คู่มือรายวิชาสุขศึกษาและพลศึกษา ม.2

เอกสารประกอบคมู อื ครู

กลมุ สาระการเรยี นรู สุขศึกษาและพลศึกษา

สุขศึกษา สําหรบั ครู

2ชั้นมัธยมศึกษาปที่

ลักษณะเดน คูมือครู Version ใหม

ขยายพนื้ ทีร่ ปู เลม ใหญข น้ึ กวาเดิม จดั แบงพืน้ ท่ีออกเปนโซน
เพื่อคน หาขอมูลไดง า ย สะดวก รวดเร็ว และดเู ปนระเบียบ

กระตนุ Enคgวagาeมสนใจ สาํ รวจคน หา อธบิ ายความรู ขยายความเขา ใจ ตรวจสอบผล กระตนุ ความสนใจ สาํ รวจคน หา อธบิ ายความรู ขยายความเขา ใจ ตรวจสอบผล
Explain Expand Evaluate Engage Explore Explain Expand Evaluate
Explore

เปาหมายการเรยี นรู
สมรรถนะของผูเ รียน
คุณลักษณะอันพึงประสงค

โซน 1 หนา หนา โซน 1

หนังสือเรียน หนังสือเรียน

กระตนุ ความสนใจ Engage ขแอนสวอบNเนTน กาOร-คNิดET ขอสแอนบวเนน Oก-าNรคEดิT
ขอ สอบ O-NET
สาํ รวจคน หา Explore บูรณาการเช่อื มสาระ

อธบิ ายความรู Explain โซน 3

ขยายความเขา ใจ Expand กจิ กรรมสรา งเสรมิ
กจิ กรรมทา ทาย
ตรวจสอบผล Evaluate

โซน 2 โซน 3 เกรด็ แนะครู

No. คูมือครู นกั เรยี นควรรู

โซน 2

บเศูรณราษกาฐรกจิ พอเพียง

บรู ณาการอาเซยี น

มุม IT
คมู อื ครู No.

โซน 1 ขัน้ ตอนการสอนแบบ 5Es โซน 2 ชวยครูเตรียมสอน โซน 3 ชวยครเู ตรียมนกั เรยี น

เพอื่ ใหค รูเตรยี มจัดกจิ กรรมการเรยี น เพ่อื ชว ยลดภาระครผู ูสอน โดยแนะนํา เพื่อใหค รสู ะดวกตอการจัดกจิ กรรม โดย
การสอน โดยแนะนําขั้นตอนการสอนและ เกร็ดความรูสาํ หรบั ครู ความรเู สรมิ สาํ หรับ แนะนาํ กจิ กรรมบรู ณาการเชอ่ื มระหวา งสาระหรอื
การจัดกจิ กรรมแบบ 5Es อยา งละเอียด นกั เรียน รวมทั้งบูรณาการความรูสูอาเซียน กลุมสาระการเรยี นรู วชิ า กจิ กรรมสรางเสรมิ
เพื่อใหน ักเรยี นบรรลตุ ามตัวชว้ี ัด กิจกรรมบรู ณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง และ กจิ กรรมทา ทาย รวมถึงเน้ือหาทเ่ี คยออกขอสอบ
มุม IT O-NET แนวขอ สอบ NT/O-NET ทเ่ี นน การคดิ
พรอมเฉลยและคาํ อธบิ ายอยางละเอียด

แถบสีและสัญลักษณ ทใี่ ชใ นคมู ือครู

1. แถบสี 5Es แถบสแี สดงข้ันตอนการสอนและการจัดกิจกรรม
แบบ 5Es เพอื่ ใหครทู ราบวาเปนขั้นการสอนขัน้ ใด
สีแดง สีเขยี ว
สสี ม สฟี า สมี วง

กระตนุ ความสนใจ สาํ รวจคน หา อธบิ ายความรู ขยายความเขา ใจ ตรวจสอบผล
2เสร�ม Engage Explore Explain Expand
Evaluate
• เปน ขน้ั ที่ผสู อนเลอื กใช • เปน ขนั้ ทผี่ สู อน • เปนข้ันทผ่ี สู อน • เปน ขัน้ ทีผ่ ูส อน
เทคนิคกระตนุ ใหผ เู รยี นสํารวจ • เปนขนั้ ท่ีผูส อน
ความสนใจ เพ่อื โยง ปญหา และศึกษา ใหผ เู รยี นคน หา ใหผ เู รยี นนําความรู
เขาสบู ทเรยี น ขอ มลู คําตอบ จนเกดิ ความรู ไปคิดคนตอ ๆ ไป ประเมินมโนทัศน
เชิงประจกั ษ ของผูเรยี น

2. สัญลกั ษณ

สญั ลกั ษณ วตั ถปุ ระสงค สญั ลกั ษณ วตั ถปุ ระสงค

• แสดงเปา หมายการเรียนรทู ่นี ักเรียน ขอสอบ O-NET • ชแ้ี นะเนอ้ื หาทเี่ คยออกขอ สอบ

ตอ งบรรลุตามตัวชี้วดั ตลอดจนสมรรถนะ (เฉพาะวชิ า ชนั้ ทส่ี อบ O-NET) O-NET โดยยกตวั อยา งขอ สอบ
ทจี่ ะตอ งมี และคณุ ลกั ษณะทพี่ งึ เกดิ ขนึ้ พรอ มวเิ คราะหค าํ ตอบ
ขแอนสวอบNเนTน กาOร-คNดิ ET อยา งละเอยี ด
เปา หมายการเรียนรู กับนกั เรียน
(เฉพาะระดบั ชน้ั • เปน ตวั อยา งขอ สอบทม่ี งุ เนน
หลกั ฐานแสดง • แสดงรอ งรอยหลกั ฐานตามภาระงาน มธั ยมศกึ ษาตอนตน )
ผลการเรียนรู การคดิ และเปน แนวขอ สอบ
เกรด็ แนะครู ท่ีครมู อบหมาย เพือ่ แสดงผลการเรียนรู ขอ สแอนบวเนน Oก-าNรคEดิT NT/O-NET ในระดบั มธั ยมศกึ ษา
ตามตัวชวี้ ดั ตอนตน มที งั้ ปรนยั - อตั นยั
(เฉพาะระดบั ชน้ั พรอ มเฉลยอยา งละเอยี ด
• แทรกความรูเสริมสาํ หรบั ครู ขอ เสนอแนะ มธั ยมศกึ ษาตอนปลาย)
• เปน ตวั อยา งขอ สอบทม่ี งุ เนน
ขอควรระวงั ขอ สังเกต แนวทางการจัด
กจิ กรรมและอนื่ ๆ เพอ่ื ประโยชนใ นการ การคดิ และเปน แนวขอ สอบ
จดั การเรยี นการสอน O-NET ในระดบั มธั ยมศกึ ษา
ตอนปลาย มที ง้ั ปรนยั - อตั นยั
• ขยายความรเู พิม่ เติมจากเนอ้ื หา เพ่อื ให พรอ มเฉลยอยา งละเอยี ด

นักเรียนควรรู ครนู ําไปใชอธิบายเพมิ่ เติมใหนกั เรียน • แนะนาํ แนวทางการจดั กจิ กรรม
ไดมคี วามรมู ากขน้ึ
เชอ่ื มกบั สาระหรอื กลมุ สาระ
บรู ณาการเช่ือมสาระ การเรยี นรู ระดบั ชนั้ หรอื วชิ าอนื่
ทเี่ กยี่ วขอ ง
• กิจกรรมเสริมสรางพฤตกิ รรมและปลกู ฝง
คา นิยมตามหลักปรชั ญาเศรษฐกิจพอเพยี ง
บูรณาการ
เศรษฐกจิ พอเพยี ง
กจิ กรรมสรา งเสรมิ • แนะนาํ แนวทางการจดั กจิ กรรม
• ความรหู รอื กจิ กรรมเสรมิ ใหค รนู าํ ไปใช
ซอ มเสรมิ สาํ หรบั นกั เรยี นทค่ี วร
เตรยี มความพรอ มใหก บั นกั เรยี นกอ นเขา สู ไดร บั การพฒั นาการเรยี นรู
ประชาคมอาเซยี นใน พ.ศ. 2558 โดย
• แนะนาํ แนวทางการจดั กจิ กรรม
บูรณาการอาเซียน บรู ณาการกบั วชิ าทก่ี าํ ลงั เรยี น
ตอ ยอดสาํ หรบั นกั เรยี นทเี่ รยี นรู
• แนะนําแหลง คนควา จากเว็บไซต เพื่อให กิจกรรมทาทาย ไดอ ยา งรวดเรว็ และตอ งการ
ทา ทายความสามารถในระดบั
ครแู ละนกั เรียนไดเ ขา ถึงขอมลู ความรู ทส่ี งู ขน้ึ

มมุ IT ทีห่ ลากหลาย ท้ังไทยและตา งประเทศ

คมู อื ครู

5Es การจัดกิจกรรมตามขัน้ ตอนวฏั จกั รการเรียนรู 5Es

ข้ันตอนการสอนที่สัมพันธกับข้ันตอนการคิดและการทํางานทางสมองของผูเรียนท่ีนิยมใชอยางแพรหลาย คือ
วัฏจักรการเรียนรู 5Es ซึ่งผูจัดทําคูมือครูไดนํามาใชเปนแนวทางออกแบบกิจกรรมการเรียนการสอนในแตละหนวย
ตามลําดับข้ันตอนการเรยี นรู ดังนี้

ข้ันท่ี 1 กระตุนความสนใจ (Engage) เส3ร�ม

เปนข้ันท่ีผูสอนนําเขาสูบทเรียน เพื่อกระตุนความสนใจของผูเรียนดวยเร่ืองราวหรือเหตุการณท่ีนาสนใจโดยใชเทคนิควิธีการ
และคาํ ถามทบทวนความรูหรือประสบการณเ ดมิ ของผเู รยี น เพื่อเช่อื มโยงผูเ รียนเขา สคู วามรูของบทเรยี นใหม ชว ยใหผ เู รียนสามารถ
สรุปความสาํ คัญหัวขอและสาระการเรยี นรูข องบทเรยี นได จงึ เปน ขนั้ ตอนการสอนท่สี ําคญั เพราะเปน การเตรยี มความพรอ มและสราง
แรงจูงใจใฝเ รียนรแู กผ ูเ รียน

ขน้ั ท่ี 2 สํารวจคนหา (Explore)

เปน ขนั้ ทผี่ สู อนเปด โอกาสใหผ เู รยี นลงมอื ศกึ ษา สงั เกต หรอื รว มมอื กนั สาํ รวจ เพอื่ ใหเ หน็ ขอบขา ยของประเดน็ หรอื ปญ หา รวมถงึ
วิธีการศึกษาคนควา การรวบรวมขอมูลความรูที่จะนําไปสูการสรางความเขาใจประเด็นหรือปญหาน้ันๆ เมื่อผูเรียนทําความเขาใจใน
ประเด็นหรอื ปญหาทจ่ี ะศึกษาคนควา อยางถอ งแทแลว ก็ลงมือปฏิบตั ิเพ่ือเก็บรวบรวมขอ มลู ความรู สํารวจตรวจสอบ โดยวธิ ีการตา งๆ
เชน สมั ภาษณ ทดลอง อา นคน ควา ขอ มลู จากเอกสาร แหลงขอมลู ตา งๆ จนไดข อ มูลความรูท ่ีเก่ียวของกบั ประเดน็ หรอื ปญ หาที่ศกึ ษา

ขน้ั ท่ี 3 อธิบายความรู (Explain)

เปนขนั้ ท่ผี สู อนมีปฏิสัมพันธกบั ผเู รยี น เชน ใหการแนะนาํ ต้ังคาํ ถามกระตนุ ใหคดิ เพ่อื ใหผ ูเรยี นคน หาคําตอบ และนําขอมลู
ความรูจากการศึกษาคนควาในขั้นที่ 2 มาวิเคราะห สรุปผล และนําเสนอผลที่ไดศึกษาคนความาในรูปแบบสารสนเทศตางๆ เชน
เขียนแผนภูมิ ผังมโนทัศน เขียนความเรียง เขียนรายงาน เปนตน ในข้ันตอนน้ีฝกใหผูเรียนใชสมองคิดวิเคราะหและสังเคราะห
อยา งเปน ระบบ

ขั้นท่ี 4 ขยายความเขา ใจ (Expand)

เปนขั้นท่ีผูสอนเลือกใชเทคนิควิธีสอนตางๆ ท่ีสงเสริมใหผูเรียนนําความรูท่ีเกิดข้ึนไปคิดคนสืบคนตอๆ ไป เพื่อพัฒนาทักษะ
การเรียนรูและการทํางานรวมกันเปนกลุม ระดมสมองเพื่อคิดสรางสรรครวมกัน ผูเรียนสามารถนําความรูที่สรางขึ้นใหมไปเช่ือมโยง
กบั ประสบการณเ ดมิ โดยนาํ ขอ สรปุ ทไี่ ดไ ปใชอ ธบิ ายเหตกุ ารณต า งๆ หรอื นาํ ไปปฏบิ ตั ใิ นสถานการณใ หมๆ ทเี่ กย่ี วขอ งกบั ชวี ติ ประจาํ วนั
ของตนเอง เพ่ือขยายความรูความเขาใจใหกวางขวางยิ่งขึ้น ในขั้นตอนนี้ฝกสมองของผูเรียนใหสามารถคิดริเริ่มสรางสรรคอยางมี
คุณภาพ เสริมสรางวสิ ัยทศั นใหก วา งไกลออกไป

ขนั้ ท่ี 5 ตรวจสอบผล (Evaluate)

เปน ขน้ั ทผี่ สู อนประเมนิ มโนทศั นข องผเู รยี น โดยตรวจสอบจากความคดิ ทเี่ ปลยี่ นไปและความคดิ รวบยอดทเี่ กดิ ขน้ึ ใหม ตรวจสอบ
ทกั ษะ กระบวนการปฏิบัติ การแกปญหา การตอบคําถามรวบยอด หรือการเคารพความคดิ หรือยอมรับเหตผุ ลของคนอื่น เพอ่ื การ
สรา งสรรคค วามรรู ว มกนั ผเู รยี นสามารถประเมนิ ผลการเรยี นรขู องตนเอง เพอื่ สรปุ ผลวา มคี วามรอู ะไรเพม่ิ ขนึ้ มาบา ง เกดิ ความเขา ใจ
มากนอ ยเพียงใด และจะนําความรเู หลา น้ันไปประยุกตใ ชใ นการเรยี นรเู รอื่ งอน่ื ๆ หรือในชีวิตประจาํ วันไดอ ยางไร ผูเรยี นจะเกิดเจตคติ
และเหน็ คณุ คา ของตนเองจากผลการเรียนรทู ่ีเกิดข้ึน ซง่ึ เปนการเรียนรูที่มีความสุขอยา งแทจรงิ

การจัดกิจกรรมการเรียนรูตามข้ันตอนวัฏจักรการเรียนรู 5Es จึงเปนรูปแบบการเรียนการสอนที่เนนผูเรียน
เปนสําคัญอยางแทจริง เพราะสงเสริมใหผูเรียนไดเรียนรูตามขั้นตอนของกระบวนการสรางความรูดวยตนเอง และ
ฝกฝนใหใชกระบวนการคิดและกระบวนการกลุมอยางชํานาญ กอใหเกิดทักษะชีวิต ทักษะการทํางาน และทักษะการ
เรียนรูท ่ีมปี ระสทิ ธิภาพ สงผลตอการยกระดับผลสัมฤทธ์ขิ องผูเ รยี น ตามเปาหมายของการปฏิรปู การศกึ ษาทศวรรษที่ 2
(พ.ศ. 2552-2561) ทุกประการ

คมู อื ครู

คําอธิบายรายวิชา กลุมสาระการเรยี นรู สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา
ภาคเรยี นท่ี 1-2
รายวิชา สุขศกึ ษา
ช้ันมัธยมศกึ ษาปที่ 2 เวลา 40 ชัว่ โมง/ป
รหสั วิชา พ…………………………………

เส4ร�ม ศึกษา วเิ คราะห และอธบิ ายเกยี่ วกับการเปลีย่ นแปลงดานรา งกาย จิตใจ อารมณ สังคม และสตปิ ญ ญา
ในวัยรนุ ปจจยั ทมี่ ผี ลกระทบตอ การเจริญเติบโตและพฒั นาการดานรางกาย จิตใจ สงั คม และสตปิ ญ ญาในวยั รนุ
ปจ จยั ท่ีมอี ิทธพิ ลตอเจตคติในเรอื่ งเพศ ปญหาและผลกระทบทเี่ กดิ จากการมเี พศสมั พันธในวยั เรยี น วธิ ีปองกนั
ตนเองและหลกี เลย่ี งจากโรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ เอดส และการตงั้ ครรภไ มพ งึ ประสงค ความสาํ คญั ของความ
เสมอภาคทางเพศ และวางตัวไดอยา งเหมาะสม
ความสมั พนั ธข องภาวะสมดลุ ระหวา งสขุ ภาพกายและสขุ ภาพจติ พฒั นาสมรรถภาพทางกายตนเองใหเ ปน
ไปตามเกณฑท ก่ี าํ หนด ลกั ษณะอาการเบอ้ื งตน ของผมู ปี ญ หาสขุ ภาพจติ วธิ ปี ฏบิ ตั ติ นเพอ่ื จดั การกบั อารมณแ ละ
ความเครยี ด เลอื กใชบ รกิ ารทางสขุ ภาพอยา งมเี หตผุ ล ผลของการใชเ ทคโนโลยแี ละความเจรญิ กา วหนา ทางการ
แพทยท ม่ี ตี อ สขุ ภาพ วธิ กี าร ปจ จัย และแหลง ทชี่ วยเหลือฟน ฟูผตู ดิ สารเสพตดิ วิธกี ารหลีกเลีย่ งพฤติกรรมเสยี่ ง
และสถานการณเ สี่ยง ใชท กั ษะชวี ิตในการปองกนั ตนเองและหลีกเล่ียงสถานการณคับขันทีอ่ าจนําไปสอู ันตราย
โดยใชก ระบวนการเรยี นรแู บบรวมมอื คิดวเิ คราะห สังเคราะห อภปิ ราย สบื คนขอ มูล ตงั้ คําถาม และ
การเผชิญสถานการณและการแกป ญหา
เพอ่ื ใหเ กดิ ความรู ความเขา ใจ มเี จตคติ และคา นยิ มทถ่ี กู ตอ งในการเสรมิ สรา งสขุ ภาพและพฒั นาคณุ ภาพ
ชวี ติ อยา งยั่งยืน รวมถึงสามารถนําความรู ตลอดจนประสบการณที่ไดร บั ไปปรับใชใหเ กิดประโยชนส ูงสุดในการ
ดาํ เนินชีวิต

ตัวช้ีวดั
พ 1.1 ม.2/1 ม.2/2
พ 2.1 ม.2/1 ม.2/2 ม.2/3 ม.2/4
พ 4.1 ม.2/1 ม.2/2 ม.2/3 ม.2/4 ม.2/5 ม.2/6 ม.2/7
พ 5.1 ม.2/1 ม.2/2 ม.2/3

รวม 16 ตวั ชว้ี ดั

คมู อื ครู

กระตนุ ความสนใจ สาํ รวจคน หา อธบิ ายความรู ขยายความเขา ใจ ตรวจสอบผล
Engage Explore Explain Expand Evaluate

หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน

ÊØ¢ÈÖ¡ÉÒ Á.ò

òช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่

กลมุ่ สาระการเรยี นรสู้ ขุ ศกึ ษาและพลศกึ ษา
ตามหลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขน้ั พนื้ ฐาน พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๑

ผูเรยี บเรียง ผตู รวจ บรรณาธิการ
รศ. ดร.พรสุข หุนนริ ันดร ผศ. ดร.ทรงพล ตอ นี รศ. ดร.จุฬาภรณ โสตะ
รศ. ดร.ประภาเพ็ญ สวุ รรณ ผศ. รตั นา เจรญิ สาธติ นายสมเกยี รติ ภูระหงษ
ผศ. ดร.สรุ ียพ นั ธุ วรพงศธร นางสาวกญั จนณ ฏั ฐ ตะเภาพงษ
ดร.อนันต มาลารตั น

สงวนลิขสิทธ์ติ ามพระราชบัญญตั ิ
ปท พ่ี มิ พ ๒๕๖๒
พิมพค รัง้ ท่ี ๑๒
จาํ นวนพิมพ ๓๐,๐๐๐ เลม
ISBN : 978-616-203-841-9
รหัสสนิ คา ๒๒๑๔๑๐๑

¾ÁÔ ¾¤ Ãé§Ñ ·èÕ 11 คณะผูจ ัดทาํ คูม ือครู
เบญจพร ทองมาก
ÃËÑÊÊ¹Ô ¤ÒŒ 2244042 ธงชยั หวลถึง