็บเก่ียวทีด่ ีของพชื กญั ชาในประเทศไทย
(THAILAND Cannabis GACP)

ท่ีปรึกษา

นายแพทยย์ งยศ ธรรมวฒุ ิ อธิบดกี รมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลือก
นายแพทย์เทวญั ธานรี ัตน ์ รองอธบิ ดีกรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก
คณะกรรมการพฒั นาแนวทางการปลกู และเกบ็ เกยี่ วทด่ี ขี องพชื กญั ชาเพอื่ ประโยชนท์ างการแพทยใ์ นประเทศไทย

ผู้เขียน ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการเกษตรพจิ ิตร
สำ� นกั วิจยั และพฒั นาการเกษตรเขตที่ 2 กรมวชิ าการเกษตร
นายสุรพงษ์ อนตุ ธโต


กองบรรณาธิการ นายรชั พล กลุ สราวุธ นายวนิ ยั แก้วมุณวี งศ์
นางสาวสุพนิ ดา กจิ ทวี นางสาวณฐั ณชิ า ทพิ ยร์ ตั น์
นายแพทยก์ ุลธนติ วนรตั น์ นางสาวเกษร แชม่ ชนื่ นางสาวยพุ า สวุ เิ ชยี ร
นางสาวปารณฐั สขุ สุทธ์ิ
นางสาวลคั นา จนั ทรวงศศ์ รี

ผูป้ ระสานงาน : นางสาวชนมน หนองนา
จัดท�ำโดย : กองการแพทย์ทางเลือก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก
กระทรวงสาธารณสุข

สนบั สนุนโดย : กองทนุ ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย
พมิ พค์ รัง้ แรก : 1 กันยายน 2565
จ�ำนวน : 1,000 เล่ม

พิมพท์ ่ี : บรษิ ัท วี อินด้ี ดไี ซน์ จ�ำกัด

55/259 ซอยเลยี บคลองสอง 23 แขวงสามวาตะวนั ตก เขตคลองสามวา กรุงเทพฯ 10510
โทรศพั ท์ 083 902 4240, 081 931 7916

กองการแพทยท์ างเลือก
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
กระทรวงสาธารณสุข

ค�ำนำ�


ตามหลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตรค์ นไทยรจู้ กั กญั ชามากวา่ 300 ปี เปน็ ทง้ั ยา อาหาร และเครอ่ื งนงุ่ หม่
ซึ่งการใช้เป็นยาเพ่ือการรักษาความเจ็บป่วยน้ัน กัญชาเป็นส่วนผสมส�ำคัญในต�ำรับยาแผนไทยบันทึกไว้
ในคมั ภรี ธ์ าตพุ ระนารายณ์ ศลิ าจารกึ วดั ราชโอรสารามราชวรวหิ าร ศลิ าจารกึ วดั พระเชตพุ นวมิ ลมงั คลาราม
(วดั โพธ)์ิ และตำ� รายาอนื่ ๆ โดยตำ� รบั ยาแผนไทยของชาตทิ เ่ี ขา้ ตวั ยากญั ชา ประกอบดว้ ยตำ� รบั ยา 162 ตำ� รบั
อีกท้ังในแต่ละภูมิภาคจะมีสูตรแตกต่างกันออกไปในฐานะของยาพื้นบ้าน โดยช่อดอกของกัญชาใน
สรรพคณุ ยาไทยระบวุ า่ ชว่ ยแกโ้ รคเสน้ ประสาท ทำ� ใหน้ อนหลบั เจรญิ อาหาร กดั เสมหะในคอ เปน็ ตน้ ใบชว่ ย
แกห้ อบหดื เจริญอาหาร ชูกำ� ลัง ทง้ั นก้ี ารน�ำใบกญั ชามาปรุงในอาหารสว่ นใหญเ่ พ่ือชรู สให้รสชาติอาหาร
กลมกลอ่ มย่งิ ขนึ้ อกี ทงั้ เสน้ ใยจากล�ำต้นของกญั ชาน�ำมาทำ� เปน็ เชอื กหรือเสน้ ดา้ ยทอผา้ ทำ� เครอ่ื งนงุ่ หม่
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก ตระหนกั ถงึ ความสำ� คญั ในการสง่ เสรมิ ความรว่ มมอื
กับวิสาหกิจชุมชนทั่วประเทศ ตลอดจนมหาวิทยาลัยท่ีเก่ียวข้องด้านบริการวิชาการ การวิจัยพัฒนา
ผลติ ภณั ฑ์ของพชื กัญชา เพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ สขุ ภาพ และเศรษฐกจิ คมู่ อื แนวทางการปลกู และ
เกบ็ เกยี่ วทด่ี ขี องพชื กญั ชาในประเทศไทย ฉบบั นจ้ี งึ จดั ทำ� ขนึ้ เพอื่ เปน็ แนวทางใหเ้ กษตรกร วสิ าหกจิ ชมุ ชน
และผู้สนใจ สามารถนำ� ไปพัฒนากระบวนการผลิต (ปลกู ) กญั ชาของประเทศไทยให้มคี ณุ ภาพ มาตรฐาน
สามารถสง่ ออกผลติ ผลไปยงั ตา่ งประเทศ อนั จะเปน็ การเพม่ิ มลู คา่ ใหก้ บั การผลติ พชื สมนุ ไพรของเกษตรกร
แตล่ ะชุมชนได้
ขอขอบคุณคณะกรรมการพัฒนาแนวทางการปลูกและเก็บเก่ียวท่ีดีของพืชกัญชาเพื่อประโยชน์
ทางการแพทย์ในประเทศไทย และคณะผู้นิพนธ์คมู่ อื เล่มน้ที ุกทา่ น หวงั เปน็ อย่างยิง่ ว่าคมู่ ือ “แนวทาง
การปลกู และเกบ็ เกย่ี วทด่ี ขี องพชื กญั ชาในประเทศไทย” เลม่ นี้ จะเกดิ ประโยชนต์ อ่ เกษตรกร วสิ าหกจิ ชมุ ชน
และผู้สนใจสามารถน�ำไปปฏิบัติเพื่อให้ได้สมุนไพรกัญชาที่มีคุณภาพ ปลอดภัยตามแนวทางของ
องคก์ ารอนามยั โลก เปน็ การสรา้ งมลู คา่ เพม่ิ ใหก้ บั สนิ คา้ เกษตรของไทย สง่ ผลตอ่ การขบั เคลอ่ื นพชื เศรษฐกจิ
ตวั ใหม่ เพ่มิ โอกาส และรายได้ให้กบั ประชาชน

(นายแพทย์ยงยศ ธรรมวฒุ ิ)
อธิบดีกรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลือก

สงิ หาคม 2565

กองการแพทยท์ างเลอื ก
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก

กระทรวงสาธารณสุข

ค�ำน�ำผู้นพิ นธ์


การจดั การวตั ถดุ บิ สมนุ ไพรเปน็ หวั ใจสำ� คญั ของกระบวนการผลติ ซงึ่ สง่ ผลตอ่ ผลติ ภณั ฑจ์ ากสมนุ ไพร
ปญั หาหลักท่พี บ ไดแ้ ก่ มีการปนเปือ้ นจากสารพษิ ตกคา้ ง โลหะหนกั เชอ้ื จุลินทรีย์ และสง่ิ ปลอมปนตา่ ง ๆ
เปน็ ตน้ การนำ� หลกั การการปฏบิ ตั ทิ างการเกษตรทด่ี ี (Good Agricultural Practices) มาใช้ในการผลิต
จะเปน็ บนั ไดขนั้ แรกของการประกนั คณุ ภาพผลติ ผล การผลติ กญั ชาเพอ่ื ประโยชนท์ างการแพทยน์ นั้ เกษตรกร
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนมีความจ�ำเป็นต้องน�ำหลักการดังกล่าวมาปรับใช้ ซ่ึงในปัจจุบันยังไม่มีแนวทางการ
ปฏบิ ัติทีช่ ดั เจนให้เกษตรกรสามารถนำ� ไปปฏบิ ัตไิ ด้
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก กระทรวงสาธารณสขุ เหน็ ความสำ� คญั ดงั กลา่ ว จงึ ได้
จดั ทำ� คมู่ อื แนวทางการปลกู และเกบ็ เกยี่ วทดี่ ขี องพชื กญั ชาในประเทศไทย เพอื่ สนบั สนนุ ใหก้ ลมุ่ วสิ าหกจิ ชมุ ชน
ท่ีได้รับอนุญาตสามารถยกระดับการปลูกกัญชาให้มีคุณภาพมาตรฐานในการผลิตเพ่ือใช้เป็นวัตถุดิบ
ในการผลิตยา และเพ่ือใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติส�ำหรับผลักดันเข้าสู่กระบวนการรับรองแหล่งผลิต
ตามมาตรฐานตอ่ ไป คมู่ อื เลม่ นจ้ี งึ ไดน้ ำ� แนวทาง WHO guidelines on good agricultural and collection
practices for medicinal plants (GACP) และ มกษ. 3502-2561 การปฏิบตั ทิ างการเกษตรที่ดสี �ำหรับ
พืชสมุนไพร มาประยุกต์สู่การปฏิบัติ เพ่ือให้สามารถน�ำไปควบคุมการผลิตกัญชาให้มีคุณภาพภายใต้
มาตรฐานการผลติ ทย่ี อมรบั ในระดบั สากล นอกจากนย้ี งั ไดม้ กี ารรวบรวมขอ้ มลู การปฏบิ ตั ทิ างการเกษตรทด่ี ี
ของประเทศต่าง ๆ เพอ่ื ใชเ้ ปน็ แนวทางในการพฒั นากระบวนการผลติ กญั ชาของประเทศไทยให้สามารถ
ส่งออกผลิตผลไปยงั ตา่ งประเทศไดใ้ นอนาคต

คณะผ้นู พิ นธ์
สงิ หาคม 2565

กองการแพทย์ทางเลือก
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
กระทรวงสาธารณสขุ

สารบัญ



คมู่ อื แนวทางการปลกู และเก็บเก่ยี วที่ดีของพืชกญั ชาในประเทศไทย

เรอ่ื ง หน้า
แนวทางการปฏิบัตทิ างการเกษตรท่ดี ีส�ำหรบั กัญชา 1
คำ� แนะน�ำหลกั การปฏิบัตติ ามระบบการผลิตกัญชาตามแผนควบคุมคณุ ภาพ 14
มาตรฐานการผลติ กญั ชาในตา่ งประเทศ 28
หลกั เกณฑแ์ ละข้อกำ� หนดการผลติ กัญชาของประเทศไทย 28
หลักเกณฑ์และข้อก�ำหนดการผลิตกัญชาของเยอรมัน 29
หลักเกณฑแ์ ละข้อก�ำหนดการผลิตกญั ชาของออสเตรเลยี 30
หลกั เกณฑแ์ ละข้อกำ� หนดการผลิตกญั ชาของแคนาดา 31
มาตรฐานการผลิตพืชสกู่ ารปฏบิ ัติ 34
มาตรฐานการผลิตสกู่ ารส่งออกสินค้าพชื 35

เอกสารอ้างองิ 36
ภาคผนวก 38
ภาคผนวก 1 มาตรฐานวตั ถุดิบกัญชา 39
ภาคผนวก 2 ตัวอย่างแบบบนั ทกึ การปฏบิ ตั ใิ นแปลงปลูกกญั ชา 43
นยิ ามศัพทเ์ ฉพาะ 53
คณะกรรมการพัฒนาแนวทางการปลกู และเกบ็ เกย่ี วที่ดขี องพชื กัญชา 55
เพ่ือประโยชนท์ างการแพทย์ในประเทศไทย

สารบัญตาราง

ตารางท่ี 1 แผนควบคุมการผลติ กญั ชา 3
ตารางท่ี 2 ประเดน็ ทม่ี คี วามแตกต่างของมาตรฐานท่เี กี่ยวข้องกบั การผลิตกญั ชา 32

กองการแพทยท์ างเลอื ก
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

กระทรวงสาธารณสุข

สารบญั ภาพ

หนา้
ภาพท ่ี 1 ห่วงโซอ่ ปุ ทาน (supply chain) ของอตุ สาหกรรมสมุนไพร และมาตรฐานท่ใี ช้ 1
แต่ละขน้ั ตอนการผลิตเพื่อใช้เปน็ หลกั เกณฑ์ในการควบคุมเพอ่ื ให้ผลิตภัณฑ์
มคี วามปลอดภยั 15
ภาพท ่ี 2 สถานท่ีจดั เกบ็ ปัจจยั การผลิตตอ้ งสามารถปอ้ งกันการปะปนและสามารถปอ้ งกัน 17
การปนเปอ้ื นสู่ส่ิงแวดล้อม ผลติ ผลและผปู้ ฏบิ ัตงิ าน 18
ภาพที่ 3 วัสดอุ ุปกรณ์ สถานทจี่ ดั เก็บ และสถานทป่ี ฏิบตั ิงานตอ้ งสามารถปอ้ งกนั 19
การปนเป้อื นและป้องกันการสญู เสยี คณุ ภาพของวตั ถุดบิ 20
ภาพที่ 4 การเตรยี มตน้ กล้าและการปลูก 21
ภาพท ี่ 5 ระบบการปลูกกญั ชา 25
ภาพท ่ี 6 การตัดแตง่ กัญชา 26
ภาพที่ 7 ศัตรพู ืชท่ีส�ำคญั ของกญั ชา 30
ภาพที่ 8 การเก็บเก่ยี วและการปฏิบัติหลังการเก็บเกีย่ วดอกกญั ชา 34
ภาพท ่ี 9 การจดั ใหม้ สี ่งิ อำ� นวยความสะดวกดา้ นสขุ อนามัยส่วนบุคคลอยา่ งเพียงพอ
เพือ่ ปอ้ งกนั การปนเปื้อนสผู่ ลติ ผล
ภาพที่ 10 การเชื่อมโยงการผลติ ตลอดหว่ งโซ่ตามมาตรฐานการผลิตสมุนไพรของยโุ รป
ภาพท่ ี 11 การเชือ่ มโยงระบบประกนั คณุ ภาพการผลิตสกู่ ารสง่ ออก

กองการแพทย์ทางเลอื ก
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลือก
กระทรวงสาธารณสุข

แนวทางการปฏิบัตทิ างการเกษตรที่ดีส�ำหรับกญั ชา

วตั ถดุ บิ สมนุ ไพรทมี่ คี ณุ ภาพและมาตรฐานเปน็ หวั ใจสำ� คญั ในการทำ� ใหผ้ ลติ ภณั ฑส์ มนุ ไพรมคี ณุ ภาพดี
และมีคุณสมบตั ิคงที่ ดังน้นั การจดั การวัตถุดบิ (ต้นทาง) ซ่ึงเก่ยี วขอ้ งกบั การเพาะปลูกที่ดีและการจดั การ
วตั ถดุ บิ ใหอ้ ยใู่ นสภาพทสี่ ามารถนำ� ไปผลติ เปน็ ผลติ ภณั ฑเ์ พอื่ สรา้ งมลู คา่ เพม่ิ หรอื นำ� ไปแปรรปู เพอ่ื ตอบสนอง
ความตอ้ งการการบรโิ ภคประเภทตา่ ง ๆ (กลางทาง) จนไปถงึ การนำ� ผลติ ภณั ฑไ์ ปจดั จำ� หนา่ ยหรอื สง่ ตอ่ ไป
ยงั ผบู้ รโิ ภคผา่ นชอ่ งทางตา่ ง ๆ (ปลายทาง) ซง่ึ หว่ งโซอ่ ปุ ทาน (supply chain) ทจี่ ะทำ� ใหผ้ ลติ ภณั ฑส์ มนุ ไพร
มีคุณภาพดีและมีความปลอดภัย การผลิตในแต่ละขั้นตอนควรปฏิบัติตามมาตรฐานการผลิตท่ีก�ำหนด
ซึ่งแต่ละข้ันตอนจะมีมาตรฐานการผลิตที่แตกต่างกันเพื่อใช้เป็นเคร่ืองมือในการสร้างความเชื่อม่ัน
ในกระบวนการผลติ (ภาพท่ี 1)

ตน้ ทาง กลางทาง ปลายทาง

วัตถดุ ิบ S อตุ สาหกรรมยาสมนุ ไพร S ธุรกิจคา้ ส่ง
S อุตสาหกรรมเครื่องสำ� อาง S ธรุ กจิ คา้ ปลีก
S อตุ สาหกรรมเคร่อื งด่มื S บรกิ าร
S อตุ สาหกรรมอาหารเสรมิ S การส่งออก

ปัจจัย แปลงปลกู จดุ โรงงาน โรงงาน การ การวาง บรโิ ภค
การผลติ รวบรวม คัดบรรจุ แปรรูป ขนส่ง จ�ำหนา่ ย

GAP/ GHP/ GMP/HACCP/ BRC/GMP/IFS/OHSAS
GMP Organic/ GMP/ Organic Hygiene inspection/Logistic/
Organic
HACCP BRC/IFS/SQF/ Supply chain inspection
HALAL/ Service certification/
JAPAN
Performance evaluation

ตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)

ภาพที่ 1 ห่วงโซอ่ ปุ ทาน (supply chain) ของอุตสาหกรรมสมนุ ไพร และมาตรฐานทใี่ ช้แต่ละขน้ั ตอน
การผลิต เพื่อใช้เป็นหลักเกณฑใ์ นการควบคมุ เพอ่ื ให้ผลิตภณั ฑม์ คี วามปลอดภัย

เมื่อกลา่ วถงึ ตน้ ทางหรือวตั ถดุ ิบ ซึ่งเปน็ กระบวนการเริ่มต้นในการผลติ มาตรฐานทใ่ี ชใ้ นควบคุม
การผลิตในระดับแปลงปลูก ได้แก่ การปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดีและเหมาะสม (Good Agricultural
Pratice: GAP) มีจุดมุ่งหมายเพ่ือให้กระบวนการผลิตมีความปลอดภัยและผลผลิตมีคุณภาพ และ
เกษตรอนิ ทรยี ์ (Organic) มจี ดุ มงุ่ หมายเพอ่ื ใหก้ ระบวนการผลติ มกี ารอนรุ กั ษท์ รพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก 1

กระทรวงสาธารณสขุ

นอกจากนน้ั มาตรฐานการผลิตระดับแปลงของเกษตรกรในประเทศไทย ได้มีการน�ำระบบการวิเคราะห์
อนั ตรายและจุดวกิ ฤตที่ต้องควบคมุ ในการผลิตอาหาร (Hazard Analysis and Critical Control Point
System: HACCP) มาประยุกตเ์ ป็นแผนควบคุมการผลิต (Quality plan) ซ่ึงเปน็ การวิเคราะห์จุดเส่ยี ง
ในขน้ั ตอนการผลติ ตลอดกระบวนการผลติ เมอ่ื พบวา่ ขน้ั ตอนใดทมี่ คี วามเสย่ี งตอ้ งกำ� หนดมาตรการควบคมุ
เพ่ือให้ได้ผลิตผลที่มคี ณุ ภาพ ปลอดภยั และเป็นทีพ่ ึงพอใจของผบู้ รโิ ภค
เมอื่ ได้วตั ถุดิบเริ่มตน้ ท่ดี แี ล้ว กระบวนการกลางทาง ได้แก่ การรวบรวมผลิตผลและการแปรรปู
เป็นกระบวนการจัดการผลิตผลต่อเน่ืองจากแปลงปลูก มาตรฐานหลักท่ีน�ำมาสร้างความเชื่อม่ัน
ในกระบวนการผลติ ขน้ั ตอนนี้ เชน่ การปฏบิ ตั ทิ ดี่ สี ำ� หรบั โรงคดั บรรจแุ ละแปรรปู (Good Manufacturing
Practice: GMP) ระบบการวเิ คราะหอ์ นั ตรายและจดุ วกิ ฤตทต่ี อ้ งควบคมุ ในการผลติ อาหาร (Hazard Analysis
and Critical Control Point System: HACCP) โรงคัดบรรจผุ ลติ ผลอนิ ทรยี ์ เปน็ ตน้ และกระบวนการ
ปลายทาง ไดแ้ ก่ การขนสง่ การจำ� หนา่ ยและการบรโิ ภคบางประเทศไดม้ กี ารกำ� หนดมาตรฐานในกระบวนการน้ี
เพื่อให้เกดิ ความปลอดภัยตอ่ ผบู้ ริโภค
เมอื่ กลา่ วถงึ กญั ชาซง่ึ ถกู จดั ใหอ้ ยใู่ นกลมุ่ พชื สมนุ ไพรชนดิ หนง่ึ กระบวนการผลติ และจดั การวตั ถดุ บิ
จึงมีความส�ำคัญและเป็นหัวใจที่ท�ำให้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรมีคุณภาพและมีความปลอดภัย แนวทางปฏบิ ตั ิ
ทางการเกษตรและการเกบ็ เกย่ี วทดี่ สี ำ� หรบั พชื สมนุ ไพร (WHO guidelines on good agricultural and
collection practices for medicinal plants: GACP) ในหลายประเทศได้น�ำมาประยุกต์และปรับ
ให้เหมาะสมกบั บรบิ ทของประเทศน้ัน ๆ ส�ำหรบั การผลติ สมุนไพรในประเทศไทยมีการนำ� แนวทางปฏบิ ตั ิ
ทางการเกษตรและการเก็บเก่ียวที่ดีส�ำหรับพืชสมุนไพร (GACP) ที่ก�ำหนดโดยองค์การอนามัยโลก
มาประยกุ ต์ และได้กำ� หนดเปน็ มาตรฐานสนิ คา้ มกษ.3502-2561 การปฏบิ ัตทิ างการเกษตรท่ีดสี �ำหรับ
พืชสมุนไพร ซึ่งเป็นมาตรฐานระดับแปลงปลูกเพ่ือใช้เป็นหลักเกณฑ์ให้เกษตรกรน�ำไปปฏิบัติส�ำหรับ
การสรา้ งความปลอดภยั ใหว้ ตั ถดุ บิ สมนุ ไพร และสรา้ งความเชอ่ื มน่ั โดยผา่ นกระบวนการตรวจประเมนิ ตอ่ ไป
มาตรฐานสนิ คา้ มกษ.3502-2561 การปฏบิ ตั ทิ างการเกษตรทด่ี สี ำ� หรบั พชื สมนุ ไพร ประกอบดว้ ย
103 ข้อก�ำหนด ซ่ึงมีข้อก�ำหนดหน่ึงที่มีความส�ำคัญในการผลิตวัตถุดิบกัญชาให้ได้คุณภาพ คือ
“แผนควบคมุ การผลติ ” ไดก้ ำ� หนดวา่ การผลติ กญั ชาเพอื่ เปน็ วตั ถดุ บิ ตอ้ งมกี ารกำ� หนดมาตรการควบคมุ
ในแตล่ ะขนั้ ตอนทอ่ี าจสง่ ผลกระทบตอ่ ความปลอดภยั ของผบู้ รโิ ภค คณุ ภาพของผลติ ผล สง่ิ แวดลอ้ ม สขุ ภาพ
ความปลอดภยั และสวสั ดภิ าพของผปู้ ฏบิ ตั งิ าน นอกจากนี้ ในมาตรฐานการผลติ สมนุ ไพรในหลายประเทศ
ได้ก�ำหนดให้มีการวิเคราะห์ความเส่ียงของการผลิตในแต่ละขั้นตอน โดยเม่ือพบความเส่ียงให้ท�ำการ
กำ� หนดมาตรการควบคมุ เชน่ เดยี วกบั แผนควบคมุ การผลติ ของประเทศไทย ซงึ่ แตล่ ะประเทศจะใชช้ อื่ เรยี ก
แตกต่างกันออกไป นอกจากการจัดการความเส่ียงต่าง ๆ ในกระบวนการผลิตแล้ว การจัดการอุปกรณ์
เครื่องมือ การจัดการแปลง สุขอนามัยส่วนบุคคล เป็นส่ิงท่ีผู้ผลิตหรือเกษตรกรมีความจ�ำเป็นต้องมี
การจัดการท่ีดี เพ่ือให้ได้วัตถุดิบกัญชาทางการแพทย์ที่มีคุณภาพ ปลอดภัยจากศัตรูพืช ปลอดภัยจาก
สารพษิ ตกคา้ ง และเปน็ ไปตามความต้องการของคูค่ ้า
การผลติ กญั ชาทางการแพทย์ ผผู้ ลติ วตั ถดุ บิ ตอ้ งมกี ารควบคมุ และการจดั การการผลติ ในแตแ่ ละขน้ั ตอน
การผลติ ทอ่ี าจสง่ ผลตอ่ คณุ ภาพและความปลอดภยั ของผลติ ผล ดงั ทไี่ ดอ้ ธบิ ายในแผนควบคมุ คณุ ภาพ (ตารางท่ี 1)

กองการแพทย์ทางเลือก

2 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก

กระทรวงสาธารณสุข

ตารางท่ี 1 แผนควบคมุ การผลิตกญั ชา

ข้ันตอนการผลติ ผลกระทบ มาตรการควบคุม CP/CCP* ค่าควบคุม การเฝา้ ระวงั การปอ้ งกนั และแกไ้ ขปัญหา สิ่งทต่ี ้องบันทกึ
1. การเตรียมแปลงและเมล็ดพันธุ์

1.1 การเตรยี ม ปริมาณสารพษิ - เกบ็ ตัวอยา่ งดินเพอื่ CCP - ค่าสารพิษตกค้างและ ท�ำการวิเคราะหด์ ินกอ่ นปลกู
แปลงปลกู ตกคา้ งในผลผลติ วเิ คราะห์สารพิษตกค้าง โลหะหนกั ไม่เกินตามมาตรฐาน
และการระบาด และโลหะหนัก วัตถดุ ิบกญั ชา (ภาคผนวก 1)
ของศตั รูพชื - ดินปลูก/วัสดปุ ลกู ต้องมี CP - ความอุดมสมบูรณ์ของดินปลกู - วิเคราะห์ธาตุอาหาร
ความโปรง่ และร่วนซยุ และความเป็นกรดด่างของดนิ ความเป็นกรดดา่ ง (pH)
(pH) เพื่อประเมินความอุดมสมบรู ณ์
- ประวตั กิ ารใช้พื้นท่ี ของดนิ และวสั ดุปลกู
- ประวตั ิการระบาดของ - พิจารณาประวัติการใชพ้ น้ื ท่ี
ศัตรพู ชื และการระบาดของศตั รพู ืช

กองการแพทย์ทางเลือก 1.2 เมล็ดพันธ์ุ สารส�ำคญั ใน - สายพนั ธุ์กญั ชาท่นี �ำมา CCP - ตรงตามพันธ์ุ ตรวจสอบคุณภาพ แหล่งที่มา เลือกเมลด็ ทีม่ ีความสมบูรณ์ แบบฟอรม์ ใน
ผลผลิตตาม ปลกู และประวตั พิ นั ธุ์ ก่อนการปลูก ตรงตามพนั ธุแ์ ละจากแหลง่ พนั ธ์ุ ภาคผนวก 2
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 3 ขอ้ กำ� หนด - เพศของต้น/เมล็ดพันธุ์
ของคู่คา้ ท่ีนา่ เช่ือถือได้
กระทรวงสาธารณสขุ
หมายเหต*ุ หมายถงึ
จดุ ควบคมุ (CP : Control point) หมายถงึ ขน้ั ตอนใด ๆ ของกระบวนการผลติ ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั ปจั จยั ทางชวี ภาพ เคมแี ละกายภาพทสี่ ามารถควบคมุ ไมใ่ หเ้ กดิ อนั ตราย ยอมรบั ได้
จุดวิกฤตทต่ี อ้ งควบคมุ (CCP : Critical control point) หมายถึง ข้ันตอนใด ๆ ในกระบวนการผลติ ท่ีมคี วามจำ� เปน็ ต้องควบคมุ เพอื่ ปอ้ งกนั หรือขจดั อันตรายต่อ
ความปลอดภยั หรือลดระดบั อันตรายใหอ้ ยใู่ นระดับทีย่ อมรบั ได้

กองการแพทยท์ างเลือก ตารางที่ 1 แผนควบคมุ การผลติ กญั ชา (ตอ่ )

4 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก ขั้นตอนการผลิต ผลกระทบ มาตรการควบคุม CP/CCP คา่ ควบคมุ การเฝ้าระวงั การป้องกันและแกไ้ ขปัญหา สิ่งที่ต้องบันทกึ
ประเมนิ การเจรญิ เติบโต - เมลด็ พนั ธ/์ุ ตน้ กลา้ ควรสมบรู ณ์ แบบฟอรม์ ใน
กระทรวงสาธารณสขุ 1.3 การปลกู ปริมาณผลผลิต ระยะปลูก CP ระยะปลกู ท่เี หมาะสม และความสมบรู ณข์ องต้น และแข็งแรงกอ่ นการยา้ ยปลูก ภาคผนวก 2
- ระยะปลกู ทเ่ี หมาะสม

ช่วงเวลาการ การควบคุมความยาว CCP วันปลูกท่เี หมาะสม - กญั ชามีการเจริญเตบิ โต - การควบคมุ แสงให้มี
ปลูกมีผลตอ่ ของช่วงแสงในช่วงวนั ทางลำ� ตน้ และใบ เม่ือได้รบั ความเหมาะสมตามช่วง
ผลผลิต (กรณี ปรมิ าณแสงมากกวา่ 12 ชวั่ โมง การเจรญิ เติบโต
สายพนั ธ์ุ ต่อวนั
ตอบสนองต่อ
ชว่ งวันส้ัน)

2. การจดั การเพอ่ื สง่ เสริมการเจรญิ เติบโต

2.1 การจัดการ ตน้ ขาดความ ใสป่ ๋ยุ อนิ ทรยี ์/ปุ๋ยคอก/ CP ความสมบรู ณข์ องตน้ - พิจารณาการเจริญเตบิ โต - ใสป่ ยุ๋ ตามคา่ วเิ คราะหด์ นิ แบบฟอรม์ ใน
ธาตุอาหารพืช สมบูรณแ์ ละ ปุ๋ยหมกั ใหม้ ปี ริมาณ ของตน้ และสขี องใบ เช่น กรณี ใหเ้ หมาะสมตามชว่ ง ภาคผนวก 2
ธาตุไนโตรเจนมากเกนิ ไป การเจรญิ เตบิ โต
ผลผลิตต�ำ่ ธาตุอาหาร จะทำ� ใหเ้ กดิ อาการ “เฝือใบ”
ด้อยคุณภาพ ตามความตอ้ งการของพชื คือ มใี บมากแตไ่ มอ่ อกดอก
และทำ� ใหต้ ้นพืชอ่อนแอ
เกิดการระบาดของโรคและ
แมลงได้งา่ ย

ตารางท่ี 1 แผนควบคมุ การผลติ กัญชา (ตอ่ )

ข้นั ตอนการผลติ ผลกระทบ มาตรการควบคุม CP/CCP คา่ ควบคุม การเฝ้าระวัง การป้องกันและแกไ้ ขปัญหา สงิ่ ทตี่ ้องบนั ทกึ
2.2 นำ้� และการ ปริมาณสารพษิ - เก็บตัวอย่างดินเพอ่ื
ใหน้ ้ำ� ตกคา้ งในผลผลติ วิเคราะหส์ ารพิษตกค้าง CCP - คา่ สารพษิ ตกคา้ ง และจลุ นิ ทรยี ์ ทำ� การวเิ คราะหน์ ้�ำกอ่ นปลกู และ
ไม่เกนิ ตามมาตรฐานวตั ถุดบิ เมอ่ื มีความเสี่ยงระหว่างการผลติ
และจุลนิ ทรยี ์ และจุลนิ ทรยี ์ กัญชา (ภาคผนวก 1)

ความสมบูรณ์ จัดการนำ้� ตามความ CP ต้นแสดงอาการเหี่ยวเนอ่ื งจาก ประเมินอาการขาดน�ำ้ ของพชื ควรใหน้ ำ้� อยา่ งสมำ�่ เสมอตลอด แบบฟอร์มใน
ของตน้ ผลิตผล ตอ้ งการของพชื หรอื การขาดน�้ำ ระยะการเจรญิ เตบิ โต ภาคผนวก 2
และสารส�ำคญั คำ� แนะนำ�
ลดลง

กองการแพทย์ทางเลือก 2.3 การตดั แต่ง กงิ่ จ�ำนวนมาก ตดั แตง่ ก่ิง CP ตัดแต่งกงิ่ ยอดและกิ่งยอ่ ย การเจรญิ เติบโตช่วงระยะแรก วธิ กี ารตดั แตง่ กงิ่ ทเี่ หมาะสม แบบฟอรม์ ใน
ทำ� ให้จำ� นวน ตามคำ� แนะนำ� เพอื่ ใหต้ ้นมคี วามพร้อมก่อน หากไมต่ ัดแต่งกงิ่ สง่ ผลใหม้ ี ตามคำ� แนะนำ� ภาคผนวก 2
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 5 ชอ่ ดอกที่มี การออกดอก ชอ่ ดอกเพศเมยี ลดน้อยลง
คุณภาพลดลง และหากการตดั แต่งมากเกินไป
กระทรวงสาธารณสขุ อาจท�ำใหต้ ้นชะงัก
การเจริญเติบโต

กองการแพทยท์ างเลือก ตารางท่ี 1 แผนควบคมุ การผลติ กัญชา (ตอ่ )

6 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก ข้ันตอนการผลติ ผลกระทบ มาตรการควบคมุ CP/CCP คา่ ควบคมุ การเฝ้าระวัง การป้องกนั และแกไ้ ขปัญหา สิ่งที่ตอ้ งบันทึก
2.4 ระยะการ ตน้ ไมอ่ อกดอก
กระทรวงสาธารณสขุ ออกดอก ควบคมุ ความยาวแสงใน CCP ความสมบรู ณข์ องต้น และ - ความสมบรู ณข์ องต้นกอ่ นการ
ช่วงวัน และความสมบูรณ์ การควบคมุ ความยาวแสงในชว่ งวนั ออกดอก
ของตน้ กอ่ นการออกดอก ไม่เกิน 12 ชว่ั โมงในระยะ - ความยาวของชว่ งแสงในระยะ
การออกดอก ของออกดอก

2.5 ระยะการ ช่อดอกไมพ่ ฒั นา ควบคมุ ความยาวแสงใน CP ระยะต้นพชื มกี ารพัฒนาช่อดอก - ปจั จยั ในการพฒั นาชอ่ ดอกขนึ้ อย ู่ ควบคมุ ความยาวแสง 12 ชวั่ โมง
พฒั นาช่อดอก ช่วงวัน ควบคุมความยาวแสง 12 ชัว่ โมง กับความเขม้ แสง ความยาวแสง ตอ่ วนั ควบคมุ อณุ หภมู ิ
ต่อวนั อุณหภูมิ และความชนื้ สมั พทั ธ์ ความชน้ื สมั พทั ธ์

3. การจดั การเพื่อควบคมุ ศตั รพู ชื CCP เพลย้ี ออ่ น : ตวั ออ่ นและตวั เตม็ วยั สภาพแวดลอ้ มท่ีเอ้อื อำ� นวย - หมนั่ สำ� รวจแปลงอยา่ งสมำ�่ เสมอ แบบฟอร์มใน
3.1 การป้องกนั - สารพษิ ตกค้าง เฝา้ ระวงั การระบาด เขา้ ทำ� ลาย โดยการดดู น�้ำเล้ยี ง ใหเ้ กดิ การระบาดของศตั รูพืช หากพบอาการท่ีเกดิ จาก ภาคผนวก 2
ก�ำจัดศตั รูกัญชา เกนิ คา่ ความ ของศัตรพู ืชในกัญชา จากสว่ นตา่ ง ๆ ของพชื ใบ ลำ� ตน้ เพลย้ี อ่อน ให้สำ� รวจ 2 ครง้ั
กงิ่ และขับถ่ายของเหลวทีเ่ รียกว่า ตอ่ สัปดาห์ เพอ่ื ประเมิน
ปลอดภัย honey dew จะเปน็ อาหารของ ความรุนแรง
- ผลติ ผล ราดำ� หากเกิดการระบาด ส่งผล - ฉีดพน่ ดว้ ยเชือ้ ราบวิ เวอเรยี
คณุ ภาพลดลง ให้ยอดใบอ่อนหงกิ งอ ใบเหลือง
หลุดร่วง เพล้ียออ่ นยังเป็นพาหะ
ของไวรัส

ตารางที่ 1 แผนควบคุมการผลิตกัญชา (ตอ่ )

ขั้นตอนการผลติ ผลกระทบ มาตรการควบคมุ CP/CCP คา่ ควบคุม การเฝา้ ระวัง การปอ้ งกนั และแก้ไขปญั หา สิง่ ที่ต้องบันทกึ
- หมนั่ สำ� รวจแปลงอยา่ งสำ่� เสมอ แบบฟอรม์ ใน
ไรแดง : อาศัยอยู่ใต้ใบ และ สภาพแวดล้อมที่เอ้อื อำ� นวยให้
บางส่วนอยูต่ ามตาใบ (bud) เกดิ การระบาดของศัตรูพชื ภาคผนวก 2
และดูดกินน�ำ้ เล้ียงบรเิ วณผวิ ใบ
ทำ� ใหผ้ วิ ใบมลี กั ษณะเปน็ จดุ สขี าว
และในแปลงท่มี กี ารระบาด
จะพบใยทีไ่ รแดงสร้างขึน้

แมลงหวขี่ าว : ตัวออ่ นและ สภาพแวดลอ้ มทีเ่ อื้ออำ� นวยให้ - ใชก้ บั ดกั กาวเหนยี วสเี หลอื ง แบบฟอรม์ ใน
ตัวเตม็ วยั อาศัยบรเิ วณใตใ้ บ เกดิ การระบาดของศตั รพู ชื ภาคผนวก 2
และเขา้ ท�ำลายบรเิ วณใบ ดูดกิน
กองการแพทย์ทางเลือก นำ�้ เล้ยี งท�ำใหเ้ กิดจุดเหลือง
บนพืช และขับถา่ ย honey
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 7 dew จะเปน็ อาหารของราด�ำ
และยงั เปน็ พาหะของไวรสั
กระทรวงสาธารณสขุ

กองการแพทยท์ างเลือก ตารางที่ 1 แผนควบคุมการผลิตกัญชา (ตอ่ )

8 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก ขั้นตอนการผลติ ผลกระทบ มาตรการควบคมุ CP/CCP ค่าควบคมุ การเฝ้าระวัง การป้องกนั และแกไ้ ขปญั หา สง่ิ ท่ตี อ้ งบันทกึ

กระทรวงสาธารณสขุ เพล้ียแปง้ : อาศัยอยูบ่ ริเวณใบ สภาพแวดลอ้ มทเ่ี อือ้ อำ� นวยให้ - ใชต้ วั หำ้� เช่น แมงช้างปกี ใส แบบฟอรม์ ใน
ลำ� ต้น ก้านใบ และเขา้ ท�ำลาย เกิดการระบาดของศตั รพู ืช ดว้ งเตา่ ลาย เปน็ ตน้ ภาคผนวก 2
โดยการดูดน�้ำเลย้ี งจากสว่ น
ตา่ ง ๆ ของลำ� ต้น ท�ำใหบ้ รเิ วณ
ทถี่ ูกท�ำลายมีอาการเหลอื ง
เหีย่ วยน่ หากรุนแรง ท�ำให้ใบ
และกง่ิ แหง้ นอกจากนี้ยังขบั ถ่าย
ของเหลว honey dew เป็น
อาหารของมดและราด�ำ

เพลี้ยไฟ : เข้าท�ำลายสว่ นใบและ สภาพแวดลอ้ มทเ่ี ออ้ื อำ� นวยใหเ้ กดิ - ใชก้ บั ดกั กาวเหนยี วสเี หลอื ง แบบฟอร์มใน
ยอดอ่อนของพืช โดยการดดู กิน การระบาดของศัตรูพืช - ใช้มวนตวั ห�้ำ ภาคผนวก 2
นำ้� เลีย้ งจากผวิ ใบ Cardiastethus exiguus

หนอนผีเสื้อ (หนอนกระทู้ และ สภาพแวดล้อมที่เอ้ืออ�ำนวยให้ - ใชบ้ าซลิ ลสั ทรู งิ เยนซีส แบบฟอรม์ ใน
หนอนเจาะสมอฝ้าย) เขา้ ทำ� ลาย เกดิ การระบาดของศตั รูพชื หรือไวรสั NPV ภาคผนวก 2
ไดท้ ุกระยะต้งั แต่ต้นกล้าจนถึง
ระยะออกดอก โดยกัดกินใบ
ยอดอ่อน รวมถงึ ชอ่ ดอก

ตารางที่ 1 แผนควบคุมการผลิตกัญชา (ตอ่ )

ขัน้ ตอนการผลติ ผลกระทบ มาตรการควบคมุ CP/CCP คา่ ควบคมุ การเฝ้าระวัง การปอ้ งกนั และแกไ้ ขปัญหา ส่งิ ท่ตี อ้ งบนั ทึก

โรคราสเี ทา : เช้อื รา เขา้ ทำ� ลาย ควบคมุ สภาพความชน้ื ในดนิ - ในโรงเรอื นหรอื สถานทป่ี ลกู แบบฟอรม์ ใน
ได้ทกุ สว่ นโดยเฉพาะในส่วนของ ใหเ้ หมาะสม ถ้าพบตน้ ทม่ี อี าการ ควรมีอากาศถา่ ยเท ภาคผนวก 2
ช่อดอก พบการระบาดในชว่ งทม่ี ี เปน็ โรคใหท้ ำ� การถอนท้ิง - ตดั แต่งกง่ิ เพอื่ เพ่มิ อากาศ
ความชนื้ ทางอากาศสูง และ เพอื่ ไมใ่ ห้เกิดการระบาด ถา่ ยเทภายในทรงพุม่
แพร่กระจายโดยลม ส่วนที่เชือ้ รา - การกำ� จัดส่วนทเ่ี ปน็ โรคออก
เขา้ ท�ำลายท�ำใหบ้ รเิ วณนัน้ มี จากแปลงโดยเฉพาะช่อดอก
ลกั ษณะแหง้ และเปน็ สีเทา โดยค�ำนึงถงึ ผลกระทบ
ต่อมาพฒั นาเปน็ เสน้ ใยสเี ทา สิง่ แวดล้อม

กองการแพทย์ทางเลือก โรคเหีย่ ว : ต้นจะเรม่ิ แสดง ควบคมุ สภาพความชืน้ ในดนิ ให้ - ใชเ้ ชื้อไตรโคเดอรม์ า แบบฟอรม์ ใน
อาการเห่ียว และมอี าการ เหมาะสม ถา้ พบให้ถอนตน้ ทง้ิ - กำ� จัดส่วนท่เี ป็นโรคออกจาก ภาคผนวก 2
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 9 ใบเหลืองจากบริเวณโคนต้น และ เพ่อื ไม่ใหเ้ กดิ การระบาด แปลงปลูก โดยค�ำนึงถงึ
เหยี่ วรนุ แรงขึน้ จนตายในท่สี ดุ ผลกระทบสง่ิ แวดลอ้ ม
กระทรวงสาธารณสขุ

กองการแพทยท์ างเลอื ก ตารางที่ 1 แผนควบคมุ การผลติ กัญชา (ต่อ)

10 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก ข้ันตอนการผลิต ผลกระทบ มาตรการควบคุม CP/CCP ค่าควบคมุ การเฝ้าระวัง การปอ้ งกันและแกไ้ ขปัญหา สิ่งทต่ี อ้ งบนั ทกึ
4. การจัดการเพ่อื ผลิตกัญชาท่ีปลอดภยั
กระทรวงสาธารณสุข
4.1 การจัดการ ผลผลิตคณุ ภาพ ใช้สารชีวภัณฑต์ ามท่รี ะบุ CCP ใชส้ ารชวี ภัณฑ์เฉพาะทีร่ ะบไุ ว้ ใชส้ ารปอ้ งกันก�ำจัดศัตรูพืชใหถ้ ูก ปฏิบตั ิตามวิธกี ารแกไ้ ขปญั หา แบบฟอร์มใน
เพื่อผลติ กัญชาท่ี ลดลงไมส่ อดคลอ้ ง ในการแก้ไขปญั หาใน ในแผนควบคมุ การผลติ กัญชา ชนิดศัตรูพืช ปรมิ าณการใช้ ในแผนควบคุมการผลติ กญั ชา ภาคผนวก 2
ปลอดภยั จาก กบั วตั ถุประสงค์ แผนควบคมุ การผลติ กญั ชา โดยใชใ้ นอตั ราและเวลาทร่ี ะบุ และช่วงเวลาการใช้ อย่างเครง่ ครัด
สารพิษตกค้าง อย่างเครง่ ครัด

4.2 การป้องกัน ผลติ ผลดอ้ ย ตรวจสอบ และคัดแยก CCP มกี ารคละปนส่งิ ปลอมปน - ตรวจสอบและคดั แยกต้นและ ตอ้ งตรวจสอบ และคดั แยก แบบฟอรม์ ใน
การคละปนของ คณุ ภาพ ชอ่ ดอกทม่ี รี ่องรอยการ ไม่เกินรอ้ ยละ 2 โดยน้ำ� หนกั ตัดแตง่ ชอ่ ดอก ชอ่ ดอกหลังเกบ็ เกี่ยว ภาคผนวก 2
ผลผลติ ท่ีมีศตั รู เขา้ ทำ� ลายของศัตรูพืช - คดั แยกหลงั เก็บเกย่ี วอีกครั้ง
พชื ตดิ ไปกบั
กญั ชา

ตารางที่ 1 แผนควบคุมการผลติ กัญชา (ตอ่ )

ข้ันตอนการผลิต ผลกระทบ มาตรการควบคุม CP/CCP คา่ ควบคุม การเฝ้าระวงั การปอ้ งกันและแกไ้ ขปญั หา สิ่งท่ตี ้องบันทกึ
5. การเก็บเกย่ี วและการปฏิบัติหลงั การเก็บเก่ียว

5.1 การเกบ็ ผลผลิตเสียหาย เลือกชว่ งเวลาเกบ็ เก่ียว CCP ชว่ งเวลาทเี่ หมาะสมในการเกบ็ เกย่ี ว เก็บเกย่ี วผลผลิตเรว็ เกินไปหรือ - ใหต้ ดั ชอ่ ดอกตัวเมีย โดยมีกา้ น แบบฟอร์มใน
เกี่ยวกญั ชา และดอ้ ยคณุ ภาพ ทเ่ี หมาะสม และวธิ ีการ ผลผลิตกญั ชา จะแตกตา่ งกนั ช้าเกนิ ไป ท�ำให้ไดส้ ารส�ำคัญน้อย ตดิ มา 15-20 เซนติเมตร ภาคผนวก 2
ในแต่ละสายพนั ธุ์ โดยท่วั ไป หรือคุณภาพไม่เปน็ ไปตามท่ี (สำ� หรับใชใ้ นการมัด เพ่ือหอ้ ย
ปฏบิ ตั ใิ นการเก็บเกีย่ ว จะสังเกตจาก คู่คา้ ก�ำหนด ตากแห้ง)
ขึ้นอยู่กบั วัตถุประสงค์ (1) ยอดเกสรตวั เมียร้อยละ - ตัดใบที่ติดมากบั ชอ่ ดอก
ของการปลกู เปน็ สำ� คัญ 50-70 เริ่มเปล่ยี นสีจากสขี าว - ช่งั นำ้� หนักและบันทกึ ช่อดอก

ไปสสู่ แี ดง/นำ้� ตาล และเหยี่ วยน่ ที่เกบ็ เกยี่ วได้
(2) ต้นกญั ชาไมม่ ีการสร้างผลึก - กรณที ใี่ ชท้ ง้ั ตน้ เลอื กช่วงเวลา
ครสิ ตลั หรอื ยางกัญชา (เรซิน เกบ็ เกย่ี วทเ่ี หมาะสม คอื ชว่ งเชา้
กองการแพทยท์ างเลอื ก ยางเหนยี วทบี่ ริเวณไตรโคม กอ่ นมีแสงยามเช้า ซ่ึงเป็นช่วง
ซึ่งเป็นขนเลก็ ๆ บนใบและ ทมี่ ีนำ้� มนั หอมระเหยมปี ริมาณ
กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 11 ชอ่ ดอกกญั ชา) เพมิ่ อีก คอื สูงสดุ
เปลี่ยนจากสีใสไปสขี ่นุ เป็น - เลือกแรงงานท่มี คี วามชำ� นาญ
กระทรวงสาธารณสุข ชว่ งท่ีดที ส่ี ดุ ในการเกบ็ เกยี่ ว และตัดแต่ง
(3) ดา้ นใบล่างของต้นเรม่ิ เปลีย่ น - ปรมิ าณแรงงานท่ีเหมาะสม
เป็นสเี หลือง และรว่ ง - เลอื กใช้อปุ กรณท์ ี่สะอาด

พรอ้ มใช้งาน

กองการแพทยท์ างเลอื ก ตารางท่ี 1 แผนควบคมุ การผลติ กญั ชา (ตอ่ )

12 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก ขน้ั ตอนการผลิต ผลกระทบ มาตรการควบคุม CP/CCP คา่ ควบคมุ การเฝา้ ระวัง การป้องกันและแกไ้ ขปัญหา สง่ิ ทตี่ อ้ งบนั ทกึ

กระทรวงสาธารณสุข 5.2 เครือ่ งมือ - การปนเปื้อน ความสะอาดของ CCP ความสะอาดของเครอ่ื งมอื และ ตรวจสอบเครื่องมอื และภาชนะที่ ทำ� ความสะอาดเครอื่ งมอื และ
และภาชนะใน ของสารเคมี เคร่อื งมือและภาชนะ อปุ กรณท์ นี่ ำ� มาใชใ้ นกระบวนการ น�ำมาใชใ้ นกระบวนการเกบ็ เกีย่ ว ภาชนะทกุ ครงั้ หลงั ใชง้ านและ
การเก็บเกีย่ ว ตกคา้ ง ผลติ จดั เกบ็ ในสถานทส่ี ะอาดและ
จุลนิ ทรยี ์และ เปน็ สดั สว่ น
โลหะหนัก

ผลผลิตคณุ ภาพ ภาชนะสามารถปอ้ งกนั แสง CCP ภาชนะบรรจสุ ามารถปอ้ งกนั แสง เลือกภาชนะทเ่ี หมาะสม และ ภาชนะบรรจุ สถานทพ่ี กั ผลผลติ แบบฟอรม์ ใน
ลดลง และสญู เสยี ความรอ้ น และการสญู เสยี หรอื พรางแสงได้ ผลผลิตทเ่ี ก็บเก่ียวแลว้ ไม่วาง ตอ้ งสะอาดและไมม่ แี สงสอ่ งถงึ ภาคผนวก 2
สารส�ำคัญ คุณภาพของกัญชาหลัง ในพนื้ ที่ทม่ี ีแสงแดดโดยตรง ผลผลติ โดยตรง

การเก็บเกย่ี ว

5.3 การปฏบิ ตั ิ ผลผลิตเสยี หาย วธิ ีการลดความชืน้ ท่ี CCP ชอ่ ดอกมคี วามชน้ื ไมเ่ กนิ - ความชนื้ ในช่อดอก
หลงั การเกบ็ เกยี่ ว ไมเ่ ป็นไปตาม เหมาะสมและถกู รอ้ ยละ 9 โดยนำ�้ หนกั - ความสะอาดบริเวณตาก
ผลผลิต
วัตถุประสงค์ สุขลกั ษณะ - สถานทป่ี ฏบิ ตั หิ ลงั การเกบ็ เกยี่ ว
ตอ้ งสามารถป้องกันความเสีย่ ง
จากสัตว์พาหะได้

กองการแพทยท์ างเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 13

กระทรวงสาธารณสุข

ค�ำแนะนำ� หลกั การปฏิบตั ิตามระบบการผลติ กญั ชา
ตามแผนควบคมุ คณุ ภาพ

1. การจัดการสุขลกั ษณะฟาร์ม
1.1 จัดท�ำประวัติฟารม์ และการใชป้ ระโยชนท์ ี่ดินในฟาร์ม
1.1.1 มีการจัดท�ำข้อมูลประจ�ำแปลง ประกอบด้วยชื่อเจ้าของแปลง ผู้ดูแลแปลง ท่ีตั้งแปลง
แผนท่ภี ายในแปลง ชนดิ พืชและพันธุ์ทปี่ ลกู ประวตั ิการใช้ท่ีดนิ ยอ้ นหลังอยา่ งนอ้ ย 3 ปี
และรายละเอียดอ่ืน ๆ
1.1.2 พน้ื ทปี่ ลกู ไม่ควรอย่ใู กล้แหลง่ อตุ สาหกรรม หรอื พ้นื ท่ีทม่ี ีความเสยี่ ง โดยพ้นื ที่ปลกู ควรมี
การวิเคราะห์ดิน เพ่ือตรวจสอบคุณภาพดิน และการปนเปื้อนจากส่ิงที่เป็นอันตราย
อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และบันทึกรายละเอียดการเก็บตัวอย่างดินลงในแบบบันทึก
รวมทงั้ เก็บใบแจ้งผลการวิเคราะหด์ ินไวเ้ ป็นหลักฐาน
1.2 แหล่งนำ้� และคณุ ภาพนำ�้
1.2.1 น้�ำท่ีใช้ในกระบวนการผลิต ควรเป็นน�้ำท่ีมีคุณภาพเหมาะสมกับการใช้ในการเกษตร
ต้องไม่ใช้น้�ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม หรือกิจกรรมอ่ืน ๆ ท่ีก่อให้เกิดการปนเปื้อน
สง่ิ ทเ่ี ปน็ อนั ตราย กรณจี ำ� เปน็ ตอ้ งใชต้ อ้ งมหี ลกั ฐานหรอื ขอ้ พสิ จู นท์ ช่ี ดั เจนวา่ นำ้� นน้ั ไดผ้ า่ น
การบ�ำบัดน้�ำเสียมาแล้ว และสามารถน�ำมาใช้ในกระบวนการผลิตได้ และน้�ำท่ีใช้ล้าง
ผลติ ผลหลงั การเก็บเกย่ี วตอ้ งเป็นนำ�้ ทมี่ คี ุณภาพเทียบเท่าน้�ำดมื่
1.2.2 ควรมีการเก็บตัวอย่างน�้ำอย่างน้อย 1 ครั้ง ในระยะเร่ิมระบบการผลิตกัญชาและเม่ือมี
ความเสี่ยงในระหว่างการผลิต ส่งห้องปฏิบัติการท่ีเช่ือถือได้ เพ่ือวิเคราะห์การปนเปื้อน
เน่ืองจากสารเคมี บันทึกรายละเอียดการเก็บตัวอย่างน�้ำลงในแบบบันทึก รวมทั้งเก็บ
ใบแจ้งผลการวเิ คราะหน์ �ำ้ ไว้เปน็ หลักฐาน
1.2.3 แหลง่ น้�ำส�ำหรับการเกษตรไม่ควรเปน็ แหล่งน้ำ� ท่ีเกดิ ข้ึนเนื่องจากการทำ� ลายสิง่ แวดลอ้ ม

2. การจดั การเคร่ืองมอื และอุปกรณ์การเกษตร
2.1 การจัดท�ำรายการและการจดั เกบ็ เคร่ืองมือและอุปกรณ์
2.1.1 มอี ุปกรณก์ ารเกษตรเหมาะสมและเพยี งพอตอ่ การปฏิบตั งิ าน
2.1.2 สถานที่เก็บรักษาอุปกรณ์และเคร่ืองมือการเกษตร ควรเป็นสัดส่วน ปลอดภัย ง่ายต่อ
การน�ำไปใช้งาน มีป้ายแสดงไว้ชัดเจน พร้อมท้ังจัดท�ำรายการและแผนการตรวจบ�ำรุง
รกั ษาเครื่องมอื /อปุ กรณ์การเกษตรทกุ ชิ้น ลงในแบบบนั ทึก

กองการแพทยท์ างเลือก

14 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

กระทรวงสาธารณสุข

2.2 การตรวจสภาพ และการซอ่ มบำ� รุง
2.2.1 มกี ารตรวจสภาพเครอ่ื งมอื และอปุ กรณก์ ารเกษตร เชน่ เครอ่ื งพน่ สารปอ้ งกนั กำ� จดั ศตั รพู ชื
อปุ กรณก์ ารเกบ็ เกย่ี ว กอ่ นนำ� ออกไปใชง้ าน และหลงั ใชง้ านเสรจ็ แลว้ ตอ้ งทำ� ความสะอาด
ทุกครง้ั ก่อนนำ� ไปเกบ็ ในสถานท่ีเก็บ
2.2.2 มีการตรวจซ่อมบ�ำรุงรักษาเครื่องมือและอุปกรณ์การเกษตร ตามแผนการบ�ำรุงรักษา
ท่กี ำ� หนดไว้ พรอ้ มทั้งบันทกึ ผลการตรวจซ่อมทกุ ครั้ง ลงในแบบบนั ทกึ
2.2.3 เครอ่ื งมอื อปุ กรณ์ และภาชนะทใ่ี ชใ้ นการบรรจุ และขนสง่ ผลติ ผล ตอ้ งมกี ารทำ� ความสะอาด
ทกุ คร้งั ก่อนการใชง้ าน และเมอื่ ใช้งานเสร็จแลว้ ต้องท�ำความสะอาดก่อนน�ำไปเก็บรกั ษา
2.2.4 กรณที ม่ี คี วามจำ� เปน็ ตอ้ งใชเ้ ครอื่ งมอื และอปุ กรณท์ ต่ี อ้ งอาศยั ความเทยี่ งตรงในการปฏบิ ตั งิ าน
ตอ้ งมกี ารตรวจสอบความเทยี่ งตรงอยา่ งสมำ่� เสมอแลว้ แตก่ รณีหากพบวา่ มคี วามคลาดเคลอ่ื น
ตอ้ งดำ� เนนิ การปรบั ปรงุ ซอ่ มแซม หรอื เปลย่ี นใหม่ เพอ่ื ใหอ้ ปุ กรณด์ งั กลา่ วมปี ระสทิ ธภิ าพ
ตามมาตรฐานเมอ่ื น�ำมาใช้งาน
3. การจดั การปัจจยั การผลติ
3.1 การจดั ทำ� รายการปัจจยั การผลติ และแหลง่ ท่ีมา
จัดท�ำรายการและรายละเอียดเฉพาะของปัจจัยการผลิตที่ส�ำคัญได้แก่ พันธุ์ ปุ๋ย
สารปอ้ งกันกำ� จัดศตั รูพชื ท่ใี ช้ในการปฏิบตั ิการผลติ พรอ้ มทั้งจัดทำ� บญั ชี รายการ ปริมาณ วัน เดอื น ปี
ท่ีจัดซื้อจดั หาลงในแบบบันทกึ (ภาคผนวก 2)
3.2 การจัดเกบ็ ปัจจยั การผลิต
มสี ถานทจ่ี ดั เกบ็ เปน็ สดั สว่ นในสถานทเี่ กบ็ เฉพาะ จดั เกบ็ เปน็ หมวดหมู่ ไมป่ ะปนกนั และสามารถ
ปอ้ งกนั การปนเปอ้ื นสูส่ ง่ิ แวดลอ้ ม ผลผลิตและไม่เกดิ อนั ตรายต่อผปู้ ฏิบัตงิ าน

กข

ภาพท่ี 2 สถานที่จัดเก็บปัจจัยการผลิตต้องสามารถป้องกันการปะปนและสามารถป้องกันการปนเปื้อนสู่ส่ิงแวดล้อม
ผลติ ผลและผปู้ ฏบิ ตั งิ าน (ก) ตวั อยา่ งสถานทจ่ี ดั เกบ็ ปยุ๋ และสารปรบั ปรงุ บำ� รงุ ดนิ (ข) ตวั อยา่ งสถานทจ่ี ดั เกบ็
วตั ถอุ ันตรายทางการเกษตร

กองการแพทยท์ างเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 15

กระทรวงสาธารณสุข

4. การปฏบิ ัติและการควบคุมการผลิต
4.1 การจดั การในกระบวนการผลิต
4.1.1 มขี นั้ ตอนการปฏบิ ตั เิ กยี่ วกบั การควบคมุ กระบวนการผลติ ในประเดน็ คณุ ภาพ(qualityattributes)
4.2.2 มขี นั้ ตอนการปฏบิ ตั เิ กย่ี วกบั การควบคมุ กระบวนการผลติ ในประเดน็ ความปลอดภยั (safety)
ดา้ นสารเคมี (chemical) ด้านจลุ ินทรยี ์ (microbial) และด้านกายภาพ (physical)
4.2.3 มีข้ันตอนการปฏิบัติเกี่ยวกับการควบคุมกระบวนการผลิตในประเด็นสุขอนามัยพืช
(phytosanitary) ดา้ นโรค แมลง และศตั รพู ชื
4.2 การจัดการประเด็นท่ัวไป
ขอ้ พงึ ปฏบิ ัตใิ นการเกบ็ เกย่ี วและการปฏิบัติหลงั การเก็บเกยี่ ว
4.2.1 ควรใชเ้ ครอ่ื งมอื หรอื วธิ กี ารเฉพาะเพอ่ื ปอ้ งกนั การชำ�้ ผลกระทบตอ่ ชอ่ ดอกเนอื่ งจากการเกบ็ เกย่ี ว
4.2.2 การเกบ็ เกยี่ วและตดั แตง่ หลกี เลยี่ งวธิ ีการทีจ่ ะส่งผลกระทบต่อส่วนยอดของ Trichome
ทป่ี ระกอบไปดว้ ยนำ้� มนั และควรหลกี เลยี่ งสง่ิ ทส่ี ง่ ผลกระทบตอ่ ชอ่ ดอก เชน่ การทำ� ใหช้ อ่ ดอก
ถกู แสงโดยตรง การถกู ลมพดั และความชนื้ สงู ชว่ งเวลาทแ่ี นะนำ� ในการเกบ็ เกยี่ ว คอื ชว่ งเชา้
กอ่ นมแี สงยามเช้า ซ่งึ เป็นช่วงท่ีมีน้ำ� มนั หอมระเหยปรมิ าณสงู สดุ
4.2.3 พ้ืนทีร่ องรับผลผลิต ต้องเปน็ พื้นทส่ี ะอาด มแี สงสว่างเพยี งพอ อุปกรณ์ตดั แต่ง เก้าอี้ และ
สถานท่ีตัดแตง่ ผลผลิตต้องแห้งและเยน็ อณุ หภูมไิ มค่ วรเกนิ 21 องศาเซลเซยี ส เนือ่ งจาก
ความร้อนจะท�ำลายน�้ำมันหอมระเหย กล่ินและรสชาติของช่อดอก และที่พักผลิตผล
ทเี่ กบ็ เกย่ี วในฟารม์ ตอ้ งปอ้ งกนั การปนเปอ้ื นของจลุ นิ ทรยี ์ สงิ่ ปฏกิ ลู เศษดนิ และสงิ่ สกปรก
หรือสงิ่ ทเ่ี ปน็ อนั ตรายอนื่ ๆ จากพืน้ ดิน
4.2.4 ภาชนะทใ่ี ชใ้ นการบรรจแุ ละการขนสง่ ผลติ ผล ตอ้ งแยกตา่ งหากจากภาชนะทใี่ ชใ้ นการขนยา้ ย
หรอื ขนสง่ สารเคมี หรอื ปยุ๋ เพอื่ ปอ้ งกนั การปนเปอ้ื นสารเคมที างการเกษตรและจลุ นิ ทรยี ์
ที่เป็นอนั ตรายต่อการบริโภค และความเสยี หายของผลติ ผล
4.2.5 ในกรณีท่ีไม่สามารถแยกภาชนะบรรจุผลิตผล และภาชนะขนย้ายสารเคมีหรือปุ๋ยได้
ต้องท�ำความสะอาดจนแนใ่ จว่าไมม่ กี ารปนเป้อื น
4.2.6 การจัดวางผลิตผลในบริเวณท่ีพักผลิตผลท่ีเก็บเก่ียวในฟาร์มต้องเหมาะสมเพ่ือป้องกัน
ปัญหาการเสือ่ มสภาพของผลิตผลอันเน่อื งจากความร้อน และแสงแดด
4.2.7 การเคลอ่ื นยา้ ยผลิตผลภายในฟาร์ม ควรปฏบิ ตั ดิ ว้ ยความระมัดระวงั

กองการแพทยท์ างเลือก

16 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก

กระทรวงสาธารณสุข

กข

ภาพที่ 3 วัสดอุ ุปกรณ์ สถานที่จดั เกบ็ และสถานท่ีปฏิบัตงิ านตอ้ งสามารถป้องกนั การปนเปอื้ นและป้องกนั การสูญเสยี
คณุ ภาพของวตั ถดุ บิ (ก) ตวั อยา่ งการจดั เกบ็ ภาชนะบรรจุ (ข) ตวั อยา่ งสถานทปี่ ฏบิ ตั งิ านและการจดั วางผลติ ผล


4.3 การควบคุมการคละปนของผลติ ผลด้อยคุณภาพ
4.3.1 มกี ระบวนการคดั แยกใหไ้ ดผ้ ลติ ผลทมี่ คี ณุ ภาพและไดม้ าตรฐานเปน็ ทพ่ี งึ พอใจของคคู่ า้ และผบู้ รโิ ภค
4.3.2 ต้องมีพ้นื ที่การจัดวางแยกผลติ ผลทด่ี ้อยคณุ ภาพเป็นสัดส่วน
4.3.3 มแี ผนการใชป้ ระโยชนจ์ ากผลิตผลท่ดี อ้ ยคณุ ภาพอยา่ งชัดเจน
4.4 การบง่ ชีแ้ ละการสอบกลับ (traceability)
4.4.1 มกี ารบนั ทึกการปฏิบัตงิ าน ตามแบบบนั ทกึ ในภาคผนวก 2
4.4.2 มกี ารควบคมุ เอกสาร โดยแยกตามปี ฤดูกาลผลติ และเกบ็ รักษาบันทึกไวอ้ ยา่ งน้อย 2 ปี
5. การจัดการเพื่อให้ไดช้ อ่ ดอกกญั ชาทีม่ คี ุณภาพ
5.1 การเตรยี มแปลง เมล็ดพนั ธ์ุ และการปลูก
5.1.1 การเตรยี มแปลงปลกู กรณปี ลกู ในระบบเปดิ (outdoor cultivation) การไถพรวน 2 ครง้ั
ครงั้ ที่ 1 ไถตากดินไวป้ ระมาณ 10-15 วนั เพ่ือทำ� ลายวัชพืชและศัตรูพืชในดนิ บางชนดิ
และ ครั้งท่ี 2 ไถแปร เพอื่ ใหด้ ินแตกละเอยี ดอกี ครัง้ นอกจากน้สี ามารถทำ� รอ่ งระบายน้�ำ
เพอื่ การระบายนำ�้ ทด่ี ี โดยแปลงปลกู ตอ้ งมกี ารเกบ็ ตวั อยา่ งดนิ เพอื่ วเิ คราะหส์ ารพษิ ตกคา้ ง
โลหะหนัก และความอดุ มสมบูรณข์ องดินอย่างน้อยปีละ 1 คร้ัง
กรณปี ลกู ในระบบกง่ึ ปดิ (semi-indoor cultivation) หรอื ระบบปดิ (indoor cultivation)
วัสดุปลูกที่น�ำมาใช้ปลูกกัญชา ควรมีธาตุอาหารเพียงพอต่อการเจริญเติบโต ไม่มี
สารพิษตกค้าง และโลหะหนักไม่เกินมาตรฐานวตั ถุดบิ กญั ชา (ภาคผนวก 1)
5.1.2 การเตรยี มเมลด็ พนั ธ์ุ เลอื กพนั ธป์ุ ลกู ตรงตามความตอ้ งการของตลาด เมลด็ พนั ธท์ุ ใ่ี ชป้ ลกู
ต้องมาจากแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์เช่ือถือได้ และมีคุณภาพตรงตามมาตรฐานเมล็ดพันธุ์
เพื่อใหไ้ ด้กัญชาท่มี ีคุณภาพตรงตามความต้องการของตลาด

กองการแพทยท์ างเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 17

กระทรวงสาธารณสขุ

5.1.3 การปลกู
- ต้นกล้าจากการเพาะเมล็ด ควรมีใบจริง 2-3 คู่ ส่วนต้นกล้าที่ได้จากการปักช�ำควรมี
ระบบรากและต้นทีส่ มบรู ณ์ จึงเหมาะสำ� หรบั การย้ายปลูก
- ระยะปลกู ทเี่ หมาะสม ขน้ึ กบั สายพนั ธท์ุ ป่ี ลกู โดยระยะปลกู ระหวา่ งแถว 100 เซนตเิ มตร
และระยะระหวา่ งตน้ 50-100 เซนติเมตร

กข

คง

ภาพที่ 4 การเตรียมตน้ กล้าและการปลกู (ก-ข) เมล็ดพันธุ์ควรมาจากแหลง่ ที่เชือ่ ถอื ไดแ้ ละตรงตามพนั ธ์ุ
(ค) ตน้ กล้ากัญชาพรอ้ มปลูกควรมีใบจริง 2-3 คู่ (ง) ตัวอยา่ งการปลกู กัญชาในแปลงแปลงปลูกในระบบเปดิ

5.2 ระบบการปลูกพชื สกุลกัญชา
5.2.1 การปลกู ในระบบเปดิ /สภาพแปลง (outdoor)
- พชื สกลุ กญั ชาตอ้ งการความชน้ื มากทส่ี ดุ ชว่ ง6สปั ดาหแ์ รกเนอ่ื งจากเปน็ ชว่ งทเ่ี มลด็ กำ� ลงั งอก
หลงั การงอกแลว้ ทนสภาพการแหง้ แลง้ ได้ ตอ้ งการปรมิ าณนำ้� ฝนเฉลยี่ 500-600 มลิ ลเิ มตร
ตอ่ วงจรชีวติ
- พชื สกลุ กญั ชาเจรญิ เติบโตไดด้ ีตงั้ แต่อณุ หภมู ิ 19-28 องศาเซลเซียส
- ความสนั้ -ยาวของวนั พชื สกลุ กญั ชาเปน็ พชื วนั สน้ั หากปลกู ในชว่ งทม่ี ปี รมิ าณแสงตำ�่ กวา่
12 ช่ัวโมงต่อวัน ย่อมส่งผลให้มีระยะการเจริญเติบโตทางล�ำต้นไม่เพียงพอ ท�ำให้ได้
ผลผลิตต�่ำ การวางแผนปลูกที่เหมาะสมตามช่วงเวลาสั้น-ยาวของวัน จะท�ำให้พืชสกุล
กัญชาทปี่ ลกู มผี ลผลติ สงู

กองการแพทยท์ างเลอื ก

18 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

กระทรวงสาธารณสุข

5.2.2 การปลูกในระบบปดิ และระบบกง่ึ ปิด (indoor & semi-indoor)
1) การปลกู ในระบบปิด (indoor)
ระบบปิดเป็นการปลูกภายในอาคารหรือห้องปลูกที่มีการควบคุมสภาพแวดล้อมและ
ปัจจัยส�ำหรับการเจริญเติบโตเร่ิมต้ังแต่การควบคุมแสงจากหลอดไฟภายในอาคาร
การควบคุมสภาพอากาศอุณหภูมิ ความช้ืน การหมุนเวียนอากาศ ออกซิเจน และ
ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ การปลูกระบบปิดมีวัตถุประสงค์หลักเพ่ือการผลิตช่อดอก
ส�ำหรับการสกัดสารส�ำคญั ทม่ี ีประโยชน์ทางการแพทย์ใหม้ คี ุณภาพสงู สดุ
- ระยะตน้ กลา้ ตอ้ งการความเขม้ แสง 150-200 ไมโครโมลตอ่ ตารางเมตรตอ่ วนิ าที และ
มชี ว่ งความยาวแสงตอ่ วนั 18 ชว่ั โมง อณุ หภมู ภิ ายในหอ้ งปลกู 21-23 องศาเซลเซยี ส
และมีความชื้นสัมพทั ธ์ 100 เปอรเ์ ซน็ ต์
- ระยะการเจริญเติบโตทางลำ� ตน้ ใชเ้ วลา 21-42 วนั ตอ้ งการความเขม้ แสง 450-500
ไมโครโมลต่อตารางเมตรต่อวินาที มีช่วงความยาวแสงต่อวัน 16-18 ช่ัวโมงต่อวัน
โดยมีอณุ หภมู ภิ ายในหอ้ งปลกู 26-29 องศาเซลเซียส ความชืน้ สัมพทั ธ์อยทู่ ี่ 75-80
เปอรเ์ ซน็ ต์ และต้องการปรมิ าณคารบ์ อนไดออกไซด์ 1,200-1,500 ppm
- ระยะก่อนออกดอก (pre-flowering) ระยะน้ีกัญชามีความต้องการความเข้มแสง
450-500 ไมโครโมลตอ่ ตารางเมตรตอ่ วนิ าที ซงึ่ สามารถใหไ้ ดส้ งู สดุ 700-800 ไมโครโมล
ต่อตารางเมตรต่อวินาที โดยระยะน้ีควรลดความยาวของช่วงแสงในรอบวันไม่เกิน
12 ชวั่ โมง ประมาณ 3-7 วนั ตน้ กญั ชาจะเปลยี่ นการเจรญิ เตบิ โตทางลำ� ตน้ ไปสรู่ ะยะ
การออกดอก นอกจากนอ้ี ณุ หภมู ทิ เ่ี หมาะสมของการเจรญิ เตบิ โตระยะน้ี อยรู่ ะหวา่ ง
26-29 องศาเซลเซยี ส ความชนื้ สมั ผสั ประมาณ 55-67 เปอรเ์ ซน็ ต์ และตอ้ งการปรมิ าณ
คารบ์ อนไดออกไซด์ 1,200-1,500 ppm
- ระยะออกดอกเต็มที่ (blooming) ระยะที่ต้นพืชสกลุ กญั ชาพฒั นาช่อดอก เกิดการ
เปล่ยี นแปลงของสารสำ� คัญต่าง ๆ ภายในช่อดอกซึง่ ใชเ้ วลาในการพฒั นาประมาณ
48-70 วนั ขน้ึ อยกู่ บั สายพนั ธ์ุ โดยมคี วามตอ้ งการความเขม้ แสง 700-800 ไมโครโมล
ตอ่ ตารางเมตรตอ่ วนิ าที มชี ว่ งความยาวแสง 12 ชว่ั โมงตอ่ วนั มอี ณุ หภมู ภิ ายในหอ้ งปลกู
26-29 องศาเซลเซียส ความช้ืนสัมพทั ธอ์ ยู่ที่ 55-67 เปอร์เซน็ ต์

กข

ภาพที่ 5 ระบบการปลูกกญั ชา (ก) การปลกู ในระบบเปิด (outdoor) (ข) การปลกู ในระบบปดิ (indoor)

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก 19

กระทรวงสาธารณสขุ

2) การปลกู ในระบบก่ึงปิด (semi-indoor or greenhouse)
เปน็ การปลกู ภายในสภาพโรงเรอื นทม่ี กี ารควบคมุ สภาพแวดลอ้ มและปจั จยั ในการเจรญิ เตบิ โต
เพียงบางส่วน โดยยังมีความต้องการใช้ประโยชน์จากปัจจัยควบคุมการเจริญเติบโต
ตามธรรมชาตใิ นการปลูกพืชสกลุ กัญชาตามฤดูกาลปกติ เชน่ แสงและความยาวแสง
ระบบกง่ึ ปดิ สามารถเพม่ิ ประสทิ ธภิ าพของการผลติ ใหก้ บั ผปู้ ลกู โดยการขยายฤดปู ลกู
ท่ีปกติมีเพียงครั้งเดียวต่อปี ให้สามารถปลูกได้มากขึ้นตามความต้องการของผู้ปลูก
การปลกู ในโรงเรอื นเพอ่ื เปน็ การปอ้ งกนั พชื ทง้ั ในระยะเยาวว์ ยั (seeding stage) ทคี่ อ่ นขา้ ง
มคี วามออ่ นแอ และระยะการเจรญิ เตบิ โตดา้ นการสรา้ งกงิ่ ใบกา้ น (vegetative stage)
และการพฒั นาช่อดอก (flowering stage) จากสภาพแวดล้อมและศัตรใู นธรรมชาติ
5.3 การจัดการเพอื่ สง่ เสรมิ ความความเจริญเตบิ โต และการจัดการเพื่อให้ไดผ้ ลผลิตคุณภาพ
5.3.1 การจัดการธาตุอาหารพืช ควรมีการวิเคราะห์ธาตุอาหารเพ่ือประเมินความอุดมสมบูรณ์
ของดนิ และวสั ดปุ ลกู กอ่ นทำ� การปรบั ปรงุ เพอ่ื ใหม้ ธี าตอุ าหารเพยี งพอตอ่ การเจรญิ เตบิ โต
ในแตล่ ะชว่ งการเจรญิ เตบิ โต โดยการปรบั ปรงุ ดนิ ตอ้ งไมน่ ำ� ของเสยี จากมนษุ ยม์ าใชใ้ นการผลติ
และการหมกั ปยุ๋ ใชเ้ องในฟารม์ ปยุ๋ ควรยอ่ ยสมบรู ณก์ อ่ นนำ� มาใชใ้ นการผลติ ความตอ้ งการ
ธาตุอาหารแต่ละชว่ งการเจรญิ เตบิ โตมีดังนี้
- ระยะหลงั ปลูก 15 วนั ปรมิ าณธาตุอาหาร N:P:K (7.20:2.40:7.20) กโิ ลกรัมต่อไร่
- ระยะหลงั ปลูก 30 วัน ปรมิ าณธาตอุ าหาร N:P:K (6.56:4.30:9.76) กิโลกรมั ตอ่ ไร่
- ระยะกอ่ นออกดอก ปรมิ าณธาตอุ าหาร N:P:K (1.92:1.92:3.84) กโิ ลกรมั ต่อไร่
5.3.2 การจัดการตัดกง่ิ เพ่อื สรา้ งปริมาณกิง่ กา้ นสาขาและช่อดอก
เม่ือต้นกัญชาอยู่ในช่วงระยะแรก 20-30 วัน ของการเจริญเติบโตทางล�ำต้น ตัดแต่งกิ่ง
เพ่ือเตรียมความพร้อมก่อนสชู่ ว่ งออกดอก
- การตดั แตง่ ยอดดา้ นบนของตน้ (Topping) เปน็ การตดั เฉพาะสว่ นทเี่ ปน็ ยอดออ่ น
- ตดั กง่ิ ยอ่ ยทไี่ มไ่ ดแ้ ตกออกมาจากลำ� ตน้ ตดั แตง่ ไมเ่ กนิ 2 ครงั้ ตอ่ เดอื น การตดั แตง่ ทงั้ หมด
ตอ้ งใช้มดี และกรรไกรทส่ี ะอาด อยา่ ตดั แต่งบ่อยเพราะจะทำ� ใหช้ ะงักการเจรญิ เติบโต

กข

ภาพท่ี 6การตดั แตง่ กญั ชา(ก)การแตง่ ยอดเพอื่ ใหเ้ กดิ การแตกตาขา้ ง(ข)การตดั แตง่ ระยะชอ่ ดอกโดยทำ� การตดั ใบยอ่ ยในชอ่ ดอก

กองการแพทยท์ างเลือก

20 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก

กระทรวงสาธารณสขุ

6. การจัดการเพือ่ ให้ไดผ้ ลผลติ กัญชาท่ีปลอดจากศัตรพู ืช
6.1 ส�ำรวจการเขา้ ทำ� ลายของแมลง
สำ� รวจการเขา้ ทำ� ลายของแมลง ไดแ้ ก่ เพลย้ี ออ่ น เพลยี้ ไฟ ไร แมลงหวขี่ าว เพลยี้ แปง้ และหนอนผเี สอ้ื
หมั่นสำ� รวจแปลงอยา่ งสมำ่� เสมอ
- หากพบเพลย้ี ออ่ นใหท้ ำ� การสำ� รวจอยา่ งนอ้ ย 2 ครง้ั ตอ่ สปั ดาห์ เพอ่ื ประเมนิ ความรนุ แรงจากการ
เข้าท�ำลาย
- ไร หมน่ั ส�ำรวจแปลงอยา่ งสมำ�่ เสมอ
- แมลงหวขี่ าว
- เพล้ียแป้ง
- หนอนผเี สอ้ื (หนอนกระทแู้ ละหนอนเจาะสมอฝา้ ย) เขา้ ทำ� ลายไดท้ กุ ระยะตงั้ แตต่ น้ กลา้ ถงึ ออกดอก

กข

คง

จฉ

ภาพท่ี 7 ศตั รพู ชื ทสี่ ำ� คญั ของกญั ชา (ก) เพลยี้ ออ่ น (ข) เพลย้ี แปง้ (ค) ไรแดง (ง) หนอนกระทู้ (จ) แมลงหวขี่ าว (ฉ) เพลย้ี ไฟ

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 21

กระทรวงสาธารณสุข

6.2 ป้องกนั กำ� จดั ศตั รูกญั ชา เม่ือส�ำรวจพบความเสยี หาย ตัดสินใจเลือกใชว้ ิธกี ารปอ้ งกนั ก�ำจดั
ให้ได้ผล ดงั นี้
6.2.1 เพลย้ี ออ่ น ตวั ออ่ นและตวั เตม็ วยั สามารถเขา้ ทำ� ลาย โดยการดดู นำ้� เลย้ี งจากสว่ นตา่ ง ๆ ของพชื
ได้แก่ ใบ ล�ำตน้ กง่ิ และขบั ถ่ายของเหลวทเ่ี รียกวา่ honey dew จะเปน็ อาหารของราดำ�
(sooty mold) หากระบาดมากสง่ ผลใหย้ อดใบออ่ นหงกิ งอ ใบเหลอื งหลดุ รว่ ง นอกจากน้ี
เพลย้ี ออ่ นยงั เปน็ พาหะของไวรสั
การระบาด : เพลย้ี อ่อนมักเกิดระบาดในช่วงอากาศแหง้ แล้ง หรอื ในฤดหู นาว
การปอ้ งกนั ก�ำจดั : เมอื่ พบการระบาดพน่ ดว้ ย เชอ้ื ราบวิ เวอรเ์ รยี ในอตั ราเชอื้ สด 1 กโิ ลกรมั
ตอ่ นำ้� 40 ลติ ร ในชว่ งเยน็ โดยฉดี ทกุ ๆ 5 วนั หรอื พน่ ดว้ ยสบโู่ ปแตสเซย่ี ม
(สบอู่ ่อน) 2 ชอ้ นโต๊ะผสมน้ำ� 1 ลิตรให้ได้ความเข้มข้น 1-3%

6.2.2 ไรแดง ไรจะอาศยั อยูใ่ ต้ใบ และบางส่วนอาจหลบอย่ตู ามตาใบ (bud) และดูดกินน้ำ� เลย้ี ง
บรเิ วณผวิ ใบ ท�ำให้ผวิ ใบเปน็ จุดสีขาว และในแปลงท่มี ีการระบาดจะพบใยทีไ่ รสรา้ งขน้ึ
การระบาด : ไรแดงมกั พบเมื่ออากาศร้อน อุณภมู สิ ูง ความชืน้ ต่�ำ
การปอ้ งกันก�ำจัด : พ่นด้วยสบู่โปแตสเซี่ยม (สบู่อ่อน) 2 ช้อนโต๊ะผสมน�้ำ 1 ลิตรให้ได้
ความเขม้ ขน้ 1-3 %

6.2.3 เพลยี้ ไฟ เขา้ ทำ� ลายสว่ นใบและยอดออ่ นของพชื โดยการดดู กนิ นำ�้ เลย้ี งจากผวิ ใบทำ� ใหใ้ บ
มลี ักษณะเป็นจดุ สีน�้ำตาล แต่แผลทเ่ี กดิ จากเพลยี้ ไฟจะมีขนาดใหญก่ ว่า
การระบาด : เพลีย้ ไฟจะระบาดในฤดูร้อนหรอื สภาพอากาศร้อนแห้งแลง้
การปอ้ งกนั กำ� จดั : สามารถจดั การไดโ้ ดยการใชก้ บั ดกั กาวเหนยี วสเี หลอื ง การใชม้ วนตวั หำ�้
เมอื่ พบการระบาดพน่ ดว้ ย เชอื้ ราบวิ เวอรเ์ รยี ในอตั ราเชอ้ื สด 1 กโิ ลกรมั
ตอ่ นำ�้ 40 ลิตร ในชว่ งเยน็ โดยฉดี พ่นทกุ ๆ 5 วนั

6.2.4 แมลงหวข่ี าว ตวั ออ่ นและตวั เตม็ วยั อาศยั อยบู่ รเิ วณใตใ้ บ และเขา้ ทำ� ลายใบของพชื สกลุ กญั ชา
โดยดดู กนิ นำ�้ เลยี้ ง ทำ� ใหเ้ กดิ จดุ สเี หลอื งบนพชื และมกี ารขบั ถา่ ย honey dew ซงึ่ เปน็ อาหาร
ของราดำ� (sooty mold) นอกจากน้ียงั เปน็ พาหะของไวรสั
การระบาด : แมลงหว่ีขาวมกั ระบาดในสภาพอากาศท่ีมีความแห้งแล้ง
การปอ้ งกันกำ� จัด : เมอื่ พบการระบาดพน่ ดว้ ย เชอ้ื ราบวิ เวอรเ์ รยี ในอตั ราเชอื้ สด 1 กโิ ลกรมั
ต่อน�ำ้ 40 ลิตร ในชว่ งเย็น โดยฉดี ทุก ๆ 5 วนั

6.2.5 เพลยี้ แปง้ อาศยั อยบู่ รเิ วณใบ ลำ� ตน้ กา้ นใบ และเขา้ ทำ� ลายโดยการดดู นำ�้ เลย้ี งจากสว่ นตา่ ง ๆ
ของล�ำต้น ท�ำให้บริเวณท่ีถูกท�ำลายผิดปกติ เช่น สีใบเหลืองและเห่ียวย่น และหากเข้า
ทำ� ลายรนุ แรงทำ� ใหใ้ บและกงิ่ แหง้ เจรญิ เตบิ โตผดิ ปกติ นอกจากนยี้ งั ขบั ถา่ ย honey dew
ซงึ่ เปน็ อาหารของมด และราด�ำ (sooty mold)

กองการแพทย์ทางเลอื ก

22 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก

กระทรวงสาธารณสขุ

การระบาด : การระบาดของเพลย้ี แปง้ มกั จะพบปรมิ าณมากในชว่ งฤดแู ลง้ หรอื ฝนทงิ้ ชว่ ง
การปอ้ งกันกำ� จดั : ควรจัดการด้วยการใช้ตัวห้�ำ ได้แก่ แมลงช้างปีกใสและด้วงเต่าลาย
หรือพ่นด้วยสบู่โปแตสเซี่ยม (สบู่อ่อน) 2 ช้อนโต๊ะผสมน้�ำ 1 ลิตร
ให้ไดค้ วามเขม้ ข้น 1-3%

6.2.6 หนอนผเี สอื้ (หนอนกระทแู้ ละหนอนเจาะสมอฝา้ ย) หนอนกระทแู้ ละหนอนเจาะสมอฝา้ ย
เขา้ ทำ� ลายไดท้ กุ ระยะ ตงั้ แตต่ น้ กลา้ จนถงึ ระยะออกดอก โดยกดั กนิ ใบ ยอดออ่ น รวมถงึ ชอ่ ดอก
การระบาด : สภาพอากาศท่ีเหมาะสมกับการระบาดคือสภาพภูมิอากาศร้อนชื้น และ
ในประเทศไทยสามารถพบไดท้ ว่ั ทุกภาคและตลอดทัง้ ปี
การป้องกันก�ำจดั : ควรจัดการโดยการใช้ชีววิธี ได้แก่ บาซิลลัสทูริงเยนซีส (Bacillus
thuringiensis) 60-80 กรมั หรอื มลิ ลลิ ติ ร ตอ่ นำ�้ 20 ลติ ร พน่ ทกุ 3-5 วนั
ถา้ ระบาดรนุ แรงใหพ้ น่ ตดิ ตอ่ กนั 2 ครง้ั หรอื ใชไ้ วรสั NPV หนอนกระทผู้ กั
อัตรา 40-50 มิลลิลิตรต่อน้�ำ 20 ลิตรพ่น ทุก 7-10 วันควรพ่น
เมอื่ หนอนมขี นาดเลก็ ถา้ ระบาดรนุ แรงใช้ 50 มลิ ลลิ ติ รตอ่ นำ�้ 20 ลติ ร
ตดิ ตอ่ กนั 2 ครง้ั ทกุ 4 วนั ในกรณพี บการระบาดหนอนเจาะสมอฝา้ ย
ใหใ้ ชไ้ วรสั NPV หนอนเจาะสมอฝา้ ย อตั รา 30 มลิ ลลิ ติ รตอ่ นำ�้ 20 ลติ ร
หรือใชม้ วนเพชฌฆาต (Sycanus collaris)

6.2.7 โรคเห่ียว เช้ือสาเหตคุ อื Fusarium spp. ตน้ จะเร่ิมแสดงอาการเหยี่ วและมีอาการเหลอื ง
จากบรเิ วณโคนตน้ และตอ่ มาจะมอี าการเหย่ี วรนุ แรงขน้ึ จนแหง้ ตายในทส่ี ดุ โดยทบ่ี รเิ วณ
โคนตน้ ไมป่ รากฏเส้นใย แต่เมือ่ ผ่าลำ� ตน้ จะพบท่อน้ำ� และท่ออาหารเปน็ สนี ำ�้ ตาลแดง
การปอ้ งกันก�ำจดั : การใช้วัสดุเพาะที่สะอาดปราศจากเชื้อก่อโรค หรือใช้เช้ือ
Trichoderma spp. 15-25 กรัมต่อต้น หรือ 50-100 กรัม
ต่อตารางเมตร

6.2.8 โรคราสเี ทา (Grey Mold) เชอื้ ราสามารถเขา้ ทำ� ลายไดท้ กุ สว่ นของพชื สกลุ กญั ชา โดยเฉพาะ
ในสว่ นของชอ่ ดอก พบการระบาดในชว่ งทมี่ คี วามชน้ื ในอากาศสงู และสามารถแพรก่ ระจาย
โดยลม อาการทเี่ กดิ จากเชอ้ื ในสว่ นของใบจะเกดิ แผลสนี ำ�้ ตาลแหง้ อยา่ งรวดเรว็ สว่ นลำ� ตน้
จะเกดิ แผลสนี ำ�้ ตาล แตกหกั งา่ ย และในสว่ นของชอ่ ดอกเมอ่ื เชอื้ ราเขา้ ทำ� ลาย ทำ� ใหบ้ รเิ วณนน้ั
มีลักษณะแหง้ และเป็นเส้นใยสีเทา
การปอ้ งกันกำ� จัด : การตัดแตง่ ก่งิ เพ่ือเพมิ่ อากาศถา่ ยเทภายในทรงพุ่ม และก�ำจัดส่วน
ท่ีเกิดโรคออกจากแปลง โดยเฉพาะช่อดอก และฉีดพ่นด้วย
สารโพแทสเซีย่ มคารบ์ อเนต เมอ่ื พบอาการของโรค

กองการแพทยท์ างเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก 23

กระทรวงสาธารณสขุ

7. การเกบ็ เกยี่ วและการปฏิบัติหลังการเก็บเกยี่ ว
7.1 วิธกี ารเก็บเกี่ยว
7.1.1 ระยะเกบ็ เกยี่ วทเ่ี หมาะสม การเกบ็ กญั ชาระยะเกบ็ เกย่ี วทดี่ ที สี่ ดุ คอื ระยะขนุ่ (milky) ของ
glandular trichomes (ส่วนในช่อดอก) เปล่ียนจากสีใสเป็นขุ่น และส่วนของ pistils
จะเปลยี่ นจากสขี าวไปสสู่ แี ดง/นำ�้ ตาล และเหยี่ วยน่ กญั ชาทเี่ กบ็ เกยี่ วได้ กลน่ิ จะมคี วามรนุ แรง
(more intense) มากข้ึน
7.1.2 การเกบ็ เกย่ี วผลผลติ ในแตล่ ะชว่ งเวลามผี ลตอ่ สารสำ� คญั การแกข่ องชอ่ ดอกมผี ลตอ่ สารสำ� คญั
- การเกบ็ เกยี่ วในชว่ ง trichomes มสี ใี ส (clear) มปี รมิ าณสาร CBD และ THC ปานกลาง
- การเกบ็ เกย่ี วในชว่ ง trichomes มสี ขี นุ่ (milky) เปน็ สว่ นใหญ่ ประกอบกบั มี trichomes
มีสใี สและสอี �ำพนั ปนเล็กนอ้ ย สาร THC จะอยู่ในชว่ งสูงสุด
- การเกบ็ เกี่ยวในชว่ ง trichomes สอี �ำพัน สาร CBD จะสงู และสาร THC จะเร่ิมลดลง
7.1.3 การเกบ็ เกยี่ ว พน้ื ทร่ี องรบั ผลผลติ ตอ้ งสะอาด มแี สงสวา่ งเพยี งพอ อปุ กรณต์ ดั แตง่ เกา้ อี้
และสถานท่ีตัดแต่งผลผลิตต้องแห้งและเย็น อุณหภูมิไม่ควรเกิน 21 องศาเซลเซียส
เน่ืองจากความร้อนจะท�ำลายน้�ำมันหอมระเหย ช่วงเวลาที่ดีที่สุดส�ำหรับการเก็บเก่ียว
คอื ชว่ งเชา้ กอ่ นทม่ี แี สงยามเชา้ ซงึ่ เปน็ ชว่ งทมี่ นี ำ้� มนั หอมระเหยมปี รมิ าณสงู ทสี่ ดุ เกบ็ เกย่ี ว
ด้วยความระมดั ระวังไม่ให้สง่ ผลกระทบตอ่ ส่วนยอดของ Trichome
7.1.4 ป้องกันการปนเปื้อนจากวัตถุหรือสิ่งท่ีเป็นอันตรายสู่ผลิตผลที่มีการคัดเลือกหรือบรรจุ
ในแปลงแล้วและไมว่ างสมั ผัสกับพนื้ ดินโดยตรง
7.1.5 เคร่ืองมอื และภาชนะในการเกบ็ เกี่ยว ตอ้ งท�ำความสะอาดทุกครัง้ หลังใชง้ าน และจัดเก็บ
ในท่ีสะอาดและเปน็ สัดส่วน กรรไกรที่ใชต้ ดั ท�ำความสะอาดด้วยแอลกอฮอล์หลงั ใช้งาน

7.2 การปฏิบตั ิหลังการเกบ็ เกยี่ ว
7.2.1 การตดั แตง่
- ตดั สว่ นบนของ cola และตดั กงิ่ ใหต้ ำ�่ กวา่ ขอ้ ตาใบลงมา จากนน้ั ตดั แตง่ สว่ นของ fan leaves
และ sugar leaves ออกและวางชอ่ ดอกลงในถาดทีเ่ ตรียมไว้
- ตัดช่อดอกจากบนลงล่าง ให้ส่วนของช่อดอกที่ไม่สุกสามารถเก็บไว้ตัดภายหลัง และ
การตัดชอ่ ดอกควรตดั สว่ น petioles ออกให้หมดเพื่อปอ้ งกันเชอื้ รา
- ตดั แตง่ fan leaves ออกจากกา้ นและตัดแต่งส่วนของ single-fingered sugar leaves
ให้ถึงสว่ นของ petiole มากที่สุด และน�ำส่วนทีถ่ ูกตดั แตง่ ไปใช้ประโยชน์

กองการแพทยท์ างเลอื ก

24 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

กระทรวงสาธารณสุข

7.2.2 การตากแหง้
การตากแหง้ ตอ้ งแขวนชอ่ ดอกในทเี่ ยน็ และสถานทตี่ ากควรมคี วามชนื้ อยรู่ ะหวา่ งรอ้ ยละ 50-60
อณุ หภมู อิ ยรู่ ะหวา่ ง 15-21 องศาเซลเซยี ส ในหอ้ งมอี ากาศหมนุ เวยี นดี แตไ่ มค่ วรใหพ้ ดั ลม
โดนชอ่ ดอกโดยตรง ภายใน 1 สปั ดาห์ ชอ่ ดอกจะกรอบและพรอ้ มเขา้ สกู่ ระบวนการบม่ ตอ่ ไป
ในการตากไม่ควรแขวนชอ่ ดอกให้ซอ้ นทบั จนแนน่ และวางทับกนั เป็นกอง เมอื่ ตากแห้ง
พอเหมาะ ความชื้นชอ่ ดอกตอ้ งไม่เกนิ รอ้ ยละ 9 โดยน�้ำหนกั
- อยา่ ใหอ้ ณุ หภมู หิ อ้ งตากสงู ถงึ 30 องศาเซลเซยี ส เพราะจะทำ� ใหส้ ารแคนนาบนิ อยดส์ ญู เสยี ไป
- อยา่ พยายามทำ� ใหด้ อกแหง้ เรว็ เกนิ ไป เพราะจะทำ� ใหส้ ารแคนนาบนิ อยดม์ คี ณุ ภาพดอ้ ยลง
7.2.3 การเก็บรกั ษา
- ทำ� การตัดแต่งแต่ละช่อดอกออกจากก่งิ หลกั
- ควรเกบ็ รกั ษาในทแ่ี ห้ง เย็น ทึบแสง และควรเกบ็ ในภาชนะสญุ ญากาศ
- การเก็บไม่ควรเกบ็ ซ้อนชอ่ ดอกใหแ้ นน่ เกินไป
- การบรรจดุ อกกญั ชาแหง้ ตอ้ งระบชุ อื่ และ/หรอื รหสั ผผู้ ลติ รวมทงั้ ปรมิ าณบรรจขุ องแตล่ ะ
แพ็คบรรจุ

กข

คง

ภาพท่ี 8 การเก็บเก่ยี วและการปฏิบตั ิหลังการเก็บเกีย่ วดอกกญั ชา (ก-ข) ระยะที่มีความเหมาะสมส�ำหรบั การเกบ็ เกีย่ ว
ดอกกญั ชา (ค) การตากเพอื่ ใหด้ อกแหง้ สถานทต่ี ากควรมคี วามชน้ื ไมเ่ กนิ 50-60% อณุ หภมู อิ ยรู่ ะหวา่ ง 15-21
องศาเซลเซยี ส ในหอ้ งมอี ากาศหมนุ เวยี นดี รวมถงึ สามารถปอ้ งกนั สง่ิ ปลอมปนตา่ ง ๆ ไดด้ ี (ง) ดอกแหง้ มคี วามชนื้
ไม่เกินรอ้ ยละ 9 โดยน�้ำหนกั

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 25

กระทรวงสาธารณสขุ

8. การขนสง่ ผลิตผลไปยงั จุดรวบรวมสินคา้
ภาชนะและพาหะทใี่ ชต้ อ้ งสะอาด ปราศจากสงิ่ ทเี่ ปน็ อนั ตรายและกลน่ิ ทไ่ี มพ่ งึ ประสงค์ ปอ้ งกนั แสงได้
และสามารถปอ้ งกนั ความชนื้ เพม่ิ ขนึ้ ระหวา่ งการขนยา้ ย ในขนั้ ตอนการขนยา้ ยตอ้ งทำ� ดว้ ยความระมดั ระวงั
และขนยา้ ยวตั ถดุ บิ กญั ชาไปยงั จดุ รวบรวมสนิ คา้ ทนั ทที เ่ี กบ็ เกยี วและปฏบิ ตั หิ ลงั การเกบ็ เกย่ี วเสรจ็ เรยี บรอ้ ยแลว้
9. การควบคมุ การคละปนของผลติ ผลด้อยคุณภาพกับผลติ ผลคุณภาพ
ตรวจสอบการคละปนและคดั แยกชอ่ ดอกกญั ชาทม่ี ศี ตั รเู ขา้ ทำ� ลาย โดยทำ� การตรวจสอบและคดั แยก
ช่อดอกที่มีศัตรูท�ำลายท้ิงไป หรือคัดแยกช่อดอกกัญชาที่มีศัตรูเข้าท�ำลายแยกไว้ต่างหาก แล้วน�ำไปใช้
ประโยชน์ตามแผนท่ีกำ� หนดไว ้

10. สุขลักษณะส่วนบคุ คล
10.1 ผปู้ ฏบิ ตั งิ านตอ้ งมคี วามรใู้ นหนา้ ทท่ี ร่ี บั ผดิ ชอบรวมถงึ มคี วามรู้ความเขา้ ใจ เรอื่ งสขุ ลกั ษณะสว่ นบคุ คล
รวมถงึ สามารถปฏิบัติไดอ้ ย่างถกู ตอ้ ง
10.2 ผปู้ ฏบิ ตั งิ านทส่ี มั ผสั ผลติ ผลโดยตรง ตอ้ งมกี ารดแู ลสขุ ลกั ษณะสว่ นบคุ คล เชน่ สวมถงุ มอื ลา้ งมอื
มผี ้าปดิ ปาก ผา้ กนั เปอ้ื น เปน็ ตน้ และถา้ ผปู้ ฏบิ ตั งิ านเจบ็ ปว่ ย ตอ้ งรายงานใหผ้ ดู้ แู ลการผลติ ทราบ เพอ่ื ตดั สนิ ใจ
ในการปฏบิ ตั งิ านที่ไม่ใหเ้ กิดการปนเปอ้ื นสผู่ ลิตผล
10.3 ตอ้ งมกี ารจดั เตรยี มสง่ิ อำ� นวยความสะดวกตา่ ง ๆ อยา่ งเพยี งพอ เชน่ จดุ ลา้ งมอื หอ้ งสขุ า ทท่ี งิ้ ขยะ
และต้องอย่ใู นสภาพพร้อมใชง้ าน สามารถปอ้ งกนั ของเสยี ต่าง ๆ ไม่ให้เกิดการปนเปื้อนสู่สถานท่ีผลิต

ภาพท่ี 9 การจดั ใหม้ ีสง่ิ อำ� นวยความสะดวกดา้ นสขุ อนามยั ส่วนบุคคลอย่างเพียงพอ เพ่อื ป้องกันการปนเปือ้ นสู่ผลติ ผล

กองการแพทยท์ างเลอื ก

26 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก

กระทรวงสาธารณสขุ

11. บันทกึ และการควบคมุ เอกสาร
11.1 เอกสารทีใ่ ชใ้ นการปฏบิ ตั งิ านฟารม์ ได้แก่
11.1.1 แผนควบคมุ การผลติ
11.1.2 แบบบันทกึ การปฏิบตั งิ านฟาร์ม
11.1.3 หลักฐานการฝึกอบรม การจัดซื้อ จดั หาปจั จัยการผลติ (ถ้ามี)
11.1.4 หลักฐานผลการตรวจวิเคราะห์ ดิน น�้ำ ปัจจัยการผลิต และสารตกค้างในผลิตผล
ทฟี่ ารม์ ไดม้ กี ารดำ� เนนิ การเพอ่ื ใหบ้ รรลตุ ามวตั ถปุ ระสงคด์ า้ นคณุ ภาพ ตามความจำ� เปน็
11.1.5 จดั ท�ำรายการเอกสาร และบันทึกทีอ่ ย่ใู นครอบครอง ลงในแบบบันทึก
11.2 เอกสารหรอื แบบบนั ทกึ ตอ้ งจดั ทำ� ใหเ้ ปน็ ปจั จบุ นั สำ� หรบั การผลติ ในฤดกู าลนนั้ ๆ รวมทง้ั ตอ้ งมี
การบนั ทกึ ให้ครบถ้วน และลงชือ่ ผปู้ ฏบิ ตั งิ านทกุ คร้ังที่มกี ารบันทึกข้อมลู
11.3 ในกรณีทม่ี ีแปลงผลติ มากกว่า 1 แปลง ต้องแยกบันทึกขอ้ มูลเป็นรายแปลง

12. การจัดเก็บและควบคมุ เอกสาร
12.1 ให้มีการจัดเก็บเอกสารเป็นหมวดหมู่ แยกเป็นฤดูการผลิตแต่ละฤดูกาล เพ่ือสะดวกต่อการ
ตรวจสอบและการนำ� มาใช้
12.2 เกบ็ รกั ษาแบบบนั ทกึ การปฏบิ ตั งิ านและเอกสารสำ� คญั ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั การปฏบิ ตั งิ าน ไวเ้ ปน็ อยา่ งดี
อย่างน้อย 2 ปีของการผลิตติดต่อกัน หรือตามที่ผู้ประกอบการ หรือคู่ค้าต้องการ เพ่ือให้สามารถ
ตรวจสอบย้อนหลงั ได้
12.3 ในกรณีที่มีการแก้ไขเปลี่ยนแปลงเอกสารมาตรฐานระเบียบปฏิบัติ หรือระเบียบปฏิบัติ และ
เอกสารอ่ืนท่ีเก่ียวข้อง ผูป้ ระกอบการตอ้ งบนั ทึกการแกไ้ ขลงในแบบบนั ทกึ การควบคุมเอกสาร
12.4 ควรมีการทบทวนการปฏิบัติงานจากข้อมูลบันทึกอย่างน้อยปีละ 1 คร้ัง เพื่อให้ม่ันใจ
ในกระบวนการผลติ และปรับปรงุ ขน้ั ตอนการปฏิบตั ิงานให้มีประสทิ ธภิ าพ

กองการแพทยท์ างเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก 27

กระทรวงสาธารณสขุ

มาตรฐานการผลติ กญั ชาในต่างประเทศ

ความปลอดภยั และคณุ ภาพวตั ถดุ บิ สมนุ ไพรเปน็ สง่ิ สำ� คญั ดงั นน้ั องคก์ ารอนามยั โลก (World Health
Organization : WHO) จึงได้ก�ำหนดแนวทางการเก็บรวบรวมและการปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดี
ของสมนุ ไพร (Good agricultural and collection practices : GACP) เพอ่ื ใชแ้ นวทางการปฏบิ ตั เิ พอื่ การ
รวบรวมและการผลิตพืชสมุนไพรตั้งต้นให้มีความปลอดภัย มีการผลิตอย่างยั่งยืน และอนุรักษ์
ทรพั ยากรธรรมชาต ิ และส่งิ แวดลอ้ ม โดยมีแนวคิดว่า วตั ถุดิบสมนุ ไพรทีม่ ีคณุ ภาพที่ดี ท�ำใหผ้ ลติ ภณั ฑ์
สมุนไพรส�ำเร็จรูปมีคุณภาพ ความปลอดภัย นอกจากน้ี มาตรฐาน GACP เป็นหลักเกณฑ์กลางซ่ึงแต่
ประเทศ/ภมู ิภาค สามารถน�ำไปปรับใหส้ อดคลอ้ งกบั บรบิ ทของประเทศ/ภูมิภาคของตนเอง
ข้อก�ำหนดของมาตรฐาน GACP ได้แบง่ หลักเกณฑ์เปน็ 2 ส่วน คอื หลกั เกณฑ์การปฏิบัติทางการ
เกษตรท่ดี สี �ำหรับสมุนไพร เพือ่ ใชเ้ ป็นหลักเกณฑใ์ นการผลติ สมนุ ไพรให้มีวัตถุดบิ ตัง้ ตน้ ท่ีดี มคี ุณภาพและ
มีความปลอดภัย (ดังแสดงในตารางท่ี 2) และ หลักเกณฑ์การเก็บรวบรวมพืชสมุนไพร ถูกก�ำหนดไว้
เพื่อให้การเก็บสมุนไพรมาใช้เป็นวัตถุดิบต้ังต้น ถูกต้อง ถูกชนิด และไม่ท�ำให้เกิดการสูญพันธุ์
เนอื่ งจากการผลติ กญั ชาในประเทศไทยเปน็ การผลติ ทตี่ อ้ งมรี ะบบการปลกู การดแู ลรกั ษา ไมเ่ กยี่ วขอ้ งกบั
การเกบ็ รวบรวมพชื สมนุ ไพรในธรรมชาตเิ พอ่ื นำ� มาใชเ้ ปน็ วตั ถดุ บิ ในการผลติ ยา ดงั นน้ั จงึ ไมน่ ำ� หลกั เกณฑ์
การเก็บรวบรวมพืชสมนุ ไพรตามข้อกำ� หนดมาตรฐาน GACP มาอธบิ ายในเนอ้ื หาสว่ นน ี้

หลกั เกณฑแ์ ละข้อกำ� หนดการผลิตกญั ชาของประเทศไทย


การผลติ กญั ชาในประเทศยงั ไมม่ มี าตรฐานการผลติ เปน็ การเฉพาะจงึ ไดม้ กี ารนำ� มาตรฐานสนิ คา้ เกษตร
มกษ.3502-2561 การปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดีส�ำหรับพืชสมุนไพร (มกษ.3502-2561) ซ่ึงก�ำหนดโดย
สำ� นกั งานมาตรฐานสนิ คา้ เกษตรและอาหารแหง่ ชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มาใชเ้ ปน็ แนวทางการ
ปฏบิ ตั แิ ละใชเ้ ปน็ มาตรฐานในการตรวจและรบั รองแหลง่ ผลติ พชื สมนุ ไพร โดยมกี ารนำ� WHO guidelines
on good agricultural and collection practices for medicinal plants (GACP) มาตรฐานสินค้า
มกษ.9001-2556 การปฏบิ ัติทางการเกษตรทด่ี สี ำ� หรบั พชื อาหาร และ คมู่ ือการปลกู สมนุ ไพรทเี่ หมาะสม
มาใช้เป็นแนวทางในการจัดท�ำข้อก�ำหนดและหลักเกณฑ์ในมาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ.3502-2561
การปฏิบตั ิทางการเกษตรท่ดี สี �ำหรบั พชื สมนุ ไพร
ประเด็นหลกั ท่ีมคี วามแตกตา่ งของมาตรฐาน GACP กับ มกษ.3502-2561 (ตารางที่ 2) เช่น
1. มกษ.3502-2561 มีข้อก�ำหนดเพ่ิมเติมคุณภาพน้�ำในกระบวนการจัดการหลังการเก็บเก่ียว
ต้องมีคณุ ภาพเทียบเท่าน�ำ้ ด่มื

กองการแพทยท์ างเลือก

28 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

กระทรวงสาธารณสขุ

2. การจดั การคุณภาพในกระบวนการกอ่ นการเกบ็ เกี่ยว มาตรฐาน GACP ไดก้ ำ� หนดใหก้ ารผลิต
พืชสมุนไพร ควรมีการจัดท�ำหรือก�ำหนดแนวทางการผลิตเพื่อให้ผลิตผลมีคุณภาพและมีความปลอดภัย
ซึง่ เป็นแนวทางกวา้ ง ๆ แต่ มกษ.3502-2561 กำ� หนดให้การผลิตพชื สมนุ ไพรตอ้ งมีการจดั ทำ� แผนควบคุม
การผลติ เพอื่ กำ� หนดมาตรการควบคมุ ในแตล่ ะขน้ั ตอนทอี่ าจสง่ ผลกระทบตอ่ ความปลอดภยั ของผบู้ รโิ ภค
คณุ ภาพของผลติ ผล ส่งิ แวดล้อม สขุ ภาพ ความปลอดภยั และสวัสดภิ าพของผู้ปฏิบตั ิ โดยแผนควบคุม
การผลติ นน้ั ไดป้ ระยกุ ตม์ าจากหลกั การวเิ คราะหอ์ นั ตรายและการควบคมุ จดุ วกิ ฤต (Hazard Analysis and
Critical Control Point : HACCP) ที่ก�ำหนดให้ระบุถึงขั้นตอนการปฏิบัติงาน อันตรายท่ีอาจเกิดข้ึน
มาตรการควบคมุ จดุ ทตี่ อ้ งควบคมุ ตรวจสอบ คา่ ควบคมุ การเฝา้ ระวงั และแนวทางการควบคมุ ปอ้ งกนั แกไ้ ข
3. บันทกึ และการทวนสอบ ข้อก�ำหนดในมาตรฐาน GACP ก�ำหนดใหม้ ีการบนั ทกึ การใชส้ ารเคมี
ในกระบวนการผลิต แต่ มกษ.3502-2561 ก�ำหนดให้มีการบันทึกทุกขั้นตอนการผลิต รวมถึงให้มีการ
ทบทวนการผลติ และปรบั ปรงุ กระบวนการผลติ ให้มีประสิทธิภาพดีขนึ้

หลกั เกณฑ์และขอ้ ก�ำหนดการผลิตกญั ชาของประเทศเยอรมัน

ประเทศเยอรมันเป็นประเทศในกลุ่มสหภาพยุโรป มี The German Federal Institute for
Drugs and Medical Devices (Bundesinstitut fÜr Arneimittel und Medizinprodukte : BfArM)
เป็นหน่วยงานรับผิดชอบการออกใบอนุญาตปลูก ผลิต จ�ำหน่าย รวมถึงการน�ำเข้าและส่งออกกัญชา
ทางการแพทย์ โดยมกี ฏหมายควบคุมการน�ำเขา้ และการส่งออก 2 ฉบับ ได้แก่ German Narcotics Act
(Betäubngsmittelgesetz : BtMG) และ German Medicines Act (Arzneimittelgesetz : AMG)
ซง่ึ นำ� เขา้ กญั ชาไปประเทศเยอรมนั สามารถนำ� เขา้ ไดเ้ ฉพาะกญั ชาทางการแพทยเ์ ทา่ นนั้ มขี อ้ กำ� หนดการ
เพาะปลกู จะตอ้ งอยภู่ ายใตก้ ารควบคมุ ของรฐั และกฏหมายระหวา่ งประเทศภายใตอ้ นสุ ญั ญาสหประชาชาติ
นอกจากนี้ มาตรฐานการผลิตโดยเฉพาะในระดับโรงงาน (Good Manufacturing Practice : GMP)
ตอ้ งไดร้ บั การยอมรบั หรอื มมี าตรฐานทเ่ี ทยี มเทา่ กบั สหภาพยโุ รป ซงึ่ ปจั จบุ นั มหี ลายประเทศทสี่ ามารถนำ�
เข้าประเทศเยอรมันได้ เช่น แคนาดา ออสเตรเลยี เปน็ ต้น
มาตรฐานการผลติ กญั ชาในประเทศเยอรมนั ยงั ไมม่ มี าตรฐานเฉพาะในสหภาพยโุ รปมกี ารใชม้ าตรฐาน
Guideline on Good Agricultural and Collection Practice (GACP) for starting materials of Herbal
origin ซึ่งกำ� หนดโดย Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC) เป็นมาตรฐานในระดับ
แปลงปลูก และ Good Manufacturing Practice Medicinal Products for Human เป็นมาตรฐาน
ในด้านการแปรรูปต่าง ๆ (ภาพท่ี 2) ซ่ึงการผลิตจะมีการเช่ือมโยงต้ังแปลงปลูกจนถึงการแปรรูป
เพื่อให้ผลติ ภณั ฑส์ มนุ ไพรมคี ุณภาพและมคี วามปลอดภยั

กองการแพทยท์ างเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก 29

กระทรวงสาธารณสุข

มาตรฐานในระดบั แปลงปลกู สมนุ ไพรของสหภาพยโุ รปขอ้ กำ� หนดมคี วามใกลเ้ คยี งกบั มาตรฐานGACP
ทก่ี �ำหนดโดยองคก์ ารอนามยั โลก และ มกษ.3502-2561 ของประเทศไทย โดยประเด็นทมี่ คี วามแตกต่าง
มากที่สุด (ตารางท่ี 2) ได้แก่ ระยะเวลาการเก็บรักษาบันทึกต่าง ๆ ซึ่ง ใน GACP ไม่มีการก�ำหนดไว้
แตม่ กษ.3502-2561 กำ� หนดไวต้ อ้ งมกี ารเกบ็ รกั ษาบนั ทกึ ไวอ้ ยา่ งนอ้ ย 2 ปี สว่ นมาตรฐานในระดบั แปลงปลกู
สมนุ ไพรของสหภาพยโุ รปกำ� หนดให้มีการเกบ็ รกั ษาแบบบนั ทกึ ไวอ้ ยา่ งน้อย 10 ปี

ภาพท่ี 10 การเชื่อมโยงการผลิตตลอดหว่ งโซ่ตามมาตรฐานการผลติ สมุนไพรของยุโรป

ข้นั ตอน / กิจกรรม มาตรฐาน GACP สว่ นท่ี 2 ของ ส่วนท่ี 1 ของ
มาตรฐาน GMP มาตรฐาน GMP
แปลงปลกู
การแปรรปู เบอ้ื งตน้
การแปรรปู การสกัด การทำ� สารบรสิ ุทธิ์
ผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์

ทม่ี า : EU Guidelines to Good Manufacturing Practice Medicinal Products for Human and Veterinary use (2008)

หลักเกณฑ์และข้อกำ� หนดการผลติ กญั ชาของประเทศออสเตรเลยี

ประเทศออสเตรเลีย เปน็ ประเทศหน่ึงซึ่งเปน็ ตัวอย่างในการสง่ ออกผลผลติ กัญชาทางการแพทย์
ไปยงั ประเทศเยอรมนั ได้ ในการกำ� กบั ควบคมุ ดแู ลการผลติ กญั ชาทางการแพทยน์ นั้ ไดก้ ำ� หนดใหห้ นว่ ยงาน
Federal Department of Health และ Therapeutic Gods Administration (TGA) เปน็ หนว่ ยรบั ผดิ ชอบ
การผลติ กญั ชาทางการแพทยใ์ นประเทศออสเตรเลยี ไดม้ กี ารกำ� หนดผผู้ ลติ ตอ้ งปฏบิ ตั ติ ามมาตรฐาน
Guidance on quality requirements for medicinal cannabis products (Therapeutic Goods
: Standard for Medicinal Cannabis (TGO93)) และ Microbiological quality of medicinal cannabis
products (Therapeutic Goods: Microbiological Standards for Medicines (TGO 100)
ซ่ึงมีข้อก�ำหนดว่า การผลิตในระดับแปลงปลูกให้น�ำแนวทางการผลิตสมุนไพรท่ีก�ำหนดโดย HMCP
ของสหภาพยุโรปมาประยุกต์ใช้การผลิตกัญชาทางการแพทย์ในประเทศ จึงเป็นมาตรฐานการผลิต
เช่นเดียวกับมาตรฐานที่ใช้ในประเทศเยอรมนั

กองการแพทย์ทางเลอื ก

30 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก

กระทรวงสาธารณสขุ

หลกั เกณฑ์และขอ้ กำ� หนดการผลติ กัญชาของประเทศแคนาดา

การผลิตกัญชาทางการแพทย์ในประเทศแคนาดาถูกก�ำกับดูแลโดยกระทรวงสาธารณสุขของ
ประเทศแคนาดา ภายใตก้ ฎหมาย Cannabis Regulations ซงึ่ กำ� หนดหลกั เกณฑต์ า่ ง ๆ เชน่ การขออนญุ าต
มาตรการความปลอดภยั มาตรฐานการผลิต มาตรฐานสินคา้ การตดิ ฉลาก การวางจ�ำหนา่ ย การน�ำเขา้
และสง่ ออก เป็นต้น
ตามกฎหมาย Cannabis Regulations ไดก้ �ำหนดประเภทของใบอนุญาตไว้ ได้แก่ ใบอนุญาต
เพาะปลกู ใบอนญุ าตผลติ ตน้ กลา้ ใบอนญุ าตแปรรปู ใบอนญุ าตการวเิ คราะหส์ ารตา่ ง ๆ ใบอนญุ าตจำ� หนา่ ย
และใบอนญุ าตสำ� หรบั การท�ำวจิ ัย
การผลิตระดบั แปลงเกษตรกร ไดถ้ ูกก�ำหนดไวใ้ น Part 5 Good Production Practices และ
Part 6 Cannabis Products ของ Cannabis Regulations ไดม้ กี ารระบขุ อ้ กำ� หนดตา่ ง ๆ ทผ่ี รู้ บั ใบอนญุ าต
ตอ้ งนำ� ไปปฏบิ ตั ิ ซง่ึ ขอ้ กำ� หนดสำ� หรบั ผไู้ ดร้ บั ใบอนญุ าตเพาะปลกู และใบอนญุ าตผลติ ตน้ ตอ้ งปฏบิ ตั ติ าม
มาตรา 80-87.1 ของ Cannabis Regulations ผ้ไู ดร้ ับอนุญาตแปรรูปตอ้ งปฏิบัตติ ามมาตรา 80-88.94
ของ Cannabis Regulations และผ้ทู ไ่ี ด้อนุญาตใหจ้ ำ� หน่ายตอ้ งปฏิบัตติ ามมาตรา 80, 82, 83, 84, 85,
85.2, 87.1 ของ Cannabis Regulations
ประเดน็ หลกั ในการผลติ ระดบั แปลงเกษตรทมี่ คี วามแตกตา่ งของมาตรฐาน Cannabis Regulations
กับมาตรฐานที่กลา่ วมาขา้ งตน้ เช่น
1. มาตรฐาน GACP มกษ.3502-2561 และ HMPC จะระบุให้มีการจัดท�ำแนวทางการผลิต
เพอื่ ใหผ้ ลติ ผลมคี ณุ ภาพและปลอดภยั แตใ่ น Cannabis Regulations กำ� หนดใหม้ กี ารจดั ทำ� คมู่ อื การปฏบิ ตั ิ
(Standard Operating Procedure: SOP) ทกุ ขั้นตอนท่ีสำ� คญั สอดคล้องกบั ข้อกฏหมายใน Part 5 ของ
Cannabis Regulations เพ่อื ลดผลกระทบตอ่ คุณภาพของการผลติ กัญชาทางการแพทย์
2. ใน Cannabis Regulations ไมม่ ขี อ้ กำ� หนดดา้ นพ้ืนที่การผลิต การเก็บเกยี่ วและการปฏบิ ตั ิ
หลังการเกบ็ เกี่ยว เช่นเดยี วกบั มาตรฐานอื่น
จากที่กล่าวมาข้างต้นน้ัน เป็นเพียงตัวอย่างประเทศที่สามารถส่งออกกัญชาทางการแพทย์ได้
ดงั นน้ั ประเทศไทยจงึ ควรมกี ารพฒั นามาตรฐานการผลติ กญั ชาทางการแพทยใ์ หเ้ ทา่ เทยี มมาตรฐานสากล
รวมถึงภาครัฐจ�ำเป็นต้องผลักดันเพื่อให้เกิดการยอมรับมาตรฐานการผลิตซึ่งกันและกัน ซึ่งจะมีส่วนช่วย
เปดิ โอกาสใหเ้ กษตรกรผู้ผลติ กัญชาทางการแพทย์ของประเทศไทยมชี ่องทางการจ�ำหน่ายมากข้ึน

กองการแพทยท์ างเลือก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลือก 31

กระทรวงสาธารณสขุ

ตารางที่ 2 ประเด็นท่มี ีความแตกต่างของมาตรฐานทีเ่ กยี่ วข้องกับการผลิตกญั ชา

ข้อกำ� หนด GACP มกษ. HMPC Cannabis หมาย
3502-2561 Regulation เหตุ

มาตรฐานเฉพาะกัญชา P
P
1. น้ำ�
P
- น�ำ้ ในกระบวนการผลติ P P P P
P
- การใหน้ ำ้� พืช P P P P

- น�ำ้ ทจี่ ดั การผลิตผลในกระบวนการหลงั เกบ็ เกี่ยว P

- การจดั การนำ้� เสียในกระบวนการผลติ P

2. พื้นทป่ี ลูก

- พืน้ ท่ีทใ่ี ชใ้ นการผลติ P P P

- ประวตั ิการใช้พ้ืนทีใ่ นอดตี P P

- การพจิ ารณาสภาพภูมอิ ากาศให้เหมาะสมกับพืช P

3. ปัจจัยการผลติ

- เมลด็ พันธแ์ุ ละส่วนขยายพนั ธ ุ์ P P P

- การพสิ จู นเ์ อกลกั ษณพ์ นั ธพ์ุ ชื ทนี่ ำ� มาใชใ้ นการผลติ P P

- ป๋ยุ P P P

- สารเคมที างการเกษตร P P P

- การเก็บรักษา P

4. การจดั การผลติ ผลก่อนการเก็บเก่ยี ว

- การกำ� หนดแนวทางการผลติ เพอื่ ใหผ้ ลิตผล P P P

ปลอดภัยและมคี ณุ ภาพ

- คมู่ อื การปฏบิ ัติงาน (standard operating

procedure : SOP) ท่สี อดคลอ้ งกบั ขอ้ ก�ำหนด

การผลิตเพื่ดลดผลกระทบดา้ นคุณภาพ

- การใช้ปุ๋ยตามความต้องการของพืช P P P

- การใชส้ ารเคมใี นการผลติ P P P

- การใช้ระบบการจัดการศตั รพู ืชแบบผสมผสาน P P

ในการผลติ (Integrate Pest Management : IPM)

- ความรูข้ องผ้ปู ฏบิ ัติงานในการผลติ ขนั้ ตอนต่าง ๆ P P P

- การผลติ โดยค�ำนงึ ถงึ การอนุรักษ์ส่งิ แวดลอ้ ม P P P

- การจดั การขยะและของเสยี P P P

หมายเหตุ P ประเดน็ ท่ีมีการกำ� หนดในมาตรฐาน

กองการแพทยท์ างเลือก

32 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

กระทรวงสาธารณสุข

ตารางท่ี 2 ประเด็นทีม่ ีความแตกต่างของมาตรฐานทีเ่ กีย่ วขอ้ งกบั การผลติ กญั ชา (ต่อ)

ข้อกำ� หนด GACP มกษ. HMPC Cannabis หมาย
3502-2561 Regulation เหตุ

5. การเกบ็ เกี่ยวและการปฏิบัตหิ ลังการเกบ็ เกี่ยว
- การกำ� หนดระยะเวลาและชว่ งเวลาเกบ็ เกยี่ วทเ่ี หมาะสม
- สภาพแวดลอ้ มในการเกบ็ เกย่ี วทม่ี ผี ลตอ่ คณุ ภาพผลติ ผล P P P
- การปอ้ งกันการปนเปื้อนในกระบวนการเกบ็ เกี่ยว P P
- การปอ้ งกันการปลอมปนในการเก็บเกี่ยว P P P
P

- การปอ้ งกนั การสญู เสยี คณุ ภาพระหวา่ งการเกบ็ เกยี่ ว P P P
- การตรวจสอบและคดั แยกผลผลิต P P

- มาตรการลดความชน้ื หลังการเกบ็ เกีย่ ว P P P

6. การขนย้ายผลิตผล
- การปอ้ งกนั การปนเปือ้ นข้ามระหว่างการขนย้าย
P
- มาตรการปอ้ งกนั ความช้นื และการรกั ษาคุณภาพ P P P

ผลติ ผลระหวา่ งการขนสง่

7. สถานทปี่ ฏบิ ตั งิ านและเก็บรักษาผลิตผล
- การปอ้ งกันสตั ว์/ศัตรพู ชื ในสถานที่เก็บ
P P P

- การควบคมุ คุณภาพระหว่างการเก็บรักษา และ P P P

การป้องกันการปนเป้ือน

- การจดั การแสงและการระบายอากาศ P
P
8. เครือ่ งมอื และอปุ กรณ์
- การตรวจสอบความสะอาด ความเทย่ี งตรงและ P P P
ความพร้อมใชง้ านของเคร่ืองมือและอุปกรณ์

- มาตรการป้องกันการปนเป้อื นขา้ ม P P P P
P
- การเก็บรักษาเครอ่ื งมอื และอุปกรณ ์ P P

9. สขุ ลกั ษณะส่วนบคุ คล
- ความรู้ของผปู้ ฏิบัตงิ านด้านสุขลักษณะ P P

- การป้องกนั ตนเองของผปู้ ฏบิ ตั ิงาน P P P

- มาตรการปอ้ งกันการปนเป้อื นข้าม P P P

- การจดั สงิ่ อำ� นวยความสะดวกพน้ื ฐานแกผ่ ปู้ ฏบิ ตั งิ าน P P P

10. บันทกึ และการทวนสอบ
- การบันทกึ การปฏบิ ัตงิ านแต่ละขน้ั ตอนการผลิต
P P P P

- การทวนสอบการปฏิบตั งิ าน P P

- การกำ� หนดระยะเวลาจัดเกบ็ เอกสาร P P P

หมายเหตุ P ประเดน็ ท่ีมีการก�ำหนดในมาตรฐาน

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก 33

กระทรวงสาธารณสุข

มาตรฐานการผลิตพชื สู่การปฏบิ ตั ิ

ประเทศไทยมีการน�ำระบบการจัดการคุณภาพมาประยุกต์ใช้ต้ังแต่ปี 2544 โดยประยุกต์จาก
มาตรฐานสากลหลายฉบับ เพื่อเป็นการสร้างหลักประกันในการผลิตของเกษตรกร โดยเฉพาะในพืชผัก
และผลไม้ ตอ่ มาไดม้ กี ารพฒั นามาตรฐานการผลติ พชื อกี หลายฉบบั ทงั้ มาตรฐานระบบ และมาตรฐานสนิ คา้ พชื
ซง่ึ มาตรฐานเหลา่ นเี้ ปน็ ขอ้ กำ� หนดขน้ั ตำ�่ ทผี่ ผู้ ลติ หรอื เกษตรกรจะตอ้ งนำ� ไปปฏบิ ตั แิ ละหนว่ ยงานตรวจรบั รอง
จะใชเ้ ปน็ เกณฑใ์ นการตรวจประเมินการผลติ
เมอ่ื กลา่ วถงึ มาตรฐานสนิ คา้ ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั การสรา้ งความเชอ่ื มนั่ ในกระบวนการผลติ กญั ชา ไดแ้ ก่
มาตรฐานสนิ คา้ เกษตร (มกษ.3502-2561) การปฏบิ ตั ทิ างการเกษตรทดี่ สี ำ� หรบั พชื สมนุ ไพร ประเดน็ สำ� คญั
ของการนำ� ไปปรบั ใชใ้ นกระบวนการผลติ ของผผู้ ลติ วตั ถดุ บิ สมนุ ไพร ควรมคี วามรู้ ความเขา้ ใจขอ้ กำ� หนดตา่ ง ๆ
ในมาตรฐาน อาจใช้ท่ีปรึกษา (Advisor) เป็นผู้ช่วยเพื่อแนะน�ำการปฏิบัติต่าง ๆ ในกระบวนการผลิต
ของผู้ผลิตวัตถุดิบสมุนไพร ต้องมีการควบคุมในแต่ละข้ันตอนและกระบวนการผลิตทุกขั้นตอนตาม
แผนควบคมุ การผลิตและมขี อ้ ก�ำหนดในมาตรฐานไปปฏิบัติ นอกจากนีผ้ ผู้ ลิตวตั ถดุ บิ สมุนไพร อาจมกี าร
ตรวจสอบกระบวนการผลติ ของตนเอง ผา่ นระบบทีเ่ รียกว่า Internal audit เมือ่ ผ้ผู ลิตวัตถุดิบสมุนไพร
มีความพร้อมของกระบวนการผลติ รวมถึงเอกสารต่าง ๆ ทเ่ี ก่ยี วข้อง ผผู้ ลิตวัตถุดิบสมุนไพร สามารถขอ
การรบั รองมาตรฐานการผลติ กบั หนว่ ยรบั รอง (Certification Body: CB) เพอ่ื เปน็ การรบั รองระบบการผลติ
ซ่งึ จะเปน็ เครื่องมือรบั ประกนั ผลิตผลเป็นไปตามมาตรฐาน (ภาพท่ี 11)

Advisor InAtuerdnital Advisor InAtuerdnital การส่งออก :
ประเทศต้นทาง
เกษตรกร ผรู้ วบรวม/แปรรูป กฏหมาย
ระเบยี บ ขอ้ บังคบั
(มาตรฐานทีเ่ กย่ี วขอ้ งน�ำไปปรบั ใช)้ (มาตรฐานทเ่ี กย่ี วข้องนำ� ไปปรับใช)้ เง่อื นไข

ตรวจประเมนิ โดยหน่วยงานรับรอง (CB) การสง่ ออก :
ประเทศปลายทาง
กฏหมาย
ระเบยี บ ข้อบังคบั
เงอ่ื นไข

ภาพที่ 11 การเชอ่ื มโยงระบบประกันคณุ ภาพการผลติ สู่การส่งออก

กองการแพทยท์ างเลอื ก

34 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก

กระทรวงสาธารณสุข

มาตรฐานการผลิตสู่การส่งออกสินค้าพืช

การผลิตพืชตามมาตรฐานการผลิต นอกจากสร้างความเชื่อมั่นในกระบวนการผลิตแล้ว ในการ
สง่ ออกหลายประเทศมีการกำ� หนดมาตรฐานข้ันตำ�่ ที่เกษตรกรตอ้ งไดร้ บั การรบั รอง นอกจากนกี้ ฎหมาย
ระเบียบ ข้อบงั คบั เงื่อนไขการนำ� เขา้ สินค้าเกษตรของประเทศตน้ ทาง และประเทศปลายทาง ผู้ส่งออกก็
มีความจ�ำเป็นต้องศกึ ษา โดยแต่ละประเทศจะมีการกำ� หนดแตกตา่ งกนั ตัวอยา่ งในบางประเทศกำ� หนด
วา่ สนิ คา้ เกษตรตอ้ งมาจากแปลงทไี่ ดร้ บั การรบั รอง GAP และโรงคดั บรรจตุ อ้ งไดร้ บั การรบั รอง GMP รวม
ถงึ ตอ้ งมีการรับรองสารพิษตกคา้ ง (Health Certification) ตามเงอ่ื นไขของประเทศปลายทาง และการ
รบั รองปลอดศัตรูพชื (Phytosanitary Certification) นอกจากน้ีบางประเทศได้มกี ารกำ� หนดมาตรการ
เฉพาะก่อนการสง่ ออก เปน็ ต้น

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลือก 35

กระทรวงสาธารณสขุ

เอกสารอ้างองิ

กรมวชิ าการเกษตร. 2547. ระเบยี บกรมวชิ าการเกษตรวา่ ดว้ ยการรบั รองการผลติ พชื ตามมาตรฐานระบบการจดั การคณุ ภาพการปฏบิ ตั ิ
ทางการเกษตรทด่ี สี ำ� หรบั พืช. ราชกิจจานเุ บกษา เล่มที่ 121 ตอนพเิ ศษ 78ง.
___________. 2562. ค่มู ือคณุ ภาพ. ค้นจาก https://gap.doa.go.th/manual_3 (16 มถิ ุนายน 2565)
_________. 2564. คมู่ อื สำ� หรบั เกษตรกรการผลติ พชื สกลุ กญั ชาเพอ่ื ประโยชนท์ างการแพทยแ์ ละอตุ สาหกรรม. แสงจนั ทรก์ ารพมิ พ.์
151 หน้า.
กระทรวงเกษตรและสหกรณ.์ 2550. ระบบการจัดการคณุ ภาพ : GAP ล�ำไย. กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ.์
48 หน้า.
ส�ำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. 2562. คู่มือสําหรับเกษตรกรกรปลูกกัญชาทางการแพทย์แบบ เกษตรอินทรีย์ ค้นจาก
https://www.greennet.or.th/1908-th-fda-canabis/ (28 เมษายน 2562).
สำ� นกั งานมาตรฐานสนิ คา้ เกษตรและอาหารแหง่ ชาต.ิ 2561. มาตรฐานสนิ คา้ เกษตร (มกษ.3502-2561) การปฏบิ ตั ทิ างการเกษตร
ที่ดสี �ำหรบั พืชสมนุ ไพร. ราชกจิ จานเุ บกษา เล่ม 135 ตอนพิเศษ 87ง.
อภนิ นั ท์ สวุ รรณรกั ษ.์ 2565. การปลกู กญั ชาทางการแพทยแ์ บบระบบเปดิ . เอกสารประกอบประชมุ วชิ าการ เดนิ หนา้ กัญชา แก้เจ็บ
แกจ้ น คน้ จาก https://thaicam.go.th/ (16 มิถุนายน 2565)
Aguilar, S., V. Gutiérrez, L. Sánchez and M. Nougier. 2018. Medicinal cannabis policies and practices around
the world. Internatioal Drug Policy Consortium. Available: https://idpc.net/publications/2018/04/
medicinal-cannabis-policies-and-practices-around-the-world (April 28, 2022).
Australian Government. 2020. Microbiological quality of medicinal cannabis products complying with Therapeutic
Goods (Microbiological standards for medicines) (TGO100) order 2018. Available : https://www.tga.
gov.au/therapeutic-goods-microbiological-standards-medicines-tgo-100-order-2018 (June 30, 2022).
____________________. 2022. Guidance on quality requirements for medicinal cannabis products conforming
with Therapeutic Goods (Standard for medicinal cannabis) (TGO93) order 2017- including 2022
Amendments. Available : https://www.tga.gov.au/conforming-therapeutic-goods-standard-medicinal-
cannabis-tgo-93-order-2017 (June 30, 2022).
Department of medical sciences. 2021. Thai Herbal Pharmacopoeia. Available: https://bdn.go.th/thp/home
(April 28, 2022).
European Medicines Agency. 2006. Guideline on Good Agricultural and collection practice (GACP) for starting
materials of herbal origin. Available : https://www.ema.europa.eu/en/good-agricultural-collection-
practice-starting-materials-herbal-origin (June 30, 2022).
____________________. 2022. Guideline on quality of herbal medicinal products/traditional herbal medicinal
products. Available : https://www.ema.europa.eu/en/quality-herbal-medicinal-products-traditional-
herbal-medicinal-products (June 30, 2022).
European Commission. 2008. EU Guidelines to Good Manufacturing Practice Medicinal Products for human
and veterinary use. Available : https://www.gmp-compliance.org/guidelines/gmp-guideline/eu-gmp-
annex-7-manufacture-of-herbal-medicinal-products (June 30, 2022).

กองการแพทย์ทางเลอื ก

36 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลือก

กระทรวงสาธารณสขุ

Federal Ministry of Justice. 2021. Medicinal Products Act. Available : https://www.gesetze-im-in ternet.de/
englisch_amg/ (June 30, 2022).
Government of Canada. 2019. Good production practices guide for Cannabis : Requirements under Part 5 of
the Cannabis regulations. Available: https://www.canada.ca/en/health-canada/services/cannabis-
regulations-licensed-producers/good-production-practices-guide.html (June 30, 2022).
Ministry of Justice. 2022. Cannabis Regulations. Available: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/sor-2018-
144/ (June 30, 2022).
Pascual., A. 2020. Australian medical cannabis available in German pharmacies for first time. Available: https://
mjbizdaily.com/ (June 30, 2022).
Salakpetch, S. 2005. Quality management system: Good agricultural practice (GAP) for on-farm production
in Thailand. Proceeding of International Seminar on Technology Development for Good Agriculture
practice in Asia and Oceania, October 25-26, 2005, Tsukuba, Japan. p. 44-53.
_____________, 2007. Quality management system: Good agricultural practice (GAP) in Thailand. Food and
Fertilizer Technology Center, p. 91-98.
World Health Organization. 2003. WHO guidelines on good agricultural and collection practices (GACP) for
medicinal plants. Available: http://whqlibdoc.who.int (April 28, 2022).
World Law Group. 2020. Global Report on Cannabis Policy. Available: https://www.jdsupra.com/legalnews/2020-
global-report-on-cannabis-policy-79746/ (April 28, 2022).

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 37

กระทรวงสาธารณสขุ

ภาคผนวก

กองการแพทยท์ างเลอื ก

38 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก

กระทรวงสาธารณสขุ

ภาคผนวก 1

มาตรฐานวตั ถุดบิ กัญชา

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก 39

กระทรวงสาธารณสุข

มาตรฐานวตั ถุดิบกัญชา

ชนดิ ขอ้ กำ� หนดมาตรฐาน

1. โลหะหนกั (Heavy metal contamination) ≤ 4 ppm
สารหนู (Arsenic) ≤ 0.3 ppm
แคดเมียม (Cadmium) ≤ 10 ppm
ตะก่ัว (Lead) ≤ 0.5 ppm
ปรอท (Mercury) ≤ 5 x 105 cfu/g
2. จุลินทรยี ์ (Microbial contamination) ≤ 2 x 103 cfu/g
Total Aerobic Microbial Count (TAMC)
Total Yeast and Mold Count (TYMC) ไม่พบ
Staphylococcus aureus ไม่พบ
Clostridium spp. ไม่พบ
Salmonella spp. ≤ 2% w/w
3. สงิ่ แปลกปลอม (Foreign matter) ≤ 9% w/w
4. ความชน้ื 0.1 mg/kg
5. สารกำ� จัดศัตรพู ชื ตกค้าง (Pesticides residues) 0.05 mg/kg
Acephate 0.05 mg/kg
Alachlor 0.1 mg/kg
Aldrin and dieldrin 1.0 mg/kg
Azinphos-ethyl 125 mg/kg
Azinphos-methyl 0.05 mg/kg
Bromide 0.05 mg/kg
Bromophos-ethyl 3.0 mg/kg
Bromophos-methyl 0.05 mg/kg
Bromopropylate 0.5 mg/kg
Chlordane 0.2 mg/kg
Chlorfenvinphos 0.1 mg/kg
Chlorpyriphos-ethyl * 0.01 mg/kg
Chlorpyriphos-methyl * 0.1 mg/kg
Chlorthal-dimethyl 1.0 mg/kg
Cyfluthrin and isomers 1.0 mg/kg
Lamda-Cyhalothrin 1.0 mg/kg
Cypermethrin and isomers
DDT *

อ้างอิง : Thai Herbal Pharmacopoeia (2021)

หมายเหตุ * วัตถอุ ันตรายชนดิ ที่ 4 หา้ มไมใ่ ห้มีการผลิต การน�ำเขา้ การส่งออก หรอื การมไี ว้ในครอบครอง
ตามพระราชบญั ญัติวตั ถุอันตราย พ.ศ.2535

กองการแพทย์ทางเลอื ก

40 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลือก

กระทรวงสาธารณสุข

ชนดิ ข้อกำ� หนดมาตรฐาน
5. สารกำ� จดั ศตั รพู ชื ตกคา้ ง (Pesticides residues) (ตอ่ ) 0.5 mg/kg
Deltamerhrin 0.5 mg/kg
Diazinon 0.1 mg/kg
Dichloflunid 1.0 mg/kg
Dichlorvos 0.5 mg/kg
Dicofol 0.1 mg/kg
Dimethoate and omethoate 2.0 mg/kg
Dithocarbamates 3.0 mg/kg
Endosulfan * 0.05 mg/kg
Endrin 2.0 mg/kg
Ethion 0.05 mg/kg
Etrimphos 0.1 mg/kg
Fenchloropos 0.5 mg/kg
Fenitrothion 0.03 mg/kg
Fenpropathrin 0.05 mg/kg
Fensulfothion 0.05 mg/kg
Fenthion 1.5 mg/kg
Fenvalerate 0.05 mg/kg
Flucythrinate 0.05 mg/kg
π-Fluvalinate 0.05 mg/kg
Fonophos 0.05 mg/kg
Heptachlor 0.1 mg/kg
Hexachlorbenzene 0.3 mg/kg
Hexachlorocyclohexane 0.6 mg/kg
Lindan 1.0 mg/kg
Malathion and malaoxon 0.05 mg/kg
Mecarbam 0.05 mg/kg
Methacriphos 0.05 mg/kg
Methamidophos * 0.2 mg/kg
Methidathion 0.05 mg/kg
Methoxychlor 0.01 mg/kg
Mirex 0.1 mg/k
Monocrothphos *
กองการแพทยท์ างเลือก

กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลือก 41

กระทรวงสาธารณสขุ

ชนดิ ข้อกำ� หนดมาตรฐาน
5. สารกำ� จดั ศตั รพู ชื ตกคา้ ง (Pesticides residues) (ตอ่ ) 0.5 mg/kg
Parathion-ethyl and paraoxon-ethyl 0.2 mg/kg
Parathion-methyl and paraoxon-methly* 0.1 mg/kg
Pendimethalin 0.01 mg/kg
Pentachloranisole 1.0 mg/kg
Permethrin and isomers 0.1 mg/kg
Phosalone 0.05 mg/kg
Phosmet 3.0 mg/kg
Piperonyl butoxide 0.05 mg/kg
Pirimiphos-ethyl 4.0 mg/kg
Pirimiphos-methyl 0.1 mg/kg
Procymidone 0.1 mg/kg
Profenophos 0.05 mg/kg
Prothiophos 3.0 mg/kg
Pyrethrum 0.05 mg/kg
Quinalphos 1.0 mg/kg
Quintozene 0.02 mg/kg
S-421 0.05 mg/kg
Tecnazene 0.3 mg/kg
Tetradifon 0.4 mg/kg
Vinclozolin

กองการแพทย์ทางเลือก

42 กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก

กระทรวงสาธารณสุข

ภาคผนวก 2

ตวั อย่างแบบบันทกึ การปฏิบัตใิ นแปลงปลกู กัญชา

กองการแพทย์ทางเลอื ก

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก 43

กระทรวงสาธารณสุข