Літ.чыт. 2 кл. Канспекты 2 пг(1) (1)

У Р О К 31 УСЁ СВОЙ ЧАС МАЕ. Я. КУПАЛА. «ХЛОПЧЫК I ЛЁТЧЫК»; Э. АГНЯЦВЕТ. «ХТО ПАЧЫНАЕ НОВЫ ДЗЕНЬ?» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правьпьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага ма^лення; спрыяць развщцю арфаэшчных умения^, чытащЧх умения^ праз працу з прымаукамр садзейшчаць фарм1раванню умения выказваць свае меркаванш аб будучай прафесП, пачуцця павап да людзей розных прафесш. Абсталяванне: падручшк, картк1 з лЧарам! для працы у трупах. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаущк: Весела звшщь званок, Пачынаем наш урок. Добры дзень! Сядайце. Дзверы у веды адчыняйце. U,i усе правильна сядзяць? Цг усе уважлтва глядзяць? — Што нам патрэбна, каб урок быу паспяховым? (Увага, цярпенне, працаздольнасць, дружба, акуратнасць, стараннасць, рупл1васць, цшаунасць.) — Давайце усё тэта возьмем з сабой i пачнем працаваць. II. Моуная размшка Дзецям з працай трэба знании, Пасабляй бацькам у працы. (А. Александров1ч) • Прачытайце вочкамк • Прачытайце шэптам. • Прачытайце уголас павольна. • Прачытайце уголас хутка 3 разы падрад. • Прачытайце у адпаведнасщ з лапчным нац1скам. (Настаушк паказвае слова, на якое трэба зрабщь лаг1чны нагцск.) — Што значыць выраз «знацца з працай»? — Да чаго заклжае аутар? III. Праверка дамашняга задания • Гульня «Ты мне — я табе». Дзещ задаюць пытанш, яюя склал1 да в1ктарыны па казках. • Гульня «Пазнай казку». Дзещ па малюнках адгадваюць казкг IV. Праца па тэме урока 1. Знаёмства з новым раздзелам. • Праца над назвай раздзела. — Прачытайце назву раздзела. Яши ypoKi дае нам кожны дзень жыццё? (Вучыць быць добрым1, працавШыли, ветл1вым1, праудз1вым1.) Творы, яюя мы будзем чытаць у гэтым раздзеле, будуць нас таксама вучыць жыццёвай мудрасщ. • Праца з эп1графам. — Прачытайце словы М. Маляук1. Як вы разумееце два апшшпя радю? • Чытанне прыказак. — IJ,i згодны вы з народнай мудрасцю? 2. Падрыхтоука да успрымання зместу тэкста. • Чытанне дыялога Васшню i Лянка на с. 4. — Аб чым размаулял1 дзещ? — Што трэба рабщь, каб атрымаць прафес1ю? — KiM хоча быць Васшшка, а к1м — Лянок? • Лекачная работа са словам! на с. 4. 3. Першаснае чытанне верша «Хлопчык i лётчык» настаршкам. — KiM хоча быць хлопчык? 4. Чытанне твора вучням1 па адным слупку i анал1з зместу твора. — Кольш гадоу хлопчыку? — Што хлопчык хоча пабачыць? Зачытайце. 1

— Да каго ён звяртаецца па дапамогу? — Што абяцае хлопчык лётчыку? • Чытанне у парах. — Што значыць «лётаць у сне»? • Чытанне праз радок (адзш радок чытаюць хлопчыю, друп — дзяучынк!). — Яшм вы уяуляеце сабе хлопчыка? • Выразнае чытанне. • Гульня «Перакладчык!». Настаушк называе слова з верша на рускай мове, дзет' перакладаюпь на беларускую. Словы для гулыи: мальчик, знай, бродит, летом, забота, звёзды, Луна, надоело. • Гульня «Будзь уважл!вы». Вучш пальчыкам! паказваюць «+» або «—» у адпаведнасщ са словам! настаушка. Хлопчику восем год (7). Ён ходзщь у школу (у дзщячы сад). Ён умев лётаць на самалёце (у сне). Хлопчык хоча паглядзець на сонца (на зорк1). <Pi3KyAbtnxeiAiHKa Раз, два, тры, чатыры, пяць, (хадзьба на месцы) Выйшл! зранку працаваць Лётчык, повар, машышст, (рырк1 рукам1) Выхавальшк, трактарыст, Экскаватаршчык, пажаршк, (павароты тулава) Будаушк, урач, настаушк. У цябе хачу спытаць: (хадзьба на месцы) Кдм жа ты жадаеш стаць? (Т. Шылько) • Вжтарына «Адгадай прафесш» (загадю у падручн!ку на с. 6—7). • Гульня «Склады пераблыталкя». Складзще назву прафесН. Раскажыце, чым займаюцца прадстаушю гэтай прафеЛ!: ФЁР-ША ВЕЦ-ПРА-ДА HiK-ТАУ-НАС РЫСТ-ТРАК-ТА TAP-ДОК Я-НЕР-ЦЫ-ЛРЛД • Гульня «Дабау слоуца». Паслухайце уважл1ва верш i пастарайцеся дапоун1ць яго патрэбным! словам!. Даглядае пчол ________ _, Стол майструе__________ , Шыбы у вокны став!ць , Белщь сцены_________ . Чысшць ком in _________ , Сыры варыць_________ , Ну а цукар —__________ . 3 футра BbiKpaiy каунер Мне на палНо__________ , Боты мне пашыу _________ , Новыя штаны —__________ . Хто даглядае трактары, А хто — коней на стайш, А хто вучыць нас?__________ . Цяпер сам разбяры, А што робяць ганчары, Бандары, цесляры, Маляры, млынары, Дактары, друкары. Словы для даведк!: сталяр, пчаляр, шкляр, маляр, кам1'нар, цукравар, сыравар, кушнер, шавеп. кравец, настаушк, конюх, трактарыст. 5. Падрыхторка да успрымання зместу верша «Хто начинав новы дзет?». — Пра якую прафесш марыце вы? Раскажыце. — Што трэба, каб дасягнуць сваёй мары? 6. Чытанне верша «Хто пачынае новы дзет?» настаршкам на с. 7—8. — Дык хто пачынае новы дзень? 2

7. Самастойнае чытанне верша вучням1 шэптам. — Чаму шафер устав рана? — Навошта хлебапёку уставаць рана? — Яю настрой нясе нам маляр cBaiMi фарбам1? • Праца над выразным1 сродкам) верша: «гарачая душа»; хлеб «з румянцам на шчаках»; маляр «вясёлы чарадзей». — ЯМ настрой узнжае пры чытанш верша? — ЯМя малюнМ можна зрабщь да яго? • Вьтразнае чытанне верша. V. Падвядзенне вышкау урока — Прачытай прымаукц зашсаныя на дошцы. Якая з ix падыходзяць да нашых творау? Да нашага урока? Рана tjcmaneiu — многа зробш. Хто працуе, той святкуе. Якая справа, такая слава. Той шчасл1вы, хто працалюб1вы. • Праца у трупах «АлфавН прафесш». Вучш дзеляцца на трупы па 4 чалавею у адпаведнасц1 з рассадкай у класе. Кожная трупа атрымл1вае лшток з чатырма л1тарамп Дзец1 п1шуць назву прафес11 на кожную з прапанаваных л1тар. Прадстаушк кожнай трупы зачытвае прафес11. Kani прыдумаць не удалося, 1ншыя трупы дапамагаюць. — Над nxiMi твораMi працавал1? — Якая прафес1я самая лепшая? Любая прафеНя вельм1 важная. Да людзей кожнай прафес11 трэба адносщца паважл1ва. Лёгкай працы чалавек Не шукау сабе ад роду. Праца усякая табе Можа даць узнагароду. К. Вял1чкау (пераклад з балгарскай мовы Н. Плев1ча) VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне вершау. VII. Рэфлекс1я — Што вам найбольш спадабалася на уроку? — Чаму навучылшя? — Што карыснага для сябе узял1? — Што б параШ сва1м сябрам? Раскажыце пра свой настрой i сваю працу на уроку: «Мне на уроку было ...» «Я працавау ...» «Мне трэба ...» ДЛЯ ЗАП1СУ V 3

У Р О К 32 ДОБРАГА Н1КОЛ1 НЕ ЗАМНОГА. А. ЯК1МОВ1Ч. «ХТО САМЫ ДОБРЫ?»; В. BITKA. «ЧАТЫРЫ ПАЖАДАНН1» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развшця звязнага ма^лення; спрыяць развщцю арфаэшчных умения^, чытацюх умения^; садзейшчаць фарм1раванню пачуцця naBari да людзей, добрасумленных адносш да даручанай справы, вытрымкт пачуцця годнасш. Абсталяванне: падручнж, картю з лВарамт картк! з заданиям! для труп. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Да суседа павяршся А цяпер за парту сядзь, I яму ты vcMixHicH. Час урок нам пачынаць. II. Моуная размжка ЦАГЛША ГАРАДЫ СВЕЖЫ РАДУЕ ПРЫНОСЩЬ ВЯСЁЛЫ • Прачытайце словы, выразна вымауляючы кожны гук. • Знайдзще i падкрэслще слова у слове. • Прачытайце новыя словы. III. Праверка дамашняга задания • Выразнае чытанне вершау вучням1 «Чытанне для суседа» (дзещ чытаюць верш суседу па парце, сусед ацэньвае чытанне, потым мяняюцца ролям!). • Конкурс на лепшага чытальшка. Выразнае чытанне верша каля дошкт ■ 1ндыв1дуальнае задание. На кожную Л1тару слова ПРАФЕСП зашшы назву прафесш. Напрыклад: повар, рабочы, артыст, ф1з1ёлаг, егер, столяр, шжынер, !нкасатар. (Пры неабходнасш аказваецца дапамога i тлумачыцца тая щ шшая прафешя.) IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхторка да успрымання зместу твора. • Чытанне дыялогу Васшнш i Лянка на с. 9. — Яшя ветл1выя словы гаварыу Лянок? — Чаму ён стау таюм ветл1вым? — Як часта трэба гаварыць ветл1выя словы? 2. Першаснае чытанне верша «Чатыры пажаданш» настаршкам на с. 9—10. — Пра яюя чатыры пажаданш щзе размова? 3. Чытанне верша вучням1 сам сабе. — Што гавораць у кожную частку сутак? • Чытанне верша вучням1 шэптам. — Як называюць чалавека, HKi рэгулярна выкарыстоувае ташя словы? • Чытанне верша вучням1 у пауголаса. — 3 як1 мi пачуццям1 трэба чытаць верш? • Чытанне верша вучням1 у пары па ролях. (Адзш чытае словы аутара, а друп — словы прьпйтання.) У жыцщ чалавека сустракаюцца розныя атуацьп. Ветл1вы чалавек умее сябе паводзщь у любой з ix. Зараз мы папрацуем у трупах i даведаемся, ui дастаткова вы ветл1выя. 4. Праца у групах. Вучш дзеляцца на 4 трупы па рассадцы у класс. Кожнай трупе даецца адна з сПуацый у падручнжу на с. 10. Праз 3 хв1лшы кожная трупа прадстауляе сцэнку па сваей тэме. 1. Сустракаем гасцей. 2. Прыходз1м ранщай у клас. 3. Развеваемся пасля урокау, 4. 1дзем увечары адпачываць. Ф{зкультхв1л1нка Ладачю-ладкт мы палол1 градк1, Мы палсш сам!, csaiMi рукам1. Ад стараннай працы вырасл1 на градцы Вось таИя бурак!! Вось ташя агуркй А капусты качаны — вось такой вел1чыш! (абводзяць рукам1 круг) (хадзьба на месцы) (рук'1 рперад па чарзе) (хадзьба на месцы) (абводзяць рука.ш круг) (абводзяць рукам1 авал) 4

5. Падрыхторка да рспрымання зместу твора «Хто самы добры?». • Праца з прыказкам1 на с. 11. — Прачытайце прыказкг — Растлумачце ix сэнс. — На якую яны тэму? 6. Першаснае чытанне апавядання «Хто самы добры?» настаршкам. — Адкажыце на пытанне аутара. • Лекшчная работа. Словы у падручнжу на с. 11 + кш, спрэчка, кепск1 зрок. 7. Чытанне вучням1 «ланцужком». — Колыд было сяброу? — Як ix завуць? — Аб чым паспрачалкя хлопчыю? • Выбарачнае чытанне. — Што гаварыу пра сябе Ваня? — Што гаварыу пра сябе Пеця? — У чым абвшаващл1 Алеся? — Што 3pa6iy Алесь, кал1 убачыу жанчыну? • Чытанне «Вочю—столь». — Зачытайце радк1, HKiMi можна падшсаць малюнак. • Чытанне «Галава—хвост». — Хто на самой справе самы добры? • Чытанне па ролях. — Як можна вызначыць, щ добры чалавек перад вам1? • Праца над планам тэксту. — Падзялще тэкст на частю у адпаведнасгц з планам. Прачытайце кожную частку асобна. 1. Сустрэча сяброу. 2. Спрэчка хлопчыкау. 3. Жанчына на дарозе. 4. Алесеу учынак. Падбярыце прыказку, якая падыходзщь да апавядання «Хто самы добры?». Той шчасл1вы, хто працалюб1вы. Дрэва славщца пладамл, а чалавек — cnpaeami. Для чалавека работа — найлепшы лекар. Слор на мех, а спрар — на смех. • Самастойнае чытанне апавядання на працягу 3 хвШн (адну хвшну напауголаса, адну хвШну шзптам, адну хвшну сам сабе). V. Падвядзенне вышкау урока — Я хачу расказачь вам казку. Яна называецца «Шлях да сэрцау». Жыу-быу на свеце адзш нявыхаваны хлапчук. Ён Hi з KiM не вНауся i не развНвауся! Ён нават не ведау шводнага ветл!вага слова! i усе людз1 начал) называць гэтага хлопчыка Груб1янам. Прыйдзе rpy6inn у rocni i, не павНаушыся, адразу за стол. «Частуйце мяне!» — крычыць. Пачьшаюць дзеш гульню, а Груб1ян ycix расшхвае, каб толыи рсё па яго атрымалася. А дамоу збярэцца Груб1ян, дык так бразне дзвярыма, што аж шыбы у вокнах зазвжяць. ПакрыУдзшся на яго дзещ i перастал1 з iM сябраваць. Стала сумна Груб1яну — усё адзш ды адзш. Прыйшоу ён да дзяцей i nixeHbKa так кажа: «Не в:наваты я. Тэта злая чараунща зрабша так, што я 3ry6iy усе ветл1выя словы». Пашкадавал1 дзеш хлопчыка i вырашыл1 падзялщца з iM ветл1вым1 словам! роднай мовы, праз як! я ляжыць шлях да людсюх сэрцау. — Падзялщеся i вы ветл1вым1 словам!, яюя ведаеце. (Дзещ называюць словы ветл1васщ, з як!Mi знаёмшся на уроку.) Не забывайце рабщь людзям дабро, i яно абавязкова вернецца да вас! VI. Дамашняе задание Вывучыць верш на памяць, падрыхтаваць чытанне апавядання па ролях. VII. РэфлекЫя — Агпшыце сваю працу на уроку, карыстаючыся сказам!: "Сваей працай на уроку я: задаволены, таму што ..., не зус1м задаволены, таму што ..., не задаволены, таму што...» 5

У Р О К 33 СКАЗАЦЬ ЛЁГКА, ЗРАБ1ЦЬ ЦЯЖКА. I. МУРАВЕЙКА. «КУПЛЕНАЯ ГРУША»; М. ТАНК. «ЖУК I СЛ1МАК» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага ма^лення; спрыяць развщцю чытащих уменняУ; садзейшчаць фарм1раванню умения выказваць уласныя пачуцщ ад прачытанага, даваць ацэнку учынкам герояу, выказваць свае адносшы да падобных учынкау. Абсталяванне: падручнж, картИ з атуацыям1 для працы у трупах. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Якая асалода жыць, Знаць вартасць кожнае гадзшы. Тым, што адкрыта, даражыць I адкрываць за дз1вам дз1ва. — У чым асалода ад жыцця? ... Мне хочацца, каб сёння на уроку вы цанш i бераглi свой час, даражыл1 cBaiMi ведамi, адкрьш для сябе нешта новае. II. Моуная размшка Вось па^зе сл1мак па парку, а свой дом нясе на парку. • Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. ■ Прачытайце словы, у HKix 1 склад, 2 склады. • Прачытайце скорагаворку моучш 3 разы. • Прачытайце скорагаворку шэптам. • Прачытайце скорагаворку суседу хутка. III. Праверка дамашняга задания • Чытанне верша «Чатыры пажаданш» на памяць. • Чытанне апавядання «Хто самы добры?» па ролях. • 1ндыв1дуальнае задание. 3 дадзеных прыказак выберы тольк1 тыя, у як1х гаворыцца пра сяброуства. Веды даражэй за золата. Прыяцеля пазнаеш у няшчасщ. Дружба мацней за каменныя сцены. Не у службу, а у дружбу. Чалавек без сябра, што ежа без сол1. Слоу на мех, a cnpaij — на смех. / службу служы, i сябру дапамажы. Чалавек без сябра, што дрэва без каранёу. Жыв1 ceaiu разумам, а не чужым. — Щ можна назваць сапраудным! сябрам1 хлопчыкау з апавядання «Хто самы добры?»? IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да рспрымання зместу твора «Купленая груша». • Чытанне загадю f падручшку на с. 14. — Па яюх словах вы здагадалкя, што загадка пра сябра? — Я к i м i яшчэ якасцям1 павшей валодаць сапраудны сябар? (Дзещ чытаюць словы у падручьпку. выб1раюць патрэбныя i тлумачаць свой выбар.) — Паслухайце апавяданне «Купленая груша». 2. Першаснае чытанне апавядання «Купленая груша» настаушкам. Щ можна назваць хлопчыкау сапраудным1 сябрамт? 3. Чытанне апавядання «Купленая груша» вучням1 «ланцужком». 4. Анал1з зместу твора. — Як звал1 хлопчыкау з гэтага апавядання? — Дзе яны жыл1? — Што расло у садзе кожнага з хлопчыкау? — Хто з хлопчыкау пастушу не вельм1 добра? 6

— Чаму Зм1трок прадау грушу сябру? — Чаму Юрку не спадаба^ся смак грушы? — Чаму Зм1трок выкшу^ апошнюю грушу у траву? — Чаму Maui Юры дала яму грошы, але шчога не сказала? • Выбарачнае чытанне апавядання. 1) Ашсанне грушы. 2) Продаж грушы. 3) Юрка i мама. 4) Юрка есць яблык. — Падбярыце радкц HKiMi можна падшсаць малюнкг • Чытанне апавядання па ролях. — У жыцщ чалавека сустракаюцца розныя атуацьп. Сапраудны сябар прыйдзе на дапамогу свайму таварышу i абавязкова падзелщца уОм. што у яго ёсць. Зараз мы папрацуем у трупах i даведаемся, як трэба сябе паводзщь у розных атуацыях з сябрамт • Праца у трупах. Вучш дзеляцца на чатыры трупы па рассадцы у класе. Кожнай трупе даецца адна з атуацый. Праз 3 хвШны кожная трупа прадстауляе сцэнку па сваей тэме. 1. Прыдумайце друп канчатак апавядання, каб Змырок пастушу па-сябро^ску. 2. Сябар проПць у цябе cnicaub дамашнюю работу. 3. Сябар просщь цябе дапамагчы яму растлумачыць цяжкую задачу, а у цябе новая щкавая гульня у планшэце. 4. На твой дзень нараджэння сябар прынёс падарунак, яю табе не падабаецца. Як ты пастушш? Ф1зкультхв1л1нка Раз-два-тры-чатыры-пяць, Выйшау коц1к пагуляць, А за iM — браты-бл1зняткт Жыць не могуць без зарадкг Кошкьсвавольшкт Як малый школьшкг Скачуць, бегаюць, штурхаюцца I пад стол хаваюцца. Важна шпацыруюць, Пакуль не пачуюць: — Годзе, KOuiKi, гуляць, Час настау вам зноу чытаць. 5. Падрыхтоука да успрымання зместу верша «Жук i сл1мак». • Праца з прымаукай на с. 18. — Чаму сказаць лягчэй, чым зраб1ць? • ЛекПчная работа. Словы у падручн1ку разб1раюцца шляхам перакладу i паказу малюнкау. 6. Першаснае чытанне верша «Жук i сл1мак» настаршкам. — Што абяцау жук i не 3pa6iy? 7. Чытанне вучням1 верша па слупку з прыпынкам1. — Хто дзе i кал! сустрэлшя у вершы? — Чаму сл1мак «рагаты»? — Што спытау жук у сл!мака? — Чаму сл1мак ноПць сваю хатку? — Hi лёгкая тэта справа? — Яшя прыродныя з’явы перал1чвае сл1мак? — Што пачау шукаць жук, кал1 пачауся дождж? — Чаму ён не знайшоу сабе дах над галавой? — 3 яшMi словам! жук звяртаецца да сл1мака? — Як repoi адчувал4 сябе у ракав1не? — Hi выканау жук сваё абяцанне? • Выбарачнае чытанне. — Падбярыце радш да кожнага малюнка. • Чытанне «Вочю—столь». — Растлумачце словы сл!мака: «Нямала перажыць мне прыйшлося на вяку». • Чытанне «Галава—хвост». — Якую шшую назву можна даць вершу? (Парушанае абяцанне, не стрымар слова.) (пляскаюць у далош i маршыруюць) (пацягваюцца, рукл уверх) (скачуць на дзвюх нагах) (прысядаюць) (маршыруюць, высока падшмаючы Hoei) (yixa сядаюць за парты) 7

■ Чытанне па ролях. — Чаму вучыць тэты верш? V. Падвядзенне выжкау урока — Падбярыце прыказю, яюя падыходзяць да верша «Жук i сл1мак» i апавядання «Куплена* груша». Прыяцеля пазнаеш у няшчасщ. / службу служы, i сябру дапамажы. Шукай сабе сябра у бядзе. Хто р бядзе не быр, той сапрардных прыяцелей не знав. Той не можа быць другая, хто у бядзе абыдзе кругам. Прыяцеля за грошы не кутьи. Спрабуй золата агнём, а сябра — грашыма. VI. Дамашняе задание Выразнае чытанне верша «Жук i сл1мак». VII. РэфлекЫя — Аш'шыце сваю працу на уроку, карыстаючыся сказамi: «Сваей працай на уроку я: задаволены, таму што ... , не зуам задаволены, таму што ... , не задаволены, таму што ...» ДЛЯ ЗАП1СУ 8

У Р О К 34 ПРЫ СОНЕЙКУ ЦЁПЛА, ПРЫ МАМЦЫ ДОБРА. У. КАРЫЗНА. «САМАЯ ЛЕПШАЯ»; В. ХОМЧАНКА. «САМЫ ЛЕПШЫ МАЛЮНАК» Мэта: стварыць умовы для фармшавання правкпьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, выразнага чытання вершаваных творау, развщця звязнага маулення; спрыяць развщцю чытацюх уменняу; садзейшчаць фарм1раванню умения выказваць уласныя пачуцш ад прачытанага, жадання рабщь прыемнае бл1зк1м людзям, Абсталяванне: падручшк, картю з шдывьтуальным! заданиям!. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаушк: — Кожны урок — багацце душы. Давайце усм!хнёмся адз!н аднаму. Я рада бачыць вашы \гсмешк! i думаю, што сённяшш урок прынясе нам радасць зносш. Поспехау вам i удачы. Падумайце, што мы ведаем, умеем, да чаго павшны !мкнуцца на уроку. Ведаю, умею. Хачу даведацца, навучыцца. Адчуваю. 1) Будзем вучыцца навыкам прав!льнага выразнага чытання. 2) Даведаемся шмат новага i ц!кавага з вывучаемага твора. 3) Будзем вучыцца на чужых памылках. II. Моуная размшка Малюе Тамара кальмара, а Фрося — ласося. ■ Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у як1х 2 склады, 3 склады. • Прачытайце скорагаворку моучю 3 разы. • Прачытайце скорагаворку шэптам. • Прачытайце скорагаворку суседу хутка. — Як завуць дзяучынак? III. Праверка дамашняга задания • Чытанне верша «Жук i сл!мак» для суседа. • Чытанне верша «Жук i сл!мак» па ролях. • 1ндыв!дуальнае задание. 1. Прачытай i адгадай загадки Адгадю зап!шы. Чоран, ды не воран, рагат, ды не бык, шэсць ног без капыт, ляцщь — вые, сядзе — зямлю рые. (Жук.) Бельм! павольна i uixa па л1сц1 паузе, хатку сваю на сабе нясе. (Сл1мак.) 2. Перачытай верш «Жук i сл!мак» i адкажы на пытанн!: 1) Зап!шы герояу казк!. 2) Дзе яны сустрэлкя? 3) Што спытау жук у сл1мака? 4) Як змян!лася надвор’е? 5) Куды пабег жук? 6) Чаму ён вярнууся да сл1мака? 7) Што паабяцау жук сл1маку? 8) Hi выкана^ жук сваё абяцанне? 9) Чаму вучыць гэтая казка? 3. Перачытай апавяданне «Куплёная груша». Дапоунт сказ патрэбным! словам!. Груша была вял!зная, я к ___________________, салодкая, я к ___________________, духмяная, я к _____________________. Хлопчыкау звал!___________________i ___________________ . Юра вельм1 хацеу грушу, бо у яго расл! тольк!___________________ i ___________________ . Зм1траку кшуу трэцюю грушу f траву, б о ___________________ . 9

IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхторка да рспрымання зместу верша «Самая лепшая». • Чытанне тэмы урока на с. 22. — Як вы разумееце тэты сказ? — HKiMi словам! вы называеце сваю маму? • Гульня «Ласкавыя словы». Вучн1 па чарзе называюць адно ласкавае слова. Хто памыляецца, той выходзщь з гулы?! Пераможца узнагароджваецца апладысментамг — Якое свята адзначаецца f сакавжу? — Як вы вшшуеце ceaix мам? 2. Першаснае чытанне верша «Самая лепшая» настаушкам. — Хто самы лепшы у свеце? 3. Чытанне верша eyHHHMi сам сабе. — Чаму мама «весняй зараначкай свецщь»? (Кал1 вясной устав сонейка, мы радуемся, маме мы таксами радуемся.) — Чаму мама «лашчыць, як звон ручая»? (Нам прыемна слухаць звон ручая, каля мама чае лашчыць, таксами прыемна.) — Чаму мама будзщь сонца? (Яна рстае вельм1 рана, каб усё паспець зрабщь.) — Чаму мама просщь спяваць жауранкау? (Каб было весялей.) — Што вы адчуваеце, кал! побач мама? — Як пра тэта сказау аутар? (3 ёй весялейшыя necni, двайная радасць.) — Як1м! словам! аутар называе маму? 4. Выразнае чытанне верша. — Як! настрой перадаецца у вершы? — Як! Mi словам! называе маму аутар? <Pi3KyabmxeiaiHica Галавой пакрушм плавна. Паглядз!м улева ! управа, (паварот галавы улева i управа) На месцы мы пакрочым. (хадзьба на месцы) I вярнемся да урока. (садзяцца. за парты) (Партараецца 2 разы) 5. Падрыхторка да рспрымання зместу твора «Самы лепшы малюнак». ■ Прагназаванне. Прачытайце назву апавядання на с. 24 i скажыце, пра што яно можа быць? • Лекс!чная работа. Словы падручшку разб!раюцца шляхам перакладу i паказу малюнкау. 6. Першаснае чытанне апавядання «Самы лепшы малюнак» настаршкам. — Щ спраудзшся вашы прагнозы? 7. Чытанне вучням1 апавядання «ланцужком». 8. Анал1з зместу твора. — Як!м1‘ справам! займалася матуля? — Што pa6iy хлопчык? — Як1я малюнк! ён намалявау? — Щ добрым! атрымал!ся малюнк!? — Чаму ix не auaniy тэта? — Якую параду ён дау сыну? • Чытанне «Вочк1 столь». — Ш намалявау хлопчык самы лепшы малюнак? — Як па-шшаму можна назваць апавяданне? • Чытанне «Галава—хвост». ■ Чытанне па ролях. — Чаму вучыць гэтае апавяданне? • Складанне характарыстыю герояу. — Назавще герояу апавядання. (Настаунж niiua на дошцы або вывешвае малюнк! ма бацьк1, сына.) — Прачытайце словы на дошцы i выберыце тыя з ix, як1я падыходзяць да кожыага ге: (Можна даць кожнаму раду па адным repoi.) 10

Словы-якасщ: працавНая, мудры, маленью, акуратная, разумны, спакойны, гаспадарл1вая, самастойны, праудз1вы, ляшвы, спрытная, прыгожая. V. Падвядзенне выж'кау урока • Паслухайце уважл1ва верш i даба^це патрэбныя словы: Мая мама добрая такая, Мая мама проста____________ ! А ужо так мяне матулька любщь! Кожны раз i песцщь, i ____________ , I да сэрца горне, i мшуе, ] так шчыра-моцна____________ , I прамовщь ласкавае слоуца, I сама засвецщца — я к ____________ ! • Прачытайце прыказю, растлумачце ix сэнс. Ияма лепшага сябра, чым родная матуля. Мащ, што кветка: дзе яна ёсцъ, там i водар. VI. Дамашняе задание Вывучыць верш «Самая лепшая» на памяць. VII. РэфлекЫя Ацантце сваю працу на уроку, працягнуушы сказы: «Да гэтага я ужо ведау ...» «На гэтым уроку я даведауся ...» «Мне спадабалася ...» «Мяне зац1кав1ла ...» ДЛЯ ЗАП1СУ V 11

У Р О К 35 ЯКАЯ ГАСПАДЫНЯ, TAKII ПАРАДАК. В. ЛАСТОУСК1. «БАРОНА I РАК». АБАГУЛЬНЯЛЬНЫ УРОК Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словами развщця звязнага маулення; спрыяць развщцю чытацшх уменняу; садзейшчаць фарм1раваннго умения дзваць маральную ацэнку учынкам персанажау твора. Абсталяванне: падручнж, карий з шдывиуальным1 заданиями, картю з заданиям! для працы У rpynsx. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Дзещ, ycix я вас вЧаю. А цяпер я вас спытаю: Цд усе правиьна сядзяць? Hi на дошку усе глядзяць? II. Моуная размжка Ра-ра-ра, ра-ра-ра — над ракой гарыць зара. Ры-ры-ры, ры-ры-ры — рак прачнурся р нары. Рэ-рэ-рэ, рэ-рэ-рэ — варона горла дзярэ. Ро-ро-ро, ро-ро-ро — вврабей згуб1р пяро. • Прачытайце чыстагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у як1х 1 склад, 2 склады, 3 склады. • Прачытайце моучк1 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. — Як1я жывёлы узгадваюцца у чыстагаворцы? — Як вы разумееце выраз «гарыць зара»? — Што значыць «варона горла дзярэ»? III. Праверка дамашняга задания • Чытанне верша «Самая лепшая» на памяць. • 1ндывщуальнае задание. 1. 3aniuibi ласкавыя словы, як1 Mi ты называет маму. 2. Прачытай апавяданне «Самы лепшы малюнак». Зап1шы, HKiMi cnpaeaMi займалася Maui. Што pa6iy хлопчык? Чаму ён не намалявау самы лепшы малюнак? Нашшы, HKiMi дамашн1м! справам! займаешся ты. 3. Прачытай верш. Я зуам яшчэ малая, Але у«м дапамагаю: Тату — чай падсаладзщь, Маме — MicKi перамыць, I заусёды брату Сашу Памагаю ecui кашу. — Ui адрозшваецца дзяучынка з гэтага верша ад хлопчыка Пет' з апавядання «Самы ле малюнак»? IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да утрымання зместу казш «Варона i рак». • Чытанне тэмы Урока на с. 26. — Як вы разумееце тэты сказ? • Адгадванне загадак. — Каб даведацца, як завуць герояу KasKi, якую мы будзем чытаць, адгадайце загадки Хто тэта щзе у лазню чорны, а з лазн! — чырвоны? (Рак.) Хто на дрэве сядз)ць i увесь час «кар-кар» крычыць? (Варона.) — Так, мы будзем чытаць казку «Варона i рак», а каб лепш зразумець яе, папрацуем са ело У падручнжу на с. 26. • Лекачная работа. 12

2. Першаснае чытанне казк( настаушкам. — Да каго з герояу падыходзщь назва нашага урока? 3. Чытанне казт вучням1 самастойна шэптам. — Чаго варона крычала? — Куды яна ляцела? — Хто в1наваты у варошнай бядзе? — Прачытайце асноуную думку казкТ 4. Чытанне па ролях. — Як1м1 бьш варона i рак? (Вучш калекты^на запауняюць таблщу.) РАК ВАРОНА Як1? Якая? Што pa6iy? Што рабша? Словы для даведак: ляшвая, старанная, разумны, мудры, неахайная, разважл1вы, спакойны, гаспадарл1вая, акуратная, клапатупвая. Ляцела, сядзеу, крычала, каркала, дау параду, шукала, паглядзеу. — Я тя якает' перашкаджал1 вароне? • Каб да вас не чаплялася ляиота, мы вывучым закл1чку на с. 27. 0i3KynbmxeiAiHKa Мы старался, мы вучылкя, Трошю-трошю прытамшюя. Каля парт мы дружна станем, Сшначт свае пацягнем. (pyxi Вверх, пацягнуцца) Памахаем мы рукам1 i патопаем нагамТ Pyxi уверх i pyxi ушз. Робщь лепей хто за yeix? А каб Hori не балелТ Раз — прыселц два — прыселг Зноу чытаць мы захацел1 I за парты uixa селк (1мтуюць pyxi р адпаведнасщ з тэкстам) V. Замацаванне • Абагульненне па раздзеле. — Як называйся раздзел, я т мы вывучал!? — Чаму вы навучылшя, чытаючы творы з гэтага раздзела? • Праца у трупах. Клас дзелщца на 9 труп. Кожная атрымл1вае твор i заданш да яго. Трупы працуюць 3—5 хвшш. Потым прэзентуюць свае адказы. Твор Заданш Я. Купала. «Хлопчык i лётчык» 1. Прачытайце твор. 2. Kim хоча стаць хлопчык? 3. Чаму ён хоча лятаць? Э. Агняцвет. «Хто пачьтнае новы дзень?» 1. Прачытайце верш. 2. Прадстаунт яшх прафесш прачынаюцца вельм1 рана? 3. Прачытайце асноуную думку верша. А. Яшмов1ч. «Хто самы добры?» 1. Прачытайце апавяданне. 2. Адкажыце на пытанне аутара. 3. Яшя парады вы можаце даць хлопчыкам? В. BiTKa. «Чатыры пажаданш» 1. Прачытайце верш выразна. 2. Яшм1 словам! патрэбна вНацца па-беларуску? 3. Навошта быць ветл1вым1? \. Муравейка. «Купленая груша» 1. Прачытайце апавяданне. 2. Растлумачце, чаму яно так называецца? 3. Ui можна назваць хлопчыкау сапраУдным1 сябрам!? М. Танк. «Жук i сл1мак» 1. Прачытайце тэкст па ролях. 2. Ui можна назваць жука i сл1мака сапраУдным1 сябрам1? 3. Чаму вучыць тэты верш? 13

Твор Заданн1 У. Карызна. «Самая лепшая» 1. Раскажыце верш на памяць у сваёй трупе. I 2. Чаму ён так называецца? 3. HniMi ласкавым! словам! можна назваць маму? В. Хомчанка. «Самы лепшы малюнак» 1. Прачытайце твор. 2. Як павшен выглядаць самы лепшы малюнак? 3. Што вы дапамагаеце рабщь маме? В. Ластоусю. «Барона i рак» 1. Прачытайце казку па ролях. 2. Якую параду трэба даць вароне? | 3. Чаму вучыцъ гэтая казка? • Выкананне заданняу на абагульненне з падручнжа на с. 28. VI. Падвядзенне выжкау урока • Прачытайце у,важл1ва прыказж i выверьте тыя з ix, як'т падыходзяць да казк1 «Барона i рак». Гаспадарку весц1 — не барадой трэсц1. Як дбаем, так i маем. Як! дагляд, так1 i лад. Як1я cani, так!.я i caMi. • Прачытайце прыказкт, растлумачце ix сэнс. Яюя жыццёвыя урок! яны нам даюць? Бацькоу любу старых паважай. Век жыв1, век вучыся. Жьщцё пражыць — не поле перайсщ. Менш гавары — болъш pa6i. VII. Дамашняе задание Намаляваць малюнак да аднаго твора, падрыхтаваць выразнае чытанне 1 апавядання. VIII. Рэфлекс1я — Падыходзщь да заканчэння наш урок. Я буду задаваць вам пытанш. Кал1 вы са мне* згодны, то адказвайце: «Тэта мы, тэта мы. Тэта нашы ^се сябры!» — Хто зац1кав1уея урокам? — Хто узяу што-небудзь карыснае з урока? — Каму было цяжка на уроку? — Хто задаволены сваёй працай? 14

У Р О К 36 УРОК ПАЗАКЛАСНАГА ЧЫТАННЯ «УРОК1 ЖЫЦЦЯ» Мэта: стварыць умовы для самастойнага чытання-разглядвання KHir па тэме урока; спрыяць развщцю чытацюх умения^: дакладна выбраць кшгу па тэматыцы, спрагназаваць змест па назве, вокладцы або ьчюстрацыях, прэзентаваць KHiry для ceaix аднакласнжау; садзейшчаць развщцю навыка чытання, выхаванню npari да самастойнага чытання, беражл1вых адносш да KHiri. Абсталяванне: KHiri па тэме Урока, cnic лНаратуры на кожнага вучня. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Сёння ycix вНае Сонечны дзянёк. Ён нас запрашае На карысны урок. — У чым карысць урокау пазакласнага чытання? — Чаго вы чакаеце ад урока? А я чакаю добрых адказау, вашай актыунасщ i сабранасцк II. Моуная размшка Працаваць я вель.т рад, Не Юзе адклад на лад. (А!. Пазнякоу) • Прачытай верш вочкамн • Чытанне шэптам. • Чытанне-«гудзенне». III. Праца па тэме урока — Сапрауды, пачынаем працаваць з першай хвшны Урока i знаём1мся з выставай KHir, як1я падрыхтавал1 вы i я. • Зиаёмства з выставай KHir па тэме урока. Настаушк праводзщь гутарку з дзецьм! у залежнасщ ад тых KHir, яю'я яны прынесл! i яюя падрыхтавау настаун}к. Пад час гутарю звяртаецца увага на вокладку, шюстрацьп. Настаушк паказвае шюстрацьп, а вучш па ix прагназуюць, пра што можа быць твор. • Гутарка па прачытаных творах. Г) Чытанне вершау па тэме Урока (падрыхтаваныя вучш). 2) Пераказ прачытаных апавяданняу. Ф1зкультхв1л1нка Усе вучш з места ускочыль Нагнул1ся — разагнул1ся. I на месцы мы закрочыль Як пружыню мы прысел1 На дыбачках пацягнул{ся. I за парты uixa сел1. • Чытанне апавядання Г. Ауласеню «Сказ пра мураша-лайдака» настаушкам i падрыхтаваным! вучням1. Пад ялшай у гцшы, працавал1 мурашы. Працавал1 без ляноты i з вялжаю ахвотай ад св1танка да змяркання: той 1дзе на паляванне, той мурашнш рамантуе, той вячэру уам гатуе... Словам, кожны справу меу, так, без справы, не сядзеу. Ды завёуся, скажам так, сярод ix адзш лайдак. Для сваёй агульнай хаты той мураш гультаяваты ашчога не pa6iy. Спау, ды еу, ды лынды 6iy. Доуга мурашы трывал1: i прас4л1, i Ушчувал1. Яны й гэтак, яны й так — ды не слухае лайдак! Тут агульны сход сабрала мурашыная сям’я i з мурашнжа прагнала назаусёды гультая. Як сказал! — так зрабЫ. За юршэнь яго схап!л! мурашы-вартаун1к1 i да брамы HanpacTKi прыцягнул1, шуганул) i вароты зноу замкнул). — Прэч, — сказалц — a6i6oK, у як\ жадаеш бок! Або улева, дзе ручай, а за iM зялёны гай. А не хочаш — тады управа, дзе балота ды канава. Там жыв1 хоць у вадзе, хоць на дрэве, хоць шдзе! Толью зшкш прэч з вачэй! I хутчэй! Стау мураш сяброу npaciub пакаранне адмянщь, каб дазвол(л1 застацца. Абяцау не ленавацца. ToabKi б зноу назад вярнуцца, тольк1 б дома апынуцца, тольк1 б Tpaniub у жытло... але не дапамагло. Не пусцша гультая мурашыная сям’я. I пайшоу бядак управа, дзе балота i канава, у канаву каб ynacui ды у канаве той прапасцн Раптам бачыць: скача жук, а на iM сядзщь павук, ды як крыкне мурашу: «Сцеражыся! Раздушу!«. Ледзь паспеу мураш адскочыць, ледзь паспеу з дарог1 збочыць, але тут сльпи^ся жук, ш яго спьнпу павук. Паглядзеу на бедака i пытае лайдака: хто ён i куды 1дзе, i у якой-такой бядзе апынууся небарака? У адказ мураш заплакау, ля дароп прыпын)уся i у ляноце павшуся. 15

А павук як рассмяецца, жук пад iM як узауецца! Уцякаць мураш пачау, ды павук яго дагнаУ зд юршэнь рукой cxani^, павуцшай абкрущу, да сядла прымацава^... ну а потым так сказау: — У мяне ты будзеш жыць, будзеш мне цяпер служыць! Я прымушу працаваць: будзеш ежу гатаваць, будзеш вокны пращраць i кватэру прыб1раць. Як пратрэш ды прыбярэш — можа трошк! й адпачнеш... так, хвшнак, можа, з пядь... Ну а потым — хошць спаць! Уставай, далей працуя: дз1рю у сетках задыруй, потым выб1 дываны, бо ^жо брудныя яны. Прыняа вады з крынщы. каб жуку было нашцца, накаш яму травы, ды зялёнай муравы, потым дровы пасячы... Ды не уздумаи уцячы! Дагашо — не пашкадую: з цябе страну прыгатую! Не адну, а цэлых пядь, каб гасцей пачаставаць... Так i стау мураш служыць, у палоне цяжюм жыць. Ды баялся ленавацда, толью каб живым застацца! Устае ён спазаранку, аж задоуга да свИанку, гне cniny да самай ночы... а павук нал iM рагоча, працу новую дае, што не так — па карку б’е. А як надакучыць бщь — скажа усе перарабщь! Дзень за днём щзе, бяжыць... Мурашу гаротна жыць! Вось i лета прамжула, вось i восень прамшьгнула. Вось у лес з1ма прыйшла, гурбы снегу намяла. Маразы трашчаць, лютуюць, са звярам1 не жартуюць, гоняць кожнага у жытло... I мурашюк замяло, аж да самай верхавшы. Ды мурашкам не у навшу — пад зямлёю, да вясны, спяць яны I бачаць сны. Толью наш мураш батрачыць, свету белага не бачыць, робщь, хоць i без ахвоты, разнастайнук» работу. Быу калшьщ лайдаком — стау таюм працаушком. А затым З1ма прайшла, зноу у лес вясна прыйшла i блаютныя пралесю парасюдвала па узлесках. Птушю весела спяваюць, дрэуцы дружна ажываюць, наваколле расквынела, ажыло. зазелянела. i мурагшпк пад вясну ажывае пасля сну, i працуюць ад душы пад ялшай мурашы. Стау мураш наш сумаваць, стау сяброу успамшаць. Вось бы зноу да ix вярнуцца, вось бы дома апынуцца! Больш не стау бы лынды б1ць, стау бы, як усе, рабщь! Толью, як туды дабрацца. як з палону уратавацца? Доуга наш мураш вагауся, вельм1 ж павука баяуся. I paujbiy сярод начы ён щхенечка уцячы. Выпауз з цёмнае каморю, асцярожна вылез з норю, асядлау хутчэй жука ды i прэч ад павука! Паскакау па лесе жук — ды пачуу той стук павук. За жуком услед 1мчыць, мурашу здалеж крычыць: — Ну, чакай! Кал1 злаулю — дзесяць страу з цябе зраблю! Так што зараз жа спышся, шзка f ножк1 пакланшя, зноу вярншя мне служыць! А 1накш — табе не жыць! Хоць мураш яго пачуу, ды жука не павярнуу. Жук бяжыць, зямля дрыжыць, на жуку мура ляжыць. За вусы трымаецца, у бак! матляецца, не ysniMae галавы i ад страху ледзь жывы. Хутка бег па лесе жук, не дагнау яго павук. Прыпышуся ён, стам1уся... ды мураш з жука звал1уся! Ён звал1уся i ляжыць... да яго павук бяжыць, кулаю свае уздымае, мураша вось-воо» спаймае, каб iM потым адвячэраць... вось ужо i зубы шчэрыць! А мураш, калг звал1уся, моцна ав' зямлю паСнуся i цяпер устаць не можа. I шхто не дапаможа! Але побач, у бары, мурашы, яго сябры, щ то проста працавал1, ni здабычу ^палявал1. Як убачыл1 нябогу — дык хутчэй на дапамогу. Падхапш бедака, адагнал1 павука. Так мураш-бядак )зноу напаткау былых сяброу, побач з iMi апынууся, у мурашшк свой вярнуус Больш ужо не ленавауся, працаваць заужды старауся. Працу усякую pa6iy i мурашн1к свой ль''.if. — Hi спадабалася вам казка? — За каго вы перажывал1? — Чаму навучыуся мураш? — Яю урок жыцця вынесл4 вы? IV. Падвядзенне вын!кау урока • Вштарына па тэме \'рока. — Як1я з прачытаных творау пра працав1тасць? — У яюх творах гаворыцца пра ляноту? — Яюя творы вучаць пра^дз1васги? — У яюх творах гаварылася пра сяброуства? V. Дамашняе задание Знайсщ i прачытаць творы у адпаведнасщ са cnicKaM: Я. Брыль. «Жыу-быу вожык», А. БутэвЫ. «Ц1кауная котка», Я. Кавалву. «Жыв! сабе, зайчык!», Я. Пархута. «Снегав1чок», Ю. Ceipm. «Ласшы стажок», «Сняжок», А. Ставер. «Матылёк*. П. Ткачор. «Шэрая курачка», «Ласяня», М. Янчанка. «Бярозка». VI. Рэфлекс1я — Hi спадабалася вам сёння на уроку? — Што было найбольш ц)кавым? — Ад чаго стамшся? — Што ^зял1 з творау для свайго жыцця? 16

У Р О К 37 УСЁ РОДНАЕ, ЖЫВОЕ ТЫ ШАНУЙ I БЕРАЖЫ. Ф. РАМАШКА. «ПАЦЕРК1 НА СНЕЗЕ»; В. ХОМЧАНКА. «ВЕН1К1» Мэта: стварыць умовы для фаркправання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлы\п словам!, развщця звязнага маулення; спрыяць развщцю умения пераказваць твор па плане, апорных словах i малюнках; садзейшчаць фарм1раванню беражл1вых адносш да прыроды. Абсталяванне: падручшк, картю з шдывщуальным! заданиям!, картк! з заданиям! для працы у трупах. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Чалавеку патрэбна не слава, А людская увага i ласка, I сардэчнае шчырае слова, I вясёлая добрая казка. Чалавеку патрэбна усмешка Незнаёмых вачэй i знаёмых... — Падарыце сваю усмешку мне i сябрам. Жадаю вам плённай працы! II. Моуная размшка Лёня у летку пастарарся, Лён палор, не ленаварся. Залащстым лён стар сёння, / ишасл1вы вельм1 Лёня. • Прачытайце чыстагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у яюх 1 склад, 2 склады, 3 склады. • Прачытайце моучк! 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. — Як завуць хлопчыка? — Чым ён займауся улетку? — Ад чаго шчасл^вы Лёня? — Чаму вучыць гэтая чыстагаворка? Мы таксама сёння не будзем ленавацца i пачынаем правяраць дамашняе задание. III. Праверка дамашняга задания • Чытанне урыукау з падрыхтаваных апавяданняу. • Гульня «Адгадай!». Bynni паказваюць падрыхтаваныя малюнк!. Астатн!я пазнаюць твор, называюць твор i аутара. • Гульня «Будзь уважл!вы». Настаун!к называе апорныя словы з якога-небудзь твора раздзела. Вучш здагадваюцца, што тэта за твор. Словы для гульни 1. Хлопчык, лётчык, лётаю у сне, дзщячы сад. 2. Шафёр, рабочы чалавек, хлебапёк. 3. Добрага ранку, добры дзень, дабранач. 4. Яблык, груша, ЗмБрок, Юра. 5. Дождж, жук, сл!мак, хатка, дапамагу. 6. Падлога, пыласос, талерк1, малюнк!. 7. Гняздо, варона, рак. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу творау раздзела. • Чытанне назвы раздзела. — Як вы разумееце тэты сказ? • Чытанне эшграфа. — Што мы павшны любщь па словах аутара? — Што такое прырода? — Hi можа чалавек !снаваць без яе? — Пра каго i як можа клапац!цца чалавек? 17

• Праца з малюнкамг (Наставши можа аргашзаваць працу франтальна, а можа падзял! _ клас на трупы i кожнай трупе прапанаваць адзш малюнак i адзш верш. Кожная трупа па сва! малюнку i вершы фармулюе правшы адносш да прыроды.) — Паглядзще на малюнак. Якая пара года? — Як адчуваюць сябе птушю з1мой? — Як мы можам iM дапамагчы? Вывад: ДАПАМАГАЙЦЕ 31МОЙ ПТУШКАМ. — Паглядзще на друп малюнак. Якая кветка намалявана? — Кал1 яна pacnBiTae? — Як трэба адносщца да першацветау? Вывад: НЕ РВЩЕ КВЕТКЕ — Паглядзще на трэцд малюнак. Хто намаляваны? — Што робщь хлопчык? Вывад: БЕРАЖЫЦЕ ЛЕС. — Паглядзще на чацвёрты малюнак. Като вы там бачыце? — Щ ёсць дом у гэтых жывёл? — Прачытайце верш? Што просщь нас не рабщь а^тар? Чаму? Вывад: НЕ ВЫГАНЯЙЦЕ ХАТШХ ЖЫВЁЛ 3 ДОМУ. — Як in творы мы будзем чытаць у гэтым раздзеле? • Лексгчная работа. Пацеркц або карал! — упрыгожанне з круглых або шшай формы невял1чк!х пацерак з бурштыш_ шкла, нашзаных на штку. Пацерю звычайна надзяваюцца на шыю, аднак бываюць nauepKi до' рук i для ног. (Малюнак або сапраудны прадмет.) Юшэня (настаушк дэманструе адпаведны малюнак). Лейцы (настаунж дэманструе адпаведны малюнак). ; 2. Першаснае чытанне апавядання «Пещеры на снезе» наста^шкам. — Пра яюя nauepKi щзе размова? ; 3. Чытанне казы щчням1 «ланцужком». 4. Anani3 зместу твора. \ — Што адчула Любачка, кал1 убачыла на снезе божых каровак? ; — Адкуль яны там узялкя? . — Чаму Любачка сабрала божых каровак у карабок? — Як бы вы паступш у такой атуацьп? — Што б здарылася, кал1 б Любачка не зауважыла божых каровак? • Выбарачнае чытанне. — Як луг выглядау улетку? I — Як луг выглядае цяпер? ! — Што Любачка убачыла на снезе? { — Якую заюпчку гаварыла Любачка летам, кал1 брала божых каровак? ; — Як Любачка ратавала божых каровак? — Што дзяучынка зробщь вясной? ■ Праца з anopHbmi словам!. Задание 4 на с. 32. 3 кожным апорным словам або выразам складаецца сказ. Потым вучш спрабуюць пераказа“ тэкст па апорных словах. 1 — На што яшчэ падобныя божыя кароук1 акрамя пацерак? — Як яны могуць прадказаць надвор’е? • «Чароуная скарбонка». Праца з народным! прыкметам! (падручн!к, с. 32). Заз1рнём у чароуную скарбонку i прачытаем народный прыкметы, замяняючы малюнк! слова™ Ф1зкультхв1л1нка Пакуль словам! дзял!л1ся, Дзещ нашы ^жо стам!л1ся. Паглядз1це усе навокал. Ох, як сонейка высока. А цяпер мы нахшяемся, Травачку дастаць стараемся. А цяпер мы муратлы — Прысядаем ад душы. Паглядз1це вы на нас, Мы вяртаемся у клас. (маршыруюць на месцы) (павароты tjjieea-tjnpaea) (пацягнуцца tjeepx) (нахыы ijnepad) (маршыруюць на месцы) 18

5. Першаснае чытанне апавядання «ВенШ» настаршкам. — Што здз1вша у гэтым творы? 6. Самастойнае чытанне твора вучням1 з падкрэсл1ваннем незразумелых слор. • Лекачная работа. Адзш вучань называв падкрэсленыя словы, астатшя |'мкнуцца растлумачыць, наста^шк удакладняе сэнс слоу. Потым наступны вучань называв тыя словы, яюя яшчэ не тлумачьш, i г. д. — Чаму апавяданне так называецца? • Праца у трупах. Клас дзелщца на 5 труп. Кожная трупа рыхтуе пераказ твора па апорных словах. Кожны удзельшк пераказвае адз1н сказ. • Выкананне 1ндыв1дуальных заданняу (складанне апавяданняу па малюнку на с. 35). V. Падвядзенне вышкау урока — Параунайце Любачку i Пецю. Што пам!ж iMi агульнага? — Чаму навучыл1 вас прачытаныя творы? — Hni твор спадабауся болын i чаму? VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне апавядання «Пацерю на снезе». VII. Рэфлекс1я — Падыходзщь да заканчэння наш урок. Падзялщеся cBaiMi думкам1, закончыушы сказы: «На уроку я даведауся ...» «У мяне атрымалася ...» «Добра магу расказаць пра ...» ДЛЯ ЗАП1СУ V 19

У Р О К 38 ХАЙ ЗЯМЛЯ KBITHEE KPACKAMI (В. ЖУКОВ1Ч). В. ГАРБУК. «ВЯСНОВЫЯ КВЕТК1»; М. ПАЗНЯКОУ. «ЛАНДЫШ» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага ма^лення, эмацыянальнага успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения складаць вуснае выказванне па пачатку i апорных словах; садзейшчаць фарм1раванню беражл1вых адносш да першых веснавых кветак, пачуцця замшавання ад прыгажосщ прыроды. Абсталяванне: падручшк, картю з шдывщуалъным! заданиям!, картк1 для кластара. ХОД УРОКА I. Аргатзацыйны этап Настаушк: 3 радасцю прыйшла я у клас. Рада, дзец!, бачыць вас. Щхенька сядайце, Працу пачынайце. Хуценька чытайце, Сябра правярайце. На Уроку мы спачатку 3po6iM моуную зарадку. II. Моуная размжка На градзе // лебядзе лебядзёначак гудзе. • Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у яюх 2 склады, 3 склады, 5 складоу. • Прачытайце мо^чю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце скорагаворку з пытальнай штанацыяй. III. Праверка дамашняга задания • Чытанне апавядання «Пацерк! на слезе». • Тндывщуальнае задание. 1. Прачытай i адгадай загадку. Зашшы адгадку. Чырвоная кропелька — вочю i ножк!, Два серабрыстых празрыстых крыла — Можа, ты эльфам кал1сьщ была? 2. Навучыся чытаць заюпчку выразна. Божая кароука, Палящ на небка. ПрыняП нам хлебка, Чорнага i белага, Тольк! негарэлага. Падкрэсл1 словы з памяншальным значэннем. 3. Перачытай апавяданне «Пацерк! на снезе». Зашшы, з чым яшчэ можна параунаць божую кароуку. 4. Прастау пункты плана у адпаведнасщ са зместам апавядання. □ Люба з дзедам едуць па сена. □ Люба сабрала божых каровак у карабок. П Дзяучынка зауважыла чырвоныя кропелью на снезе. [Д Стажок — бы вял1зная снежная шапка. □ Прыйдзе вясна i выпусцщь Люба божых каровак на волю. 5. Прачытай апавяданне «Вешш» у падручшку i зап!шы адказы на пытаннп Як звал1 хлопчыка? Яшя BeHiKi ён падрыхтавау для баш? Хто з’еу усе BeHiKi? Яшя BeHiKi нарыхтавал1 дзец! летам? Што пастав1у бацька? Якая жывёла прыходз1ла ласавацца сенам? 20

6. Пранумаруй сказы так, каб атрымауся план апавядання «Вешю». Жывёлы сказал! дзякуй. Настушла снежная з1ма. Дзещ падрыхтавалшя да наступнай з!мы. Петрык навязав вешкау для баш. Ад вешкау засталшя адны дубчыш. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхторка да успрымання зместу твора «Ландыш». • Чытанне тэмы урока на с. 36. — Да чаго заклжае назва? • Чытанне дыялогу Васшиш i Лянка на с. 36. — Якую параду вы можаце даць Ваалшцы? — Щ абавязкова зрываць кветк1, каб палюбавацца iMi? — Што здарыцца, кал! кожны чалавек сарве па адной кветцы? • Праца з фотаздымкам па пытаннях у падручшку. • Лекс!чная работа (словы у падручшку шляхам перакладу на рускую мову). 2. Першаснае чытанне верша «Ландыш» настаршкам. Дзе растуць ландышы? 3. Чытанне верша вучням1 самастойна. — На што падобныя яго кветк!? 4. Анал1з зместу твора. • Чытанне верша «для суседа». — Аб чым просщь а^тар? — Чаму кветк! ландыша глядзяць на аутара «поз1ркам святлштым»? • Выразнае чытанне (настаушк звяртае увагу на чытанне сказа^, у яшх выражаецца просьба). — Ц! мае ландыш водар? • «Чароуная скарбонка». Заз1рнём у чароуную скарбонку i паслухаем прыгожыя легенды пра ландыш, складзеныя розным! народам!. У 1рландск!х м!фах пра кветк! л!чыцца, што кветк! ландышау служаць прыступкам! лесвщы для фей. Па прыступках са званочкау ландыша фе! узб!раюцца да трысця, зб!раюць яго i плятуць калыскл. Англ!чане распавядаюць сваю псторьпо пра ландышы, у якой гэтая кветачка, слухаючы necni салауя, закахалася у гэтую птушачку. I, саромеючыся паказаць свае пачуцги, стала хавацца у высокай траве, каб атрымл!ваць асалоду ад салау!най necHi з хованкг А кал! салавей, якому падабауся чароуны водар кветк!, адчуу, што застауся адз!н, то сказау, што яму няма болып для каго спяваць, i паляцеу. 3 тых часоу icHye павер’е, што сала$п пачынаюць спяваць, адчу^шы у паветры водар ландыша. Некаторыя народы л!чаць, што ландышы — гэта мЫяцюрныя л!хтарык1 лясных гномау, жамчужыны срэбнага шчасл!вага смеху Русалк!. Мног!я народы паважаюць тэту расл!ну як амвал вясны. У Францыя 1 мая адзначаецца свята ландыша. <Pi3KynbmxeiAiHica У пачатку мы з табой Крущм толью галавой. Плечы падшмаем, Потым прысядаем. Ну а потым пацягнулшя, У 6aKi i уверх прагнулшя. На насочках паскакал!, На месцы маршыравал!. Вучыцца захацел! I за парты uixa сел!. (1м1туюць pyxi р адпаведнасщ з тэкстам) 5. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Вясновыя кветш». Гутарка пра вясновыя кветк!. Вучш разглядаюць фотаздымю у падручн!ку. Настаун!к знаём!ць з назвам! кветак па-беларуску. — Яшя з гэтых кветак вы бачыл!? — Чым яны вас прывабЫ? 6. Першаснае чытанне апавядання «Вясновыя tceem/ci» настаршкам. — Што незвычайнага вы пачул! у гэтым апавяданш? 21

7. Самастойнае чытанне твора вучням1. 8. Анал1з зместу твора. — Яюя кветм убачыла дзяучынка у лесе? — Чым кветк1 спадабалкя дзяучынцы? — Як1 назвы яна iM прыдумала? (Настаушк на дошцы вывешвае малюнак кветкр назву кветкр назву, якую дала дзяучынка.) — Чаму дзяучынка прыдумала таюя назвы? — Чаму дзяучынка намалявала кветкр а не нарвала букет? • Чытанне па ролях па частках. • Складанне кластара. Бягу па сцяжынцы 3ipHi на мяне Сонечны Зайчык Сшь Вясновага неба Люстэрачю Вясеншх Аблачынак Духмяны водар вясны Яны трапяталкя, як жывыя CaMi кветю • Пераказ па кластару. V. Падвядзенне вышкау урока — Вызначце тэму апавядання «Вясновыя кветю». Якая асноуная думка гэтага твору? — Як! твор спадабауся больш i чаму? — Назвы як1х кветак запоиньЯ? VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне верша «Ландыш». VII. Рэфлекс1я — Падыходзщь да заканчэння наш урок. Выберыце тры словы, яюя характарызуюць вашы адчуванш ад урока: Зацдкав1у, спадабауся, 3fl3iBiy, стам1у, расчаравау, навучыу, прымуау задумацца, пакшуу абыякавым, не спадабауся. ДЛЯ ЗАП1СУ J 22

У Р О К 39 ЗА АКНОМ ГАМОНЩЬ РАННЕ ГАЛАС1СТЫМ ШЧАБЯТАННЕМ (Н. ГАЛ1НОУСКАЯ). М. ПАЗНЯКОУ. «ШПАЧЫНАЕ ГНЯЗДО»; А. ГАРУН. «ДОБРЫЯ ДЗЕЦ1» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага ма^лення, эмацыянальнага успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения складаць план тэксту i пераказваць па плане; садзейшчаць фарм1раванню беражл1вых адносш да прыроды, пачуцця замшавання прыгажосцю прыроды, умения даваць адзнаку учынкам персанажау прачытаных творау. Абсталяванне: падручшк, картю з шдывшуальным! заданиям!, картк! з заданиям! для працы у парах, малюню першых вясновых кветак, малюикч шпака i шыпшыны. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: — А дзт з беларусюх шсьменшкау сказау, што мова — жывая icToxa, яна жыве, а не icHye. А значыць, яе жыхары — словы — таксама жывыя. Давайце сёння паспрабуем сказаць на уроку як мага болып беларусюх слоу, каб адчуць ix адметнасць i прыгажосць, каб атрымаць асалоду ад беларускай мовы. II. Моуная разм1нка Шум чуваць з ycix бакор — ля шыпшыны шмат шпакор. • Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у яюх 1 склад, 2 склады, 3 склады. • Прачытайце моучк1 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце скорагаворку у пары. — Што такое шыпшына? (Настаушк вывешвае малюнак.) — Хто так^я iimaKi? (Настаун!к вывешвае малюнак.) • Прачытайце хутка «лесв1чк! слоу» зверху ушз, зн1зу уверх. Знайдз!це роднасныя словы. ШАР ШКЛО ШАЙБА ШЧУПАК ШПАЧАНЯ ШКАТУЛКА ШКАРПЭТК1 III. Праверка дамашняга задания • Выразнае чытанне верша «Ландыш». • 1ндыв1дуальнае задание. Злучы адпаведныя назвы i малюнк1. Конечны Зайчык CiHb Вясновага неба Люстэрачю Вясенн!х Аблачынак Духмяны водар вясны • Задание у парах. Складзще дыялог; «Размова з першай кветкай» (1 рад). «Размова з першым зялёным л!сточкам» (2 рад). «Размова з першай травшкай» (3 рад). Пачнще так: — Дзень добры ...! Як цябе завуць? — Як ты адчуваеш сябе пад першым вясновым сонейкам? IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора. • Чытанне тэмы урока на с. 42. — Чым i чаму гамонщь ранне? шыя ШПАК ШАБЛЯ ШОРГАТ ШАХМАТЫ ШПАКОУНЯ ШЧАСЛ1ВЕЦ ветрагонка ландыш пралеска падбел 23

• Чытанне дыялогу ВасШню i Лянка на с. 42. — Якую параду вы можаце даць Васшнцы i Лянку? • Праца з малюнкам1 i назвай апавядання у падручшку. — Хто намаляваны? — Як называецца твор? — Пра што мы будзем чытаць? • Лекачная работа. Словы у падручшку на с. 42 шляхам перакладу на рускую мову + таушчэзныя, самотна, дырэкцыя. 2. Першаснае чытанне апавядання «Шпачынае гняздо» настаушкам. — Дзе жьш шпаш? 3. Чытанне апавядання вучням1 «ланцужком». 4. Анал1з зместу твора. — Чаму л ты трэба было сшлаваць? — Чаму толью л ты нагадваюць пра тое, што парк стары? Зачытайце. — Як вы разумееце выраз «апякла раптоуная здагадка»? — Як Вадз1к выратавау птушак? — Чаму дарослыя прыслухалшя да Вадзша? — Дайце характарыстыку Вадзшу. Яш ён хлопчык? • Чытанне па ролях. • Праца у трупах. Клас дзелщца на трупы па 4 чалавеш у залежнасщ ад рассадш у класе. Кожная трупа дзелщь тэкст на 4 nacTKi, дае iM назвы i пераказвае тэкст. Кожны удзельнж трупы пераказвае адну частку. Ф1зкультхв1л1нка Раз — падняцца, пацягнуцца. Два — сагнуцца, разагнуцца. Тры — у далош двойчы пляснуць. На чатыры — Hori шырай. Пяць — pyxaMi памахаць. Шэсць — за парту nixa сесцт 5. Падрыхторка да успрымання зместу твора «Добрыя дзещ». • Гутарка пра птушак. — Яюх птушак людз! трымаюць дома клетках? — Чаму яны тэта робяць? — Hi добра жывецца птушкам у клетцы? 6. Першаснае чытанне верша «Добрыя дзещ» настаушкам. — Ш можам мы сказаць, што дзещ зрабШ добры учынак? 7. Самастойнае чытанне твора вучням1. 8. Анал1з зместу твора. — Якую птушку хацел1 злавщь дзещ? А якую злав1л1? — 3 якой мэтай? — Што яны хацел1 зрабщь з птушкай? — Як аднеслася мащ да гэтага? 9. Чытанне па ролях. — Яю прыклад прывяла Maui, каб дзещ зразумелц як цяжка у нявол1? Зачытайце. — Аб чым яна папрастла дзяцей? Зачытайце. — Як вы разумееце выраз «дзень як тыдзень !дзець»? — Якое ласкавае слова ужывае матуля? Чаму? — Як вы разумееце выразы «ласкавыя струны», «волю залатую», «с хаты мароз не пушчае»? 10. Выразнае чытанне верша. — Чаму аутар назвав свой верш «Добрыя дзещ»? — Прыдумайце вершу 1ншую назву. V. Падвядзенне выш'кау урока — Чаму навучыл1 вас прачытаныя творы? — Чым падобны персанажы з верша i апавядання? (Дзец1 пашкадавал! птушак.) — Чым адрозн1ваюцца Вадзш i дзец1 з верша? 24

— Адгадайце загадк1 пра птушак: Праз горы, далшы, праз тысячы сёл 3 вялжай KpaiHbi вярнууся пасол. Спаважны, чыноуны, ён стау на траве У ботах чырвоных, каб бачыл1 Усе. Не на дрэве, не у кустах Пасял1уся шэры птах. Ён жыве у пол1, дзе прастору болей. К сонцу падымаецца, песняй зал1ваецца. Шустраньк!, маленьк1, Сам у шэрай св1тцы, Шукае канапелькр Каб T p o x i пажывпща. Дзетак ceaix не гадуе, Нават гнязда не будуе, Звонка у лесе гукае. Што за птушка такая? Адгадкк бусел, верабей, жаваранак, зязюля. VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць пераказ апавядання «Шпачынае гняздо». VII. Рафлекоя — Падыходзщь да заканчэння наш урок. Прадоужыце сказы. «Тэты урок нагадау мне пра ...» «Гэты урок навучыу мяне ...» «Самым лёгюм мне здалося ...» «Самым цяжк1м мне здалося ...» ДЛЯ ЗАП1СУ ^ V J 25

У Р О К 40 ДОБРЫМ БУДЗЬ! I ЧУЛЫМ БУДЗЬ! (Г. ПАШКОУ). А. ВОЛЬСК!. «БЕЗБ1ЛЕТНАЯ ПАДАРОЖН1ЦА», «ГРЫБЫ» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага ма^лення, эмацыянальнага успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения складаць план тэксту i пераказваць па плане; аргашзаваць наз1ранне вучняу за праявам! пачуццяу вернасцц жалю, сяброуства, садзейшчаць фарм1раванню гэтых пачуццяу, умения даваць адзнаку учынкам персанажау прачытаных творау. Абсталяванне: падручнж, картю з шдыв1дуальным1 заданиям!. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаушк: Вучыся, думай, актыуным будзь! Веды новыя набудзь! На уроку будзь старанным, Будзь спакойным i рахманым. Чытай, не адставай. Слухай, не пераб1вай. — Як будзеце працаваць на Уроку? — Чым будзем займацца? — 3 якой мэтай? II. Моуная размжка Дожджык, дожджык-грыбасей, ты для нас грыбы пасей! • Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у як1х 1 склад, 2 склады, 3 склады. • Прачытайце моучю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце скорагаворку у пары з кдпчнай жтанацыяй. — Чаму дожджык названы «грыбасеем»? — Як1я грыбы вы ведаеце? • Збяры назвы грыбоу. БАВ1КРА ПЕНЬКАА МАВЩХА СЫЕЖРАКА — Як правшьна зб1раць грыбы? — Як1я грыбы нельга зб1раць? III. Праверка дамашняга задания • Пераказ апавядання «Шпачынае гняздо». • 1ндыв!дуальнае задание. 1. Знайдз1 i расфарбуй назвы птушак. 3 X i i 3 3 3 26

2. Прыдумай працяг апавядання «Шпачынае гняздо». Словы для даведак: 3pa6iy шпако^ню, прымацавау на дрэве, прыляцел! шпакр хораша спяваюць. 3. Пастау пункты плана у правшьным парадку. 1) Малайчына! 2) Стары парк. 3) Размова з рабочымг 4) Зразаюць лшы. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхторка да рспрымання зместу твора. • Чытанне тэмы урока на с. 48. — Якога чалавека мы называем чулым? Чулы: уважл1вы, спагадл1вы; добразычл!вы, жыва, востра успрымае жыццёвыя з’явы; уражл1вы, хутка адзываецца, адказвае на уздзеянне, тонка, легка успрымае што-небудзь органам! пачуццяу. — Навошта трэба быць добрым! i чулым!? • Чытанне дыялогу Вас!л!нк! i Лянка. — Аб чым дзещ гаварыл! далей? — Навошта наведваць прытулак для жывёл? • Праца з малюнкам! i назвай апавядання у падручшку. — Хто намаляваны? — Як называецца твор? — Хто можа быць безб!летнай падарожн!цай? • Лекшчная работа (словы у падручн!ку на с. 48 шляхам перакладу на рускую мову). 2. Першаснае чытанне апавядання «Безб1летная падарожнща» настарткам. — Як адношуся гаспадар i яго сям’я да Жулью? 3. Чытанне апавядання вучням1 «ланцужком». 4. Анал1з зместу твора. — Як паводзюа сябе Жулька у тралейбусе? Зачытайце. — Як пажартавау кантралёр? — Чаму Жулька ускочыла у тралейбус? • Чытанне «Галава—хвост». — Як! момант самы радасны f творы? Зачытайце. • Выразнае чытанне твора. — Як Жулька ставюася да гаспадара? — Як! момант самы напружаны у апавяданш? — Што вы адчул!, кал! чытал! пра сустрэчу Жульк! з гаспадаром? Ф1зкультхв1л1нка А цяпер мы дружна устанем — I рабщь зарадку станем. Управа, улева павярнкя, Haxi.aica, падым!ся. Pyxi уверх i pyxi убок, I на месцы скок ды скок. I замедл1м, дзетк1, крок. Час працягваць нам урок. 5. Падрыхторка да рспрымання зместу твора «Грыбы». • Гутарка пра грыбы. У пачатку урока мы гаварыл]' з вам! па грыбы. Прапаную адправшца у лес, прачытаушы верш А. Вольскага «Грыбы». 6. Першаснае чытанне верша «Грыбы» настарткам. — Hi спадабауся вам твор? 7. Самастойнае чытанне твора ey4HHMi. 8. Анал1з зместу твора. — Што pa6iy у лесе аутар? — Як ён шукау грыбы? — Што сказала яму ашчка? — Чаму а^тар схавау ножык? 27

— Што ён пакшуу на пянёчку для вавёрю? — Щ можам мы сказаць, што аутар здзейсшу добры учынак? 9. Чытанне у парах па ролях. — Пра што тэты твор? (Выберы прав1льны адказ у пытанш № 1 у падручнжу на с. 53.) — Пра што трэба памятаць, кал1 прыйиш у лес па грыбы ui ягады? 10. Выразнае чытанне верша. — Назавще словы з памяншальна-ласкальным значэннем. — Прыдумайце шшую назву вершу. — Назавще словы, як\я рыфмуюцца з дадзенымк Гарбок — ____________________ вавёрка — ___________________ грыбочкл — __________________ ножык — ______________________ сасны — _____________________ баравы — ____________________ V. Падвядзенне выжкау урока — Чаму навучьш вас прачытаныя творы? — Растлумачце, як вы разумееце выраз «хНы у адказе за тых, каго прыручьш». VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне апавядання «Безб1летная падарожнща». VII. РэфлекЫя — Падыходз1ць да заканчэння наш урок. Прадоужыце сказы: «Тэты Урок нагадау мне пра ...» «Тэты Урок навучыу мяне ...» «Самым лепим мне здалося ...» «Самым щкавым мне здалося ...» ДЛЯ ЗАП1СУ " Л V 28

У Р О К 41 АБАГУЛЬНЯЛЬНЫ УРОК Мэта: стварыць умовы для фарм1равання умения вызначадь тэматыку прачытаных творау, выказваць свае Уражанш ад прачытанага; садзейшчаць фарм1раванню правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага маулення, эмацыянальнага успрымання тэксту; аргашзаваць наз1ранне вучняу за праявам! розных пачуццяу, садзейшчаць фарм1раванню гэтых пачуццяу, умения даваць адзнаку учынкам персанажау прачытаных творау. Абсталяванне: падручшк, картш з шдывщуальным! заданиями картк! з заданиям! для працы у парах. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Дзещ стаяць у крузе i трымаюцца за рук!. Настаушк: Зараз мы ста1м у крузе. Дружна возьмемся за рукi. Сябар сябру усм1хнёмся. Добрай ранщы табе! Добрай ранщы мне! Добрай ранщы ухни! II. Моуная разминка • Гульня «Словы-х!труны». Прачытай словы. У кожным слове знайдз! шшае слова. Прачытай хутка новыя словы. ЗГОДА ПАЛЕТАК ПАСАДА ГАЛАЛЁД СКЛАД САБАКА САЛАТА САЛОМА ТОКАР ТРЫВОГА БАЛОТА ВЕРАБЕЙ — Якое з гэтых слоу сустракаецца у дамашн!м тэксце? — Як звал! сабачку? III. Праверка дамашняга задания • Выразнае чытанне апавядання «Безбщетная падарожн!ца». • 1ндыв!дуальнае задание. 1. Гульня «Знайдз! словы». Знайдз! i расфарбуй словы. i X Г1 i — На як1я дзве трупы можна падзял!ць гэтыя словы? 2. Складз! i зашшы план апавядання «Безб!летная падарожн!ца», падзял!ушы тэкст на 3 частк1. Ф1зкулыпхв1л1нка У школу мы з табой прышл! I сяброу CBaix знайшлк Будзем у школе мы чытаць, Будзем у школе мы шсаць. I канечне не у нагрузку РазмаУляць па-беларуску. (маршыруюць на месцы) (рук1 на поясе, наклоны длева-$права) (.наклоны галавой уперед) (сщсканне-расщсканне пальцар на выцягнутых руках) (прысяданнг) 29

IV. Праца па тэме урока • Абагульняльная гутарка. — Як называецца раздзел, яю мы чытал1? (Клопат пра тых, хто навокал.) — Пра каго гаварылася у творах, скажыце двума словам]? (Пра раслты i жывёл.) — Пра што прымусьш задумацца творы? — Яю твор вам найбольш спадабауся? Чаму? • Выкананне задания № 1 у падручшку па радах (кожнаму раду адзш малюнак). — Чым падобны усе гэтыя персанажы? — Яш прыклад можна з ix узяць? • Выкананне задания № 2 у падручшку у трупах. Клас дзелщца на 4 трупы у адпаведнасщ з рассадкай. Кожная трупа вышсвае творы пзукзй тэматыю. Потым па адным прадстаушку трупы зачытваюць назвы CBaix творау. — Што агульнага пам1ж творам1 «Шпачынае гняздо» i «Добрый дзещ»? — Чым падобны творы «Ландыш» i «Вясновыя кветю»? — Знайдзще агульнае у творах «вешю» i «безбшетная падарожнща». — Яюя творы пра насякомых мы чытал1 у папярэдшх раздзелах? V. Замацаванне • Выкананне задания № 3 у падручшку франтальна. — Яюя кветю зацвНаюць у лесе вясной? — Яюя назвы прыдумала дзяучынка з апавядання «Вясновыя кветю»? • Выкананне задания № 4 у падручшку франтальна. — Перакажыце тэкст, яю вам найбольш падабаецца. • Выкананне задания № 5 у падручшку у трупах. • «Чароуная скарбонка». 1ншы раз, гуляючы па парку щ лесе, мы сустракаем кучы смецця. Сустракаем, засмучаемся : пак1даем ляжаць яго на тым жа месцы. Часта прыходзщь думка: «Hinora, дожджыкам, мауляу. размые, 3THie, увогуле кудысьц1 дзенецца». Добра, кал1 тэта харчовыя адыходы. На працягу месяда яны згшюць. Газетная папера i кардонныя скрыню будуць раскладацца на працягу года. Але найболыную небяспеку уя^ляе пластык, бо менав]та ён складае значную частку бытавых адыходау. Каб ён пачау раскладацца, пав1нна м1нуць амаль 200 гадоу. Са звычайнай пластыкавай бутэльк] можна зраб1ць шмат прыгожых i карысных рэчау. Напрыклад: цацю, кветк1, вазачк1. Яны не толью прыгожыя, але не будуць забруджваць наваколле. Таму перад тым, як выюнуць пластыкавую бутэльку, успомн]це пра тэта. VI. Падвядзенне вышкау урока — Чаму навучыл1 вас прачытаныя творы? — Як1 з творау хочацца перачытаць? — Адгадайце загадю i назав]це творы, дзе ёсць гэтыя герой Чырвоная кропелька — вочю i no*Ki, Два серабрыстых празрыстых крыла — Можа, ты эльфам калыьщ была? (Божая кароука.) Шост трымае дом з фанеры: 3 чалавекам ён сябруе, Ёсць акно, яно ж i дзверы. Ноччу двор яго вартуе, Пад акном — аэрадром. Служыць шчыра небарака, Адкажыце, што за дом? (Шпакорня.) Хоць i кажуць: «Злы... (сабака)». VII. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне апавядання, якое падабаецца больш за 1ншыя. VIII. РэфлекЫя — Падыходз1ць да заканчэння наш урок. Прадоужыце сказы: «На уроку мы узгадал1 ...» «Тэты урок навучыу мяне ...» «Мае сябры запомтпл], што ...» «Я буду ...» ДЛЯ ЗАП1СУ I 30

У Р О К 42 УРОК ПАЗАКЛАСНАГА ЧЫТАННЯ «МЫ У АДКАЗЕ ЗА ТЫХ, КАГО ПРЫРУЧЫЛ1» Мэта: стварыць умовы для самастойнага чытання-разглядвання кшг па тэме урока; спрыяць развщцю чытацшх умения^: дакладна выбраць кшгу па тэматыцы, спрагназаваць змест па назве, вокладцы або шюстрацыях, прэзентаваць KHiry для CBaix аднакласшкаУ; садзейшчаць развщцю навыка чытання, выхаванню npari да самастойнага чытання, беражл!вых адносш да KHiri. Абсталяванне: KHiri па тэме урока, cnic лыаратуры на кожнага вучня. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаушк: Час урок нам пачынаць. I чытаць, чытаць, чытаць. Пра прыроду гаварыць. Усё жывое як любщь. — Чаго вы чакаеце ад урока? А я чакаю добрых адказау, вашай акты^насщ i сабранасцд II. Моуная размшка Белыя районы, Вас зда$на люблю! Белыя рамонкi На лугах не рву. (А. Балуценка) • Прачытай верш вочкамь • Чытанне шэптам. • Чытанне-«гудзенне». • Чытанне з кл1чнай штанацыяй. III. Праца па тэме урока Давайце пазнаём1мся з выставай KHir, яшя падрыхтавал1 вы i я. • Знаёмства з выставай KHir па тэме урока. Настаушк праводзщъ гутарку з дзедьм; у залежнасц) ад тых кшг, як'ш яны прыиесл} i яюя падрыхтавау настаушк. Пад час гутарш звяртаецца увага на вокладку, шюстрацьй. Настаушк паказвае ыюстрацьй (малюню вожыка, зайчыка, ласяняцц снегавжа, кошю), а вучш па ix прагназуюць, пра што можа быць твор. • Гутарка па прачытаных творах. Вучш робяць кароткае паведамленне пра прачытаны твор. Ф!зкультхв!лшка Усе вучш дружна усталь I пакрочыл1 нагам1. Да сонейка пацягнулкя. PyKi уверх, прагнулюя. Да рэчю нахшшся. I вадз!чкаю умыл1ся. Як пружиню мы прысел1 I за парты uixa сель (выпрамщца) (хадзьба на месцы) (прагнуцца назад, рукi пакласщ за галаву) (наклон уперад) (npbicecUfi) (выпрамщца i cecyi) • Чытанне апавядання Я- Брыля «Жыу-быу вожык». Нашага вожыка тэта злав1у у лесе i прынёс у юшэш дахаты. Спачатку вожык ляжау, як клубок. Як паклал1 яго у кутку, пад MaiM ложкам, так ён i ляжау. Я нал1у яму у сподачак малака. А вожыку хоць бы bjto. Тады я лёг побач з iM на падлозе i пачау наз1раць. На дварэ змяркалася, i пад ложкам рабшася цёмна. — Дурненью ты, — сказала мама. — Ты яго тольш не чапай, ён i сам малако тваё знойдзе. f прауда, толью я лёг у ложак i у хаце зрабьтася uixa, як у куточку нешта идхенька заварушылася. Заварушылася i пачало вось гэтак чмыхаць: — Ту-ту-ту-пых! Ту-ту-ту-пых! А потым па дошках падлоп затупацел! маленьюя мякюя ножкь — А што, не гаварыла я, — сказала мама. — Не палохайце яго, дык ён i малако пачне хлябтаць. I прауда, мы памаучалц i неузабаве пачулася, што нехта маленью хлебча. Не так, як кот, а так, як парасяты, — плямкае. Вожык тупацеу усю ноч, i за гэта мы пачал1 называць яго Тупцжам. А за тое, што ён перастау нас баяцца, я нiколi не забывауся даваць яму есць 31

Але не было з юм Тупщку пасябраваць. I стала яму сумна ад гэтага. Каб развесялщь вожыка. я зняу аднойчы са сцяны люстэрка i пастав1у на падлозе. А вожык падышоу да люстэрка, настав^ лычык, паглядзеу i надзьмууся, каб настрашыць таго, што у люстэрку. А той, што у люстзрку, надзьмууся таксама, i вось яны абодва разам зрабшп — Пых! Мы засмяялкя — i тэта, i я, а Тупшк паглядзеу, асцярожненька дакранууся лычыкам да шкла i як бьццам усё зразумеу. Адышоуся i больш не глядзеу у люстэрка. I мы занесл1 Тупц1ка у агарод. Яму цяпер весела, добра на волк — Адкуль у сямй зЧшуся вожык? — Як людз1 адносшся да вожыка? — Якую мянушку дал1 вожыку? — Чаму вожыка аднесл1 у агарод? • «Чароуная скарбонка». — Адгадайце, што ляжыць сёння у чароунай скарбонцы. Адзш з творау, яю вы чыта.тБ распавядае пра тэта дрэва. (Бяроза.) Пра бярозу складзена шмат вершау, песень. Бяроза — дрэва жыцця. 3 даушх часоу бярпза карыстаецца на Pyci асабл1вай пашанай i павагай. Звязана тэта не толью з тым, што беластволая лясная прыгажуня стала своеасабл1вым амвалам вясны, святла, любов1 да радз1мы, але i з яе шматл1юм1 гаючым1 уласщвасцямй Не выпадкова бярозу называюць дрэвам жыцця i здароуя. Бяроза расце у MHorix Kpainax. У Pacii бярозавыя rai займаюць трэцяе месца па плошчы распаусюджвання пасля хваёвых i лкцяных лясоу. Мала каму вядома, што акрамя традыцыйнай белай афарбоую бярозавай кары яна можа быпъ i жоутай, i ружовай, i ярка-аранжавай, i цёмна-ф1ялетавай, i чорнай. Наогул icnye каля 120 в1дау бярозы, 64 з яюх сустракаюцца у Раей. Працягласць жыцця дрэва не перавышае 120 гадоу, за выключэннем так званай жалезнай бярозы, якая часам дацягвае да 400 гадо^. — Хто чытау апавяданне «Бярозка», падшмще руку. — Дзе вырасла бярозка? — Што 3pa6iy аутар? Ацашце яго учынак. IV. Падвядзенне выжкау урока • Шктарына па тэме урока. 1. Выпрауце назвы творау: «Жыу-быу кон1к», «Щкауная мушка», «Жыв1 сабе, пеушк», «Ласшы ражок», «Шэрая козачка». 2. Адкажыце на пытаннп У яюх творах вы чытал1 пра дзш х жывёл? У яюх творах гаворыцца пра дамашшх жывёл? У яюх творах нашеана пра птушак? У яюх творах распавядаецца пра дрэва? 3. Назавще 31мовыя творы. • Знаёмства з новай тэмай чытання «Вясна 1дзе, вясне дарогу» i cnicaM лыаратуры па тэме. Г. Арласенка. «Аб чым спяваюць птушю?», «Ганарл1вая кветачка». Я. Бяганская. «Дзе начавал1 рукав1чю?» С. Валодзька. «Пчолы i кветю». Н. Галгнорская. «Вясновая бярозка». Я. Галубов'ш. «Вожык i Ручаёк», «Бярозавыя ледзянцы». А. Дзеружынск1, «Птушыныя напевы». Янка Журба. «Пчолка». Р. 1гнаценка. «Птушыныя клопаты». А. Кажэра. «Сшютка-анютка». Клардз1я Калша. «Надыход вясны», «Ф1ялка». Т. Кляшторная. «Шпак». У. Мазго. «Сябры вясны». М. Малярка. «Каб вясна хутчэй настала». /. Муравейка. «Няужо вясна?» П. Прануза. «Я вясну малюю». Я. СаковЬч. «Кощю». V. Дамашняе задание Знайсц1 i прачытаць творы у адпаведнасц1 са стекам. VI. РэфлекЫя — Каму было цяжка працаваць на уроку — пакладзще pyKi на парту. Каму было легка — паапладз1руйце. 32

У Р О К 43 ГОДЗЕ, СНЯЖЫНАЧК1, СЫПАЦЦА 3 НЕБА! (Я. ЖУРБА). Я. КОЛАС. «ПЕСНЯ АБ ВЯСНЕ»; ЦЁТКА. «СВАРБА» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, развщця звязнага ма^лення, эмацыянальнага успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения бачыць прыгожае у звычайным, вучыць наз1раць за наданнем рыс жывой Ктоты прадметам; садзейшчаць фарм1раванню пачуцця зам!лавання, захаплення прыгажосцю прыроды, умения вызначаць агульны эмацыянальны настрой прачытаных творау. Абсталяванне: падручшк. — Што мы можам зрабщь для таго, каб урок прайшоу хутка i щкава? (Быць уважл1вым(, ак?пырным1, дапамагаць адзт аднаму...) II. Моуная размшка Весела рэха гукае, Яснае сонейка свецщь, Снег раучукам1 сцякае, Нешта змяшлася ij свеце... А хто прыйшор да нас, дзещ? • Прачытайце загадку, выразна вымауляючы кожнае слова. Адгадайце яе. Taxi вщ загадки дзе адгадкай з’яуляецца слова, сабранае з першых л!тар кожнага радка, называецца акразагадкай. Прачытайце першыя лйары кожнага радка. • Прачытайце словы, у яюх 1 склад, 2 склады, 3 склады. • Прачытайце моучк1 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. — Па HKix прыкметах вы пазнал1 вясну? • Прачытайце словы у слупках зверху ушз, зшзу уверх. На якую яны тэму? • Прачытайце назвы вясеншх месяцау. III. Праверка дамашняга задания Конкурс на лепшага чытальшка. Дзещ чытаюць падрыхтаваны твор. Можна прапанаваць выяву тэлев1зара i правесщ конкурс дыктарау. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу творау. • Чытанне тэмы урока на с. 57. Якога колеру можа быць вясна? • Чытанне верша Т. Кляшторнай на с. 57. — Што значыць «сонца прайшлося», «вясна рассыпала»? — HKiMi вы убачыл1 сонца i вясну? — Што рассыпала вясна? — Якога колеру пралесю? • Праца з малюнкам1 i тэкстам1 да ix. Як называецца першы месяц вясны? Прачытайце верш i растлумачце назву «сакавж». — Як называецца друп вясенш месяц? Прачытайце верш i растлумачце, як узнжла назва «красавш». — Як называецца трэщ месяц вясны? Прачытайце верш i скажыце, як пачншаму можна яго назваць. — Як)я вясеншя прыкметы anicaribi у творах i на малюнках? • Чытанне дыялогу Васшню i Лянка на с. 58. — Аб чым дзец1 гаварьип далей? — Якая пара года табе падабаецца больш? ВЯСНА КРАСНА ТРАСКА ПРАЛЕСКА МАЙ CAKABIK КРАС A Bi К л ю то ч к ! KBETKI ПУПЫШК1 ПЧОЛКА ПАВОДКА ГРАК РАЗВОДДЗЕ РУЧАЁК 33

• Праца з назвай апавядання у падручшку на с. 59. Што такое сварба? • Лекшчная работа (словы f падручшку на с. 58). 2. Першаснае чытанне казш настаршкам. — Хто цяпер адолее? 3. Чытанне казш вучням-i з прыпынкам1. — Як 3iMa i Вясна спрачалшя адна з адной? — Хто з KiM пасварыуся? — Чаму у людзей был1 розныя думю? — Што казал)' людз! на сходзе? — Чаму людз1 пашкадавал1 жабрака? — Як плакала 3iMa? — Як весялыася Вясна? 4. Выбарачнае чытанне. — Падбярыце i прачытайце радю да кожнага малюнка. — Што крычал! людзц яшя бъШ за 3iMy? — Што крычал1 людзк яшя был1 за Вясну? — Што крычал1 людз1 у адзш голас, кал1 пашкадавал1 жабрака? 5. Чытанне па ролях. — Чаму мастак намалявау 31му старой жанчынай? — Чаму Вясна маладая i прыгожая? — Як бы вы намалявал1 лета? 0i3KynbmxeiAiHKa imoy па лесе паляушчы: Топ-топ-топ, Стрэл1у ён у качку: Хлоп-хлоп-хлоп. Качка паляцела i у кусты прысела. 6. Складанне плана i кластара, пераказ Сварка 31мы i Вясны Сход людзей Жабрак на сходзе Слёзы 3iMbi Вясна iдзе па свеце 3iMa i Вясна мароз i адлВа за 3iMy i за Вясну пашкадавал1 жабрака 3iiwa плача Вясна смяецца Сварка з летам — Яшя прыкметы з1мы узгадваюцца у казцы? 7. Першаснае чытанне верша «Песня аб вясне» настаршкам. — Щ спадаба^ся вам твор? 8. Самастойнае чытанне твора вучням{. — Пра яшя прыкметы вясны гаворыцца у гэтым вершы? — Яшя нежывыя предметы паказаны як жывыя icTOTbi? — Чаму ручаёк падобны на маленькага хлопчыка? — Чаму сонейка для ручайка як матуля? — У выглядзе каго прадстаулены мароз i з1ма? Чаму? 9. Выразнае чытанне верша. — Што значыць «З1ма аж пачарнела», «кроены ткаць», «вясну прывыаць»? Назавще словы з памяншальна-ласкальным значэннем. • «Чарочная скарбонка». — Прачытайце народную песню на с. 63. Чым яна падобна на «Песню аб вясне»? — На што спадзявалшя людз1 вясной? V. Падвядзенне выжкау урока — Што агульнага у прачытаных творах? — Яш настрой пры наступленш вясны? — Пра як!я прыкметы вясны гаворыцца у гэтым вершы? VI. Дамашняе задание Вывучыць верш «Песня аб вясне» на памяць. VII. Рэфлекыя — Падыходзщь да заканчэння наш урок. U,i задаволены вы сваёй работай? Кал1 задаволены. шунще галавой. Кал1 не ^пэ^нены, пащенще плячыма. Кал1 не задаволены, заплюшчыце вочш. 34

У Р О К 44 ХАЙ СНЕГ, ХАЙ МАРОЗ, У ВЯСНОВЫМ ПАДЛЕСКУ КРАСУЮЦЬ БЛАК1ТНЫЯ KBETKI ПРАЛЕСК1 (П. ГРЫНЧАНКА, А. ЦЕРАШКОВА). Ф. РАМАШКА. «ПЕРШЫ КОЛЕР ВЯСНЫ»; В. ВЯРБА. «ПРАЛЕСКА» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым! словам!, эмацыянальнага успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения бачыць прыгожае у звычайным, вучыць наз1раць за наданнем рыс жывой icTOTbi раслшам i з’явам природы; садзейшчаць фарм1раванню пачуцця замшавання, захаплення прыгажосцю природы, умения вызначаць агульны эмацыянальны настрой прачытаных творау, ашчадных адносш да навакольнага асяроддзя. Абсталяванне: падручшк, картю з шдывщуальным! заданиям!. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаунж: Празв!неу званок вясёлы, У клас сабрау ceaix сяброу. Вучш: Па-беларуску гаварыць, Будзем мы !зноу. II. Моуная размшка — Ручаёк, ручаёк, ты ад куль з ’явЩся? — Я здалёк, я здалёк — з воблачка спусцЩся. — Ручаёк, ручаёк, а куды бяжыш ты? — На лужок, на лужок, сонечны, квящсты. • Прачытайце верш вочкам!, выразна вымауляючы кожнае слова. — Пра каго гаворыцца у вершы? — Адкуль з’яв!уся ручаёк? — Чаму ён спусщуся з воблачка? — Куды бяжыць ручаёк? • Прачытайце словы, у як1х 2 склады, 3 склады. • Прачытайце словы з памяншальна-ласкальным значэннем. • Прачытайце мо^чю 3 разы. • Прачытайце пытальныя сказы з патрэбнай !нтанацыяй. • Прачытайце па ролях (дзяучынк! — хлопчыю). • Прачытайце па ролях у пары. III. Праверка дамашняга задания • Конкурс на лепшага чытальшка (дзец1 чытаюць верш на памяць). • ^дывщуальныя заданы!. 1. Прачытай, падкрэсл] словы, HKiMi можна замяшць слова «сварба»: Спрэчка, размова, сварка, гульня, гутарка. 2. Перачытай казку «Сварба». Як\я словы можна суаднесщ са словам! «3iMa» i «Вясна»? Злучы словы пам1ж сабой стрэлкамк плач гора смех 3iMa крыуда спеу Вясна шчэбет гнеу радасць 3. Растлумач сэнс выразау з казк1, адказ зап!шы. 3iMa паузе з марозам ________________________ Вясна лезе з адл!гай_________________________ Вясна гарцавала па палях____________________ Вясна строшася у кветк!_____________________ 4. Выпппы з верша «Песня аб вясне» словы, яктя ап!сваюць персанажау. МАРОЗ РУЧАЁК 3IMA 1. 1. 1. ■ О 2. 2. 35

IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Першы колер вясны». • Чытанне тэмы Урока на с. 64. — Чаму пралесю не баяцца снегу i марозу? • Чытанне загадю на с. 64. — У выглядзе каго намалявана вясна? — Чаму яна так выглядае? — Як1я змены у прыродзе прыносщь вясна? — Чаму у вясны голас, як званочак? — A u.i ведаеце вы, як\ першы колер вясны? Каб упэунщца у гэтым, паслухайце апавяданне з такой жа назвай. 2. Першаснае чытанне апавядання настаушкам. — Як1 колер першы? Растлумачце, чаму. 3. Чытанне апавядання вучням1 «ланцужком». — Як1я прыкметы вясны атсаны? — Што было блакггнага колеру? Перал)чыце. • Чытанне-гудзенне. — Як1 вывад зрабша Алеська? — На што падобныя кропелый вады? • Чытанне па ролях. • Чытанне «Вочю—столь». • Гульня «Будзь уважл1вы». Настаушк або падрыхтаваны вучань чытае тэкст, наумысна замяняючы некаторыя слоеы шшымг Дзещ сочаць i выпрауляюць памылкк Першы колер з1мы Прыгрэла сонца. Пасыпауся з галшак дрэу калючы снег. Неба стала ешяе-сшяе. — Дзшь-дзшь-дзшь, — закапал! кропельк1 з ледзяша, як\ звшау з даху. Адна кропелька, другая, пятая. Блаютныя, бы кавалачк1 стужкг Ды i сам лядзяш халодны. 31рнула Аленка на снег. I ён блакДны. I дрэвы — блакНныя. I нават сцяжынка. Прыжмурыла дзяучынка вочы i кажа: — Татачка, чаму усе стала блаютнае? — Тэта, дачушка, галоуны колер вясны, — адказала мама. — Вясна канчаецца! Вясна канчаецца! — узрадавалася Алеська. Ф1зкультхв1л{нка — Я буду называць вам розныя каманды, але выконваць ix трэба тольк1 тады, кал1 я скажу чароуныя словы «кал! ласка». Устаньце, кал1 ласка. Падн1м1це pyri. Кал1 ласка, папляскайце у далон1. Патопайце. HaxLiiuecH уперад, кал1 ласка. Прысядзьце, Паскачыце на адной назе, кал\ ласка. Щхенька сядзьце. Ц1хенька сядзьце, кал1 ласка. 4. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Пралеска». • Чытанне i адгадванне загадю пра пралеску у падручшку на с. 66. — Як вы разумееце выраз «з пад снегу выйшла»? Пралеска таксама веснж вясны i таксама блакНнага колеру. Паслухайце верш, закрыушы вочк! i пастарайцеся уяв!ць сабе тое, пра што я буду чытаць. 5. Першаснае чытанне верша «Пралеска» настаушкам. — Hi спадабауся вам твор? 6. Чытанне твора вучням1 па адным слупку з гутаркай па змесце i працай над вобразнымi сродкам1. — Якой вы убачыл1 гэтую кветачку? — Дзе яна расцвша? — Як1я расл!ны паказаны як жывыя штоты? — Што значыць «бярозы спал1 на узлеску», «узняла галоуку»? — Што маецца на увазе пад словам! «белая пярына», «тоненькая ножка»? 36

— Чаму пралеска паводзша сябе нясмела? — Чаму кветцы стала страшна? — Што яна бачыла вакол сябе? — 3 чым сонца парауноувае пралеску? Чаму? — 3 чым сонца выае кветачку? — Што зашаптал! бярозы? — Як яны тэта зрабШ? — Hxi вывад зраб1ла елка? 7. Чытанне верша па ролях. — Як пры чытанш верша перадаць словы сонца, бяроз, старой елкц пралескк — Як трэба чытаць пачатак твора? • Выразнае чытанне верша. • «Чароуная скарбонка» на с. 68. — Прачытайце вясеннюю прыкмету. — Што новага вы даведалкя аб вясне? V. Падвядзенне вышкау урока — Яю з творау вам найбольш спадабауся? — Яю колер пануе у гэтых творах? VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне верша «Пралеска». VII. РэфлекЫя Метав «Трох вуглор». Каля дошю зб1раюцца дзецц як!я добра працавал1 на Уроку, был! уважл1выя i усё зразумелк У канцы класа зб1раюцца дзецц яюя працавалц але iM было цяжка. На cBaix месцах застаюцца дзецц яюм было на уроку вельм1 цяжка i сумна. ДЛЯ ЗАП1СУ I V

У Р О К 45 РАДЫ МЫ ВЯСНУ СУСТРЭЦЬ, ПР0С1М СОНЦА КРАЙ КАХАНЫ АБУДЗЩЬ I АБАГРЭЦЬ (3. ВЕРАС). Я. КОЛАС. «ПРЫЛЁТ ПТУШАК»; М. ЧАРОТ. «ВЯСЕННЯЯ РАН1ЦА» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэльпш словам:, эмацыянальнага успрымання тэксту, выразнага чытання вершаваных твораУ; спрыяць развщцю умения бачыць прыгожае у звычайным, вучыць наз1раць за з’явам1 прыроды i адчуваць ад гэтага задавальненне: садзейшчаць фарм1раванню умения вызначаць агульны эмацыянальны настрой прачытаных творау. Абсталяванне: падручшк, картю з шдьшдуальньш] заданиям]. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап — Як мы прачынаемся? — Вось як! (Д зет устаюць з-за партау, пацягваюцца.) — Вадой умываемся? — Вось як! ДмЧацыя рухау.) — Як у школу спяшаемся? — Вось як! (Бег на месцы.) — 3 сябрам1 вНаемся? — Вось як! (Пащскаюць руку суседу па парне.) — А як толью у клас прыйшлц плённа працу пачал!! (Садзяцца за парты.) II. Моуная размшка 3 горш~горачк1, дзе грэчка, Ручаёк прыбвг да рэчш. • Прачытайце хорам павольна. • Прачытайце у хутюм тэмпе. • Прачытайце, робячы лаг]чны нащск на слове, якое паказау настаушк. • Прачытайце з пытальнай штанацыяй. • Прачытайце з радасцю. • Прачытайце сумна. — Яюм можа быць ручаёк? (Маленьшм, глыбошм, звоншм, вясёлым.) — Якой можа быць рэчка? (Широкая, вузкая, мелкая, глыбокая, спакойная, парнаводная.) — Чаму ручаёк прыбег да рэчю? III. Праверка дамашняга задания • Выразнае чытанне верша для суседа. • ГндывЦуальныя заданн]. 1. Перачытай апавяданне «Першы колер вясны». Bbinimbi, што стала блаютнага колеру. 1ней,______________________________________ 2. Прачытай словы i падкрэсун тыя, як1м1 можна anicanb пралеску. Маленькая, смелая, прыгожая, сц1плая, тоненькая, ганарл]вая, жывая, баязл]вая, нясмелая, як зорачка, блаютная, рашучая, палахл]вая, адважная. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Вясенняя ранща». • Гутарка па тэме урока. — Чаму кажуць, што вясна абуджае прыроду? — Хто рашцай будзщь вас? — 4niMi словам! вы вНаецеся з родным]? — Якую ранщу вы больш люб1це: пахмурную щ сонечную? 2. Першаснае чытанне верша настарткам. — Паслухайце верш «Вясенняя ранща» i скажыце, чаму аутар будз]ць дзетак? 3. Чытанне верша вучням1 сам сабе. — Яю настрой стварае чытанне гэтага верша? — Яюя прыкметы вясны ашсваюцца? — Куды трэба паглядзець дзецям? — Што яны убачаць за акном? — Прачытайце словы з памяншальна-ласкальным значэннем. Чаму ix у вершы так многа? 38

4. Выразнае чытанне верша. • Чытанне «Дабау слова». Наставник чытае пачатак кожнага радка, а вучш дагаворваюць апошняе слова. • Чытанне праз радок. Адзш радок чытае настаушк, a друп — дзещ, адзш радок чытаюць хлопчыю, а друг] — дзяучынк] i г. д. • Чытанне у парах. • «Чароуная скарбонка» на с. 73. — Сёння у чароунай скарбонцы словы прывНання. Давайце ix успомшм. Як1м1 словам] можна гавыацца з вясной? • Складанне дыялогау у пары. Напрыклад: — Прывыанне, прыгажуня Вясна. Я рада цябе бачыць! — Прыв]танне. Я прынесла вам цяпло i звон ручайкоу. 0i3KijAbinxeiAiHKa Гэй, лежабокй хутчэй прачн]цеся I да сонца пацягнщеся. Мы зарадку пачынаем, Быць здаровым] жадаем! Распрацоуваем рукi, V ix Прага да навукй (устаюць) (пацягваюцца) (хадзьба) (рырк1 руками) Hori трэба нам размяць. (падскок1) Раз, два, тры, чатыры, пяць! Зараз плечы распрацуем, (падыманне Мы без працы не сумуем! / апусканне плячэй) Трэба шыю нам размяць, (павароты галавы) Каб плённа разам працаваць. 5. Падрыхторка да успрымання зместу твора «Прилёт птушак». • Чытанне дыялогу Васшшк] i Лянка на с. 69. — Хто з дзяцей ведае птушак? — Якая птушка намалявана? • Чытанне прыказю у падручшку з дакладным вымауленнем кожнага гука. — Як вы разумееце сэнс прыказЛ? — Якая птушка прылятае першай? — Чаму ластаука прылятае, кал1 з’яуляецца на дрэвах лшце? 6. Першаснае чытанне апавядання «Прилёт птушак» настаршкам. — Якую птушку выглядау у небе Ясь? — Чаму яе цяжка зауважыць? — Як адчувау сябе Ясь? Чаму? • Чытанне апавядання вучням] «ланцужком». • Анал]з зместу тзкста. — Як спявау жаваранак? Зачытайце. — Чаму у Яся зам1рала душа? — На што падобна песенька жаваранка? — Як1 настрой быу у Яся? — Што ён хацеу 3pa6iub з птушачкай, кал1 б мог? — Чаму яму гэтага хацелася? Зачытайце. — Чым Ясь хвал]уся перад сябрам1? — Што pa6iл1 дзец1? • Самастойнае чытанне апавядання. — Якая птушка прыляцела пасля жаваранка? — Зачытайце, як пра тэта гаворыць аутар. Як вы разумееце выраз «мала дбае»? — Як сустракаюць дзещ кожную новую птушку? — Чаму дзеш любяць слухаць пра вясну? • Праца у трупах. — Прачытайце тэкст i падзял]це яго на частю у адпаведнасц] з пунктам] плана у падручн]ку. — Перакажыце тэкст па частках. V. Падвядзенне выжкау урока — Што новага вы даведал]ся пра прылёт птушак? — Як1 настрой пануе у творах пра вясну? VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне апавядання «Прылёт птушак». VII. Рефлексия — Што спадабалася вам на Уроку? — Што асабл]ва запомшлася? — За што вы можаце пахвалщь сябе? — Што трэба палепшыць у наступны раз? 39

У Р О К 46 ЯК ВЯСНА ПРЫЙШЛА У ГА1, РАЗБУД31ЛА РУЧА11 ПАКЛ1КАЛА 13Н0У ПТУШАК 3 ВЫРАЮ ДАМОУ (М. ТАНК). Я. ПАРХУТА. «ПТУШЫНЫ 1НТЭРНАТ» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшънага асэнсаванага чытання уголас цэльлш словам:, эмацыянальнага успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения анал1заваць учынм персанажау i суадносшь ix з уласнылп учынкамр садзейшчаць развщцю умения вызначаць агульны эмацыянальны настрой прачытаных творау. Абсталяванне: падручшк, картю з шдыв!дуальным1 заданиями кветш з паперы па колькасш вучняу. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: — Добры дзень, дзецН ВИаю вас на нашым уроку! Я хачу вам, мае маленьМя сябры, падарыць добры настрой i пажадаць, каб у вас на Уроку усе атрымалася. (Настаушк дае дзецям кветачкц выразаныя з паперы.) Нам лрыйшло музычнае шсьмо. Паслухайце яго i адгадайце, хто яго прыслау. (Гучыиь аудыёзатс гукау вясны.) — Хто прыслау нам шсьмо? (Вясна.) — Напэуна, вы здагадалшя, аб чым пойдзе размова на уроку лИаратурнага чытання. Прачытаем хорам назву урока. (Як вясна прыйшла tj aai, разбудз1ла pynai i паклтала 1зной птуьиак з выраю дамор.) — Як вы яго разумееце? — Закончыце сказ: На уроку будзем чытаць, для таго, каб... (навучыцца правшьна, выразна чытаць). Мы будзем вучыцца задаваць пытанш, для таго, каб ... (навучыцца думаць, разважаць, наз1раць). Мы будзем вучыцца анал1заваць твор для таго каб ... (лепт яго зразумець). А пачнём мы з моунай размшкй Каб пусщць вясну на урок, трэба ёй замочак адкрыць i знайсш словы, яшя яна згубша. II. Моуная разм1нка — Прачытайце, устауляючы прапушчаныя словы, каб атрымауся тэкст на тэму «Вясна». (Тэкст зашсаны на дошцы.) Прыйшла _____________ . У небе ззяе яркае_______________ . Дзьме лёгш _______________ . Звонка булькаюць вясёлыя______________ . На дрэвах паказалшя зялёненьюя_______________ . 3 выраю прыляцел1 __________________ i __________________ . На палянцы зацвш першыя __________________. Хораша__________________ . Словы для даведш: вясна, ветрык, сонейка, rpaxi i ласта^М, лшточш, пралесш, вясной. Тэкст мы склалц а замочак не адчыняецца. Трэба вясне дарогу паказаць. А дарогу гэтую ведаюць тыя, хто ляцщь з выраю на Радз1му. Папрацуем са скорагаворкай i дамашшм тэкстам, каб птушк! дарогу указал!. — ЯМ тэкст чытал1 дома? («Прылёт птушак».) Прачытайце скорагаворку на гэтую ж тэму з адпаведнай штанацыяй i лапчным нащскам. Пpыляцeлi птушачм — птушачш-пяюшачш. Прыляцелг птушачш — птушачш-пяюшачкГ? Прыляцелг птишачш — птушачш-пяюшачкИ — Чаму птушачкьпяюшачш? — Чаму ужываюцца словы з памяншальна-ласкальным значэннем? III. Праверка дамашняга задання • Выразнае чытанне апавядання «Прылёт птушак». — У якой паслядоунасщ прылятаюць птушш? • 1ндыв!дуальныя задании 1. Гульня «Як птушш спяваюць?» Прачытай словы, злучы ix правшьна пам1ж сабой. Ча-ча-ча сшща Кра-кра Чык-чырык беркут Кар-кар НДщбэ, щщбэ верабей Ку-ку, ку-ку К‘ерк‘ерк-к‘ерк сарока Тук-тук-тук дзяцел зязюля варона качка 40

2. Прачытай назвы птушак. У кожным слове знайдз! i падкрэсл! шшае слова. Прачытай атрыманыя словы. Л рахвост. грак, ластаука, чайка, малшарка, салавей, жаваранак, верабей, кшгаука, стрыж, ку.ик, шчагол. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Птушыны штэрнат». • Гутарка па тэме урока «Кошык иэй». — А што вы ужо ведаеце пра вясну? Раскажыце i кожную сваю думку пакладзще у кошык. «Дзеш расказваюць пра вясеншя з’явы.) • Гульня «Дзень—ноч». — Прыйшла Вясна да нас на урок. (Настаунж вывешвае малюнак.) Прынесла вам гульню. На слова «ноч» кладзём галаву на руки адпачываем i слухаем загадку, на слова «дзень» — прачынаемся i адгадваем загадку. Г Свецщь i грэе, весялщь i ззяе, усю зямлю ажыуляе. (Сонца.) 2. Ён прысмакау з’еу нямала, А кал1 харчоу не стала, Лапу смокчучы, заснуу, Ледзьве не праспау вясну. (Мядзведзь.) 3. Растае сняжок, ажывае лужок, дзень прыбывае — кал1 тэта бывае? (Вясной.) 4. Праз горы, далшы, праз тысячы сёл 3 вялжай крашы вярнууся пасол. Спаважны, чыноуны, ён стау на страсе У ботах чырвоных, каб бачыл1 усе. (Бусел.) — Прачытайце яшчэ адну загадку пра бусла у падручнжу. Чаму ён падобны на пад’ёмны кран? — Што вы ведаеце пра гэтую птушку? — Вясна прынесла нам новы твор. Давайце пазнаём1мся з iM. Але спачатку папрацуем з цяжюм1 для разумения словам!. • Чеканная работа (словы у падручнжу на с. 75). 2. Першаснае чытанне апавядання настауткам. — Растлумачце назву твора. J. Чытанне апавядання вyчнямi «ланцужком». 4. Анал1з зместу твора. — Што здарылася з таполяй? — Што прымацавал! людз! на вяршыню тапол! i чаму? — Што начал! рабщь буслы? — Як называецца гняздо буслоу? — Хто пасял\уся побач з буслам!? — Раскажыце, як на тапол! з’яв!лася два дуплы. — Перал!чыце ycix жыхароу птушынага !нтэрната. • Выбарачнае чытанне. — Як буслы будавал! гняздо? — Як пасмейвалшя верабт i шпак!? — Як птушю ваявал! з катом? — Якую карц!ну убачьш буслы, кал! вярнул!ся? — Як цяпер жывецца птушкам? • Гутарка па змесце. — Як1м! был1 буслы? (Працав1тым1, добрыми, паважлгвыму разумнымь.) — Яюм1 был! Bepa6’i i uinaKi? (Шумным1, MimycaiebiMi, дружным1, смелымi.) — Чаму вучыць тэты твор? 1зкультхв 1 1нка ульня на увагу «Так — не». Настаунж называе словы. Кал! слова ёсць у тэксце, то дзеш 2 разы прысядаюць, а кал! няма — бег на месцы. Словы для гульнп бусел, верабей, качка, шпак!, дзяцел, чапля, кот, сабака, барана, трактар, анякГ дзяцел, дупло, воблака, навальнща, людзГ ■ Чытанне тэксту па частках i складанне плана. !. Барана на тапол!. 2. Буслы будуюць буслянку. 3. Bepa6’i просяцца у суседзк 41

4. Шпачынае гняздо. 5. Дзяцел — новы сусед. 6. Паляванне ката Фядота. 7. Спакойнае жыццё на таполк • Праца з малюнкамк — Падбярыце да малюнка^ радш з апавядання. — Назавще птушак зшзу уверх па паверхах, зверху ушз. — Раскажыце тую частку тэксту, якая адпавядае другому малюнку. — Уявще сабе, што было б, кал! б на тапол1 не жьш вераб’ц Hinaxi i дзяцел. — Што дапамагло выратавацца буслянятам? • Праца з прыказкай. — Прачытайце прыказку у падручшку на с. 79 i прыказю, зашсаныя на дошцы. Як трывога, то i бяеуць адзм да аднога. Добры сусед лети, чым далёш сваяк. — Щ падыходзяць яны да нашага твора? Растлумачце. V. Падвядзенне вышкау урока Вясна падрыхтавала для вас заданий каб праверыць, наколью' вы был1 ^важл^выя. • Гульня «Пазнай птушку па ашсаннП. — Успомш апавяданне «Птушыны штэрнат». Пра каго з гэтых птушак гаворыцца у апавяданш «Птушыны штэрнат»? Маленькая, рухомая птушка. CninKa цёмна-карычневая, грудка шэрая, на гало^цы чорная шапачка. (Верабей.) тэта птушка скача з галшш на галшку, вывучае кожны кусцж. Сама маленькая, cniHKa чорная, грудка жоутая. (СШчка.) Тэта птушка жыве у лесе, долбщь кару дрэу. На гало^цы чырвоная шапачка. Яе яшчэ завуць лясным доктарам. (Дзяцел.) У гэтай птушачк! чорная спшка, белая грудка. Галочка f яе чорна-белая. Яна вельм1 любщь стракатаць. (Сарока.) — Што новага даведалшя пра птушак? VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць пераказ апавядання «Птушыны штэрнат». VII. Рафлекоя — Вясна задаволена вашай працай. А як працавалася вам? Падымще сваю кветачку тыя, каму было цшава i ён дазна^ся нешта новае. Падымще сваю кветачку тыя, хто старауся працаваць, але дапускау памылкй не веда^ ycix адказа^. Падымще сваю кветачку тыя, каму на уроку было сумна i цяжка. ДЛЯ ЗАП1СУ V J

У Р О К 47 АБАГУЛЬНЯЛЬНЫ УРОК Мэта: стварыць умовы для фарм1равання умения вызначаць тэматыку прачытаных творау, выказваць сэае уражанш ад прачытанага; садзейшчаць фарМ1раванню ведау лшгвакультурнай шфармацьп, развщцю ззязнага маулення; спрыяць развщцю навыка чытання, творчых здольнасцей, пашырэнню кругагляду. Лбсталяванне: падручшк, картк! з !ндыв!дуалъным! заданиям!, картю' з заданиям! для працы У парах. ХОД УРОКА L Аргашзацыйны этап Настаушк: Празвшеу званок i змоук, Пачынаецца урок. Слухаем, запамшаем, Hi хвшши не губляем. — Добры дзень, дарапя дзещ! Я вельм! рада сустрэчы з вам!. А цяпер паглядзще адзш на аднаго. усм!хн!цеся i пажадайце поспеху. (Дзещ паварочваюцца да суседа, вНаюцца з iM за руку i жадаюць поспехау.) ■. Моуная разминка — Якая пара года настушла у прыродзе? (Вясна.) Каб яна завИала i да нас на Урок, вы павшны адказаць на яе пытанш i выканаць яе заданно Згодны? — Як1я веснавыя месяцы вы ведаеце? — Якое надвор’е становщца вясною? — Як свецщь сонца? — Як1я вясною бываюць дш? — Яюя бываюць ночы? — Як абуджаецца прырода? — Хто прылятае да нас з выраю? — Што робяць калгасшю на пол! i агародзе? Пагукайце Вясну, 3anpacine сва!м вершам да нас у госцо Мы вясну чакаем, мы вясну гукаем: — Прыходзь, вясна! 3 ручайком бурл!вым, з рэчкай гаманл!вай. — Прыходзь, вясна! 3 песняю-вяснянкай, з сонейкам уранку. — Прыходзь, вясна! (А. Дзеружынскi) • Чытанне моучко • Чытанне шэптам. • Чытанне уголас. • Чытанне па ролях: Ш. Праверка дамашняга задания • Пераказ апавядання «Птушыны штэрнат». • Виывцдуальнае задание. Прастау пункты плана у прав!льным парадку: ~ Дзяцел — новы сусед. ~ Барана на тапол!. ~ Спакойнае жыццё на таполо ~ ВерабЧ просяцца у суседз!. Паляванне ката Фядота. Шпачынае гняздо. _ Буслы будуюць буслянку. 1зкультхв!л 1нка Начинаем дзень спачатку Окзкультурнаю зарадкай. (кро к1 н а м есц ы ) Раз — палева, два — налрава, Крок уперад, крок назад. (нах1лы ) Нават Стась маленью жвава Патрапляе з нам! улад. (к p o K i н а м есц ы ) Каб не быць слабым i хмурым, Не цурайся ф1зкультуры! (п р ы с я д а н ш ) 43

IV. Праца па тэме урока • Абагульняльная гутарка. — Як называецца раздзел, яш мы чытал1? (Колеры года. Вясна.) — Пра што бьш усе творы? — Яшя раслшы расцвПаюць вясной? — У яшх творах пра тэта гаварылася? — Яюя птушш прылятаюць вясной? — Яшя творы прысвечаны прылёту птушак? — Яш колер самы першы у вясны? — Якую казку чытал1 гэтым раздзеле? — Ям твор вам найбольш спадабауся? Чаму? V. Замацаванне • Выкананне задания № 1 у падручшку на с. 79. • Выкананне задания № 2 у падручшку на с. 79. — Аппныце словам) малюнак, яю можна зрабщь да гэтага верша. • Выкананне задания № 3 у падручшку на с. 80. • Чытанне у парах па ролях. — Для каго прыбралася бярозка? — Зачытайце, як яна выглядала. • Выкананне задания № 4 у падручшку на с. 81 у парах. Маршруты чаргуюцца праз парту. Па кожным маршруце адказвае пара на адно пытанне i перадае магчымасць адказу другой пары, якая ш ла па гэтым жа маршруце. • Выкананне задания № 5 у падручшку на с. 82 франтальна. — Прачытайце верш. Якой вы ^т \л\ Вясняну? — Ямя цуды яна тварыла? • Чытанне праз радок (хлопчыш — дзяучынш). • «Чарочная скарбонка» на с. 82. Сёння у нашай чароунай скарбонцы казка пра Вясняну. Але стварыць яе мы павшны caMi. — Хто з герояу прачытаных твора^ дапамагау Вясняне? — Хто перашкаджау Вясняне тварыць цуды на зямл1? • Складанне казю. Прыйшла аднойчы Вясняна на нашу зямлю. Пачала яна тварыць свае цуды. Закапал! ледзяшы на страхах. Пабегл1 звонк1я ручайк1. Дазналася пра гэта ... (працяг дзещ складаюць дома). VI. Падвядзенне вышкау урока — Як1 настрой выкл1каюць творы пра вясну? — Як! з творау хочацца перачытаць? VII. Дамашняе задание Скласц! казку «Прыгоды Вясняны». VIII. Рэфлекс1я — Падыходзщь да заканчэння наш урок. Прадоужыце сказы: «На уроку мы па^тарал! ...» «Я буду перачытваць ...» ДЛЯ ЗАП1СУ 44

У Р О К 48 УРОК ПАЗАКЛАСНАГА ЧЫТАННЯ «ВЯСНА 1ДЗЕ, ВЯСНЕ ДАРОГУ!» Мэта: стварыць умовы для самастойнага чытання-разглядвання KHir па тэме урока; спрыяць развщцю чытацюх умения^: дакладна выбраць KHiry па тэматыцы, спрагназаваць змест па назве, вокладцы або ^люстрациях, прэзентаваць KHiry для ceaix аднакласшкаУ; садзейшчаць развщцю навыка чытання, выхаванню npari да самастойнага чытання, беражл1вых адносш да KHiri. Лбсталяванне: KHiri па тэме урока, cnic лНаратуры на кожнага вучня, тэксты для чытання на Уроку, ма.гюнак птушак-вяснянак. ХОД УРОКА L Аргашзацыйны этап Настаушк: Звонка празвшеу званок. Вас паклжау на урок. Да урока усе гаговы? Пачынаем мы размову. — А пра што мы сёння будзем гаварыць? I . Моуная размшка Уявще, што вы знаходзщеся у чароуным лесе. На паляне расцвЫ падснежнжг Нахшщеся i Удыхнще ix пах. Палюбуйцеся ix прыгажосцю, але не рвще ix. • Чытанне з хлапкамг Лз1нь-дзшь-дз1нь — звшящь ледзяшы! Шнь-цть-цшь — цшькаюць сШчкИ Буль-буль-буль — забулькар ручай! Стук-стук-стук — стукав дзяцел! Вясна 1дзе! — гукае мядзведзь. — Яшя гук! можна пачуць у вясновым лесе? • Прачытай вочкамь • Чытанне шэптам. • Чытанне-«гудзенне». • Чытанне з кл1чнай штанацыяй. ■L Праца па тэме урока — Давайце пазнаём)мся з выставай KHir, як1я падрыхтавал1 вы i я. • Знаёмства з выставай кшг па тэме урока. Настаушк праводзщь гутарку з дзещлп у залежнасщ ад тых KHir, яшя яны прынесл1 i яшя ■адэыхтавау настаушк. Над час гутарш звяртаецца увага на вокладку, ьтюстрацьп. Настаушк паказвае шюстрацьп, а вучш па ix прагназуюць, пра што можа быць твор. • Гутарка па прачытаных творах. Й) Творы пра раслты. — Хто прачытау творы пра раслшы? — Яшя тэта творы? iBynHi робяць кароткае паведамленне пра прачытаны твор.) • Чытанне апавядання Г. Ауласеню «Ганарл1вая кветачка» настаушкам або падрыхтаваным ■учнем. ЗавНала у наш край вясна, i усё наукол зелянець ды кв1тнець пачало. I лес, i луг, i поле. Усюды ■ясна-працаушца паспявае, усюды свае парадю наводзщь. Дайшла чарга i да саду. З а ц в т BimHi, сл1вы, грушы. Нарэшце i на галшках маладзенькай ■блыш кветачю распусщлшя. — Якая я прыгожая! — усклжнула першая кветачка. — А мы xi6a не прыгожыя? — пакрыудзшся сяброукт Надзьмулася першая кветачка. — Вы аднолькавыя, — сказала яна. — А я асабл1вая, не такая, як усе. Якраз у тэты час пчолш у сад пpыляцeлi, над кветачкам) зaкpyжылicя. А кветачш i рады. Да себе пчолак запрашаюць, духмяным нектарам частуюць. Толью ганарл1вая кветачка адвярнулася. Hi 2 дну пчолку не пачаставала. Яшчэ i пасмяялася з сябровак, што дарма нектар свой пчолкам аздалг — Вось убачыце, — казала яна, — кепска вам без нектару будзе! Сапрауды, прайшло некалью дзён — i пачал1 з ycix кветачак пялёстю ападаць. 45

— Ага! — усклшнула радасна ганарл1вая кветачка. — Аддал1 свой нектар пчолкам, таму i пялёстю з вас ападаюць! А мае не ападуць, бо я не толью самая прыгожая, але i самая разумная з ycix вас. — Дурненькая ты! — сказала ёй яблыня. — За нектар пчолю апыл!л1 кветачю, i не^забаве яны ператворацца у прыгожыя духмяныя яблычю. Усе, акрамя цябе. А ты засохнет, ападзеш, i nixTO не успомнщь цябе добрым словам. • Растлумачце, чаму апавяданне так называецца? • Якая якасць кветачю вам не падабаецца? • Яюм1 был1 астатшя кветачю? • Што сказала яблыня? Ф1зкулыпхв1лшка Усе вучш дружна Устал1 i пакрочыл1 naraMi. Да сонейка пацягнулкя. PyKi уверх, прагнулкя. Да рэчю нах1 1 1ся I вадДчкаю умылкя. Як пружыню мы прысел1 I за парты uixa село 2) Творы пра птушак. — Хто прачытау творы пра птушак? — Яюя тэта творы? Хто ix аутар? (Вучн1 робяць паведамленш пра прачытаныя творы.) • Чытанне верша Т. Кляшторнай «Шпак». На бярозцы пад акном Я шпаку прыладз1у дом. Толью адысш паспеу — Шпак адразу прыляцеу. Дом утульны аглядае, Песню весела спявае. У шпака ёсць у двары Вельм1 добрыя сябры. — Якую добрую справу 3pa6iy хлопчык? — Як паводз1у сябе шпак? Зачытайце. 3) Творы пра насякомых. — Хто чытау творы пра насякомых? — Яюя тэта творы? — Хто ix нашсау? Вучн1 робяць сщслы пераказ прачытаных творау. • Чытанне верша Я. Журбы «Пчолка» самастойна. — Як вы адносщеся да вясны? • Гульня «Чароунае крэсла». — Я запрашаю вас на чароунае крэсла. Хто на яго сядае, за што любщь вясну апавядае. (Вучи) па чарзе займаюць чароунае крэсла i расказваюць, за што яны любяць вясну.) • Самастойнае чытанне апавядання I. Муравейк! «Няужо вясна?». 3 кожным веснавым днём усё бл1жэй да цяпла. Прауда, з1ма яшчэ спрабуе з вясной дужацца, не хоча здавацца. Людз1 кажуць: «Сакав1к то снегам сее, то сонцам грэе». Пакуль гром не загрымщь — зямля не адтане, а першы гром яшчэ у лютым бывае: «Прыйшл1 Грамн1цы — з1ме палавща». Але вясновае сонейка свец1ць ярчэй, цяплей i даужэй. Плачуць ледзяшы, зв1няць капяжы, цурчаць першыя раучую i з’яуляюцца з-пад снегу прагалшы. На дрэвах i хмызняках набухаюць пупышкг Няужо вясна? — Вясна, вясна! — крычаць mnaxi. — Дзе? Дзе? — пытаюць ручайкп — Бяжым, мо стрэнем ля раю!.. — Няужо вясна? Адкуль? Кал1? — Здз1в1уся парастак малы. Не уседзеу, выскачыу з зямлп — Пра як1я прыкметы вясны прачытал1 у творы? • «Чароуная скарбонка». Сёння у чароунай скарбонцы птушачк1-вяснянк1. (Настаун1к паказвае малюнак або птушачку з гл1ны.) Нашы продю верыл!, што вясна прыйдзе хутчэй, кал1 пакласц1 каля акна выпечаных з песта птушак-вяснянак. Да свята «гукання вясны» — звеставання — пяюп «жаурукоу» i «кул1коу». (выпрамщца) (хадзьба на месцы) (прагнуцца назад, рук1 пакласщ за галаву) (наклон уперад) (прысесщ) (выпрамщца i сесц1) 46

Пту шачю з цеста f старажытнасщ выконвал1 мапчную функцыю: на ix загадвал1 аб здароуц багатым ураджак Для дзяцей яны был1 i цацкай, i пачастункам, i навукай. Заба^ляючыся з печывам, дзец1 змалку вучьшся шанавадь прыроду. IV. Падвядзенне вышкау урока • Гульня «Слоушк Вясны». Настаунш называв словы па-руску, а дзец1 называюць ix па-беларуску або наадварот. Словы для гульнк адлжа — оттепель, бусел — аист, бярозавж — березовый сок, грак — грач, дзьмухавец — одуванчик, жаваранак — жаворонок, журавель — журавль, капеж — капель, красавж — апрель, крыгаход — ледоход, лужына — лужа, пупышка — почка, пчала — пчела, ручай — ручей, сакавж — март, сонейка — солнышко, чмель — шмель, шпак — скворец. • Складанне сшквейна да слова «вясна». Вясна прыгожая цёплая прыходзщь грэе булькае Вясна ужо настушла. Сонейка. • Разбор слова «вясна» па лНарах. В — вясёлая. Я — яркая, ясная. С — сонечная. Н — новая. А — адкрытая. • Знаёмства з новай тэмай чытання «Сям’я — прытулак дабрыш» i сшсам лыаратуры па тэме. Эдз! Агняцвет. «Маме». Р. Бвнзярук. «Мал1навы чай». Вера Вярба. «Матулшы pyKi». И. Галшорская. «Бабулша песня», «Камп’ютаршчык», «Песня для мамы». Я. Жаб ко. «Самы любы мой дзянёк». В. Жуков1ч. «Свая дапамога». Кла1)дз1я Калша. «Кампот». У. JlincKi. «Цацю». /. Муравейка. «Адно яечка на два1х». Т. Мушынская. «Цяжка быць дарослым». Л/. Пазнякоу. «Садз^м алею». Af. ГИсьмянкод. «Бабчыны дран1кБ>. П. Прануза. «Мамшы pyKi», «Сам». Я. Радкев1ч. «Хто самы модны?» .'J. PydaiiUKiu. «Свята Перамоп». J. Сларков1ч. «Разумны аловак». П. Сушко. «Зязюля». П. Ткачоу. «Незвычайны дыктант». В. Хомчанка. «Апельс1н», «Мама», «Гуз1к». V. Дамашняе задание Знайсц1 i прачытаць творы у адпаведнасц1 са сп1скам. VL РэфлекЫя — Што спадабалася сёння на уроку? — Што падалося сумным i нецжавым? — Што новага прынёс вам урок? ДЛЯ ЗАП1СУ

У Р О К 49 I ДАРОСЛЫЯ, I ДЗЕЦ1 — УСЕ СУСЕД31 НА СУСВЕЦЕ (У. МАЗГО). Т. КЛЯШТОРНАЯ. «Д31ЦЯЧЫЯ МАРЫ»; В. ГАРБУК. «НЕЗНАРОК I ЗНАРОК» Мэта: стварыць умовы для фаркправання правшънага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!, эмацыянальнага Успрымання тэксту; спрыяць развщцю умения анал1заваць учынк! персанажау i суадносщь ix з уласным! учынкамк садзейшчаць выхаванню пачуцця павап i любов\ да членау сямЧ, щкавасш да вывучэння беларускай мовы. Абсталяванне: падручшк, картю з шдывщуалъным! заданиям!, кветш з паперы па колькасц! вучняу. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаутк: Добры дзень. ЕИтаю ycix: Хлопчыкау i дзяучынак дарапх — Усах, хто сёння прыйшоу у клас, Для л!таратуры беларускай час! Янцэв!ч Галша 1ванауна таксама нашсала верш аб сямМ, паслухайце: Сям’я — маленькая Радз1ма, Сям’я — аснова ycix асноу, Сям’я — гучыць так проста, мша, Яна дае нам ласку i любоу. У сямЧ вучыцца пачынаем, Як свой першы крок зраб!ць, Яна i потым нам дапамагае, настауляе, Як без памылак жыць. — Бельм! шмат легенд, прытчау, смяшынак icHye пра узаемаадносшы у сямЧ, пра выхаванне дзяцей. I зараз прачытайце прытчу «Тры жанчыны». (Уголас чытае вучань.) Тры жанчыны брал! ваду з калодзежа. Да ix падыйцип сыны. Адзш пацалавау сваю мац! i пабег далей. Друп спытау: «Ты не стам!лася, мама?» — i пабег даганяць таварыша. Трэд! моучю Узяу вёдры i панёс ix дамоу. Мудрэц усё бачыу i сказау, што ён зауважыу тут толью аднаго сына. — Чаму мудрэц сказау, што тут быу толью адзш сын? Чаму вучыць тэта прытча? II. Моуная разминка • Гульня «ЛiTapa прапала». Дзец! чытаюць верш i устауляюць прапушчаныя л!тары. М..м.., т..т.., бр..т i я — дружи..я сям’я. Дзве б..бул1, дв.. дзяды, 3 'mi разам хоць кубы. — Кольк! чалавек у гэтай сямЧ? — Прачытайце з кл!чнай !нтанацыяй. III. Праверка дамашняга задания • Расказванне сваёй казю «Прыгоды Вясняны». • Чытанне казк! настауншам або падрыхтаваным вучнем. Крысцша Аудзеева. «Як вясна з|'му прагнала» Аднойчы пасварылася 31ма з людзьм! i кажа: — Не ведаць вам болей вясны, увесь час буду уладарыць я. А на дварэ ужо быу красавж месяц, а вясны усё няма. Трэба нешта рабщь. Тут людз! сабрал!ся на сход i пачал! крычаць: — УТмрайся ад нас, з!ма, нам трэба вясна, пара ужо сеяць, мы ж застанемся без ежы, кал! шчога не пасеем. 3iMa ж спакойна адказвае: — Ды ж я не супраць. Толью дзе ж вы бачыце вясну? Яна, напэуна, забылася пра свой абавязак. Кал1 б яна прыйшла, я б ёй устушла. Мне ужо надакучыла з вам! быць, ды i у !ншых мясцшах мяне чакаюць. Усе паверыл! i разышлшя засмучаныя. А з1ма была хДрая, зачышла яна вясну у пячоры i не выпускае, людзям жа кажа зус!м !ншае. 48

Сядзщь вясна у пячоры i плача. Пачула яе плач сонейка, выглянула з-за хмары, расташла иячору i выпусщла адтуль вясну-прыгажуню. I пайшла яна уладарыць па свеце. А якая яна была прыгожая! На плячах яе спявал1 птушачкц у валасах перал1валшя кветачкк Адчула з1ма цеплыню i здалася, пайшла уладарыць у шшыя месцы. А людз! з радасцю сустрэл1 ьясну i занялшя CBaiMi адвечным1 сялянсюм1 клопатамг — На якую казну падобна гэтая? — У чым рознща? IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Дзщячыя мары». • Чытанне тэмы раздзела на с. 83, разглядванне малюнка. — Творы на якую тэму мы будзем чытаць у гэтым раздзеле? — Якую сям’ю можна назваць дружнай? • Чытанне назвы урока на с. 84. — Як вы разумееце назву урока? — Як павшны жьщь дарослыя i дзеш? • Чытанне i адгадванне загадю на с. 84. — Пра што марыце вы? 2. Першаснае чытанне верша «Дзщячыя мары» настаушкам. — Пра што марьип дзещ? J. Чытанне верша вучням1 самастойна. — Чаму усе згадзшся з АНлай? — Як Мгла адносщца да матул1? — Адкажыце на пытанне № 4 на с. 85. Hi можаце вы сказаць, што ведаеце, пра што думаюць ■ашы оацьк! - Hi умееце вы думаць не толью пра сябе, але i пра CBaix 6ni3Kix? - Як можна паклапац1цца пра CBaix 6ni3Kix? Выразнае чытанне верша вучнямг - Чаму вучыць тэты твор? >iзкультхвглгнка Я. ты. ён, яна — Наша слауная сям’я. Усм1хнёмся — вочы У вочы, Ля сталоу CBaix пакрочым. Прысядаем усе разам Са сва1м цудоуным класам. (маршыруюць каля парт) (повороты улева-управа, усм1хнуцца) (хаёзьба на месцы) (прысяданш) 4. Першаснае чытанне тэксту «Незнарок i знарок» настаушкам. — Як завуць галоунага героя? 5. Чытанне твора вучням1 «ланцужком». ё. Аналлз зместу твора. — Як вы думаеце, колью хлопчыку гадоу? — Як Юра праводз1у свой вольны час? — Хто гуляу з Юрай слачатку? — Як паводзша сябе лужына? Зачытайце. — Чым скончылася гэтая гульня? — Што вылету Юра з гл1ны? — Чаму хлопчык уздыхнуу, паглядзеушы на свой касцюм? — Чаму Юра палез на плот? — Чым тэта скончылася? — Як Юра гуляу з каменьчыкамг? — Што здарылася потым? — Чаму вучыла хлопчыка мама? Зачытайце. — Як Юра выпрауляу свае памылк1? — Навошта Юра пайшоу да цётк1 Даты? 49

7. Чытанне твора па частках i праца з малюнкавым планам у падручтку. 8. Пераказ па частках. 9. Азбука eemAieactfi. * Чытанне тэксту падручшка на с. 90. — Прыдумайце працяг, як Юра npaciy прабачэння у цётю Дашы, з дапамогай ветл1вых слоу. V. Падвядзенне выжкау урока • Праца з прыказкай у заданш № 5. — Як вы разумееце сэнс гэтай прыказк!? — Hi падыходзщь яна да нашага апавядання? — Паслухайце верш i пастарайцеся вельмг адказна адносщца да бацькоусжх слоу. Так, як бацькк на свеце шхто не умее За дзяцей хвалявацца i перажываць. Так, як яны, шхто не умее на свеце Немаулят ceaix песцщь i забауляць. — Нездарма у народзе кажуць: бацькоу слухаць — гора не знаць. VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць падрабязны пераказ па малюнках. VII. РэфлекЫя — Вашы тэты, мамы, бабулц дзядул1 вельм1 моцна вас любяць, радуюцца вашым поспехам, перажываюць за вас, кал1 здараюцца непрыемнасцк Як вы л1чыце, HKiMi яны хочуць вас бачыць? (Адказы.) Памятайце пра тэта. Часцей дарыце сва1м родным усмешю i прыемны настрой. Каму сённяшш урок падауся павучальным, папляскайце у далош. Каму было сумна i нещкава, патопайце нагамТ Каго Урок астав1у раунадушным, сядзьце за парту. ДЛЯ ЗАП1СУ V . J 50