TIK 9 Fletore Pune

Arbnor Pajaziti, Vjollca Komoni, Enver Hamiti,
Zana Kurtishi-Rudi

TEKNOLOGi~I ME TIK

Per klasen e nente te
arsimit te mesem te ulet



• • • • • • •••

3.12. Detyre praktike 3.12 48
Teknologjite e aplikueshme 49
49
4.1. Krijimi i projekteve te ndryshme per mbrojtjen e ambientit 50
4.2. Instalimi i programit Scratch per Arduino 52
4.3. Projekti per programim te labirintit 57
57
Teknologjia e informacionit dhe e komunikimit 58
5.1. TIK-u dhe mundesite e punesimit 59
5.2. Te krijojme prezantime online 61
5.3. E formatizojme tekstin ne MS Word 61
5.4. Instalimi i programeve operative dhe i atyre aplikative - Ushtrime 65
5.5. Programi Scratch - Ushtrime dhe projekte 70
5.6. Mesojme pjeset e kompjuterit nepermjet programit PC Building Simulator 71
5.7. Mbrojme kompjuterin nga viruset, Spyware-et dhe Malware-et 73
5.8. Projekte dhe angazhime te nxenesve per mbrojtjen e mjedisit 76
5.9. Projekte dhe angazhime te nxenesve per mbrojtjen nga dukurite negative 80

Karriera ime 81
6.8. Klubi i karrieres ne shkolla te mesme te uleta 81
82
Puna dhe edukimi per ndermarresi
7.1. Detyre praktike 7.1 84
7.2. Detyre praktike 7.2 85
7.3. Detyre praktike 7.3 - Nderto ekipin e duhur per ndertimin e biznesit tuaj
7.4. Prezantimi me Prezi - siguria ne pune dhe mbrojtja nga rreziku

7.4. Detyre praktike 7.4 85
7.6. Si ta mbrojme ambientin? 86
7.5. Detyre praktike 7.5 86
88
Literatura



6

• • Hyrje ••

Fletorja e punes eshte hartuar duke u mbeshtetur ne tekstin "Teknologji me TIK"
per klasen e nente dhe trajtohet si pjese perberese e tij. Kjo fletore e punes ndi-
hmon nxenesit qe me lehte t'i pervetesojne njesite mesimore si dhe te fitojne
njohuri te reja nga shkathtesite e disenjimit, teknologjia e materialeve, ele-
ktronika, teknologjite e aplikueshme, teknologjia e informimit dhe e komunik-
imit, karriera ime dhe puna dhe edukimi per ndermarresi.

Detyrat praktike te paraqitura ne fletoren e punes jane te nderlidhura me te-
mat e shtjelluara dhe secila sosh u pergjigjet njesive mesimore te shtjelluara ne
tekstin "Teknologji me TIK", klasa e 9-te. Nxenesit udhezohen t'i gjejne me su-
kses pergjigjet ne pyetjet nga temat e percaktuara me planprogram, disenjimin
e objekteve, perdorimin e kompjuterit per pune te caktuara, plotesimin e tabe-
lave dhe hartimin e programeve dhe punimin e modeleve nga fletorja e punes.
Per kete qellim, se pari ata duhet ta lexojne tekstin qe eshte dhene ne fletoren
e punes, ta kuptojne permbajtjen e pyetjeve te kerkuara ose te ndermarrin ve-
prime/pune te caktuara deri te konkretizimi i suksesshem i tyre.

Nepermjet tekstit "Teknologji me TIK", klasa e 9-te, nxenesit nxiten te bashke-
punojne, te punojne ne grupe dhe projekte te ndryshme, te shfaqin qendrime
vendimmarrese ne situata te ndryshme, duke dhene arsyetime mbi vendimet
qe marrin, qe te pergatiten per jeten profesionale dhe karrieren e ardhshme. Su-
gjerojme qe nxenesit se bashku me arsimtaren/in te perdorin detyra dhe pro-
jekte te tjera, te ngjashme me keto ne fletoren e punes, per te arritur rezultate
mete larta.

Ne ju deshirojme pune te mbare rreth realizimit te detyrave dhe projekteve te
parashtruara ne kete fletore te punes.

Autoret

7

1.1. Parimet themelore dhe te avancuara te vizatimit teknik
permes programit CAD (AutoCAD)

,11 • • Vizatimi 1: ••

Te vizatohet konturi ne fig. 1.1, duke perdorur komanden Line. Vizatimi te ruhet
me emrin Vizatimil.

Fig. 1.1.

Konturi i mbyllur.

V
.I •

••• "' • • Pi!rgati-tja:

• Saktesia per gjatesi te jete 4 decimale;
• Kendet te paraqiten ne shkalle, minuta dhe sekonda (saktesia 2 vende);
• Hapi i treguesit te jete 10, ndersa dendesia e rrjetit ne ekran te jete 10.

8

A Ht.mear • ~ Qi Create _ ■ Bylayef .~1. [ffi< t't;;;;;: ~

..r,'ilco~ 4M1rror 0Fillt't · l un$a~Ll~Stcite Text r" leadt'I' • 1Insert C:, Edit : - - -0.25mm : Gro,p ~ Measure <!I>
0
[i Stretch BJ Scale gg Afray • ce: Q ·:t:f [! rE' ■ 0 • !::]~able "YEd!!AUnbutes . ~ - - Bylay~

Mod1ly • Layers • Anncnatton • Block • Pr~rties • "Group! • Utiht1es •

Vizatoni konturin e treguar ne fig. 1. 3 a), duke filluar nga pikat 100,40. Vizatimi
te ruhet me emrin Vizatimi3.

•• •'Ii' • • Udhezime:

Pika fillestare e konturit eshte 230,100. Aktivizoni qelesin Polar Snap ne dritaren
Snap and Grid dhe vendosni Polardistance ne 30. Ne dritaren Polar Tracking ven-
dosni inkrementin ne 30 dhe kendet shtese ne 450 dhe 1350. Perfshini opsionet
SNAP dhe POLAR. Ruani vizatimin si Vizatimi3, fig. 1.3 b).

Fig. 1.3. a) Konturi i kerkuar; b) Konturi i punuar neAutoCAD.

10

Te kufizohet formati i hapesires 420x297. Te krijohen shtresat:
1. Objektet - ngjyra e vijes e bardhe, vija e plote, trashesia e kuptueshme (de-

fault).
2. Dimensionet - vija kuotuese e kuqe, vija e plote, trashesia 0.05 mm.

11

.,...._._.

_,J~o,21Q·_J J,...._ _ _ _ _14_0_ _ _ _ ______,,.,..L_4_0_

- - - 120 _ _ _ _ _ _80 _ __ _ 60 _ _

. ,o..__

.. .120· L
L ::·x· 80 70 I
\I 20Q
260" .l
I
r., • • Udhezime:
Fig.1.5.

••

Parametrizimi i llojit te vijave behet me perdorimin e komandave te shiriti i
veglave, i cili gjendet te Properties.

■ Red .....
.....
----0.0Smm
l,I
- - - Bylayer
Prop erties ...,.

12

• • • Mhhhfl

1.2. Projeksionet ortogonale ne AutoCAD

Objektet ne vizatim, qe per rastin tone mund te jene pajisje, makina, ndertesa
ose pjese perberese te tyre, mund te paraqiten me ane te vizatimit ne rrafsh.
Objekti paraqitet ashtu si9 e shohim dhe si9 e paramendojme, po ashtu para-
qitet ne ate forme qe te percaktohet ne menyre sa me te qarte, te lexueshme
dhe te sakte.

Ne kuader te rregullave te paraqitjes se objekteve ne vizatim, percaktohet para-
qitja ne projeksione. Paraqitja e vizatimeve ne projeksione eshte baze e disenjit
inxhinierik. Me paraqitjen ne projeksione nenkuptojme pamjen vizuale te objektit
ne formen hapesinore ose tridimensionale (3D), si dhe menyren e paraqitjes ne
rrafsh ose dydimensionale (2D). Metodat e paraqitjes i kemi mesuar ne klasat
paraprake, ndersa tani dote perdorim softuerin AutoCAD per paraqitje te tru-
pave ne rrafshe te projektimit dhe ne hapesire.

Me poshte eshte bere pershkrimi ne detaje i paraqitjes se projeksioneve ortogo-
nale te objektit te dhene ne fig. 1.6, duke e perdorur programin AutoCAD.

':: I 20 Fig. 1.6. Projeksionet
ortogonale dhe
aksonometria e objektit.

,____......:_I--......---' _l

13

I perdorim parametrat si vijon: Limits: 0,0 dhe 420,297; Units: Precision O, Mili-
meters; Hapin e treguesit SNAP dhe dendesine e rrjetit GRID do t'i vendosim ne 1
njesi.

Se pari e perdorim komanden XLINE, per te vizatuar sistemin koordinativ xoy. I
japim koordinatat 0,0 per aksin x-x dhe aksin y-y. Pastaj e perdorim komanden
OFFSET, per t'i vizatuar vijat vertikale dhe horizontale qe i kufizojne te tria pro-
jeksionet ortogonale te objektit. Vijen e pare vertikale e vizatojme per 10 mm ne
te djathte, vijen e dyte vertikale per 52 ne te djathte. Vijen e pare horizontale e
vizatojme per 10 mm mbi aksin x-x, vijen e dyte horizontale 45 mbi aksin x-x,
fig. 1.7.

Fig. 1.7. Perdorimi i
komandes OFFSET.

Krijojme edhe nje shtrese me ngjyre te verdhe, duke e perdorur komanden Layer
Properties dhe njekohesisht e aktivizojme ate.

X b 'l.o X ./ ISearch for Iaye Q. Fig. 1.8. Perdorimi i
komandes Layer.
I< ► Current layer. 0 « S. Name ~ f)'

iii G~ I EID ,,/ 0 0, Fr... L Col... Linetv... Li new... Tra1
0
G Filte rs LJ Layer1 <J -¢ - of D w... Cantin... - De... 0
<J -¢-
El @ AII of □ 40 Cantin... - De...

'G All Used Layers

.:;

01

"C':

.,::"E'
V,
t.,

C.

£
.:;
D Invert filter «< >
>,

"'...J

@ A ll: 2 layers displayed of 2 tota l layers

14

Fillojme ta vizatojme konturin ne projeksionin e pare ortogonal. E perdorim ko-
manden Line, duke filluar me piken 10,10. Vizatojme piken e radhes me gjatesi
22 dhe kend 900 (fig. 1.9.).

Fig. 1.9. Projeksioni
i pare ortogonal i
objektit.

Vazhdojme te vizatojme konturin ne projeksionin e dyte ortogonal persiper pro-

jeksionit te pare. Perdorim komanden Rectangle, duke caktuar piken 10,100

dhe pastaj piken 52,20. E perdorim komanden Line dhe e terheqim vijen qe ka-
lon neper pikat 16,100 dhe 36,100, si dhe vijen qe kalon neper pikat 52,100 dhe
52,120. E vizatojme vijen boshtore ndermjet pikave 38,96 dhe 38,124. Pastaj vi-
zatojme vijat e nderprera qe kalojne neper pikat 31,100 me gjatesi 20 dhe kend
900 dhe 45,100 me gjatesi 20 dhe kend 900 (fig. 1.10.).

I Fig.1.10.
I ! Projeksioni i dyte

ortogonal i objektit.

I

1. !

I

15

Ne fund e vizatojme konturin ne projeksionin e trete ortogonal anash prej projek-
sionit te pare. E perdorim komanden Rectangle, duke caktuar piken 100,10 dhe
pastaj piken tjeter me largesi 20,35. E perdorim komanden Line dhe e terheqim
vijen qe kalon neper pikat 100,30 dhe 120,30. Evizatojme vijen boshtore nderm-
jet pikave 96,125 dhe 124,25. Pastaj i vizatojme vijat e nderprera qe kalojne neper

pikat 100,18 me gjatesi 20 dhe kend oo dhe 100,32 me gjatesi 20 dhe kend oo

(fig. 1.11.).
Fig.1.11.
Projeksioni i trete
ortogonal i objektit.

Dimensionimi i objektit behet duke e perdorur komanden Linear. I vendosim di-
mesionet per ato gjatesi te cilatjane paraqitur ne fig. 1.6.1 fshijme vijat e krijuara
me komanden XLINE. Per t'i dalluar llojet e vijave, ua ndryshojme ngjyrat. Pamja
e tri projeksioneve me dimensione te objektit eshte paraqitur ne fig. 1.12.

16

Fig. 1.12. Projek-
sionet ortogonale te
objektit.

8 • • Detyre: ••

Eshte dhene detali me tri projeksione ortogonale. Te behet disenjimi i detalit ne
projeksione ortogonale te dhene ne fig. 1.13, duke e perdorur softuerin AutoCAD.

17

8 10 I Fig. 1.13. Projek-
~ sionet ortogonale te
I detalit.

....0 I ---------i ' i

... t..-n I

I I

I 0

,..;t

-1

- '-- -... ~ Ll'I

18

2.1. Materialet elektroteknike

1. Si ndahen materialet elektroteknike?

2. A eshte alumini perques me i mire i rrymes elektrike se bakri?
PO JO

3. Per qka sherbejne materialet izoluese?

4. <;ka eshte superperqueshmeria?

5. Cilat materiale perdoren per ngrohese elektrike?

19

6. Materialet elektrike ndahen ne:

a)-----------------------

b) - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
c) - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

7. Materialet magnetike kane per detyre qe te formojne:

8. Qka jane fibrat optike?

9. Konstruktoni bimetalin:
Merrni dy shirita te llojeve te ndryshme te metaleve (baker, hekur), i preni dhe
i lidhni ata fort me thumba. Njerin skaj te bimetalit e lidhni fort ne qarje ne nje

cope druri. Tani mund te provoni funksionimin e bimetaleve, duke e ngrohur ska-

jin e lire me flaken e nje qiriu. Shiriti do te lakohet ne njeren ane. Ne cilen ane
perkulet shiriti? Pse?

Shiriti nga hekuri + - - - - Shirit i nga bakri Fig. 2.1.

Konstruksioni i
bimetalit.

20

____J• • •

2.2. Rreziqet nga goditja e rrymes elektrike

1. Kur mund te ndodhe goditja elektrike?

2. Cila jane rreziqet nga goditja e rrymes elektrike?

3. Cila jane masat mbrojtese nga goditja e rrymes elektrike?

4. A ekziston rreziku nga goditja e rrymes elektrike gjate nderrimit te po9it elek-
trik me duar te lageta?

PO JO
5. A duhet te gjitha pajisjet dhe aparatet elektrike tejene te tokezuara?

PO JO
6. Nese trupi i njeriut gjendet ne mes te per9uesve te qarkut elektrik, atehere
gjate cilit kombinim nuk dote jete ne rrezik per jete?
a) Linja faze-linja nul;
b) Linja faze-tokezimi;
c) Linja nul-tokezimi;
d) Linja faze-linja faze.

21

5. Numeroni disa nga keshillat per dhenien e ndihmes se pare?

____J• • • MFIFII

2.3. Materialet elektroteknike standarde

1. Si ndahen materialet elektroteknike?

2. Per qka sherbejne perquesit?

3. Kutite instaluese sherbejne per vazhdimin ose degezimin e perquesve.
PO JO

4. <;elesi vendoset ne:
a) linjen e fazes;
b) linjen nulare.

22

5. Funksioni i qelesit ne qarkun elektrik eshte:
6. Prizat dhe spinat sherbejne per:
7. Siguresat instaluese ndahen ne:
8. Cilat jane perparesite e siguresave automatike ne
krahasim me ato shkrirese?
9. Njehsori elektrik sherben per:_ _ _ _ _ _ _ _ __
10. Pjese te instalimit elektrik mund te paraqiten me ske-
ma:

23

•••

Pergatitja e fundeve te perquesit per lidhje materiali:

Veglat dhe aksesoret

Daret per prerje te perquesit
Daret per zhveshjen e izolimit
Skalperi
Metri
Ngjitesja e metalit
Kaqavida
Kaqavida me indikator te tensionit
Daret per lakim te perquesit

Materiali

Perquesi me fije 5x1.5 mm2
Shtrenguese rendore
Tel tinol
Pasta per ngjitje

Algoritmi per pune Pergatitet materiali. Veglat i vendosen ne anen e
majte te vendit te punes e ne te djathe aksesoret.
1. Pergatitja per
pune:

2. Prerja e perquesit Te motet me meter perquesi me gjatesi 120 cm dhe
ne gjatesi te caktuar: prehet me daret per prerje.

3. Zhveshja e Ne njerin skaj te perquesit me dare hiqet izolimi i
izolimit: jashtem i perquesit ne gjatesi 25 mm, e pastaj nga
telat ne gjatesi 8 mm. Ne anen tjeter te perquesit ne
menyre te njejte hiqet izolimi i jashtem ne 40 mm, e
pastaj nga telat ne gjatesi 25 mm.

4. Perpunimi i lidhjes Me ndihmen e dareve per lakim formohen laku
ne skajet e perquesve ku eshte larguar izolimi me
ne forme te lakut te shume. Diametrin e lakut e pershtatim me vidhen.
rrumbullaket:

5. Ngjitja e skajeve te Ne skajet e perquesit ku eshte larguar me pak
telave: izolimi, vendosni nje shtrese te pastes ne gjatesi
6 mm. Ne skajin tjeter te perquesit me ngjitese te
ngrohte ngjite lakun.

6. Lidhja e perquesit Ne skajet e perquesit ku eshte larguar me pak
ne shtrengueset ren- izolimi perforcohet shtrenguesja rendore.
dore:

Puna e perfunduar do
te duket si ne figure:

_ _ ____,J • • •

2.4. Dokumentacioni teknik ne elektroteknike

1. Per figuren e dhene, te shenohen elementet elektroteknike te cilatjane shen-

uar me numra.

12
21.. -_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_
3. _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __
2. Te vizatohet qarku elektrik per figuren e mesiperme, duke perdorur simbolet
elektroteknike.

26

3. Te vizatohet 9elesi ne skemen e dhene ashtu qe te shky9en te dy shpenzuesit
(Rl dhe R2).

L1--------

N

4. Per secilin simbol, te shenohet emri perkates i elementit elektroteknik me te
cilin shenohet.

27

_ _ ____,J • • • (

, V

/ J

' )( ' ~c-

IV r$!)
-£IIIIIIIIIIIID
----=-a~
-----{f}t-
7 --CTI}--

_l_ @)
@
__,......0:-
---@- -{V-
M

0

.c::i.

6

2.5. Elektromagneti

1. Kur paraqitet fusha magnetike ?

2. Tregoni ~ka eshte solenoidi (bobina)?

28

3. Ku aplikohet elektromagneti ne teknike?

4. lntensiteti i tushes magnetike te elektromagnetit varet nga:
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -dhe

5. Vinqi me elektromagnet i ngre te gjitha pjeset metalike pa marre parasysh
nga cili material jane.

PO JO
6. Cilat jane pjeset perberese te ziles elektrike?

7. Releu elektromagnetik ne figure perbehet nga:
1 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __
3 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __
2 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __
4 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __

1

8. Ne mes te solenoidit (bobines) vendoset berthama nga hekuri i - - - - ~

29

••• •• • • • Ushtrimi2

~

Bobinen vareni ne nje raft ne menyre qe ta levizni lehte. Vendoseni polin magne-
tik te magnetit patkua ne vrimen e bobines.

Materiali:

Magneti ne forme patkoi;
Bobina;
Ratti;
Bateria 4.5 V;
Qelesi;
Perquesi.

1. Kyqni dhe shkyqni qarkun elektrik. Qka vereni?

2. Ndryshoni polin e magnetit qe hyn ne bobine. Qka vereni?

3. Ndryshoni polet e baterise ne qarkun elektrik dhe perseri kyqni dhe shkyqni
qelesin. Shpjegoni qka vereni?

4. A mund te konstatoni se rrjedhja e rrymes (elektroneve) neper qarkun elektrik
ka dy kahe? Sqaroni kete perfundim.

30

5. Zilja elektrike bie kur mbyllet 9elesi i qarkut elektrik, si9 shihet ne figure.
a) Shpjegoni pse bie zilja?

Zilja
Goditesi

b) Ne rast se zilja nuk bie, cili mund te jete Kontakti
J- ~i..ri
shkaku i prishjes? t

,~ S u s t a , ~ - <;elesi

f
~~

31

• • 111¥11

2.6. Matja e madhesive elektrike me instrumente

Per ta ushtruar mundesine e matjeve te madhesive elektrike, do ta perdorim
simulatorin PhET lnteractiv Simulations. Kete simulator e marrim ne linkun
(https://phet.colorado.edu/). Ne kete link ka simulatore te ndryshem, ndersa ne
dote perzgjedhim simulatorin per qarqe elektrike te rrymes se vazhduar (Circuit
Construction Kit: DC- Virtual Lab).

Pasi te hyni ne simulator, do t'ju hapet kjo dritare, fig. 2.1. Ne anen e majte jane
pjeset e qarqeve elektrike (perquesi, bateria, poqi, rezistenca, qelesi, siguresa
etj.). Ndersa, ne anen e djathte lart eshte mundesia qe te shihen se si rrjedhin el-
ektronet ose rryma elektrike, ndersa poshte jane instrumentet matese voltmetri
dhe ampermetri.

Me kete simulator duhet ta konstruktoni qarkun elektrik te dhene ne fig. 2.2, dhe

te beni matjen e rrymes elektrike, nese bateria e ka tensionin 50V dhe rezistenca

vleren 100 n.

- DX Fig. 2.1. Dritarja e
simulatorit.
* 8 :f- C i phet.colorc1do.edu/s1m5,l'html/circu,t--con5trvct10n-kn-<lt·V1l1Ual-i<lb/lat~t/CJmJ1t--comtf\JCtlOn-k1t-(k-virtual-la_

~ ShowCixren1:

0 Electrons C'I
0 Conveotiooal -+

5o' Labels
□ Values

-Switch

....,

32 Circuit Conslrucllon K,t DC - Virtual Lab ~•» PtiET :

Per konstruktimin e qarkut te dhene, ju duhet te perdorni elementet nga ana e
majte e dritares, siq jane: rezistenca (angl.: resistor), perquesi (wire), bateria
(battery), qelesi (switch) dhe ampermetri nga elementet ne anen e djathe. Per

konstruktimin e qarkut na nevojiten 8 ( tete) perques. Secili nga elementet lidhet

ne mes vete posa te takohen pikat e skajshme.

Fig. 2.2. Qarkume
bateri, rezistor, feles
dhe ampermeter.

R

Ne fillim i perzgjedhim elementet me ane te te cilave mund te ndertojme qarkun
si ne fig. 2.3. Elementet perzgjidhen, kapen nga pjesa me elemente, duke klikuar
me tastin e majte te miut.

.. G0091eTransla:t Iii +X C1«:11<tConstructlon Kit OC • V X -□ X Fig. 2. 3. Elementet
eperzgjedhura per
* 0~ C i phet.colorado,edu/sims/html/circu11 -construct1on-lat-dc-Vlrtual -lab/latest/orcwt constructton-lot dc·virtuaHa... ; qarkun elektrik.

~ ShowCment
@ EJ9ctfons 0

O Conventional ---.

~ labels

0 Va~e.$

[ D Advanced

-Swilch

....,,,

Tap circuit element to edit. <J,~ PtiET : 33
Circuit Construcllon Kil DC - Virtual Lab

Pastaj, vazhdohet me lidhjen e tyre sipas skemes se dhene ne fig. 2.2. Secili prej
elementeve ka mundesi te rrotullohet, pasi te klikohet ne njerin skaj, ndersa
perquesit sipas nevojes mund te zgjaten ose shkurtohen, qe te formohet skema
nen kendet e drejta. Pasi te konstruktohet qarku, duke klikuar me tastin e majte
te miu ne qeles, dote mbyllet qelesi dhe dote rrjedhe rryma elektrike (elektronet
dote shihen si levizin) neper qarkun elektrik (fig. 2.4.).

IEI +X Circu,t Construction Kit DC - V X -□ X Fig. 2.4. Formimi
i qarkut elektrik nif
,E- ➔ C * •a phet.colorado.edu/sims/htmVc1rcu1t ·construct10n kit·dc.•v1rtuaHab{lat est/orru1t construct1on •k1t dc-wtual•la... :
Simulator.
~ & Show Current
@ Electrcns 0
Wl<e
QC<>rr.entll)l'l al -+

~ Labels
Q Value,

Ia Advanced

Resistor

-Swi1ch

Tap circui t element to edit. <I~ PJiET ;
C1rcu1t Construct1on Kit DC• Virtual Lab

Qe qarku te kete madhesite elektrike te kerkuara, pra bateria tensionin 50V dhe

rezistenca vleren 100 n, ju duhet te klikoni nje here ne tastin e majte te miut

dhe poshte del nje dritare me vleren e rezistences, ku vlera e rezistences mund
te rregullohet me ane te shigjetave. Ngjashem veprohet edhe per rregullimin e

tensionit te baterise, ndersa vlera e rrymes tregohet ne ampermetrin e lidhur ne

seri. Shih fig. 2.5.

34

~ Google Translate B +X Circuit Construction Kit DC - \/'-• X -□ X Fig. 2.5. Rregullimi
i vleres se rezistences
f- ➔ C * 0i phet.colorado.edu/sims/html/c1rcuit-construction-kit-dc-virtual-lab/latestjcircuit-construction-kit-dc-virtual-la... ne qarkun elektrik.

,,,,,...., I;? Show Current

0 Electrons 0
0 Conventional -+

Wire I;? Labels

0 Va lues

(D Advanced

-Switch

Resistance 100.0 ohms <J,» Pt1ET :

~ ===D= [El

Circuit Construct1on Kit: DC - Virtual Lab

Ne dritaren e larte ne te djathte mund te perzgjidhet mundesia per ta pare leviz-
jen e elektroneve ose rrymes elektrike sipas shenjes konvencionale te aprovuar.
Ne fig. 2.6 eshte treguar rasti kur zgjedhim rrjedhjen e rrymes.

35

gX Circu tConstructlonKitDC • V, X + -□ X Fig. 2.6 Rrjedhja e
rrymes.
f- C * 0i p het.colo rado.edu/Stms/htmVc1rcu1t •construction krt-dc·Virtual•lab/latest/circuit· construction ·lot -de -virtual •1a...

Wi re Gil' Show Current
0 ElocJrons 0
0 Con~entlon al -+

Gir Labets

0 Values

( D Advanced

El .

t

,r ,

~-f+l~- -$:_'F~J~;

Tap circu it element to edit. <J,» PtiET :
Circuit Construction Kit DC - Virtual Lab

Nese deshirojme te matim tensionin ne skajet e baterise, atehere do ta lidhim
paralel me bateri voltmetrin, te cilin e marrim nga elementet ne dritaren per-
katese (fig. 2.7.). Voltmetri do ta tregoje vleren e tensionit te baterise, e cila shi-
het edhe ne dritaren e vogel poshte, pasi te klikojme mbi bateri.

36

II +X Cm:u1t ConW!Jcllon Kit DC - V X -0 X Fig. 2.7. Matja e
tensionit me
~- C i phe t.colorado.edu/ :.ims/html/c1rcu1t-construction-kit-dc-virtual-iab/1ates1/circuit-construction-kit-dc-virtual-la *0 voltmeter.

.,....._ ~ Show Cu.rent

Wire @ f Jeciron:s 0
0 Conventional -+

~ Labels

D v~1un

Resistor

-Sw l1ch

~\ Voltage 500'v'Olt9 t.;:f \
'V Bl ==O= IE :@!.,

C ircuit Conslruct,on Kit DC - V irtua l Lab <]~ PJiET :

••• ••• • • • Ushtrimi3

Me simulator te behet lidhja e qarkut si ne fig. 2.8. Matjet te behen per rastin nen

a) me vlere te baterise 20V dhe rezistence 80 n, dhe nen b) me vlere te baterise
40V dhe rezistence 80 n. Voltmetri eshte lidhur paralel me rezistencen, per ta

matur vleren e tensionit ne rezistence.

Fig. 2.8. Lidhja e
qarkut.

r $__R_

a) b)

37

1. Vlerat e matura te rrymes dhe tensionit te vendosen ne tabelen ne vijim.

Per tension te baterise 20V a) Per tension te baterise 40V b)

Tensioni
Rryma

2. Vlerat e matura te tensionit dhe rrymes te vendosen ne koordinatat e letres
grafike. Te vizatohet lakorja e rrymes ne funksion te tensionit.

0 . 5 t,,,,,,+o,.............................................it,,,,,,+o,..........................

0 , 4 t , , , , , , + o ,. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ........it,,,,,,+o,. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . .

,.-....

.c.._:[., 0.3

(Ci

E

>-

a::!,,_ 0.2

0.1 - - - - - - - - - - -

0 10 20 30 40
Tensimi (V)

38

3. Pershkruani raportin ndermjet tensionit dhe rrymes per rezistencen 80 n.

• A e keni vene re qe me rritjen e tensionit rritet rryma?
• A eshte grafiku juaj nje vije e drejte?

~, • • Perfundim: ••

Ekziston nje marredhenie e drejtperdrejte proporcionale midis tensionit dhe rry-
mes.

Kur tensioni dyfishohet, edhe rryma do te dyfishohet.
1. Cila eshte njesia matese e rezistences, tensionit dhe rrymes?

2. Si quhet instrumenti qe perdoret per matjen e rezistences, tensionit apo
rrymes?

3. Me cilin instrument behet matja e energjise elektrike?

39

• • De-tyrepraktike 3.1. - Matja e rezistenci!s

Hopi 1: hapeni faqen https://www.falstad.com/circuit/e-resistors.html.

Menjehere do t'ju shfaqet nje simulator, ku mund te praktikoni matjen e rezi-
storeve.

Ky eshte nje program qe tregon nje qark te thjeshte rezistent. Ngjyra e gjelber
tregon tension pozitiv dhe ngjyra gri tregon toke. Levizja e pikave te verdha tre-
gon rrymen (ne drejtimin konvencional). Ana e majte e qarkut tregon nje burim
tensioni qe siguron 5 volt, dhe rryma rrjedh permes nje numri qelesash dhe re-
zistencash ne te djathte. Sasia e rezistences ne ohm tregohet ne te djathte te
seciles rezistence.

Per te ndezur ose qaktivizuar nje "switch" (kaloni), thjesht klikoni mbi te. Nese
levizni miun mbi ndonje komponent te qarkut, do te shihni nje pershkrim te
shkurter te ketij komponenti dhe gjendjes se tij aktuale ne kendin e poshtem te
djathte te dritares.

Nese ka vetem nje nderpreres te mbyllur ne pjesen e siperme dhe nje te mbyllur

ne pjesen e poshtme, atehere ekziston nje rruge e vetme permes qarkut, dhe
sipas Ligjit te Ohmit, rryma dote jete e barabarte me 5V, e ndare nga rezistenca
totale permes rruges aktuale.

Nese ka rruge te shumta aktuale, mund te keni rezistore paralelisht.

G resistor simu lator - Google Se-a' X ■ Resistors X+

0 ~ hnps://www.fa lstad.com/circuiVe-resistors.html

For qu ick access, place your favorit es here on the favorites bar. Manag r fayor itr,; now

Frie EclJt Draw Scopes Oplions Circuits

~Open File imulation Speed
[l) lmport f rom Text
9 lmport f rom Dropbox... <- >
~ Save As
tt Export As Link_ Current Speed
tt ExportAs Text.
<- >
tr Export As Image..

a Crea te Subclrcuit..

jl Find DC Operating Point

~ Pflnl

40

Hapi 2: zhvendosim rezistoret dhe e shikojme ndryshimin e vleres. Duke klikuar
ne rezistor, mund ta shohim rezultatin.

G resistor simulator - Google Sea X ■ Resistors X+

0 ~ https://www.fa lstad.com/circuiVe-resistors.html

For quick access, place your favorites here o n the favorites ba r. Man11ge favodte-5 now

• • Detyrepraktike 3.2. - Praktikoje punen e kondensatorit

Ky program tregon nje qark te thjeshte qe perfshin nje kondensator, i cili eshte
nje pajisje qe ruan karikimin. Ndersa, rryma hyn ne kondensator, voltazhi neper
kondensator rritet. Ndersa,voltazhi i tij i afrohet tensionit te burimit (burimi i ten-
sionit 5Vi treguar ne te majte), rryma qe rrjedh ne kondensator zvogelohet.
Klikoni ne nderpreres per ta shkarkuar kondensatorin, dhe pastaj klikoni perseri
mbi te per ta ngarkuar perseri.
Fusha nen qark e tregon tensionin ne te gjithe kondensatorin ne te gjelber, dhe
rrymen ne te verdhe.

41

• • Detyrepraktike 3.3.
Duke rikutjuar rezistorin dhe kondensatorin, skiconi nje skeme te qarkut me
simbolet e dy elementeve.

42

Emertoni elementet qe gjenden ne pllaken elektronike dhe shkruani funksionin
qe e kryejne:

1 ••• • • 1.
••
••• ••••
••• •••• 2.
••• ••••
••• 3.
••• •••• 4.
• ••• 5.
•• • 6.
5
•• •
•••••
••••• • • •• •

••••• ••

••• • •• • • ••• 43
••• • ••• • •••••

• • Detyrepraktike 3.7.
Shenoji pjeset e potenciometrit.

+
44

+-

• • Detyrepraktike 3. 9. •••

Krijo nje projekt, duke perdorur dioden LED, rezistorin dhe kondensatorin.
Se pari shkruaje idene, qellimin e projektit dhe me pas elementet dhe realizimin.
Skico dhe idene tende.

45

11 . 2. 3. I

-\,. n p n ~

..)

Dote perdorni komponentet e treguar me poshte, per te ndertuar nje qark tran-
sitor te paqendrueshem.

Tabela e plote nga:
A. Shkrimi i emrit te sakte te secilit perberes.
B. Tregimi i funksionit te perberesit eshte I VERTETE ose JO I VERTETE. Nese JO I
VERTETE, shkruani funksionin e duhur te perberesit.

46

KOMPONENTET EMRI FUNKSIONI

Perdoret per t'u lidhur me energjine
elektrike.
E VERTETE / JO E VERTETE

Shkelqen shume dhe perdor pak
energji elektrike.
E VERTETE / JO E VERTETE

+

Eshte nje lloj sensori qe perdoret per
te zbuluar driten / erresiren.
E VERTETE / JO E VERTETE

Ruan dhe shkarkon energji elektrike.
E VERTETE / JO E VERTETE

Perdoret per rritjen dhe zvogelimin e
tensionit.

E VERTETE / JO E VERTETE

Perdoret per te mbrojtur perberes te
tjere si LED.s

E VERTETE / JO E VERTETE

47

Sherben per: - - - - - - - - - - - -

4.1. Krijimi i projekteve te ndryshme per mbrojtjen e ambientit

• • • Detyra1: •••

Eshte dhene sensori DHT11, i cili e ben matjen e lageshtise dhe te temperatures

se ambientit. Pamja fizike dhe skema e lidhjes se sensorit me arduino jane tre-

guar ne fig. 4.1. Te shkruhet kodi qe e mat lageshtine dhe temperaturen e am-

bientit.

Fig. 4.1. Skema e
lidhjes se sensorit
DHT11 me arduino.

• • • Zgjidhje:

tde!i.ne DHTPI N 2 Laqeshtia: 62 . 00 \ Iempe racura: 21 . 60 •c
Laqe3ht ia: 62. 00 I I emperatura: 21.60 •c
tdefine 3TTYPE DllTll Lage3ht1a: 62. 00 I Teir.peratura: 21. 60 •c
DHT dht ( DBTPI N, DHTTYPE); Lageshtia: 64. 00 l Te.a;peratura: 21 . 60 •c
Lageshti a : 63 . 00 \ Temperatu.ra : 21 . 60 •c
·,oid 3etup O I eD:peratura: 21 . 60 •c
Serial . begin (96 00 ) ; Lag e shti a : 63. 00 \ Temperatura: 21 . 60 •c
Lagesht ia: 66 . 00 \ Ieo:peruur a: 21 . 60 •c
dht . begin ( I ; Lageshtia: 66. 00 'i
Lag eshtia: 66. 00 \ I empe ratura: 21 . 60 •c
-.oid loop () Lage3ht1a: 65. 00 \ Teir.peratura: 21 . 60 •c
Lage3htia: 65 . 00 \ Ten,peratura: 21. 10 •c
dclay (2000 ); Lo.geshtia: 95 . 00 l Teir.peratura: 21 . 10 •c

tloat h • dht . readHWDidity () ;
!loat t • dht . readTeinperature () ;

if (ianan (h ) I I isnan(t ) I
{

Serial . println ( "Ga.bu:, qjate leximit ! " );
ret.urn ;

Serial .print ("Lageshtia: "I : 49
Serial .print (h) ;

Serial . print (" \ \ t" I;
Ser 1al . pr1nt ("Temperatura : " ) ;

Se rial . print (t) ;

Serial . println ( " •c ");

•• ~ • • Detyra2:

Te behet lidhja e sensorit ultrasonik me arduino dhe te shkruhet kodi.

• • • Udhezime:

• • • • • • 4.2

4.2. Instalimi i programit Scratch per Arduino

Per ta perdorur programin Scratch me Arduino, se pari duhet bere instalimin e
Scratch, sipas hapave ne vijim.

Ne internet e kerkojme faqen http://s4a.cat/ dhe e shkarkojme programin
S4A. S4A eshte nje modifikim i programit Scratch qe mundeson programimin e
thjeshte te platformes harduerike me burim te hapur Arduino. Ai ka blloqe te
shumta per kontrollimin e sensoreve dhe aktuatoreve te lidhur me Arduino.
Shkojme te seksioni Downloads (angl. shkarkime) dhe e kerkojme sistemin
operativ Windows, pastaj vazhdojme me instalim te S4A.

Pastaj e instalojme programin Firmware ne Arduino. E perdorim programin
Arduino, per ta hapur programin S4Afirmware16.ino. Kete program duhet
akti vizuar dhe bartur ne Arduino.

Pamja e simulatorit te Arduino-s eshte paraqitur ne fig. 4.2.
Komandat qe perdoren ne Scratchjane te ndara ne tete grupe: Motion (levizja),
Looks (pamjet), Sound (zeri), Pen (lapsi), Control (rregullimi), Sensing
(sensoret), Operators (operatoret) dhe Variables (variablat).