ຟີຊິກນິວເຄລຍ ຊອ ປທ ອານົງດາວອນ ປອນຈັນໄທ

144 ບົດທີ 11 ເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກ (PARTICLE ACCELERATORS) ຈຸດປະສົງ: ເພ ຶ່ອໃຫ້ນຼັກສຶກສາສາມາດ - ອະທິບາຍການເຮຼັດວຽກຂອງເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກແບບຕ່າງໆໄດ້. - ຮູ້ກ່ຽວກຼັບການໃຊ້ງານກ່ຽວກຼັບເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກ ເພ ຶ່ອໃຫ້ອະນຸພາກແລ່ນເຂົີ້າຕ າເປົື້າມີຄວາມ ໄວ້ຕາມຕ້ອງການໄດ້. 11.1. ເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກແບບຄອກຄຣອຟ-ວອລຕຼັນ (Cockcroft-Walton) ເຈ ດິ ຄອກຄຣອຟ (J.D. Cockcroft) ແລະ ອີ ທີ ວອລຕຼັນ (E.T. Walton) ເປັນນຼັກຟີຊິກສາດ ຊາວອຼັງກິດ ໄດ້ສ້າງເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກ ເອີີ້ນວົງຈອນຄອກຄຣອຟ-ວອລຕຼັນ ດຼັັ່ງຮູບ 11.1 ໂດຍການໃຫ້ ຜົນລົບລະດຼັບໄຟຟ້າຄົງທີຶ່ ລະຫວ່າງລວດຮ້ອນທີຶ່ໃຊ້ເປັນຕົີ້ນກ າເນີດອີເລຼັກຕຣອນ ອາດໃຊ້ທໍໍ່ຈ່າຍໄຟຟ້າ ບຼັນຈຸ (discharge tube) ທີຶ່ບຼັນຈຸກາສໄຮໂດຣເຈນຫ ດິວທິຣຽມ ຫ ຮີລຽມ ເປັນຕົີ້ນກ າເນີດໂປຣຕອນ, ດິວທິຣອຫ ອະນຸພາກແອລຟາ ປະຕິກິລິຍາທ າອິດທີຶ່ພວກເຂົາຜະລິດຂຶີ້ນຄ : ( ) 7 4 Li p He , ຮູບ 11.1 ສະແດງຫ ຼັກຂອງຄອກຄຣອຟ-ວອລຕຼັນ, ຄອນເດຼັນເຊີ, ເຣດຕິໄຟເອີ, ໂວລເຕດ ແລະ ມຼັລຕິ ພາຍເອີ.

145 ເຄ ຶ່ອງມ ປະກອບດ້ວຍເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນ 3 ຕົວ ຄ : 1 2 3 K K K , , ມີຄວາມຈຸຕົວລະ C ຕໍໍ່ແບບລຽນ ກຼັນ K3 ຕໍໍ່ກຼັບຕົວກ າເນີດ ຜົນລົບລະດຼັບໄຟຟ້າລະຫວ່າງປາຍທຼັງສອງທຼັງສອງມີຄ່າຄົງທີຶ່ E ຖ້າ 1 2 X X, ເປັນເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນທີຶ່ຕໍໍ່ກຼັບ 1 2 K K, ແລະ K3 ຕາມເສຼັີ້ນ 1 2 3 S S S , , (ເປັນຈຸດ) ເມ ຶ່ອ 1 2 X X, ຕໍໍ່ກຼັບ K2 ແລະ K3 ເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນ X2 ຈະຖ ກໄຟຟ້າບຼັນຈຸຈົນມີຜົນລົບລະດຼັບໄຟຟ້າ E , ເມ ຶ່ອສະວິດຕໍໍ່ ຕາມເສຼັີ້ນທຶບ 1 2 3 S S S , , ເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນ X2 ຈະແບ່ງໄຟຟ້າບຼັນຈຸໃຫ້ກຼັບເຄ ຶ່ອງຄວບ ແໜ້ນ K2 ຈົນທຼັງສອງມີໄຟຟ້າບຼັນຈຸ E /2 , ຖ້າເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນມີໄຟຟ້າບຼັນຈຸເທົັ່າກຼັນ ເມ ຶ່ອກຼັບສະວິດ ເຄ ຶ່ອງຄວບແ ໜ້ນ K2 ແລະ X1 ຈະຕໍໍ່ກຼັນ ແລະ ມີຜົນລົບລະດຼັບເປັນ E /4 ຂະນະທີຶ່ເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນ X2 ຖ່າຍ ໄຟຟ້າບຼັນຈຸໃຫ້ E , ເປັນໄປເລ ຶ່ອຍໆໂດຍສົັ່ງໄຟຟ້າບຼັນຈຸໃຫ້ກຼັບເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນ ຈົນມີຜົນລົບລະດຼັບ ໄຟຟ້າລະຫວ່າງ 1 2 K K, ແລະ K3 ທີຶ່ຕໍໍ່ລຽນກຼັນເປັນ 3E ຍິຶ່ງມີເຄ ຶ່ອງຄວບແໜ້ນຫ າຍກໍໍ່ຈະໃຫ້ຜົນລົບ ລະດຼັບໄຟຟ້າທີຶ່ມີຄ່າຄົງທີຶ່ສູງຂຶີ້ນ ເຄ ຶ່ອງມ ທີຶ່ໃຊ້ງານໄດ້ນຼັີ້ນຫຍຸ່ງຍາກກວ່ານີີ້ຫ າຍ ເຂົາໃຊ້ໂວລເຕດສະຫ ຼັບ (alternating voltage) ຈາກທຣານສະຟອມເມີ ແລະ ສະວິດ ທ າງານໄດ້ໂດຍໃຊ້ຫ ອດເຣດຕິໄຟເອີ ສູນຍາກາດ ໂດຍການໃຊ້ເຄ ຶ່ອງຂະຫຍາຍໂວລຕໍໍ່ເຂົີ້າກຼັບທໍໍ່ທີຶ່ໃຊ້ເລຼັັ່ງ ເຂົາສາມາດເລຼັັ່ງໂປຣຕອນໃຫ້ມີ ພະລຼັງງານໄດ້ເຖິງ 800 keV ໃນປະຕິກິລິຍາ ( ) 2 3 H d n H , ໂດຍໃຊ້ດິວທິຣອນທີຶ່ຖ ກເລຼັັ່ງຈາກເຄ ຶ່ອງມ ຊະນິດນີີ້ຍິງນ ້າແຂງໜຼັກ (heavy ice) ຈະໄດ້ນິວຕຣອນໄວ້ເປັນຈ ານວນຫ າຍ. 11.2. ເຄ ຶ່ອງກ າເນີດໄຟຟ້າສະຖິດຫ ເຄ ຶ່ອງແວນເດີກຣາຟ (Electrostatic generator or Van de Graff machine) ຕາມຮູບທີ 11.2 ເປັນການເລຼັັ່ງໄຟຟ້າບຼັນຈຸໂດຍການໃຊ້ຜົນລົບບວກກຼັບປະມານ 5000 ເຖິງ 20000 ໂວລ (ທຽບກຼັບດີນ) ເປັນຈຸດຈ່າງໄຟຟ້າບຼັນຈຸ (spray point) ເມ ຶ່ອມີສະໜາມໄຟຟ້າສະຖິດສູງ ເຮຼັດໃຫ້ອາກາດບໍລິເວນໃກ້ຄຽງແຕກຕົວເປັນໄອອອນ (ບວກ ແລະ ລົບ) ຈຶຶ່ງເກີດການຍູ້ໄຟຟ້າບຼັນບວກ ອອກຈາກຈຸດກ າເນີດ ຜ່ານໄປຕາມສາຍພານທີຶ່ເຮຼັດດ້ວຍໄໝຫ ສານທີຶ່ບໍໍ່ເປັນຕົວນ າໄຟຟ້າ ຜ່ານໄປແຕ່ ລະຣອກ ຮູບ 11.2 ສະແດງແຜນຜຼັງຂອງເຄ ຶ່ອງກ າເນີດ ແວລ ເດີ ກຣາຟທີຶ່ໃຊ້ເລຼັັ່ງໄຟຟ້າຍຼັນຈຸບວກ

146 ຢູ່ເບ ີ້ອງລຸ່ມໝູນດ້ວຍມໍເຕີ ສ່ວນເບ ີ້ອງເທິງຢູ່ເສີຍໆ ສາຍພານຈະນ າໄຟຟ້າບຼັນຈຸບວກຂຶີ້ນໄປເບ ີ້ອງ ເທິງ ແລ້ວສົັ່ງໄຟຟ້າບຼັນຈຸອອກໄປ ໄຟຟ້າບຼັນຈຸແລ່ນໄປຕາມສາຍພານແລ້ວໄປລວມກຼັນທີຶ່ຈຸດຈ່າຍໄຟຟ້າ ບຼັນຈຸ ເພ ຶ່ອເປັຼັນກາງ ການຖ່າຍເທໄຟຟ້າບຼັນຈຸຈະໄປເລ ີ້ອຍໆຈົນຜົນລົບສູງຂຶີ້ນ. ອະນຸພາກທີຶ່ຖ ກເລຼັັ່ງຈົນມີພະລຼັງງານສູງ (ໄດ້ສູງເຖິງ 20 MeV) ຈະແລ່ນເຂົີ້າຕ າເປົື້າ ໃຊ້ສຶກສາ ປະຕິກິລິຍານິວເຄລຍ ເຄ ຶ່ອງມ ນີີ້ຍຼັງສາມາດໃຊ້ເລຼັັ່ງອີເລຼັກຕຣອນໄດ້ອີກດ້ວຍ. 11.3. ໄຊໂຄລຕຣອນ (Cyclotron) ການໃຫ້ຜົນລົບລະດຼັບໄຟຟ້າສູງ ຈະຕ້ອງໃຊ້ສະນວນຢ່າງດີເພ ຶ່ອກຼັນການຈ່າຍໄຟຟ້າບຼັນຈຸ ໃນປີ 1931 ລໍເຣນ ແລະ ລິຟວິງສະຕຼັນ (Lawrence and Livingston) ຈຶຶ່ງໄດ້ສ້າງເຄ ຶ່ອງມ ເຊິຶ່ງເອີີ້ນວ່າ: ເຄ ຶ່ອງ ເລຼັັ່ງທີຶ່ໃຊ້ເຣໂຊແນນແມ່ເຫ ຼັກ (magnetic resonance accelerator) ຫ ໄຊໂຄລຕຣອນ ຂຶີ້ນ. ໄຊໂຄລຕຣອນ ປະກອບດ້ວຍໂລຫະຮູບເຄິຶ່ງວົງກົມ 2 ອຼັນ (ຕາມຮູບ 11.3) ເອີີ້ນວ່າ: ດີ (Dee) ຫ D’s ຕາມຮູບຮ່າງຂອງມຼັນ ໄອອອນທີຶ່ເປັນຕົວກ າເນີດຢູ່ຕົງກາງຂອງຊ່ອງວ່າງ (gap), ລະຫວ່າງດີຕໍໍ່ດີ ໄປ ຍຼັງ ເຣດີໂອ, ຟຣິເຄວນຊີ, ອອສຊິເລເຕີ (radio, frequency, oscillator) ເຮຼັດໃຫ້ເກີດຜົນລົບສະລຼັບ ມີ ຄວາມຖີຶ່ສູງຫ າຍລ້ານໄຊເຄິລຕໍໍ່ວິນາທີ ລະຫວ່າງດີ ເຮຼັດໜ້າທີຶ່ເໝ ອນອີເລຼັກໂຕຣດ ໂດຍການປ່ຽນແປງຜົນ ລົບລະດຼັບໄຟຟ້າຢ່າງໄວວາ ເຮຼັດໃຫ້ທິດທາງຂອງສະໜາມໄຟຟ້າລະຫວ່າງຊ່ອງວ່າງຈະກຼັບກຼັນຕະຫ ອດ ເວລາ ມີສະນວນປ້ອງກຼັນສະໜາມໄຟຟ້າພາຍໃນຊ່ອງວ່າງຂອງແຕ່ລະດີ ເຄ ຶ່ອງມ ນີີ້ຢູ່ໃນກ່ອງຂະໜາດໃຫຍ່ ບຼັນຈຸດ້ວຍກາສຄວາມດຼັນຕ ໍ່າ. ເມ ຶ່ອໄອອອນບຼັນຈະບວກ q ສົັ່ງອອກມາຈາກຕົວກ າເນີດ ຖ ກເລຼັັ່ງຜ່ານສະໜາມໄຟຟ້າລະຫວ່າງດີມີ ສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກຂະໜາດສະໝ ໍ່າສະເໝີ H ກະທ າເປັນມຸມສາກກຼັບລະບົບຂອງດີ ໄອອອນຈະເຄ ຶ່ອນທີຶ່ ເປັນວົງກົມລຼັດສະໝີ r 1 1 mv r Hq = (11.1) ເມ ຶ່ອ m ເປັນມວນສານຂອງໄອອອນ 1 v ເປັນຄວາມໄວຂອງໄອອອນ ເມ ຶ່ອໄອອອນຢູ່ພາຍໃນດີ ຄວາມໄວມີຄ່າຄົງທີຶ່ ແຕ່ເມ ຶ່ອຜ່ານອອກມາເຖິງຊ່ອງວ່າງທີຶ່ມີຜົນລົບ ລະດຼັບໄຟຟ້າ ຈະເປັນເວລາພໍດີທີຶ່ສະໜາມໄຟຟ້າປ່ຽນທິດ ໄອອອນຈະຖ ກເລຼັັ່ງຜ່ານຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງດີ ແລະ ເຂົີ້າໄປໃນດີທີສອງ ດ້ວຍຄວາມໄວທີຶ່ເພີຶ່ມຂຶີ້ນເປັນ 2 v , ແລ້ວແລ່ນເປັນຮູບເຄິຶ່ງວົງມົນດ້ວຍລຼັດສະໝີ ໃຫຍ່ຂຶີ້ນເປັນ 2 r ພາຍໃນດີທີສອງແລ້ວຈຶຶ່ງພົີ້ນອອກມາເພ ຶ່ອຜ່ານຊ່ອງວ່າງອີກ

147 ຮູບ 11.3 ແຜນຜຼັງສະແດງຫ ຼັກຂອງໄຊໂຄລຕຣອນ ຄວາມໄວມຸມຂອງໄອອອນແມ່ນ v Hq r m = = (11.2) ເມ ຶ່ອ v ເປັນຄວາມໄວຂອງໄອອອນໃນເຄິຶ່ງວົງກົມລຼັດສະໝີ r ຈະເຫຼັນວ່າ ຄວາມໄວມຸມມ ບໍໍ່ຂຶີ້ນ ກຼັບຄວາມໄວຂອງໄອອອນ ແລະ ລຼັດສະໝີຂອງວົງກົມທີຶ່ອະນິພາກແລ່ນເຄິຶ່ງ ແຕ່ຈະຂຶີ້ນກຼັບຄວາມແຮງ ຂອງສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກ ແລະ ອຼັດຕາສ່ວນລະຫວ່າງໄຟຟ້າບຼັນຈຸຕໍໍ່ມວນສານຂອງໄອອອນ. ເມ ຶ່ອສະໜາມໄຟຟ້າກຼັບທິດ ຈະຕ້ອງເປັນເວລາພໍດີທີຶ່ໄອອອນແລ່ນຜ່ານມາໄດ້ເຄິຶ່ງວົງກົມພໍດີເຮຼັດ ໄດ້ໂດຍການປັບຄວາມຖີຶ່ ແລະ ຄວາມແຮງຂອງສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກໃຫ້ເໝາະສົມ. ພະລຼັງງານຂອງໄອອອນທີຶ່ໄດ້ຈາກໄຊໂຄລຕຣອນ ຄິດໄລ່ໄດ້ຈາກສົມຜົນການເຄ ຶ່ອນທີຶ່ຂອງໄອອອນ ໃນສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກ 2 mv Hqv r = (11.3) ເມ ຶ່ອ R ເປັນລຼັດສະໝີທີຶ່ອະນຸພາກແລ່ນອອກມາຈາກຮອບວົງມົນ H ແລະ q ໃຊ້ໃນຫົວໜ່ວຍ ອີເອມຢູ ຫ ຼັງຈາກທີຶ່ໄອອອນຖ ກເລຼັັ່ງແລ້ວ ຈະມີພະລຼັງງານ 1 2 2 qV mv = (11.4) ເມ ຶ່ອ V ເປັນລະດຼັບໄຟຟ້າ (emu) ທີຶ່ໄອອອນຖ ກເລຼັັ່ງ ຈາກສົມຜົນ (11.3), ນ າຄ່າ v ແທນລົງໃນສົມຜົນ (11.4), ຈະໄດ້

148 1 2 2 2 q V H R m = (11.5) ຖ້າ q ມີຫົວໜ່ວຍເປັນ emu ແລະ V ມີຫົວໜ່ວຍເປັນໂວນ ຈະໄດ້ 2 2 6 1 2 10 q V H R mc = 2 2 20 (16.7 10 ) q H R m = (11.6) ເມ ຶ່ອ c ເປັນຄວາມໄວຂອງແສງ q m ຂອງໂປຣຕອນ ເທົັ່າກຼັບ 14 2.87 10 emu/g ຖ້າຮູ້ H R, ຈະຊອກຫາຄ່າລະດຼັບໄຟຟ້າ (ໂວນ) ທີຶ່ໃຊ້ກຼັບແຕ່ລະອະນຸພາກໄດ້ ຄ່າຂອງສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກ ຕ້ອງເລ ອກໃຊ້ໃຫ້ເໝາະສົມກຼັບຄວາມຖີຶ່ທີຶ່ປ່ຽນແປງລະຫວ່າງດີ ເອີີ້ນວ່າ: ເຣໂຊແນນ ໝາຍຄວາມວ່າ ເວລາທີຶ່ໄອອອນເຄ ຶ່ອນທີຶ່ດ້ວຍຄວາມໄວມຸມ ພາຍໃນເຄິຶ່ງຮອບຂອງດີໜຶຶ່ງ ຈະຕ້ອງເທົັ່າກຼັບເວລາເຄິຶ່ງໜຶຶ່ງຂອງເວລາຮອບວຽນ T ຂອງຄວາມຖີຶ່ລະຫວ່າງດີນຼັີ້ນຄ : 2 T = (11.7) ຖ້າ f ແມ່ນຄວາມຖີຶ່ 1 2 H q f T m = = (11.8) ສ າລຼັບໂປຣຕອນ ຖ້າໃຊ້ຄວາມຖີຶ່ 7 10 ໄຊເຄິລ/ວິນາທີ ຈະຕ້ອງໃຊ້ສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກຄວາມແຮງ 6,500 ເກົາ ແລະ ໃຊ້ 13,000 ເກົາ. ສ າລຼັບດິວທິຣອນ ຖ້າແທນຄ່າລົງໃນສົມຜົນ (11.6) ແລະ ໃຊ້ລຼັດ ສະໝີ 30 cm ຄ່າ V ແມ່ນ 1.8 ລ້ານໂວນ ສ າລຼັບໂປຣຕອນ ແລະ 3.6 ລ້ານໂວນສ າລຼັບດິວທິຣອນ ຖ້າ ລຼັດສະໝີເປັນ 2 ເທົັ່າ ລະດຼັບໄຟຟ້າທີຶ່ໄອອອນຖ ກເລຼັັ່ງ ຈະຕ້ອງເພີຶ່ມຂຶີ້ນເປັນ 4 ເທົັ່າ. ລະດຼັບໄຟຟ້າ (ໂວນ) ທີຶ່ໃຊ້ກຼັບດີບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງໃນສົມຜົນ (11.6) ດຼັັ່ງນຼັີ້ນ ພະລຼັງງານຂອງອະນຸພາກທີຶ່ ມີໄຟຟ້າບຼັນຈຸ ຈຶຶ່ງບໍໍ່ຂຶີ້ນກຼັບຄ່າໂວນນີີ້ ຄ ເມ ຶ່ອຜົນລົບລະດຼັບໄຟຟ້າຕ ໍ່າໄອອອນຈະຕ້ອງແລ່ນຫ າຍຮອບ ກ່ອນ ຈະແລ່ນອອກມາຈາກເສຼັີ້ນຮອບວົງ ຈຶຶ່ງບໍໍ່ຈ າເປັນຕ້ອງໃຊ້ໂວນສູງ ອະນຸພາກທີຶ່ຖ ກເລຼັັ່ງອອກມາມີພະລຼັງງານສູງ ຕ້ອງໃຊ້ຄ່າສ າພຼັນທະພາບຄ : 0 2 2 1 m m v c = − ເມ ຶ່ອ m0 ແມ່ນມວນສານທີຶ່ຢຸດນິີ້ງ (rest mass) ຄວາມໄວມຸມຂອງໄອອອນຈຶຶ່ງເປັນ

149 2 2 0 1 q v H m c = − (11.9) ນອກຈາກເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກທີຶ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍຼັງມີເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກອີກຫ າຍຢ່າງ ເຊຼັັ່ນ: ຊິນໂຄຣ ໄຊໂຄລຕຣອນ (Synchrocyclotron) ຈະໃຊ້ສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກມີຄ່າຄົງທີຶ່ ແລະ ແປປ່ຽນຄວາມຖີຶ່ຂອງ ສະໜາມໄຟຟ້າ ຫ ເອີີ້ນວ່າ: ເອຟ-ເອມ ໄຊໂຄລຕຣອນ (frequency-moderated (FM) cyclotron) ອີກຊະນິດໜຶຶ່ງກໍເປັນເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອີເລຼັກຕຣອນ ເອີີ້ນວ່າ: ເບທາຕຣອນ (betatron) ຫ ອີເລຼັກຕຣອນຊິນ ໂຄຣຕຣອນ (electron synchrotron) ເຄ ຶ່ອງມ ຊະນິດນີີ້ ພະຍາຍາມເອົາຊະນະຄ່າສ າພຼັນທະພາບທີຶ່ຈະ ເກີດກຼັບອີເລຼັກຕຣອນພະລຼັງງານສູງ ໂດຍການປ່ຽນແປງສະໜາມແມ່ເຫ ຼັກ ຍຼັງມີໂປຣຕອນ ຊິນໂຄຮຕຣອນ (proton synchrotron) ມີຫ ຼັກການຄ້າຍກຼັບອີເລຼັກຕຣອນຊິນໂຄຣຕຣອນ ນອກຈາກນີີ້ກໍໍ່ຍຼັງມີເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງ ແບບລິເນຍ (linear accelerator) ຊຶຶ່ງຈະເລຼັັ່ງອະນຸພາກໃນຊ່ວງພະລຼັງງານສູງກວ່າ 1 BeV.

150 ສະຫ ຸບ ບົດນີີ້ພໍຈະສະຫ ຸບໄດ້ວ່າ: ໃນການທີຶ່ຈະເຮຼັດໃຫ້ອະນຸພາກມີຄວາມໄວສູງ ຈ າເປັນຕ້ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກ ເຫ ົັ່ານີີ້ ເພ ຶ່ອໃຫ້ແລ່ນເຂົີ້າຕ າເປົື້າດ້ວຍເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກ ສາມາດພິຈາລະນາໄດ້ວ່າ ຄວນຈະໃຊ້ເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງ ຊະນິດໃດ ຊຶຶ່ງໄດ້ກ່າວເຖິງລາຍລະອຽດຂອງການທ າງານຂອງເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກແຕ່ລະຊະນິດໄວ້ແລ້ວ. ໄຊໂຄລຕຣອນ ປະກອບດ້ວຍໂລຫະຮູບເຄິຶ່ງວົງກົມ 2 ອຼັນ ເອີີ້ນວ່າ: ດີ (Dee) ຫ D’s ຕາມຮູບ ຮ່າງຂອງມຼັນ ໄອອອນທີຶ່ເປັນຕົວກ າເນີດຢູ່ຕົງກາງຂອງຊ່ອງວ່າງ (gap), ລະຫວ່າງດີຕໍໍ່ດີ ໄປຍຼັງ ເຣດີໂອ, ຟຣິເຄວນຊີ, ອອສຊິເລເຕີ (radio, frequency, oscillator) ເຮຼັດໃຫ້ເກີດຜົນລົບສະລຼັບ ມີຄວາມຖີຶ່ສູງ ຫ າຍລ້ານໄຊເຄິລຕໍໍ່ວິນາທີ ລະຫວ່າງດີ ເຮຼັດໜ້າທີຶ່ເໝ ອນອີເລຼັກໂຕຣດ ໂດຍການປ່ຽນແປງຜົນລົບລະດຼັບ ໄຟຟ້າຢ່າງໄວວາ ເຮຼັດໃຫ້ທິດທາງຂອງສະໜາມໄຟຟ້າລະຫວ່າງຊ່ອງວ່າງຈະກຼັບກຼັນຕະຫ ອດເວລາ ມີສະ ນວນປ້ອງກຼັນສະໜາມໄຟຟ້າພາຍໃນຊ່ອງວ່າງຂອງແຕ່ລະດີ ເຄ ຶ່ອງມ ນີີ້ຢູ່ໃນກ່ອງຂະໜາດໃຫຍ່ບຼັນຈຸດ້ວຍ ກາສຄວາມດຼັນຕ ໍ່າ.

151 ບົດຜ ກຫຼັດ 1. ຈົັ່ງອະທິບາຍລຼັກສະນະການເຮຼັດວຽກຂອງເຄ ຶ່ອງເລຼັັ່ງອະນຸພາກແບບຄອລຄຣອຟ-ວອລຕຼັນ ? 2. ຈົັ່ງອະທິບາຍກ່ຽວກຼັບຫ ຼັກການຂອງເຄ ຶ່ອງກ າເນິດໄຟຟ້າສະຖິດຫ ເຄ ຶ່ອງແວນເດີກຣາຟ ? 3. ຈົັ່ງອະທິບາຍກ່ຽວກຼັບຫ ຼັການເຮຼັດວຽກຂອງໄຊໂຄລຕຣອນ ? 4. ຈົັ່ງຂຽນສົມຜົນຄວາມໄວມຸມຂອງໄອອອນ ພ້ອມອະທິບາຍ ?

152 ເອກະສານອ້າງອີງ Irving Kaplan. Nuclear Physics. Second Edition, Addison-Wesley Publishing Company,Inc., London, 1964. Samuel Glasstone, and Alexander Sesonske. Nuclear Reactor Engineering. Van NostrandReinhold Company, -New York, 1967. Bernard L. Cohen. Concepls of Nuclear Physics. Tata MC Graw-Hill Publishing CompanyLTD., New Delhi, 1971. Ralph E. Lapp, Howard L. Andrews. Nuclear Radiation Physics. Prentice-Hall. INC.,Englewood Cliffs, N.J., 1964. Gerhart Friedlander, Josept W. Kennedy, Julian Malcolm Miller. Nuclear and RadiochemistrySecond Edition John Wiley and Sons, INC., New York, 1955. Beiser. Basic Concepts of Physics. Second Edition, Addison-Wesley Publishing Company,London, 1972.

153 ການສະແດງຄ່າພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ແລະ ຄ່ານິວໄຄລທາງນິວເຄລຍ

154 ຕາຕະລາງທີ 1 ສະແດງຄ່າພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ແລະ ພະລຼັງງານຢຶດໜຽວຕໍໍ່ນິວຄລີອອນສ າລຼັບນິວໄຄລ ຕ່າງໆ ນິວໄຄລ A Z N = A-Z ມວນສານ ພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ຕໍໍ່ນິວຄລີອອນ

155 ຕາຕະລາງທີ 1 ສະແດງຄ່າພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ແລະ ພະລຼັງງານຢຶດໜຽວຕໍໍ່ນິວຄລີອອນສ າລຼັບນິວໄຄລ ຕ່າງໆ (ຕໍໍ່) ນິວໄຄລ A Z N = A-Z ມວນສານ ພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ພະລຼັງງານຢຶດໜຽວ ຕໍໍ່ນິວຄລີອອນ

156 ຕາຕະລາງທີ 2 ສະແດງຄຸນສົມບຼັດ ແລະ ຄ່າພາກຕຼັດຂວາງສ າລຼັບເທີມໍນິວຕຣອນກຼັບທາດຕ່າງໆ

157

158

(::l~uuifu(J] il2019) :u QI "' QI c-, C'"1 ~ 1:1 ij" nme u" aenu lJ::; au u, a (~autticcti JJ.1-JJ.7) ~,un;;i~:u~;iri lJ~~iuhJ~hl lJ~~,~lJ;;Jia i:utiw,u canearo lJ~~iuit.J~h1 raneunu 5rim~:u~ti,aa:u

20 tJ ~ flue, m :UU1C1 ;i a jC1.J ~ J n :].:> nu nm nu illu ti ,uri, J ~ 'l lJ:;J iE.J 5~ ,z11~ Cl~ 9 u m Cl~~ fi ~ 'l u wim,::)lJUl 1 CtllJ~lJCC.UlJ5~inc,;i~~ic, 1 CC:;J~ 5~, tuJllli 1. ~n~iJ1:].Jllt.Jt/1Cl~~ciC1.JilJC1JJT1::).Jrlt.JmlJCCl'J;Jj~1lm5m;JciS~JJWm tnJC18lJ, tnJiJijSic18JJ, ilum;Snnsn CC:;J~ fk>ci,d)umuccsn.D~:iu, muc~slJu'iESjs~vwmLlJ~~O'lliJJCCJJCQJn, iaJJ8lJ~:U ESJcl:Jc,s~w,n ia.u8:u~uesJc.uc,s~vwm, muu,'l~iaJJ8u~~ tsnJc~ccuum,'lur1mue1JJ~i;Su I .lJ El, 3 m,, t.ucCJJlJCllJC~jJJJJf\lJ:;J~~,rnc.uc,uisn, muu,'l~f\u;i~~,cifl.:>ilJC1.UC~iLlJU1Cl~~cili:i.:>nu Sir!SJJ. 5::)lJ~Tl::);::Jrlt.J: t/1Cl~~ClCCllJCf181JtJJC;il)lJ CC:;J~ m1JtJ~nau~ijESjUliC1rlij~, \llJ;Jn~~lJ~29j ui,rncqJ.:>, nmJJssu, QlJ;5rn:i~u~esJm~ cc;i~ cfiarlm1mJJssu. ~n~in:i.:>nu;Sn~~lJ~EeJ5cit;itmJ, \llJ~JJuci2sj5m;it11ct1ut;im~tcitJ11~cflucibtnj~iJ2sj 5m;i, mu~nu,tnJfil, :;;i;:wttJciiJ\llJiaJJuciwuui~'luui,mc2j, mu~utn.:> 'luui,mmJ cc;i~ cs c;Snc,ssrn~;5'luui,rnmj. .., o "' .., c'>..., o a, 1 .., o n - A~ ""' ~nu,, \llJ~JJt.JC1ES'.JU1C1mj~nui, nmm~m:i.:>nuuisiu~~m, .:>j11s:u2~mrntJm:i,rn:1m, .:>j11s:u 2~mrntJr1.:iw~ RF tui;i~w,u. ac;Sn tuisun I cflsLlJ2Sj5~,DcciJlJn.:>JJCs, m;i,~ic,nt.J!!)JJtlmmils'.]~lJ, mucOjm.:>, Cl.:>js,mc,, OJJ.)tJ t;in, uumttiJm.:,rii'.J~. ~n~in:].:>nrnb.:>lJtJ~nSt.J28jSiC1SJJ, CCt.Jt.Jii;isj28j8iC18JJ, W~;JjjilJ28j8iC18JJ, tJ~ftc, mutnJtrnsc;Snrisn cc;i~ ~,rnm~snmm.:>wrn.:>~utcl. eic,eJJ ~n~irt.JiJJ~CiilJSjtJ:.mSUTl:].JllUlJ.JC[)tJ CC:;J~ mlJtJ:]lJCCtJj28jlJ.JC[)tJ SlJCiJlJ~1JJiicik12Sj W~;JjjilJ ciile'lmcficin.:>wc~iL11Tl:].Jllt.Jt/1Cl~~Cl28jlJ.JC[)E.J C~j~Wm a~mumtJ~nc,muri,j~ 28jlJ.JC[)tJ, muuiL~ CC:;J~ BmVSjlllJ~LlJ.:>:]njilJrlij~.