เริ่มต้นเขียนโปรแกรม Scratch

แบบฝึกทกั ษะการเขยี นโปรแกรม SCRATCH เพอ่ื สง่ เสรมิ
ความคดิ สรา้ งสรรค์ กลุม่ สาระการเรยี นร้วู ิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยี (วิทยาการคานวณ) สาหรับนักเรียนชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 1

2เลม่ ที่

นางสาวรสสคุ นธ์ อศั วภูมิ
ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ

โรงเรยี นบ้านตะโละหะลอ อาเภอรามัน จังหวดั ยะลา
สานกั งานเขตพน้ื ทีก่ ารศึกษาประถมศกึ ษายะลา เขต 1

สานกั งานคณะกรรมการการศกึ ษาขั้นพ้ืนฐาน
กระทรวงศกึ ษาธิการ

ก

คำนำ

แบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่มสาระการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรียนชัน้ มัธยมศึกษาปที ี่ 1 เล่มนี้ได้จัดทำขึ้นเพื่อเปน็
สื่อประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตาม
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขึ้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 เพื่อเสริมสร้างกระบวนการคิดเชิงคำนวณผ่าน
การเขียนโปรแกรมอีกทั้งยังส่งเสริมให้ผู้เรียนมีทักษะความคิดสร้างสรรค์ ทักษะกระบวนการแก้ปัญหา และ
ทักษะความสามารถทางด้านเทคโนโลยี ที่สอดคล้องกับทักษะที่จำเป็นของผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 ซึ่งแบบฝึก
ทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรบั นกั เรยี นช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 1 มที ั้งหมด 4 เล่ม ดังน้ี

เล่มที่ 1 เร่ือง รู้จักโปรแกรม Scratch
เลม่ ท่ี 2 เร่อื ง เรมิ่ ตน้ เขียนโปรแกรม Scratch
เลม่ ท่ี 3 เร่อื ง การวางบลอ็ กโคด้ Scratch
เลม่ ท่ี 4 เรอื่ ง เกมสรา้ งสรรค์ Scratch
เลม่ ท่ี 2 เรื่อง เริ่มต้นเขียนโปรแกรม Scratch มุ่งเน้นให้นักเรียนมีความรู้เกี่ยวกับแท็บการทำงาน
พ้ืนฐานของ Scratch ตัวละคร (Sprite) ฉากหลงั (Backdrop) และเสียงประกอบและดนตรี (Sound & Music)
ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าแบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
ท้ัง 4 เลม่ น้ี จะเปน็ ประโยชน์ ต่อครูผู้สอน นักเรยี นและสามารถเปน็ ตวั อย่างแก่ผทู้ ่สี นใจได้ตอ่ ไป

รสสุคนธ์ อศั วภูมิ

สารบัญ ข

เรื่อง หน้า
คำนำ ก
สารบญั ข
คำช้ีแจงแบบฝึกทกั ษะ ง
คำแนะนำสำหรบั ครู จ
คำแนะนำสำหรบั นกั เรยี น จ
มาตรฐานการเรียนรู้ / ตัวชี้วดั จ
จดุ ประสงค์การเรียนรู้ จ
1
แบบทดสอบก่อนเรียน เรือ่ ง เร่ิมตน้ เขยี นโปรแกรม Scratch 5
ใบความร้ทู ่ี 1 แทบ็ การทำงานพ้ืนฐานของ Scratch 16
ใบงานที่ 1 แท็บการทำงานพ้ืนฐานของ Scratch 18
ใบความร้ทู ่ี 2 ตัวละคร (Sprite) 29
ใบงานท่ี 2 ตวั ละคร (Sprite) 31
ใบความรทู้ ่ี 3 ฉากหลัง (Backdrop) 42
ใบงานท่ี 3 ฉากหลัง (Backdrop) 43
ใบความรู้ท่ี 4 เสยี งประกอบและดนตรี (Sound & Music) 51
ใบงานท่ี 4 เสยี งประกอบและดนตรี (Sound & Music) 54
แบบทดสอบหลังเรยี น เร่ือง เรมิ่ ตน้ เขยี นโปรแกรม Scratch 58
บรรณานุกรม
ภาคผนวก 60
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เร่อื ง เรมิ่ ต้นเขยี นโปรแกรม Scratch 61
เฉลยใบงานท่ี 1 แท็บการทำงานพ้นื ฐานของ Scratch 63
เฉลยใบงานท่ี 2 ตวั ละคร (Sprite) 65
เฉลยใบงานที่ 3 ฉากหลงั (Backdrop) 66
เฉลยใบงานที่ 4 เสียงประกอบและดนตรี (Sound & Music)

สารบญั (ตอ่ ) ค

เรือ่ ง หนา้
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน เร่ือง เร่ิมต้นเขียนโปรแกรม Scratch 69
ประวตั ผิ ูจ้ ดั ทำ 70

ง

คำชีแ้ จงแบบฝึกทกั ษะ

แบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่มสาระการเรียนรู้
วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรยี นช้นั มัธยมศึกษาปีท่ี 1 มีทั้งหมด 4 เลม่ ดงั นี้

เล่มที่ 1 เร่อื ง รจู้ ักโปรแกรม Scratch
เล่มที่ 2 เร่อื ง เร่ิมตน้ เขียนโปรแกรม Scratch
เลม่ ท่ี 3 เรอื่ ง การวางบล็อกโคด้ Scratch
เลม่ ท่ี 4 เรือ่ ง เกมสร้างสรรค์ Scratch
แบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่มสาระการเรียนรู้
วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนกั เรียนช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 1 เร่อื ง เรม่ิ ตน้ เขยี นโปรแกรม
Scratch เล่มนใี้ ชเ้ วลา 4 ช่วั โมง ประกอบไปด้วย
1. คำนำ / สารบญั
2. คำช้แี จง
3. คำแนะนำสำหรับครู / คำแนะนำสำหรบั นกั เรียน
4. มาตรฐานการเรียนรู้ / ตัวชีว้ ัด / จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
5. ใบความรู้ / แบบฝึกทักษะ /แบบทดสอบ
6. บรรณานุกรม
7. เฉลยแบบฝึกทกั ษะ และแบบทดสอบ

จ

คำแนะนำสำหรับครู

1. ครูศึกษาแบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่มสาระการ
เรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 เล่มที่ 2
เร่อื ง เร่มิ ต้นเขียนโปรแกรม Scratch อยา่ งละเอยี ด

2. ครูแจกแบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่มสาระการ
เรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 เล่มที่ 2
เรือ่ ง เร่ิมต้นเขียนโปรแกรม Scratch ใหน้ ักเรียนทกุ คน

3. ใหน้ ักเรยี นทำแบบทดสอบกอ่ นเรียนเป็นรายบคุ คลเพ่อื ประเมินความร้เู ดมิ ของนักเรยี น
4. แจง้ มาตราฐานการเรยี นรู้ ตัวชีว้ ดั และจดุ ประสงค์การเรยี นรใู้ หน้ กั เรยี นทราบ
5. ครูดำเนนิ การสอนตามกจิ กรรมทีก่ ำหนดไวใ้ นแผนการจดั การเรียนรู้
6. ขณะที่นักเรียนทำแบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ กลุ่ม
สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 เล่มที่ 2
เรอ่ื ง เริม่ ต้นเขียนโปรแกรม Scratch ครตู ้องคอยแนะนำ ให้คำปรึกษาและช่วยเหลอื
7. หลักจากนักเรียนได้ศึกษาและทำแบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพื่อส่งเสริมความคิด
สร้างสรรค์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) สำหรับนักเรยี นช้ันมธั ยมศึกษา
ปีที่ 1 เล่มที่ 2 เรื่อง เริ่มต้นเขียนโปรแกรม Scratch เสร็จเรียบร้อยแล้ว ครูและนักเรียนเฉลยกิจกรรมร่วมกัน
พร้อมสรปุ เพ่ือใหน้ กั เรียนนำไปปรบั ปรงุ และพัฒนาในการทำชุดฝึกทักษะชดุ ตอ่ ๆ ไป
8. ใหน้ กั เรียนทำแบบทดสอบหลังเรยี นเป็นรายบคุ คล เพื่อประเมนิ ผลการเรยี นรู้

เกณฑก์ ารประเมิน

ทำข้อสอบได้ 8-10 ข้อ ถือว่าผา่ นเกณฑ์

ฉ

คำแนะนำสำหรบั นกั เรยี น

1. นกั เรยี นทำแบบทดสอบก่อนเรยี น เลม่ ที่ 2 เรอื่ ง เริม่ ต้นเขียนโปรแกรม Scratch
2. นักเรียนศึกษาทำความเข้าใจใบความร้แู ละตัวอย่างในแบบฝึกทักษะการเขียนโปรแกรม Scratch เพอ่ื
สง่ เสรมิ ความคิดสรา้ งสรรค์ กลมุ่ สาระการเรยี นร้วู ทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี (วทิ ยาการคำนวณ) สำหรบั นักเรียน
ชน้ั มธั ยมศึกษาปีที่ 1 เลม่ ท่ี 2 เรอื่ ง เริ่มต้นเขียนโปรแกรม Scratch
3. นักเรียนปฏิบัติกิจกรรมตามที่ได้รับมอบหมายในแต่ละกิจกรรมที่กำหนดให้ครบถ้วน ตามลำดับด้วย
ความตง้ั ใจ และคดิ ให้รอบคอบ
4. เมื่อนักเรยี นมีปญั หาในกจิ กรรมใด ใหช้ ักถามครูทันที
5. เมื่อนักเรียนทำแบบฝึกทักษะในชุดฝึกทักษะทุกแบบฝึกแล้ว ให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน
เลม่ ที่ 2 เรอ่ื ง เรม่ิ ต้นเขยี นโปรแกรม Scratch

ช

มาตรฐานการเรยี นรู้ / ตัวชวี้ ดั

มาตรฐานการเรยี นรู้
ว 4.2 เข้าใจ และใชแ้ นวคิดเชิงคำนวณในการแกป้ ญั หาที่พบในชีวิตจรงิ อย่างเป็นขนั้ ตอนและเป็นระบบ
ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในการเรียนรู้ การทำงาน และการแก้ปัญหาได้อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพ รู้เทา่ ทนั และมีจรยิ ธรรม

ตวั ช้ีวัด
ม.1/2 ออกแบบและเขียนโปรแกรมอย่างงา่ ย เพอื่ แก้ปัญหาทางคณติ ศาสตร์หรือวทิ ยาศาสตร์

จุดประสงค์การเรียนรู้

1. นกั เรียนอธิบายแทบ็ การทำงานพน้ื ฐานของ Scratch ได้
2. นักเรียนสามารถใช้งานแท็บการทำงานพื้นฐานของ Scratch ตัวละคร ฉากหลัง เสียงประกอบและ
ดนตรีได้
3. นักเรียนสามารถใช้งานตวั ละคร และฉากหลัง เพอ่ื สร้างโปรแกรมได้
4. นกั เรยี นเขา้ ใจการทำงานเสียงประกอบและดนตรี
5. นักเรียนเห็นความสำคญั ของการใช้งานเทคโนโลยเี พื่อชว่ ยแกป้ ัญหาในชีวติ ประจำวนั

1

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น

คำช้แี จง ให้นักเรยี นเลอื กคำตอบท่ีถกู ต้องท่สี ุดเพยี งคำตอบเดียว แลว้ ทำเครือ่ งหมายกากบาท (x)
ลงในกระดาษคำตอบ จำนวน 10 ขอ้ (คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

1. จากภาพ เรียกว่าอะไรในโปรแกรม Scratch
ก. กลุ่มบลอ็ กคำสัง่
ข. พื้นทเ่ี ขียนสครปิ ต์ (Script)
ค. ตวั ละคร
ง. ขอ้ มูลของเวที หรือตัวละครทถี่ ูกเลือก (Sprite Header Pane)

2. การกำหนดคา่ ในข้อใดที่ทำใหต้ ัวละครกลับหัว ดังรูป

ก. คา่ x เป็น 0 ค่า y เปน็ -90
ข. คา่ Direction เท่ากับ -90
ค. ค่า Direction เท่ากบั 90
ง. คา่ y เปน็ 0 คา่ x เป็น -90

2

3. จากรปู ผเู้ ขียนกำลังเขยี นบลอ็ กคำสั่งใหก้ ับตวั ละครหมายเลขใด

ก. หมายเลข 1
ข. หมายเลข 2
ค. หมายเลข 3
ง. หมายเลข 4
4. การกำหนดใหต้ ัวละครเปลี่ยนจากรปู ร่างหนึ่งไปอีกรปู รา่ งหนงึ่ ไดน้ ั้น จะต้องเลือกใชค้ ำสง่ั ใด

ก. คำสง่ั Next Backdrop
ข. คำส่งั Change Costume
ค. คำสง่ั Next Costume
ง. คำสง่ั Go to Sprite

5. จากภาพ เครื่องมีนีม้ ีหน้าทำงานอย่างไร

ก. ประทับตราตวั ละคร
ข. ลดขนาดตัวละคร
ค. เพ่ิมขนาดตวั ละคร
ง. โหมดเตม็ หนา้ จอ

3

6. จากภาพ เครื่องมนี ี้มีหน้าทำงานอย่างไร

ก. ตำแหน่งการแสดงผลของตวั ละคร
ข. ตำแหน่งการแสดงผลของฉากหลงั
ค. การกำหนดทิศทางการหมุนตวั ละครไปในทิศทางต่าง ๆ
ง. การกำหนดตวั ละครให้ใหญ่ขึ้น
7. หากตอ้ งการเพ่ิมตัวละคร ต้องกดที่สัญลกั ษณเ์ ครื่องมือใด
ก.

ข.

ค.

ง.

8. คำส่งั Duplicate มปี ระโยชน์อย่างไร
ก. ใช้ย่อตัวละครให้เล็กลง
ข. ใชข้ ยายตวั ละครให้ใหญ่ขึ้น
ค. ใช้ลบ ตัวละคร ชดุ ตวั ละคร เสยี ง บล็อกคำสง่ั
ง. ใช้ทำซำ้ ตัวละคร ชดุ ตัวละคร เสียง บล็อกคำสง่ั

9. ถ้าต้องการกำหนดใหต้ วั ละครเคลอ่ื นทีไ่ ปข้างหนา้ หมุนไปทางซ้ายหรือขวา จะต้องเลือกใชค้ ำส่ังในกล่มุ ใด
ก. กลุม่ Looks
ข. กล่มุ Control
ค. กลุ่ม Motion
ง. กลมุ่ Sensing

10. จากภาพ คือเคร่ืองมืออะไร
ก. เคร่ืองมือปรบั เสียง
ข. เคร่ืองมือสว่ นขยาย
ค. เครอ่ื งมือตงั้ ค่า
ง. เครือ่ งมือเพ่ิมบล็อกคำสั่ง

ตอบได้ถูกต้อง.........ขอ้  ผา่ น  ไมผ่ ่าน (เกณฑ์การประเมนิ ตอบได้ 8-10 ข้อ ถือวา่ ผ่าน)

4

กระดาษคำตอบแบบทดสอบกอ่ นเรียน

แบบฝึกทกั ษะการเขียนโปรแกรม scratch เพื่อส่งเสริมความคิดสรา้ งสรรค์สำหรบั นกั เรยี น
ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 1 รายวิชาเทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ)
กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
เล่มที่ 2 เรอื่ ง เริ่มต้นเขียนโปรแกรม Scratch

_____________________________________________________________________

ชอ่ื - นามสกลุ ........................................................................... ชัน้ ...................... เลขท.่ี ...........

ข้อ ก ข ค ง
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

เกณฑ์การให้คะแนน
ตอบถูกข้อละ 1 คะแนน ตอบผิด 0 คะแนน

คะแนนเต็ม 10 คะแนน ไดค้ ะแนน คะแนน

ทำได้ 8 คะแนน ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

5

ใบความรู้ที่ 1
แทบ็ การทำงานพน้ื ฐานของ Scratch

การทำงานใน Scratch แท็บหลักที่ใช้ในการสร้างโปรเจกต์ วางโค้ด และออกแบบ ตัวละครกับฉากหลัง
รวมถึงการจัดการกับเสยี ง พืน้ ฐานเราจะทำงานอยู่ 3 แท็บ ดงั นี้

1. แท็บโค้ด (Code) จะใช้สำหรับเลือกบล็อกโค้ดคำสั่งต่างๆ ที่จะนำมาเขียนโปรแกรม โดยสามารถแบ่ง
ส่วนของโคด้ ออกเปน็ 2 ส่วน คือ กลุม่ ของคำสง่ั และคำสัง่ ต่างๆ

6

โดยกลุ่มของคำสั่ง หรือสคริปต์ (Script) เริ่มต้นจะมี 9 กลุ่ม คือ Motion, Looks, Sound, Events,
Control, Sensing, Operator, Variables และ My Blocks โดยแตล่ ะบล็อกจะถูกแยกออกจากกันด้วยสีตา่ งๆ เช่น
บล็อกของ Motion เปน็ สีฟ้า บล็อกของ Looks เป็นสีมว่ ง เปน็ ต้น และแต่ละกลุม่ มหี นา้ ท่ีแตกต่างกัน ดังน้ี

7

นอกจากกลุ่มบล็อกคำส่ังหลัก ยงั มีสว่ นเพมิ่ เติมคือ สว่ นขยาย (Extension) ทีป่ ระกอบด้วยกลุ่มบล็อกคำส่ัง

ต่างๆ เช่น ประเภทเพลง หรือวิดีโอ ที่เพิ่มเติมขึ้นมานอกเหนือจากกลุ่มบล็อกคำสั่งหลัก เราสามารถเลือกเพิ่มส่วน

ขยายเขา้ มาได้ ด้วยการเรียกใช้งานจะต้องทำการ เพิม่ สว่ นขยาย (Add Extension) กอ่ น โดยคลกิ ปุ่ม ซ่ึง

อยภู่ ายใตก้ ลมุ่ บล็อกคำส่ัง ดงั นี้

คลกิ ท่นี ่เี พือ่ เพมิ่ สว่ นขยาย (Add Extension)

8
หากตอ้ งการเพิม่ กลุ่มบล็อกคำส่ังใด ๆ ทอี่ ยู่ในสว่ นขยาย (Extension) ลงไปในโปรแกรม Scratch สามารถ
ทำได้ ดงั นี้
1. คลิกที่กลุม่ บล็อกคำสงั่ ทีต่ ้องการ เชน่ ถา้ ตอ้ งการเพิ่มกลุ่มบล็อกคำส่ัง Pen ให้ทำการคลกิ ที่ Pen ดงั รปู

2. กลมุ่ บลอ็ กคำสัง่ ทเ่ี2ลือกจะถูกสง่ ขนึ้ มาตอ่ ท้ายจากกลุม่ บลอ็ กคำสั่งหลัก โดยหลงั เพิม่ กล่มุ บล็อกคำสง่ั แลว้
เราจะสามารถเรยี กใช้งานบล็อกคำส่ังตา่ ง ๆ ที่อยู่ภายใต้บลอ็ กคำส่ังนน้ั ได้

9

2. แท็บคอสตูม (Costumes) หรือ Paint Editor เป็นส่วนของโปรแกรมสำหรับจัดการกับภาพตัวละคร
และฉากหลงั โดยมีเครอ่ื งมือในการแก้ไขภาพได้ทั้งแบบเวกเตอร์ และบติ แมป ในการใช้งาน Paint Editor นั้น ก่อน
อื่น เราจะต้องคลิกเลือกตัวละครที่อยู่ใน Sprite pane หรือ แบ็กดรอปใน Stage pane เสียก่อน แล้วจึงคลิกแท็บ
คอสตมู (Costumes)

สว่ นประกอบต่างๆ ของแท็บคอสตมู (Costumes)

10

11

3. แท็บเสียง (Sound) เป็นส่วนของโปรแกรมสำหรับจดั การกับคลิปเสียง ใช้สำหรับปรับแต่งเสยี งที่นำมา
ประกอบการแสดงของตัวละคร โดยจะปรับแต่ง, กำหนดเอฟเฟ็กต์เสียง เฟดอิน, เฟดเอาต์ หรือปิดเสียงได้
นอกจากนีส้ ามารถเพ่ิมโน้ตเข้ามาแต่งเสยี ง หรือบนั ทึกเสียงพูดของเราได้ ในการใชง้ าน Sound Editor นั้น ก่อนอื่น
เราจะต้องคลิกเลือกตัวละครที่อยู่ใน Sprite pane หรือแบ็กดรอปใน Stage pane เสียก่อนแล้วจึงคลิกแท็บ
Sounds

ส่วนประกอบตา่ งๆ ของแท็บเสียง (Sound)

12

แท็บฉากหลัง (Backdrops) จะใช้สำหรับเลือกฉากหลังให้กบั เวที โดยที่เราต้องคลิกที่กรอบฉากหลังที่มมุ
ล่างขวาของหนา้ จอโปรแกรมก่อน แท็บคอสตูม Costumes จะเปล่ียนเปน็ ฉากหลัง Backdrops ให้อตั โนมัติ โดยจะ
เลอื กสลบั การใชง้ านฉากหลงั ของเวที หรอื ออกแบบฉากหลงั ใหม่กไ็ ด้

แท็บฉากหลงั (Backdrops)

คลกิ ทน่ี ีก่ ่อน

เวที (Stage) เป็นพื้นที่สำหรับให้ตัวละครแสดงโดยเลือกภาพฉากหลัง (Backdrop) สำหรับเวทีได้ เวทีมี
ขอบเขตที่แน่นอน โดยแต่ละตำแหน่งบนเวที มีขนาด 480 หน่วย ในแนวนอน (แกน x) และ 360 หน่วยในแนวตั้ง
(แกน y)

แต่ละโปรเจกต์จะมีเวทีเดียว จึงมีชื่อเดียวและไม่สามารถเปลี่ยนชื่อได้ แต่เปลี่ยนฉากหลัง (Backdrop) ได้
เวทีใช้แสดงผลการทำงานของสคริปต์ (Script), เสียง (Sound) ได้ และพื้นหลังที่จะแสดงบนเวทีจะต้องมีขนาดไม่
เกินขนาดของเวที (480 x360) ถ้าพื้นหลังที่ใช้มีขนาดใหญ่กว่า โปรแกรมScratch จะลดขนาดพื้นหลังนั้นอัตโนมัติ
เพ่อื ใหพ้ อดกี บั ขนาดของเวที

13

การกำหนดตำแหนง่
ในการกำหนดตำแหนง่ ของตัวละครบนเวทนี ั้น จะอาศัยพิกัดตามแกน x (แนวนอน) ซึ่งมีค่าตั้งแต่ -240 ถึง

240 และแกน y (แนวตั้ง) มีค่าตั้งแต่ -180 ถึง 180 ดังนั้น หากเรากำหนดตำแหน่งของตัวละครให้อยู่ที่ (0,0) ตัว
ละครนัน้ ก็จะอยู่กลางเวทีนัน่ เอง

เราสามารถกำหนดตำแหน่งของตัวละครโดยใช้เมาส์ลากตัวละครไปวางตำแหน่งใดๆ บนเวทีหรือกำหนด
ตัวเลขพกิ ัดลงในชอ่ ง x,y ก็ได้

14

การปรับขนาดการแสดงผลของฉากพื้นหลังเวที

เราสามารถปรับขนาดของฉากพ้ืนหลังเวทีได้ 3 รปู แบบดงั น้ี

คอื การปรับขนาดการแสดงผลของฉากพืน้ หลงั เวทีใหแ้ คบลง และขยายขนาดส่วนของพ้ืนท่ี
เขยี นโปรแกรมให้กวา้ งข้นึ ดังรูป

ขยายขนาดส่วนของพ้นื ทเ่ี ขียนโปรแกรมใหก้ วา้ งขนึ้

15
คือ การปรับขนาดการแสดงผลของฉากพื้นหลังเวทีใหก้ ว้างข้ึน และบบี สว่ นของโค้ดให้แคบลง ดงั รปู

ขยายขนาดส่วนของเวที

3 คือ โหมดเตม็ จอ เป็นการปรับขนาดการแสดงผลของฉากพ้นื หลังเวทใี ห้แสดงเต็มจอ

16

แบบฝกึ ทกั ษะที่ 1

แทบ็ หลักทใี่ ช้ในการสรา้ งโปรเจกต์

คำช้ีแจง : ให้นักเรียนตอบคำถามตอ่ ไปนใ้ี หถ้ ูกต้อง (คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

1. การทำงานใน Scratch แท็บหลักท่ีใชใ้ นการสร้างโปรเจกต์ ประกอบด้วยอะไรบา้ ง
............................................................................................................................. ..........................................................
................................................................................................................................................ .......................................
2. แท็บโคด้ คอื
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
3. แทบ็ คอสตูม (Costumes) คอื
............................................................................................................................. ..........................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
4. แทบ็ เสียง (Sound) คือ
............................................................................................................................. ..........................................................
................................................................................................................................... ....................................................
.......................................................................................................................................................................................
5. ฉากหลงั (Backdrops) คือ
............................................................................................................................. ..........................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
6. เวที (Stage) คอื
............................................................................................................................. ..........................................................
........................................................................................................................................ ...............................................
.......................................................................................................................................................................................

17
7. สว่ นขยาย (Extension) คือ
............................................................................................................................. ..........................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
8. ให้นกั เรียนโยงเสน้ จับค่โู ดยการโยงเส้นบล็อกคำสง่ั หลักกับหน้าท่ีการทำงาน

ตอบได้ถกู ต้อง...........คะแนน  ผ่าน  ไมผ่ ่าน
(เกณฑก์ ารประเมิน ตอบได้ 8-10 คะแนน ถือว่าผา่ น)

18

ใบความรู้ที่ 2
ตัวละคร (Sprite)

ตัวละคร (Sprite)

ตัวละคร (Sprite) คือสิ่งที่สร้างขึ้นมาเพื่อใช้แสดงบทบาทหน้าที่บนเวที ตามวัตถุประสงค์ที่ได้ออกแบบไว้
เช่น ถ้าเราสร้างโปรแกรม เกมแมวจับหนู ตัวละครในทีน่ ี้ ก็คือ แมวและหนูนั่นเอง ซึ่งในโปรแกรมหนึง่ จะมตี วั ละคร
ตัวเดยี วหรอื หลายตวั ก็ได้ ตวั ละครจะประกอบด้วยคณุ สมบตั ิ 2 ประการ คอื คุณลกั ษณะ และพฤติกรรม

- คุณลกั ษณะ คือ สงิ่ ทีบ่ ่งบอกลกั ษณะทวั่ ไปของตวั ละคร เช่น ช่อื ตวั ละคร เครอ่ื งแตง่ กายของตวั ละคร
ทา่ ทางของตัวละคร เป็นต้น

- พฤติกรรม คอื ส่งิ ที่ตวั ละครสามารถกระทำออกมาได้ตามโคด้ การควบคุมหรอื สรา้ งเหตุการณ์ให้ทำอะไร
เช่น วิ่ง เดนิ หนา้ ถอยหลัง หรือกระโดด เป็นต้น

19

คำสง่ั ตา่ งๆ ของรายการตัวละคร (Sprites
Pane)

20

การสร้างตวั ละครใหม่ (Add New Sprite) เพ่ือสรา้ งตัวละคร ทั้งน้ี

เราสามารถสรา้ งตวั ละครใหม่ๆ ลงบนเวทไี ด้โดยนำเมาสเ์ ล่ือนไปทีป่ มุ่
สามารถเลือกสร้างตัวละครได้หลายรูปแบบดังน้ี

➢ เลือกภาพจากไลบรารี่ (Choose a Sprite) คือการเลือกสร้างตัวละครจากไลบราร่ีซ่ึงเป็นคลังภาพตัวละคร
ตา่ งๆ ท่โี ปรแกรม Scratch ได้จัดเตรยี มไว้ใหแ้ ล้ว หากตอ้ งการสรา้ งตัวละครใดลงเวทใี ห้คลกิ เลือกภาพน้ัน

21
➢ วาดรูป (Paint) คอื การวาดตัวละครใหม่ดว้ ยตนเองโดยจะมเี ครือ่ งมอื ต่างๆ ใหเ้ ลือกใชม้ ากมาย ดังรูป

➢ สุม่ ภาพจากไลบราร่ี (Surprise) คอื โปรแกรม Scratch จะสุ่มเลือกสรา้ งตัวละครขึ้นมาบนฉากเวทีให้โดย
อตั โนมตั ิ

➢ อปั โหลดไฟล์ภาพ (Upload Sprite) คือ การเลอื กอปั โหลดไฟล์รปู ภาพทตี่ ้องการใชส้ รา้ งเป็นตัวละคร
ภาพทีน่ ำมาใช้ทำตัวละครจะเปน็ ภาพบิตแมป (Bitmap) และภาพเวกเตอร์

(Vector) แต่จะนยิ มเป็นแบบเวกเตอร์มากกวา่ เพราะจะทำพื้นหลังโปรง่ ใส
มองเหน็ รปู ร่างตดั กับฉากหลัง (Backdrop) ได้ดีกว่า

22

ตรวจสอบตวั ละครและคอสตมู

จากการเพิ่มตัวละคร เข้ามาแสดงในเวที จากคอลเล็คชันตัวละครที่โปรแกรมมีให้ ตัวละครหลายๆ ตัวจะมี
หลายอิริยาบท หรือหลายท่วงท่า ซึ่งใน Scratch จะเรียกว่าคอสตูม (Costume) ตัวละครแต่ละตัวจะมีการแต่งตัว
และกิริยาท่าท่างไม่เหมือนกัน บางตัวมี 3-4 คอสตูม บางตัวละครก็มีแค่ 1 หรือ 2 คอสตูม เริ่มแรกจะแสดงท่ี
คอสตูม หมายเลข 1 ด้านบนสดุ เสมอ

หลังจากแทรกตวั ละครเข้ามาแล้ว ใหค้ ลกิ แท็บ Costumes (คอสตูม) จะเห็นจำนวนคอสตูม ลองคลกิ สลับดู
ไดห้ รือแทรกตัวละครเขา้ มาเทา่ กับจำนวนคอสตูม แลว้ เลือกแสดงสลับกนั เพือ่ ตรวจสอบไดเ้ ชน่ กัน

ตัวอย่าง คอสตมู ตวั ละคร

23

การกำหนดรายละเอียดให้กบั ตัวละคร (Sprite Info)

หลังจากการเพม่ิ ตัวละครเขา้ มาแล้ว จะเห็นตวั ละครปรากฏบนเวทที กุ ตวั เราตอ้ งไปกำหนดการแสดง
ตำแหนง่ และขนาดตวั ละครใหม่ โดยเราสามารถกำหนดรายละเอยี ดตา่ งๆ ได้ดงั นี้

1 คือ ชอื่ ของตวั ละคร ซ่ึงเราสามารถแกไ้ ขชอ่ื ของตวั ละครได้ โดยให้พิมพ์ช่อื ท่ี

ตอ้ งการ และกด Enter แล้วชือ่ ตวั ละครจะถกู เปลี่ยนเป็นชื่อใหม่ ดงั รปู

24

2

x: 0 y: 0 คอื ตำแหน่งการแสดงผลของตวั ละคร โดยเริ่มต้นตัว
ละครจะแสดงผลที่ตำแหน่ง (0,0) ซึง่ ก็คอื ตำแหน่งกลางเวทนี ่ันเอง

เม่ือเราขยบั ตำแหนง่ ตวั ละครไปยงั ตำแหนง่ ตา่ งๆ บนเวที ค่าพิกัด
(x, y) กจ็ ะเปลีย่ นไปตามตำแหน่งทตี่ ัวละครอยูห่ รอื ถ้าเรากำหนด
ค่าพิกัด (x, y) เป็นคา่ ใด ตัวละครก็จะไปอยใู่ นตำแหน่งตามคา่ พิกดั
ท่กี ำหนด

หมายเหตุ : ขนาดหนา้ จอการแสดงผลของโปรแกรม Scratch เป็นดงั รูป

25

3 คอื การกำหนดว่าจะใหต้ ัวละครน้ัน ๆ แสดงผลบนเวทีหรอื ไม่

ตวั ละครจะถูกแสดงบนเวที
ตวั ละครจะถูกซ่อน ไม่แสดงใหเ้ หน็ บนเวที

4 คอื การกำหนดขนาดให้ตัวละคร ตัวอยา่ งเช่น

26

5 คือ การกำหนดทศิ ทางการหมุนตัวละครไปในทศิ ทางต่าง ๆ ดังนี้

การทำซ้ำหรอื คดั ลอกตวั ละคร (Duplicate Sprite)

เราสามารถสรา้ งคอสตมู เพิ่มด้วยการคัดลอก หรอื ทำซำ้ ด้วยการคลกิ ขวาท่ีตวั คอสตมู ท่ีมอี ยู่แลว้ เลอื กคำส่งั
ทำซำ้ (Duplicate) และนำมาตกแตง่ เป็นตวั ละครใหมไ่ ด้

เทคนิคการเพ่ิมคอสตมู ง่ายๆ คือ ทำซ้ำแล้ว
ดัดแปลงรูปร่างหรอื เปลี่ยนแปลงสีสันให้
แตกตา่ งกนั

27

การลบตัวละคร (Delete Sprite)

การลบตัวละครสามารถทำได้ 2 วธิ ีดงั นี้
วิธีท่ี 1 คลิกปมุ่ กากบาทท่มี ุมบนขวาของตัวละครท่ีต้องการลบ ดงั รูป

วธิ ีท่ี 2 คลิกขวาทีต่ ัวละครท่ตี ้องการลบแล้วเลอื ก ลบ (delete) ดงั รปู

28

การอัปโหลดคอสตูมจากรูปภาพทม่ี ี

นอกเหนือจากคอสตูมหลกั ของตัวละครทีเ่ ลือกแล้ว นกั เรยี นสามารถเพิ่มคอสตูมเขา้ มา โดยเลอื กนำมาจาก
ไฟล์รปู ภาพที่มภี ายในเครือ่ ง ไฟลภ์ าพ *.svg, jpg, .gif, .png ซึ่งขอแนะนำให้เป็นไฟล์แบบโปรง่ ใส .gif หรือ .png
เพื่อให้เห็นฉากหลงั (Backdrop) ได้

2. เลือกรปู ภาพ
3. คลกิ ป่มุ Open

1. คลกิ ปมุ่ อปั โหลดคอสตูม

29

แบบฝกึ ทักษะท่ี 2
เรอ่ื ง ตัวละคร (Sprite)

ตอนท่ี 1 คำชี้แจง : ให้นักเรยี นตอบคำถามต่อไปนี้ให้ถูกตอ้ ง (5 คะแนน)
1. ใหน้ กั เรยี นอธิบายความหมายของ ตวั ละคร (Sprite)
............................................................................................................................. ..........................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
2. ใหน้ กั เรียนบอกคณุ สมบตั ิของ ตัวละคร (Sprite) มาตามความเข้าใจ
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
......................................................................................................................................................................... ..............
.................................................................................................................... ...................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
3. เราสามารถสรา้ งตวั ละครใหมๆ่ ลงบนเวทีไดโ้ ดยวธิ ีใดบ้าง
............................................................................................................................. ..........................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................. ..........................................................
............................................................................................................................................... ........................................

30

ตอนที่ 2 คำช้ีแจง : ใหน้ กั เรยี นปฏบิ ตั ิ ดังน้ี (5 คะแนน)
1. ศึกษาใบความรทู้ ่ี 2 เรื่อง ตัวละคร (Sprite)
2. สร้างโปรเจกต์ใหม่ จากนน้ั ใหล้ บตัวละครแมวออกไป
3. ใหน้ กั เรยี นใชเ้ คร่ืองมือ วาดรูป (Paint) เพื่อวาดตัวละครรถแขง่ ใหม่ดว้ ยตนเอง

2

1 คลิกปุม่ paint (วาดรปู )

4. ตกแต่งให้สวยงาม
5. บนั ทึกโปรเจกต์ใหม่ ชอ่ื ตัวละคร

คลกิ ขวา เลอื กส่งออก

ตอบได้ถกู ต้อง...........คะแนน  ผา่ น  ไมผ่ า่ น
(เกณฑก์ ารประเมิน ตอบได้ 8-10 คะแนน ถือวา่ ผ่าน)

31

ใบความรู้ท่ี 3
ฉากหลัง (Backdrop)

ฉากหลัง (Backdrop) คือ ฉากที่ตัวละครของเราจะโลดแล่นไป อาจจะเป็นฉากที่พัก ห้องนอน
สวนสาธารณะ ป่าเมือง หรือสถานที่ต่างๆ ที่เรานำมาสร้างเป็นฉากหลังของเกม, เรื่องเล่า และภาพเคลื่อนไหว โดย
โปรแกรม Scratch จะมฉี ากหลงั ให้เลือกมากมายหลายหมวด และเราสามารถสรา้ งฉากข้ึนมาใหม่ด้วยการวาด หรือ
โหลดไฟล์รปู ภาพจากเคร่อื งคอมของเราก็ไดเ้ ช่นกนั

การเลือก ฉากหลัง (Backdrop) จะเลือกได้หลายๆ ฉาก ขึ้นอยู่กับบทละครของเราว่าจะให้สลับฉากหลัง
เมือ่ ไหร่ เชน่ ว่งิ ไปถงึ ขอบและเปลยี่ นฉากหลัง หรือเล่นเกมผ่านดา่ นที่ 1 ไปยังดา่ นท่ี 2 ให้เปลีย่ นฉากหลงั เปน็ ต้น

การใชง้ านฉากหลงั

ฉากหลัง (Backdrop) สามารถแทรกเข้ามาได้หลายๆ ภาพทุกครั้งที่คลิก เลือกฉากหลัง (Choose a
Backdrop) แล้วเลือกภาพ จะเป็นการเพิ่มฉากหลังเข้ามาเปลี่ยนฉากเป็นภาพใหม่ แต่ภาพเดิมยังอยู่ เพื่อใช้ในการ
สลบั การแสดงในกรณีที่งานต้องมกี ารเปลย่ี นฉากหลงั เรากจ็ ะเลอื กฉากหลังท่ีตอ้ งการใช้ทั้งหมดเข้ามาแต่จะให้แสดง
ตอนไหนก็ใช้โค้ดกำหนด

2. คลิกเลอื ก ฉากหลงั (Backdrop)

3. ฉากหลัง ที่กำลังใช้งาน 1. คลิกในช่อง Backdrop

. คลกิ เลอื กฉากหลัง ทจ่ี ะใช้
งาน

32

การสรา้ งฉากพื้นหลังของเวที

การสร้างฉากพื้นหลงั ของเวที (Backdrop) มีวิธี ดงั นี้
1. เลือ่ นเมาส์ไปคลกิ ทปี่ มุ่
2. จะปรากฏหนา้ ต่างพืน้ หลัง

2. จะปรากฏหน้าต่างพ้นื หลัง ดงั ภาพ

1. เลอ่ื นเมาสไ์ ปคลกิ ที่ปุม่ ...........

33

ทง้ั นี้ สามารถเลือกสรา้ งฉากพื้นหลงั ของเวทีได้หลายรูปแบบ ดงั นี้

➢ เลือกภาพจากไลบรารี่ (Choose a Backdrop) คือการสร้างฉากพื้นหลังของเวทจี าก Backdrop Library
ซึ่งเป็นคลงั ภาพพ้ืนหลังตา่ ง ๆ ที่ Scratch ได้จดั เตรียมไว้ให้แลว้ ดังรูป หากเราตอ้ งการใช้ภาพไหน ใหค้ ลิกเลือกภาพ
นัน้ จากพื้นหลังของเวทีก็จะถูกสรา้ งขึน้ มาตามภาพท่ีเลอื ก

34
➢ วาดภาพ (Paint) คอื การวาดตกแตง่ ฉากพน้ื หลงั ของเวทีดว้ ยตนเองโดยจะมเี ครือ่ งมือต่างๆ ให้เลอื กใช้
มากมาย ดังรูป

➢ ส่มุ ภาพจากไลบรารี่ (Surprise) คอื โปรแกรม scratch จะส่มุ เลอื กจากพน้ื หลังขึน้ มาใหโ้ ดยอัตโนมตั ิ เรา
สามารถแก้ไขฉากพ้ืนหลังไดโ้ ดยจะมีเครื่องมอื ต่าง ๆ ใหเ้ ลือกใช้มากมาย

➢ Upload Backdrops คือการเลือกอัปโหลดไฟล์รูปภาพที่ต้องการใช้สร้างเป็นฉากพ้นื หลังของเวที
2. เลอื กรูปภาพ

3. คลิกปุ่ม Open
1. คลิกปมุ่ อัปโหลดคอสตูม

35

การแกไ้ ขชอื่ ฉากพ้ืนหลังของเวที

เมอื่ สร้างฉากพ้นื หลังของเวทีแลว้ เราสามารถแก้ไขชื่อฉากพืน้ หลังของเวทไี ด้ ดังน้ี
ขั้นที่ 1 คลกิ ท่ีเวที (Stage)
ขั้นท่ี 2 คลิกท่ีแทบ็ ฉากหลัง (Backdrop) แล้วเลือกฉากหลงั ทต่ี ้องการเปล่ยี นชือ่
ขนั้ ที่ 3 พิมพ์ชือ่ ใหม่ลงไปจากนน้ั กด Enter

36

การลบฉากพน้ื หลังของเวที (Delete Stage)

การลบฉากพืน้ หลงั ของเวทสี ามารถทำได้ 2 วธิ ี ดังน้ี
วธิ ที ่ี 1 คลกิ ขวาทีฉ่ ากทต่ี ้องการลบแลว้ เลอื ก ลบ (delete) ดงั รปู

วิธีที่ 2 คลกิ ปุ่มกากบาททมี่ ุมบนขวาของฉากทตี่ ้องการลบ ดังรปู

37

การทำซ้ำหรอื คดั ลอกฉากหลงั (Duplicate Backdrop)

เราสามารถคัดลอกฉากเดิมนำมาสร้างเป็นฉากใหม่ได้ โดยคลิกขวาทีฉ่ ากแลว้ เลอื ก ทำซ้ำ (duplicate)
ดังรปู

38

วาดฉากหลงั ใหม่

บางทีนักเรียนอาจจะต้องการออกแบบฉากหลังเอง ให้เหมาะสมกับเรื่องราวที่กำลังสร้างก็สามารถทำได้
โดยคลิกเปิดแท็บ ฉากหลัง (Backdrop) แล้วคลิกเลือก วาดรูป (paint) จากนั้นก็แสดงพื้นที่ว่างๆ พร้อมกับ
เครอ่ื งมือวาดรูปขน้ึ มาให้วาดรปู ไดต้ ามจนิ ตนาการ

คลิกสลบั โหมดการวาดภาพแบบบิตแมป หรอื เวกเตอร์

โหมดการวาดภาพฉากหลังจะมี 2 โหมดคือการวาดภาพแบบบิตแมป (Bitmap) การวาด ระบายสีลงใน
พิกเซล (Pixel) เป็นจุดสเี ลก็ ๆ การแกไ้ ขกต็ ้องทำทลี ะจุด ส่วนการวาดภาพแบบเวกเตอร์ (Vector) คือการวาดโดย
ใชห้ ลกั คำนวณทางวิทยาศาสตร์ วาดเสน้ หรือรปู วตั ถุทรงเรขาคณิตเป็นลักษณะเสน้ พาธ (Path) การยอ่ /ขยาย หรือ
แกไ้ ขก็ทำในจดุ เส้นพาธ ทำใหด้ ัดแปลงเส้นหรือรูปร่างได้งา่ ย

พนื้ ที่วาดภาพ (ตารางพิกเซล)

1. คลิกปมุ่ paint (วาดรปู )

39

ตวั อยา่ ง การวาดสนามวงิ่ แข่ง

40

41

42

แบบฝกึ ทักษะท่ี 3
เรื่อง ฉากหลงั (Backdrop)

คำชแ้ี จง ใหน้ ักเรยี นปฏบิ ัติ ดังนี้ (คะแนนเตม็ 10 คะแนน)

1. ศึกษาใบความรทู้ ี่ 3 เร่ือง ฉากหลัง (Backdrop)
2. สร้างโปรเจกต์ใหม่ จากน้ันให้ลบตวั ละครแมวออกไป
3. คลกิ ท่เี วที และเลือกแท็บฉากหลัง ดงั รูป

2. คลกิ ฉากหลัง (Backdrop)

1. คลกิ เวที

3. คลกิ ปมุ่ paint (วาดรูป)
4. คลิกสลบั โหมดการวาดภาพแบบเวกเตอร์

4. ใหน้ กั เรยี นออกแบบวาดฉากหลงั สนามวง่ิ แขง่ ตามจินตนาการของตัวเอง
5. บันทึกโปรเจกต์ ชื่อ ฉากหลัง

ตอบได้ถูกต้อง...........คะแนน  ผ่าน  ไมผ่ ่าน
(เกณฑก์ ารประเมิน ตอบได้ 8-10 คะแนน ถือว่าผ่าน)