У Р О К 50 ДОМА МАМЕ ПАМАГАЦЬ — НЕ РУКАМ1 ПАМАХАЦЬ (Р. БАРАДУЛ1Н). Г. КАРЖАНЕУСКАЯ. «ПАМОЧН1ЦА»; Л. РУБЛЕУСКАЯ. «МЫШКА П1К-П1К ПРЫБ1РАЕ НОРКУ» Мэта: стварыць умовы для фарм1равання правшьнага асэнсаванага чытання уголас цэлым1 словам!; «■рыяць развщцю умения анал1заваць учыню персанажау i суадносщь ix з уласным! Учынкам1; садзейшчаць кхззанню пачуцця павап i любов1 да членау сям’!. Абсталяванне: падручшк, картш з шдывщуальным! заданиям!. ХОД УРОКА йАргажзацыйны этап Настаушк: Добрае ранне сонцу (pyKi рверх — да сонца) i птушкам, (Maxi рукамг) Добрае ранне сынам i дачушкам. (гладзяць сябе па грудзях) Добрае ранне добрым yciM людзям. (паказваюць адзш на аднаго) Шчыра вЛацца мы не забудзем! (усм1хаюцца адзш аднаму) Званочкам звонюм урок павЛауся. (прыкладваюць руку да вушка) Сядзем за парты. Занятак пача^ся! (садзяцца за парты) Моуная размшка Иаляшу Мшолка з воску смешных цацак на рею вёску. • Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце словы, у як1х 1 склад, 2 склады, 3 склады. • Прачытайце моучю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце скорагаворку у пары з кл!чнай штанацыяй. • Прачытайце скорагаворку у пары з пытальнай !нтанацыяй. — Чым падобная скарагаворка з тэкстам, як1 чытал1 дома? Праверка дамашняга задания • Пераказ казк1 па малюнках. • 1ндыв!дуальнае задание. ! Перачытай апавяданне «Незнарок i знарок». 3 дадзеных слоу падкрэсл1 тыя, як1я характазуюць Юру: Вясёлы, гарэзл!вы, добры, паслухмяны, разумны, даверл!вы, ц!кауны, злы, неслух, шкодн!к, маншчык, баязл!вы, працав!ты, акуратны, праудз!вы, справядл1вы, лян!вы, сумны, неахайны, панны. 2. Якой ты убачыу Maui хлопчыка? 3aniinbi. 3. Дапоун1 дадзены план апавядання патрэбным! словам!. Юра i __________________. Гульня у __________________. Юра леп1ць з ’______________ . Хлопчыка выратавал!__________________. Юра лезе на Pa6i добрае Праца па тэме урока Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Памочнща». • Чытанне тэмы урока на с. 91. — Як вы разумееце назву урока? • Чытанне дыялогу Ваалшю i Лянка на с. 91. — Як дапамагаеце дома вы? — Ш легка тэта рабщь? Першаснае чытанне верша «Памочнща» настаушкам. — Hi адпавядае назва верша яго зместу? Чытанне верша вучням1 самастойна. — Чаму разгубшася матуля? — Яшя добрыя справы раб1ла Вера? — Ш добра яна працавала? — За што можна пахвал!ць Веру? — Яшя парады можна даць дзяучынцы? Выразнае чытанне верша вучням1 р парах приз радок. • Выкананне задания № 5 у падручнжу на с. 93. 51
Ф1зкультхв1л1нка Да рэчю хуткай усе спускаемся, (хадзьба на месцы) Вымыць ручю там спяшаемся. (1м1тацыя рухар) Раз, два, тры, чатыры — Мы i тварык1 памылк А цяпер плывём усе хутка, Цэшм кожную мшутку: Разам — раз, тэта брас. Адной, другой — тэта кроль. Усе як адзш Плывём як дэльфшы. 5. Падрыхторка да рспрымання зместу твора «Мышка Шк-Шк npu6ipae норку». • Прагназаванне зместу твора па малюнку на с. 93. — Хто з вас чытау гэтую кшгу? (Настаушк паказвае кшгу «Прыгоды мышю ГПк-ГБк» i дае каротюя рэкамендацьп дзецям.) • Лекачная работа (словы у падручшку на с. 94). 6. Першаснае чытанне твора настаршкам. — Чаму мышка вырашыла прыбраць сваю норку? 7. Чытанне твора вучням1 «ланцужком». 8. Анал1з зместу твора. — Колью цягнууся рамонт? — Што з’явшася на сценах? — Якая мэбля была у мышю f норцы? — Што вырашыла зрабщь мышка? — Як яна тэта рабкта? — Што з гэтага атрымалася? • Выбарачнае чытанне. — Ашсанне рамонту. Як выглядала кватэра пасля рамонту? — Як выглядала норка мышю? — Мышка мые падлогу. Сям’я прачнулася. Як выглядала норка пасля уборю? • «Чарочная скарбонка». «Вада даражэй за золата», — казал1 качэунгю. Яны ведалц што шяюя багацш не выратуюць вандроушка у пустыш, кал1 скончыцца запас вады. А нашы продю славяне ваду наракл1 «Ведай» не выпадкова: у м1фалогп Веда — тэта добрая багшя, якая дае жыццё усяму жывому, дзяучына-рака. Яна i стомленага падарожнага напощь, рану загощь i, падняушыся высока у неба, упадзе дабрадзейным дажджом на nani i niBbi. «Берагчы ваду — значыць, берагчы жыццё, здароуе, прыгажосць акружаючай прыроды». 22 сакавжа — АЧжнародны дзень вады. Яго адзначаюць не таму, што на Зямл1 шмат вады, а таму, што яна усё часцей патрабуе эканомнага выкарыстання. Для таго, каб узбагацщь паняцце беражл1васщ, неабходна зразумець простую шщну — капейка рубель беражэ. А кропелька, лПар — тоны! I толью з такой ашчаднасцю можна стаць гаспадаром. V. Падвядзенне вышкау урока • Чытанне верша «Кот». Кот вясёлы са стала СюнуУ вазу на падлогу. На стале адна была, На падлозе стала многа. Ды аб тым, што сюнуУ вазу, Кот прызнауся не адразу. Зараз, гледзячы на двор, Муркае: фар-фор, фар-фор... — Чым кот падобны на мышку з казю? — Чым адрозшваюцца repoi? • Складанне сшквейна. Мышка Якая? Што рабьта? Сказ Вывад VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне творау. VII. Рэфлекс1я — Яюя творы сёння чытал1? — Яю з творау спадабауся больш? — Чаму навучыу вас верш «Памочшца»? — Чаму вучыць казка пра мышку ГБк-Шк? 52
У Р О К 51 КРЫН1ЧКА БАБУШНАЙ ( ДЗЯДУЛЕВАЙ ДАБРЫН1. А. ЯК1МОВ1Ч. «ШТО ЛЮБЩЬ БАБУЛЯ?»; У. МАЦВЕЕНКА. «ТРУСКАЛК1»; П. ТКАЧОУ. «ЯК СОН ЗНАЙШЛ1» Мэта: стварыць умовы для Удасканальвання навыку чытання; спрыяць развщцю умения разумець пачуцщ бацькоу i шшых людзей; садзейшчаць выхаванню паважл1вых адносш да старэйшых членау сямЧ. Абсталяванне: падручнж. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаунш: Дзень добры, сядайце, кал1 ласка. Вас запрашаю на урок, шбыта у казку, Жадаю шчасця, поспехау, дабра I сонечнага веснавога цяпла. II. Моуная разм1нка Купи а бабуся капал1 Mapyci. Кипыа бабуся карали Mapyci? Кушла бабуся каралi. Mapyci! • Прачытайце скорагаворку, выразна вымауляючы кожнае слова. • Прачытайце мо^чю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце скорагаворку у пары з адпаведнай штанацыяй. — Што такое карал1? III. Праверка дамашняга задания • Выразнае чытанне верша «Памочн1ца». • Выразнае чытанне апавядання «Мышка niK-Шк npbi6ipae норку». IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Што любщь бабуля?». • Адгадайце загадку. Лепш за ydx шкарпэтк! вяжа, Казку добрую раскажа, I са мною пагуляе, Хоць зусйм не маладая. (Бабуля.) • Вызначце тэму нашага урока. • Чытанне дыялогу BacwiHKi i Лянка на с. 97. — A Hi ведаеце вы, што любщь ваша бабуля? 2. Першаснае чытанне апавядання «Што любщь бабуля?» настаушкам. — Якое пытанне задала мама дзецям? 3. Чытанне апавядання вyчнямi шэптам. 4. Анал1з зместу твора. — Щ лёгка дзецям было адказаць на матулша пытанне? — 3 KiM з дзяцей вы згодны? — Як1я справы робщь бабуля у доме? — Чыя думка вам снадабалася? — Што, на самой справе, любщь бабуля? • Чытанне апавядання па ролях. • Адгадванне загадю пра трускалкг — Хто дапамагау вырошчваць трускалю? — Як1я яны на смак? 5. Першаснае чытанне верша «Трускалт» настаушкам. — Чаму верш так называецца? 6. Чытанне верша вучням1 самастойна. 7. AnaAi3 зместу твора. — Ад чыйго iMH 1дзе размова? — Як працавал1 бабуля i унучка? — Як! вырас ураджай? 53
— Што зрабша дзяучынка? — Аб чым тэта сведчыць? — Прачытайце радю, яюм1 можна падшсаць малюнак. • Выразнае чытанне верша. — Як\я пачуцщ трэба перадаць пры чытанш? — Каго б пачаставал1 вы? — Прачытайце словы з памяншальна-ласкальным значэннем. Чаму ix выкарыстоувае дутар? — Як1я малюнк! можиа зрабщь да тэксту? 0i3KynbtnxeiAiHKa Ладкт, ладк), ладю — Мы палсш градкь Ад стараннай працы Bbipacni на градцы Вось таюя агуркй Вось так!я бурак1, А капусты качаны Вось такой вел1чынь (1м1тацыя pyxatj) 8. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Як сон знайш.и». • Адгадванне загадки Усё жыццё ён працавау, i людзей ён паважау. Побач з iM была бабуля. Хто ён? Родны мой... (дзядуля). • Лекспчная работа. Словы у падруч1-пку на с. 101, слова «весшчкЬ (настаун1к вывешвае малюнак). 9. Першаснае чытанне твора настаумкам. — Як растлумачыу дзед унуку, чаму ён устау рана? 10. Чытанне твора вучням-i «ланцужком». 11. Anani3 зместу твора. — Што прапанавау Мшолка? — Дзе яны шукал1 дзедау сон? — Што робщь дзед, кал1 яму не сшцца? — Чым дапамагл1 бабул1 нашы repoi? • Чытанне «Галава—хвост». — Як выглядау лес? Зачытайце. — Пра што забылшя дзядуля i унучак? ■ Чытанне «Вочк1—столь». — Чаму дзед заснуу? — Што сказау пра тэта М1колка? • Чытанне па ролях рашшняй размовы дзеда i унука. • Складанне плана. — Дапоуьпце план патрэбным1 словамн 1. Дзед Вас1ль ... 4. Яны назб1рал1 ... 2. Тады давай ... 5. Дзед сядзеу-сядзеу i ... 8. Сцежка звярнула у ... 6. Щшэй, бабуля, дзед знайшоу свой ... V. Падвядзенне вышкау урока — Пра каго сёння гаварыл1? — Як трэба адносщца да бабуль i дзядуль? — Хто з герояу спадабауся i чаму? • Складанне сшквейнау. Дзяучынк1 складаюць сшквейн пра бабулю, хлопчык1 — пра дзядулю. Бабуля Дзядуля добрая ласкавая працав1ты мудры працуе любщь песцщь рамантуе будуе дапамагае Наша бабуля вельм1 добрая. Наш дзядуля усё умее. Дзякуй! Навучы! VI. Дамашняе заданне Пераказ твора «Як сон знайпии?». VII. Рэфлекс1я — Скажыце па адным добрым слове пра CBaix бабулю i дзядулю. — Чаму навучыу сённяшн1 урок? 54
У Р О К 52 ПРАНЯС1 ПРАЗ ПАКАЛЕНН1 ЧАЛАВЕЧНАСЦЬ I СУМЛЕННЕ (У. МАЗГО). I. МУРАВЕЙКА. «ПРАУНУК ПЕРАМОГ1» Мэта: стварыць умовы для Удасканальвання навыку чытання; спрыяць развщцю умения разумець пачуцщ шшых лгодзей; садзейшчаць выхаванню паважл!вых адносш да сталых людзей, ветэранау. Абсталяванне: падручшк, картю з шдывиуальным1 заданиям!, малюнак або фотаздымак Хатыш, IloMHiKa FlepaMori у М1нску. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны момант Наставши: Празвшеу званок i зноу У клас пазвау ма!х сяброу. Будзем добра працаваць, Будзем веды набываць. (Праверка падрыхтаванасщ вучняу да урока.) II. Моуная размшка Нам хораша tj нашай краше. Жыв1, Беларусь, прыгажэй! (Hina Г алтонская) • Прачытайце екорагаворку, выразна выма^ляючы кожнае слова. • Прачытайце моучю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце у пары з кл1чнай штанацыяй. — За што мы люб1м сваю Радз1му? — Hi заусёды на Беларуш было MipHa i спакойна? III. Праверка дамашняга задания • Пераказ твора «Як сон знающи». • 1ндыв1дуальныя заданий 1. Перачытай апавяданне «Што любщь бабуля?». Зашшы адказы дзяцей. Бабуля любщь ... — Яю адказ, на тваю думку, самы правшьны? Падкрэсл1 яго. 2. Навучыся чытаць верш выразна. Падкрэсл1 словы з памяншальна-ласкальным значэннем. Як можна парадаваць бабулю? Падкрэсл1 гэтыя словы. Я бабулечцы сваей Песню праспяваю. Прынясу у яе пакой Водар кветак мая. бабулшых вачах Зншнуць аблачынкй Як пралесю у гаях, Расц1втуць смяшынкь Галта Дашкев1ч IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Праунук Перамог1». • Чытанне дыялогу Вас1лшк1 i Лянка на с. 104. — Якую п1лотку захоуваюць у сямЗ Лянка? — Што вы ведаеце пра вайну? — Як у вашай сямЧ адзначаюць Дзень Перамоп? — Кал1 тэта адбываецца? — Хто з вашых сваякоу ваявау? Раскажыце. 2. Першаснае чытанне верша «Прарнук Перамог!» настаушкам. — Якую карщну Уявйл1 сабе пад час слухання верша? 3. Самастойнае чытанне верша вучням(. — Куды iшоу хлопчык з прадзедам? — Яюя адчуванж узшкл1 у вас пад час чытання верша? — У што апрануты дзядуля? 55
— Пра што расказваюць яго Узнагароды? — Як яны выглядаюць? — Як вы разумееце апошшя радш верша? — 3 яюм настроем трэба чытаць верш? — Што трэба перадаць пры чытанш? — Падбярыце i прачытайце радю да малюнкау. • Чытанне верша вучням1 «для суседа». — Як трэба адносщца да ветэранау? • Выразнае чытанне верша. <Pi3KyAbtnxeiAiHKa Мы у аутобусе сядз1м i ва усе 6aKi глядз!м. Глядз1м управа, глядз1м улева, Пракатацца можам смела. Ушзе рэчка — глыбока, Уверсе птушачю — высока. Шчотю па шкле гулятоць Усе кропельк! вышраюць, Колы закрушлшя, Наперад мы пакацшся. (1мтацыя pyxctij) • Азбука ветл1васц] на с. 106. — Чаму мы павшны заусёды помнщь пра подзвш ветэранау? • Прачытайце верш. — За што трэба пакланщца ветэранам? • «Чароуная скарбонка» на с. 107. — Сёння у чароунай скарбонцы сумныя малюнк1. Яны нагадваюць нам аб вайне. (Настаушк вывешвае малюнак Хатынь) Тэта адбылося 22 сакавжа 1943 года. Азвярэлыя фашысты уварвал1ся у веску Хатынь i абкружыл1 яе. Усё насельн1цтва Хатыш ад малога да вял1кага — старых, жанчын, дзяцей — выганял1 з дамоу i гнал1 у калгасны хлеу. Кал1 усё насельшцтва вёск1 было у хляве, фашысты замкнул! дзверы адрыны, абклал1 яго саломай, абл1л1 бенз1нам i падпалшь Драуляны хлеу (мгненна загарэуся. У дыме задыхал1ся i плакал! дзецг Дарослыя спрабавал1 выратавадь дзяцей. Пад напорам дзясяткау чалавечых целау не вытрымал1 i павал1л1ся дзверы. У падпаленай вопратцы, ахопленыя жахам, людз1 кшул1ся бегчы, але тых, хто вырывауся з полымя, фашысты спакойна расстрэльвал1 з аутаматау i кулямётау. Заг1нул1 149 чалавек, з ix 75 дзяцей. Цяпер на месцы вёск1 знаходз1цца помн1к. Доуга працягвалася вайна. Скончылася яна 9 мая 1945 года у Берлше. У гонар Перамог1 было пастаулена шмат помшкау. Адз1н з ix стащь на Плошчы Перамог1 у Мшску. (Настаугпк вывешвае малюнак.) Помн!к на Плошчы Перамоп быу устаноулены у 1954 годзе у гонар вошау Савецкай apMii i партызанау Беларусь яюя гера1чна змагал!ся за вызваленне Радз1мы. Манумент уяуляе сабой граштны абел1ск вышынёй 38 метрау. Яго вянчае трохметровая выява ордэна Перамоп (выканана з бронзы i смальты). На пастаменце у падставы абелшка ляжыць меч, абчапляны бронзавай лауровай гал1ной — святы меч Перамоп. На чатырох гранях пастамента знаходзяцца бронзавыя гарэльефы работы беларуск1х скульптарау: «9 мая 1945 г.» Ля падножжа помшка Перамог1 3 лтеня 1961 года быу запалены вечны агонь. — Яюя noMHixi ёсць у нашым горадзе? V. Падвядзенне выжкау урока — Што новага або ц1кавага пачул1 на уроку? — Як трэба адносщца да ветэранау? Чаму? — Кал) адзначаецца свята Перамоп? VI. Дамашняе заданне Падрыхтаваць выразнае чытанне верша, намаляваць малюнак. VII. Рэфлекия — Як адчувал1 сябе на уроку? — Чаму навучыу сённяшш урок? — Пра што задумалшя на уроку? — Што раскажаце дома бацькам? 56
У Р О К 53 ТЫ — МОЙ ТАТА САМЫ ЛЕПШЫ (М. КОТ). М. ДАН1ЛЕНКА. «ЧАРОУНАЕ СЛОВА». АБАГУЛЬНЯЛЬНЫ УРОК Мэта: стварыць умовы для удасканальвання навыку чытання i развщця чытацюх умения^; спрыяць развщцю умения разумець жыццёвую мудрасць бацькоУ; садзейшчаць выхаванню паважл1вых адносш да старэйшых. Абсталяванне: падручшк, картю з тдыв1дуальным1 заданиями, малюнш авада, касавщы. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Дзецк Празвшеу званок. Пачынаецца урок. Будзем дружна працаваць. Будзем веды набываць. Настаушк: Працаваць трэба заусёды з добрым настроем, з усмешкай. Тады i праца будзе спорыцца. Прачытайце, кал1 ласка, дэвгз нашага урока. (3anic на дошцы.) Душу i сэрца р работу ркладз!, Кожнай линутай на рроку даражы. Жадаю yciM добрай працы! II. Моуная размшка Не патрэбна мякаму часу вайна! Не патрэбна i нашаму веку! Не прыносыа шчасця школi яна — Кольт гора дала чалавеку!.. (Людмыа Воранава) • Прачытайце моучы 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце у пары з кл1чнай штанацыяй. — Чаму не патрэбна нам вайна? III. Праверка дамашняга задания • Выразнае чытанне верша «Правнук Перамоп». • Праца з малюнкам1 (падбор i зачытванне адпаведных радкоу). • 1ндыв1дуальнае задание. Прачытай тэкст. Раскажы, што новага ты даведауся? Хатынь... Тут жыл1 м1рныя людзц шчырыя працаушки ЯюбШ свае пал1 i лясы. Вырошчвал1 збажыну i лён, быль добрым! жывёлаводамц Выхоувал1 дзяцей, радавалшя удачам i будавал1 новае жыццё. Вайна разбурыла усе м1рныя планы, злавесным ценем навшла над кожнаю хатай. 149 чалавек, i сярод ix 76 дзяцей, навечна лягл1 у адну брацкую маг1лу. Гудуць званы, звшяць званы. Зв1няць журботна i сурова. IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора. • Чытанне прыказак на с. 108. — Пра што гаворыцца ва J/cix гэтых прыказках? — Як1я якасц1 характару дапамогуць выканаць цяжкае задание? • Лекачная работа (наставши вывешвае малюнак касав1цы). 2. Першаснае чытанне апавядання «Чароунае слова» настаршкам. ~ Пра якое слова 1дзе размова? 3. Самастойнае чытанне апавядання вучням!. 4. Анал!з зместу твора. — Кдм працуе Стасжау тэта? — Што ён робщь на лузе? — Чаму Стасш прыйшоу на луг? — Чаму тата працягвае працаваць, нягледзячы на стому? 57
• Выбарачнае чытанне. — Як працуе Стасжау бацька? Стас1к сядзщь пад кустом. Бацька скончыу працу. Бацька абедае. Стасж вартуе трактар. • Чытанне апавядання вучням1 «ланцужком». — Ц1 карыстаецеся вы таю'м чароуным словам? • Чытанне па ролях. — LU навучыуся Стает карыстацца чарочным словам? Пмнастыка для вачэй Раз — направа, два — налева, Тры — наверх, чатыры — ушз. А цялер малюем круг вачамц Так рабщь умеем само Погляд наюруем бл1жэй, далей, Трэшруем мышцы вачэй. (паглядзець налева, паглядзець направа) (паглядзець уверх, паглядзець ушз) (кругавыя pyxi вачыма) (паглядзець на кончык носа, у акно) (закрыць i адкрыць вочы, памаргаць) V. Замацаванне Абагульненне па раздзеле. • Гульня «Не зявай, слова даба^ляй». Настаушк называе першую частку назвы твора, дзещ дабауляюць другое слова: «Дзщячыя ...», «Незнарок i ...», «Мышка ...», «Што любщь ...», «Як сон ...», «Праунук ...», «Чароунае ...». • Гульня «Знайдз1 твор». На дошцы зашсаны аутары у адзш слупок, а назвы творау аутара i яго твор. у друп. Дзещ злучаюць стрэлкам! В. Гарбук Т. Кляшторная Л. Рублеуская П. Ткачоу }. Муравейка М. Дашленка А. Яюмов1ч У. Мацвеенка Г. Каржанеуская «Праунук Перамоп» «Чароунае слова» «Незнарок i знарок» «Што люб1ць бабуля?» «Мышка Шк-Шк прыб1рае норку» «Як сон знайшлН «Дзяцячыя мары» «Памочн1ца» «ТрускалкН • Выкананне заданняу № 1—2 у падручнжу на с. 111 —112. • «Чароуная скарбонка» на с. 112. «Радавод маёй сямМ — тэта дрэва, чые каранз трымаюць мяне на роднай зямл!, даюць моц для жыцця, а гал1ны, лкточю на iM — тэта я, мае бацьк1, родныя... Я бачыу сва!х прабабулю i прадзядулю толью на фатаздымках, чуУ расказы пра ix жыццё ад бацькоу, але i гэтага было дастаткова, каб зразумець: яны — тэта частка вял1кай г!сторьп роду, вёск1, крашы, свету. Яны — частка мяне» — так Hanicay адз1н з вучняу нашай кра1ны, вывучаючы свой радавод. Род — паслядоунасць людзей адной сямЧ. Радавод — пералж пакаленняу аднаго роду, як1 Устанаул1вае паходжанне i ступень роднасц1. Радаводнае дрэва — схематычнае абазначэнне роднасных сувязей у выглядзе дрэва, у кораня якога размешчаны родапачынальн1к, а па гал1нах — л1нН яго нашчадкау. VI. Падвядзенне вын1кау урока — Што новага або цжавага пачул1 на уроку? — Якое чароунае слова можна прымяняць у сва1м жыцщ? — Ц1 ведаеце вы свой род? VII. Дамашняе задание Перачытаць твор з раздзела i зраб1ць малюнак. VIII. Рэфлекс1я — Што Уразюа на уроку? — Чым запомн1уся Урок? — Што было самае цяжкае або незразумелае? — Аб чым хацелася б даведацца? 58
У Р О К 54 УРОК ПАЗАКЛАСНАГА ЧЫТАННЯ «СЯМ’Я — ПРЫТУЛАК ДАБРЫН1!» Мэта: стварыць умовы для самастойнага чытання-разглядвання кшг па тэме урока; спрыяць развщцю чытацюх уменняу: дакладна выбраць KHiry па тэматыцы, спрагназаваць змест па назве, вокладцы або шюстрацыях, прэзентаваць KHiry для cBaix аднакласншаУ; садзейшчацъ фарм1раванню паважл(вых адносш да ceaix 6.ni3Kix. Абсталяванне: KHiri па тэме урока, cnic лБаратуры на кожнага вучня, тэксты для чытання на уроку, канверты з прыказкам1 для працы у трупах. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаушк: Я i вы, вы i я! Разам мы адна сям’я! Вучнг Будзем разам працавацъ, Чытаць i размауляць, Вучыцца бл1зк1х паважаць. II. Моуная размшка Свецщь як сонца, Ад самай калысш Вобраз люб1мы, Родны i бл1зк1. (Мтола Xeedapoein) • Прачытай вочкамк • Чытанне шэптам. • Чытанне-«гудзенне». • Чытанне з юшчнай штанацыяй. — Пра каго щзе размова? — Як вы здагадалюя? — Чаму мам1н вобраз свецщь «як сонца»? — Якой тэме прысвечаны KHiri, як\я вы сёння прынесл1? III. Праца па тэме урока — Давайце пазнаём1мся з выставай KHir. • Знаёмства з выставай KHir па тэме урока. Настаушк праводзщь гутарку з дзецьм1 у залежнасщ ад тых KHir, яшя яны прынесл! i як\я падрыхтавау настаушк. Над час гутарш звяртаецца увага на вокладку, шюстрацьп. Настаушк паказвае шюстрацьп, а вучш па ix прагназугоць, пра што можа быць твор. • Гутарка па прачытаных творах. 1) Вершаваныя творы. — Хто прачытау i падрыхтавау выразнае чытанне вершау па тэме урока? — Яшя тэта вершы? • Конкурс чытальнжау (дзеш чытаюць вершы на памяць або выразнае чытанне па кшзе). • Самастойнае чытанне верша Э. Агняцвет «Маме». Кал1 б магла вясёлку з неба зняць, Я падарыла б маме. Каб з хмарак я магла дыван саткаць, Я падарыла б маме! Пралесш ycix лясоУ i стужю рэк Я падарыла б маме, i ласку, i цяпло на доуп век Я падарыла б маме! Святло бяроз i песеньку малой Слнщы сшякрылай — Хачу паднесщ усё, што мне самой Матуля падарыла. — Ад чыйго iMH щзе размова? — Яшя пачуцщ выражаюцца у вершы? — Па чым тэта вщна? — За што дзяучынка удзячная сваёй матул1? 59
Ф1зкультхв1л1нка Кажа кветка кветцы: «ПадымТка свой люток, (pyxi $ адпаведнасщ з тэкстам) Выйдз1 на дарожку ды прытопш ножкай, Ды галоукай пакачай — ранщай сонейка сустракай, Злёгку Haxmi сцяблшку — весь для кветачю размшка, А цяпер умыйся ты вадой i щхенька пастой. Нарэшце гатовы усе дзень сустракаць ва усёй красе». Вось яюя прыгожыя кветк1. Сядайце за парты, дзеткй 2) Апавядант пра матулю. — Хто прачытау праза1чныя творы пра матулю? — Яшя тэта творы? Хто ix аутар? (Вучш робяць паведамленш пра прачытаныя творы.) • Чытанне апавядания К. КалЫы «Кампот». Маленькая Галя вельм1 любщь памагаць маме. Сёння мама даручыла Гал1 памыць сушаныя яблыш для кампоту. За абедам мама сказала: «Ну, цяпер пакаштуем кампот нашай дачушш», — i паставьта перад кожным кубак, а перад Галяй — яе лкКймы, з дзвюма чырвоным) вшанькамГ Тата адшу крыху з кубка i з)рнуу на маму. Мама зрабша глыток i паглядзела на Галю. Паглядзела i пытаецца: «Дачушка, щ добра ты памыла яблыш?» — «Так, мамачка, — адказала Галя, — вельм1 добра. Я ix нават мылам мьш'ла!» — Што любщь рабщь Галя? — Што ёй даручыла зрабщь мама? — Што з гэтага атрымалася? 3) Творы пра шшых членар сямЧ. — Хто чытау творы пра шшых членау сямТ? — Яшя тэта творы? — Хто ix Hanicay? (Вучш робяць ещелы пераказ прачытаных творау.) • Чытанне апавядания П. Ткачова «Незвычайны дыктант» самастойна. Алесь дрзнна nima дыктанты: памылка на памылцы. Каб хлопчык Tpoxi падцягнууся, настаунща napaina часцей п^саць дыктанты дома. Вечарам Алесь прынёс тэту падручн)к i сказау: — Дыктуй, тата. Буду вучыцца nicaub без памылак. Тата ахвотна дыктуе, Алесь старанна nima. I так некальк) дзён запар. А потым тата адклау падручн)к убок. — Садз1ся, сынок, шшы, — сказау ён. — Сёння буду дыктаваць на памяць. Алесь выводзщь сказ за сказам: «На дварэ адл1га. Радасна свецщь сонейка. На вул4цы з’яв1л1ся лужыны. Я не магу npaftepi MiMa, абавязкова улезу у ваду...» Алесь глянуу на тэту: — Ты пра каго тэта так? — Шшы, сынок, nimbi... Алесь працягвае шеаць: «Прыйдзеш дадому увесь брудны, мокры — вось мащ i работа. А яна хацела адпачыць...» — Дрэнны дыктант ты, тата, прыдумау, — пачырванеу да вушэй Алесь. — Шчога я не прыдумау, — сказау тата. Вечарам, зраб1ушы урокц Алесь вырашыу, што заутра ён нашша 3yciM шшы дыктант. — Што незвычайнага было у дыктанце? — Чаму тэты дыктант не спадабауся хлопчыку? — Чаму Алесь вырашыу шеаць шшыя дыктанты? • «Чароуная скарбонка». — Сёння у нашай скарбонцы прыказю пра сям’ю. Але яны рассыпал(ся. Збярыце прыказк1 У трупах i прачытайце. (Клас дзел1цца на трупы па 4 вучш у адпаведнасщ з рассадкай у класе. Кожная трупа атрымл1вае канверт, у яшм прыказка, разрэзаная на словы. Трупа 36ipae i зачытвае прыказку.) Прыказш для працы у трупах: Татава хата рс1м багата. Шануй бацьку з мамкай, dpyeix не знойдзеш. Бацьку слухаць — гора не знаць. Бацькор любъ старых паважай. Бацькоу не цурайся, а ад Радз1мы не адракайся. 60
Ад роднага mamai dopaei i латк1. Xmo бсщьку шануе, той сабе неба гатуе. Бацькорскае слова дарэмна не гаворьища. Шануй бацьку з маткай — dpyeix не знойдзеш. IV. Падвядзенне выш'кау урока • Абагульняльная гутарка. — Назавще адным словам: тэта, мама, я — наша дружная ...». — Якая яна, ваша сям’я? Скажыце па адным слове. (Вучш па чарзе называюць адно слова, якое характарызуе ix сям’ю.) • Складанне сшквейна да слова «сям’я». Сям’я дружная придавшая кормщь апранае выхоувае Дружная сям’я заусёды разам. Адзшства. • Разбор слова «сям’я» па лНарах: С— самастойная, смелая, сапраудная, спакойная Я — яркая, ясная М’ — м1лая, маладая, мужная Я — яскравая • Знаёмства з новай тэмай чытання «Падарожжа у лета» i cnicaM лНаратуры па тэме. С. Бестава. «Не сумуй, дзяучыика». Н. Бучынская. «Яблык i вусень». A, Вольет. «Пчала». М. Вышиной. «Казачная царэуна». Вера Вярба. «Дожджык». B. Гарбук. «Аса». A. Дзеружынсш. «Летняя рашца». . Жабко. «Тапал1ныя пушынк1». П. Кавалёр. «Дз1ва-птушачка». К. Калта. «Лшень», «Жн1вень». B. Лукша. «Пясочны гадзшшк». /. Муравейка. «Чаму мяне не хваляць?» //. Парукар. «Ягады». У. Ягоудзш. «Сунщы». V. Дамашняе задание Знайсц] i прачытаць творы у адпаведнасц1 са cnicKaM. VI. РэфлекЫя — Што асабл'та запомнйлася сёння на уроку? — Аб чым напомшу урок? — Што хочацца зрабщь пасля урока? ----------------------------------------- ---- -------—--------*--------- -"V ДЛЯ ЗАП1СУ V J 61
У Р О К 55 ПРАВЕРКА СФАРМ1РАВАНАСЦ1 НАВЫКУ ЧЫТАННЯ Мэта: стварыць умовы для якаснай праверю сфарм1раванасщ навыку чытання; спрыяць рэзвщцю адказнасщ за сваю працу; садзейшчаць выхаванню паважл!вых адноеш да аднакласншау. Абсталяванне: падручнж, тэкст для чытання, заданш для самастойнай працы на Уроку. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Сябры, усмешкай вас вНаю, Усм1хнщеся ж i вы у адказ. Добрых вышкау вам жадаю, На Уроку паказаць вышэйшы клас. — Давайце уч^хнемся адзш аднаму i пажадаем поспехау. (Дзепд паварочваюцца да суседа па парце, усм)'хаюцца i гавораць: «Поспехау табе сёння!») II. Моуная размжка Чалавеча, чалаввча: чаму часам плачаш, а часам скачаш? • Прачытайце мо^чю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце У пары з пытальнай штанацыяй. • Адкажыце на пытанне скорагаворю. — Я жадаю вам добрых вышкау i цудоунага настрою. А што нам для гэтага спатрэбщца? III. Праверка дамашняга задания • Праца з малюнкамп Дзещ абменьваюцца малюнкам! у парах або трупах у залежнасщ ад колькасщ малюнкау. Па малюнках знаходзяць твор. Чытаюць яго у падручшку i выконваюць заданш пасля твора. IV. Праца па тэме урока Настаушк правярае узровень сфарм!раванасщ навыку чытання па тэксце. Яшка На дварэ быу пачатак мая. — Тата, сходз1м да рэчкц — гаворыць аднойчы мне Алег. — Я табе Яшку пакажу. — Якога Яшку? — Ну Яшку, вепрука^ сапрауднага, ляснога. Дзец1 пасвяць яго там на беразе. Мы з настаунщай Алай Сямёнаунай хадз1л1 туды. Каршун яго з неба скшуу, — з хваляваннем, амаль глытаючы словы, гаварыу сын. — Крыху пацяплее, i пойдзем, сынок. Абавязкова. Была якраз нядзеля. Пасля дожджыку сонца разарвала хмары, наукол ружовыя npoMHi развес1ла. Мы ш.ш полем, nanpacTKi. Сын старауся забегчы наперад. — Тата, вунь, бачыш, вепрука пасвяць, — паказау ён рукой. Я пайшоу за сынам. Спакойна, ni на каго не звяртаючы yeari, пашчыпвау траву лясны жыхар, дзж! вяпрук Яшка. Маленьктм парасяткам адб1уся ад мац1 Яшка. Яго i выследз1у каршун, ударыу дзюбай, cxaniy вострымi KinuropaMi i панёс над полем. Але ноша нялёгкай аказалася. Выпусщу драпежшк з юпцюроу здабычу, i паляцела вепраня каменей ун1з. Каршун к1нууся следам. Але пабл)'зу знаходз1л!ся школьн1к1. Яны i выратавал1 ад бяды маленькага вепручка. Назвал! яго Яшка. Цяпер дзещ i Яшка — сапраудныя сябры. • Пытанн1 для вызначэння разумения прачытанага: — Хто так! Яшка? — Чаму ён не баяуся людзей? Пмнастыка для вачэй «Гародшна» Вослж ходз!ць, выглядае, Што спачатку з’есц! выб1рае. Наверсе саслела сл]ва, А утпзе расце кратва, Злева — бурак1, справа — малшы, Злева ... гарбуз, справа — журавшы, Зн1зу — свежая бульба, Зверху — сакав!тая цыбуля. (абвесщ вачыма круг) (паглядзець уверх) (паглядзець ушз) (паглядзець палева, направа) (паглядзець ушз) (паглядзець уверх) 62
Выбраць шчога не змог (заплюшчыць вочы, потым адкрыць i памаргаць) I без ал на зямлю лёг. V. Падвядзенне выжкау урока Настаушк анал1зуе BbiHiKi дзяцей. Дае рэкамендацьп асобным вучням. Хвалщь тых, хто добра справ1уся. VI. Дамашняе задание Прыдумаць 3 пытанш па папярэдшм раздзеле. VII. Рэфлекс1я — LJ,i спадабалася вам чытаць на правьльнасць i хуткасць? — Каму перашкодз]ла хваляванне? — Хто думае, што справ1уся добра? — Каму трэба больш чытаць самастойна? К" ДЛЯ ЗАП1СУ
У Р О К 56 СВЕТ ПЯШЧОТАЮ СОНЦА САГРЭТЫ (М. ПАЗНЯКОУ). М. ДАНШЕНКА. «ЧАРОУНАЕ СЛОВА». АБАГУЛЬНЯЛЬНЫ УРОК Мэта: стварыць умовы для Удасканальвання навыку чытання i развщця чытацюх уменняу, умения асэнсавана успрымаць на слых творы на беларускай мове; спрыяць фарм1раванню эстэтычных пачуццяу, наз1ральнасщ, узбагачэнню слоушкавага запасу; садзейшчаць выхаванню умения зауважань i адчуваць прыгажосць у навакольным асяроддзь Абсталяванне: падручшк, кветю з паперы у кожнага вучня i выявы лугу, поля, дрэва для рэфлексп. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаунж: Школа прачынаецца, зазвшеу званок. Весела спяшаюцца дзещ на ... урок. (Дзещ дагаворваюць.) Склал1 кшжкц сшыткi, зраб!лг зарадку i падрыхтавалюя у школе да ... заняткау. (Дзещ дагаворваюць.) На урок у школу цацю не бяры. Дзень добры, школа родная, Настауш'кц ... сябры! (Дзещ дагаворваюць.) II. Моуная размшка Чэрвенъ. Чарнеюць сунщы i чырванеюць чарнщы. • Прачытайце моучю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце у пары з кл1чнай 1нтанацыяй. • Прачытайце з пытальнай 1нтанацыяй. • Выпрауце памылку. • Прачытайце правильна. III. Праверка дамашняга задания • Праца у трупах (дзец1 дзеляцца на трупы па 4 чалавею у адпаведнасц1 з пасадкай у класе i задаюць пытанн1 па чарзе). • Франтальная праца (настаушк выклшае па адным вучн1 з кожнай трупы). IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да рспрымання зместу твора «Чэрвенъ i сонейка». — Прачытайце на дошцы назвы летн1х месяцау. Растлумачце, чаму яны так называюцца. ЧЭРВЕИЬ л i ПЕНЬ ж ш в е н ь • Чытанне-разглядванне пачатку раздзела на с. 113. • Чытанне скорагаворак па радах. • Чытанне назвы урока на с. 114. — Як вы разумееце гэтую назву? — Як1я творы мы будзем чытаць? 2. Першаснае чытанне казт «Чэрвенъ i сонейка» настаршкам. — Хто з’яуляецца героем гэтай казк1? 3. Чытанне казт вучням1 «ланцужком». 4. Анал1з зместу казт. — Чаму у Чэрвеня самая кароткая ноч на самой справе? — Як пра тэта гаворыцца у казцы? — Яюя справы робщь Чэрвень у садзе? Зачытайце. — Чым ён займаецца на палях? — Што патрэбна зрабщь у лесе? — Як1я справы на лузе? — Хто дапамагау Чэрвеню? — Чаму Сонейка перастала дапамагаць? Зачытайце. • Выбарачиае чытанне. — Як1я справы 3pa6iy Чэрвень? • Чытанне «Вочю- столь». — Як1я словы i выразы ап1сваюць чэрвень, як жывую icTOTy? 64
— У выглядзе каго вы намалявал! б Чэрвень? — Як1 1 радкам1 з твора можна падшсаць малюню? Ф 1зкульт хв{л1нка Бяжыць Вожык: тупу-туп. Увесь шласты, востры чуб. — Вожык, вожык, ты куды? Ад якой бяжыш бяды? Вожык лапкам1 туп-туп, Вожык вочкам1 луп-луп. Нава кол пануе щш, Чуе вожык у лiсцi мыш. Ён да Л1сця тапу-тап, Мышку шэранькую — цап! (бег на месцы) (рук! рперад, рукi рверх) (повороты р бак1) (топаюць нагам1) (выконваюць адпаведныя pyxi) (застьш на месцы, палец прыц1снул1 да вуснар) (прысель) (падскокнуць на месцы) (пляскаюць у да лот) 5. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Колеры года». • Чытанне i адгадванне загадка на с. 116. — Як1я фарбы вы узял1 б, кал1 б я папраала вас намаляваць усе поры года? — А зараз паслухайце, як пра тэта гаворыць I. Муравейка у сва1м вершы «Колеры года». 6. Першаснае чытанне верша 1. Муравейш «Колеры года». — Ц] згодны вы з аутарам, што усе поры года мы люб1м? 7. Чытанне верша вучням-i па слупку з прыпынкам1. — Чаму для клёнау i бяроз самы прыгожы колер зялёны? — Чаму дрэвы «шаптал1»? — Як можна пачуць ix шэпт? — Чаму колер золата «самы гарачы»? — Чаму поле «зв1нела»? — Аб чым шумела pa6ina? Чаму яна «шумела»? — Як1я ryKi вы пачул1, кал1 чытал! пра з1му? — Чаму завея Чрала на дудцы? — Чаму белы колер самы блшкучы? — Чаму дзещ любяць усе колеры года? 8. Выразнае чытанне верша. — 3 яюм настроем трэба чытаць верш? — Як1я пачуцц] трэба перадаць пры чытанн!? — Як змянщь моц голасу ад пачатку верша да канца? — Падбярыце радк1 да кожнага малюнка i прачытайце. Як1я б малюнк1 да кожнай пары года намалявал1 б вы? Ап1шыце ix словам!. V. Падвядзенне вышкау урока Паслухайце i адгадайце загадк!: Цераз пал1, цераз луп Спусцшся канцы дуri. (Вясёлка.) Зал1хвацк1 вадавоз Воз вады на небе вёз. Гэтак грукацеу вядром, Што мы Усе сказал!... (гром). 3 цёмнай хмары наускасяк Скочыу на зямлю басяк I пусшуся басанож. Вы яго пазнал1? (Дождж.) Хто нас пощъ празрыстай вадзщай. Ну, вядома, што гэта... (крышца). Вы скажыпе, дзетк1, Дзе красуюць кветк1, Травы шалясцяць, KoHiKi трашчаць? (Луг.) Жо^тае, гарачае, на людзей паглядае, Цяплом i пяшчотай ycix сагравае. (Сонца.) — Як яны звязаны з тэмай нашага Урока? — Щ хочацца вам, каб хутчэй настушла лета? Чаму? VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне творау. VII. Рэфлекс1я — Давайце утворым лета на дошцы (выявы: луг, дрэва, поле). У кожнага з вас ёсць кветачка. Кал1 на уроку вам працавалася добра, вы актыуна адказвал1, чытал1 без памылак i выразна, прымацуйце кветку на луг. Кал1 старал1ся, але не усё атрымалася добра, бьип памылк1 пры чытанн1 — прымацуйце кветку на дрэва. А кал1 трэба яшчэ шмат працаваць, каб добра усё атрымл1валася, прымацуйце кветку на поле.
У Р О К 57 ХОДЗЩЬ ЛЕТА ПА ПАЛЯХ, ПА РАСКВЕЧАНЫХ ЛУГАХ (Н. ГАЛ1НОУСКАЯ). Ф. РАМАШКА. «СЛЁЗЫ Л1ЛЕ1». ЦЁТКА. «ГУТАРКА АСОТУ 3 КРАП1ВОЮ» Мэта: стварыць умовы для удасканальвання навыку чытання i развщця чытацюх уменняу, умения асэнсавана успрымаць на слых творы на беларускай мове; спрыяць фарм1раванню эстэтычных пачуццяу, наз1ральнасц1, узбагачэнню слоушкавага запасу; садзейшчаць выхаванню Умения зауважаць i адчуваць прыгажосць раслшнага свету. Абсталяванне: падручшк, картю з шдыв1дуальньш1 заданиям!. ХОД УРОКА I. Аргашзацыйны этап Настаунш: — Вы разумный i кемл1выя. Спадзяюся, што вы будзеце добра працаваць на уроку, адзш аднаму дапамагаць. Вазьмщеся за ручки адчуйце цяпло адзш аднаго, усм1хншеся сва1м сябрам, павярнщеся да мяне. Сядайце. — Дзещ, яюм вы хацел1 б бачыць наш урок? (Щкавьш, павучальным.) — Я упэунена, што тэта у нас атрымаецца. II. Моуная разм1нка Лета квеценню адзета, вельм1 любяць дзец1 лета. • Прачытайце моучю 3 разы. • Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце у пары з кл1чнай штанацыяй. • Прачытайце з пытальнай штанацыяй. — Як вы разумееце падкрэсленае слова? III. Праверка дамашняга задания • ГТраца у трупах (дзещ дзеляцца на трупы па 4 чалавею у адпаведнасщ з пасадкай у класе i чытаюць падрыхтаваны твор). • Франтальная праца. Кожная трупа выстауляе аднаго прадстаушка i ён чытае каля дошю падрыхтаваны твор. • Гндывщуальныя задании 1. Перачытай верш «Колеры года». Злучы стрэлкам1 радю верша з адпаведнай парой года. Самы прыгожы — колер зялёны... лета Самы гарачы — золата колер... 31ма Самы ярчэйшы — колер чырвоны... восень Самы бл1скучы — колер бялюткп.. вясна 2. Прачытай верш. Яшя кодеры спатрэбшся для малюнка? Падкрэслп Я летш дзень намаливала, Каля тары бялее дом, Я фарбау не пашкадавала... Дах адл1вае серабром, Зялёны лес ля сшяй рэчкп А за тарой жаднее жыта, А там — чырвоныя парэчкп Зямля уся сонейкам залыа. (/. Муравейка) 3. Сярод дЧар знайдз1 i зафарбуй назвы кветак. РУЖАНАМАКЛЩЗЬМУХАВЕЦВЫЧКАСАЧЛБЦЮЛЬПАНАРГО НАРЦЫСДОЛЛАНДЫШЕРАП1ВОНЯ1ТМРАМОНАКПР IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «Слёзы лЫе1». ■ Чытанне назвы Урока на с. 119. — Яшм вы уявЫ лета? — Як вы разумееце тэму Урока? — Чым можна займацца летам? — Прачытайце размову ВаЛлшш i Лянка на с. 119 i раскажыце, чым яны займаюцца летам. • Чытанне i адгадванне загадю пра природу на с. 121. — Чаму природа — наш сябра? — Якую радасць яна нам дорыць? • Рашэнне граматычнай задачы; Вазьм1це першы склад з назвы другога летняга месяца. (Л 1) 66
Вазьмще першы склад з назвы самай цёплай пары года. (ЛЕ) Вазьмще апошнюю лНару алфавНа. (Я) Складзще назву кветю. (Л1ЛЕЯ) 2. Першаснае чытанне апавядання «Слёзы л1леЬ> настаушкам. — Чаму твор так называецца? — Яшя пачуцщ узшюп у вас пры чытанш? — U,i можна назваць Святланку добрай i наз1ральнай дзяучынкай? 8. Чытанне твора вучням( «ланцужком». — Што цдкавага расказала Святланка пра л1лЛ? — Щ будзе хлопчык потым рваць гэтыя кветш? • Чытанне апавядання вучнялп па ролях. — Якая галоуная думка гэтага твора? — U,i могуць плакаць шшыя раслшы? Фiзкyльmxвiлiнкa Тупу-тупу-тупу. Нясе Милка ступу. У ступе Уперамешку Цукар i арэшю, Разынк1 й цукерю У залатой паперцы, Па шляхах, па палетках Нясе Милка дзеткам Салодкую ступу. Тупу-тупу-тупу. (павольна idyyt па крузе, перавальваючыся як мядзведзь) (рытлична абхопл1ваюць сябе рукаш крыж-накрыж за плечы) (кругавыя pyxi руками шбы перамешваюць) (пстрыкаюць пальцалй) (разводзяць pyKi ij бак1) (рытлична абхопл1ваюць сябе pynaxti крыж-накрыж за плечы) (павольна 1дуць па крузе, перавальваючыся як мядзведзь) 4. «Азбука ветл(васщ» на с. 122. — Каб не плакала прырода ад нашых учынкау, давайце пазнаёмймся з правьлам] ветл1васцк (Дзещ чытаюць 1нфармацыю у падручн1ку i разам з настаунжам складаюць прав1лы ветл1васц1 у лесе.) 1) Не рвще кветк1. 2) Не ламайце галшю дрэу i кустоу. 3) Не гаварыце моцна у лесе, не пужайце птушак i звяроу. 4) Не вырывайце KycuiKi ягад з коранем. 5. Падрыхторка да успрымання зместу твора «Гутарка асота з кратною». Але ёсць у прыродзе так1я раслшы, з як1м1 чалавек змагаецца, бо яны шкодныя для нашых агародау. Паглядз1це на малюнк1 i прачытайце, як яны называюцца. — 3 якой расл1най вы сустракал^ся? — Чым скончылася сустрэча? 6. Першаснае чытанне казт «Гутарка асота з крашвою» настаршкам. — Чым пахвалялшя асот i крап!ва? — Што сказала iM дзяучынка? 7. Чытанне казш вучням( «ланцужком». — Якчх людзей меу на увазе аутар, кал1 anicBay асот i краш'ву? 8. Выразнае чытанне казт па ролях. — Як вы разумееце наступныя выразы: «ветраеш недзе у пол1», «абое рабое», «мае шшлью да^/жэй помняць ад KpaniyKi», «крашва пацалуе»? V. Падвядзенне вын1кау урока Паслухайце сказы. Адзначце тыя, з яшMi вы згодны. (Дзец1 слухаюць сказы. Kani яны згодны з настаушкам, то паказваюць пальчыкам!' знак «+», кал1‘ не згодны — знак «—».) Асот i Kpaniea растуць у агародзе. Maui будзе пал1ваць гэтыя расл1ны. Асот i KpaniBbi карысныя расл1ны. Maui вырве з карэннем ix з агароду. Асот i KpaniBa любяць хвал1цца. Асот i KpaniBa шкодныя раслшы. VI. Дамашняе задание Падрыхтаваць выразнае чытанне i пераказ творау. VII. РэфлекЫя — Раскажыце, чаму мы сёння навучылшя на уроку? (Адказы дзяцей.) — Хто стау больш ведаць, папляскайце у далонькк — Каму добра працавалася, усм1хнщеся. — Хто будзе чакаць наступны урок беларускай мовы, устаньце.
У Р О К 58 ДОРАЦЬ ДЗЕЦ1 ЛЕТУ УСМЕШК1 (Н. ГАЛ1НОУСКАЯ). М. ДУКСА. «РАЗВ1ТАЕМСЯ, ЗВАНОК». АБАГУЛЬНЯЛЬНЫ УРОК Мэта: стварыць умовы для Удасканальвання навыку чытання i развщця чытацк1х умения^, умения асэнсавана успрымаць на слых творы на беларускай мове; спрыяць фарм1раванню эстэтычных пачуццяу, наз]ральнасщ, узбагачэнню сло^шкавага запасу праз узна^ленне у памяиз зместу творау з вывучаемага раздзела; садзейшчаць выхаванню умения анал1заваць i парауноуваць прачытаныя творы. Абсталяванне: падручшк, картю з шдыв1дуалъным1 заданиям!. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Сабралшя дзещ разам. Вучнп Ты мой сябар, я твой сябар. Разам усе мы папрацуем. Свае веды замацуем! II. Моуная размжка На раку i з рак1 па сцяжынцы я хаджу i на сонейка гляджу. • Прачытайце моучМ 3 разы. Сачыце за правшьным вымауленнем гука [дж]. ■ Прачытайце шэптам. • Прачытайце суседу хутка. • Прачытайце у пары з юпчнай штанацыяй. • Прачытайце з пытальнай штанацыяй. III. Праверка дамашняга задания • Чытанне творау па частках (конкурс дыктарау). — Хто ведае, хто таюя дыктары? Дзе яны працуюць? — Як яны чытаюць навшы? Чаму. Зараз i мы з вам1 папрацуем дыктарам1 i прачытаем творы, яюя вы чытал1 дома. Чытаць трэба, вельм1 дакладна вымауляючы кожнае слова, не спяшацца i не расцягваць. • Пераказ творау. • 1ндыв1дуальныя заданий 1. Прачытай сказы. Адзнач знакам «+» тыя, з HKiMi ты згодны. Асот i крашва растуць у агародзе. Мащ будзе пал1ваць гэтыя раслшы. Асот i KpaniBbi карысныя раслшы. Maui вырве з карэннем ix з агароду. Асот i KpaniBa любяць хвалщца. Асот i KpaniBa шкодныя раслшы. 2. Перачытай апавяданне «Слёзы л1леп>. Пранумаруй пункты плана у адпаведнасщ са зместам апавядання. □ Падарунак. □ Дождж i л1'ле.1. Ц Святланка прыйшла на рэчку. □ Слёзы лтлей □ Лше1 i сонейка. 3. Прачытай тэкст. Што можна убачыць летам у лесе? Падкрэсл1 назвы дрэу адной рыскай, назвы жывёл — двума рыскамй Летам у лесе Хораша у лесе у гарачы поудзень. Чаго тут тольш не убачыш! Высоюя XBoi развесЫ колкая вяршынй Ялшш выпнаюць калючыя галшкй Красуецца кучаравая бярозка з духмяным! лшточкамй Дрыжыць шэрая aciHa. Каржакаваты дуб раскшуУ выразное лкце. 3 травы глядзщь вочка сунщы. Побач чырванее духмяная ягадка. Званочм ландыша хаваюцца пам1ж доупм i гладюм лшцем. Моцным носам стукае па ствале дзяцел. Крычыць 1валга. Мшьганула пушыстым хвастом жвавая вавёрка. Далёка у бары раздаецца трэск. Щ не мядзведзь тэта? IV. Праца па тэме урока 1. Падрыхтоука да успрымання зместу твора «РазвШаемся, званок». • Чытанне назвы урока на с. 124. — Чаму дзещ усм1хаюцца лету? 68
• Чытанне i адгадванне загадю пра школу на с. 124. — Як здагадалшя, што тэта школа? • Лекачная работа са словам! у падручшку на с. 124. 2. Першаснае чытанне верша «РазвШаемся, званок» настаушкам. — Ад чыйго iMH вядзецца размова? — 3 чым развНваюцца дзец1? — Пра што яны узгадваюць у творы? 3. Чытанне твора вучнямг па частках з прыпынкам1. — Чаму дзещ просядь званок сёння званщь даужэй? — На чый спеу падобны звон званка? — Якое свята у вучняу? — Як пра тэта павшен сказаць званок? — Якую працу выконвае званок у школе? — Дзе чуваць яго голас? — Чаму год агучаны званкамц а не чым шшым? — Пра што вучш просядь званок? i чаго яму жадаюць? 4. Выразнае чытанне верша. — Як1 настрой узшк у вас пры чытанн1? 5. Чытанне верша пры дапамозе прыёма «Хлопчык1—дзяучынт» (вучш чытаюць праз радок). 0i3KyAbtnxeiAiHKa «CymKi». Па агналу «Ранща» дзид робяць зарадку, «Дзень» — падскою, «Вечар» — хадзьба на месцы, «Ноч» — прысядаюць, заплюшчваюць вочы. Гульня праводз1цца у хутк1м тэмпе, сшналы даюцца у любой паслядоунасцк V. Замацаванне • Абагульненне па раздзеле. • Выкананне заданняу у падручн1ку на с. 127—128. • Чытанне дыялогу Ваалш м i Лянка на с. 129. — А ц1 будзеце вы чытаць кшп летам? Тэст 1. Прачытай i злучы стрэлкам1 адпаведныя словы i выразы. Лета прыгатуе, а з1ма з’есць. скорагаворка Лета квеценню адзета, вельм! любяць дзец1 лета. прыказка 2. Перачытай апавяданне «Слёзы л!ле1». 3 дадзеных слоу падкрэсл1 тыя, як1я характарызуюць Святланку. Вясёлая, гарэзл1вая, добрая, паслухмяная, разумная, даверл1вая, ц1кауная, наз!ральная, чулл1вая, баязл1вая, працав1тая, акуратная, справядл1вая, ляшвая, сумная. 3. Перачытай казку «Чэрвень i сонейка». Складз1 Пнквейн да гэтай казкк Чэрвень Як1? ____________ ____________ Што раб!у? ____________ ____________ ____________ Сказ з 4 слоу ___________________________________________ _ Вывад ____________ 4. Папины прозвипчы беларуск1х п1сьменн1кау i паэта^, творы як1х табе спадабалшя. 5. Сярод л1тар знайдз1 i зафарбуй назвы кветак. VI. Падвядзенне выжкау урока — Чаму вы навучылшя на уроках беларускай лНаратуры? — Як1я творы вам запомшлюя больш за 1ншыя? — Творы HKix аутарау хацелася б яшчэ прачытаць? VII. Рэфлекс1я — Хто стау больш ведаць, папляскайце у далоньк1. — Каму добра прадавалася, усм1хн1цеся. — Хто будзе чытаць летам творы на беларускай мове, устаньце. 69
У Р О К 59 УРОК ПАЗАКЛАСНАГА ЧЫТАННЯ «ПАДАРОЖЖА У ЛЕТА!» Мэта: стварыць умовы для самастойнага чытання-разглядвання кнгг па тэме урока; епрыяць развщцю чытацюх уменняу: дакладна выбраць KHiry па тэматыцы, спрагназаваць змест па назве, вокладцы або шюстрацыях, прэзентаваць кшгу для ceaix аднакласшкау; садзейшчаць фарм1раванню жадання чытаць самастойна, расказваць аб прачытаным. Абсталяванне: KHiri па тэме урока, cnic лЧаратуры на кожнага вучня, тэксты для чытання на Уроку. ХОД УРОКА I. Аргажзацыйны этап Настаушк: Кал1 у небе сонца свецщъ Або кал1 i дождж щзе, Давайце будзем дружна, дзеш, fcui да новых ведау кожны дзень. — А як можна icni да ведау? (Хадз'щь у школу, шмат чытаць, глядзець тэлев/зар, шукаць у штэрнэце.) II. Моуная размшка Лета-лецейка, дай цяпельца нам, Дажджу спорнага, неба зорнага! • Прачытайце вочкамг • Чытанне шэптам. • Чытанне-«гудзенне». • Чытанне з кл1чнай штанацыяй. — Назавще словы з памяншальна-ласкальным значэннем. — Як) дождж мы называем спорным? — Я кой тэме прысвечаны KHiri, яшя вы сёння прынесл1? III. Праца па тэме урока • Знаёмства з выставай кшг па тэме урока. Настаушк праводзщь гутарку з дзeцьмi у залежнасщ ад тых KHir, яшя яны прынесл1 i яшя падрыхтавау настаун1к. Пад час гутарк! звяртаецца увага на вокладку, 1люстрацьл. Настаушк паказвае 1люстрацьп, а вучн1 па ix прагназуюць, пра што можа быць твор. • Гутарка па прачытаных творах. 1) Вершаваныя творы. — Хто прачытау i падрыхтавау выразнае чытанне вершау па тэме урока? — Яшя тэта вершы? • Конкурс чытальн1кау (дзеш чытаюць вершы на памяць або выразнае чытанне па кшзе). — Чым зашкав1л1 гэтыя вершы? — 3 яшм настроем чытаюцца гэтыя творы? • Самастойнае чытанне верша А. Вольскага «Пчала». Рана-раненька пчала ПанДала вулей, Заспявала-загула, Каб усе пачулк — Жу-жу-жу, Жу-жу-жу, Я без справы не сяджу, Жу-у! Палячу я на лужок, Потым — на палетак. I збяру духмяны сок Самых лепшых кветак. Жу-жу-жу, Жу-жу-жу, Я над кветкам! кружу, Жу-у!.. — Ад чыйго iMH 1дзе размова? — Чым займаецца пчала? — Яшя словы паутараюцца у вершы? — 3 якой мэтай а^тар ужывае ix некальш разоу? Ф1зкультхв1л1нка у лесе растут» чарнщы, А у лесе растуць чарнщы, Cyninu, бруснщы. Каб ягаду сарваць, Трэба глыбей прысядаць. (плясканне р далош) (заг1баюць пальчьш) (прысяданш) 70
(хадзьба на месцы) Я f лесе нагуляйся, Час дадому мне вяртацца. 2) Апавяданш пра лета. — Яюя апавяданш прачытал1? — Хто ix аутар? — Чым запомншся гэтыя творы? (Вучш робяць каротшя паведамленш пра прачытанае.) — Я прапаную прачытаць апавяданне пра нашу знаёмую пчалу i высветлить, яшя прыгоды адбылшя з ёю летам. • Чытанне апавядання К. Калшы «JlineHb» «ланцужком». Неяк раз запраала Вясна з заморсшх краёу да сябе у rocni пчалшы рой. Прыляцел1 пчолы да Вясны, спадабалася iM тут. Сады цвпуць, прыгожыя кветш на лугах. Ёсць з чаго пчолам зб1раць мёд. I яны зб1рал1 нектар, пылок з кветак i за работаю не згледзелц як Вясна адышла i прыйшло Лета. Аднойчы ранкам вылецел1 пчолы у сад, а там усе кветш з дрэу асыпалшя. Паляцел1 пчолы на луп, а там пракосы ляжаць. Падалшя на палетш канюшыны, i тут усё скошана. Зажурылкя пчолы i вярнулшя да сваёй мацг — Што ж нам рабщь? — бедавал1 яны. — Лета атрэсла з садоу усе кветю, скаала усе KpacKi на лугах i палях... Як жыць? Вясне новага мёду не xoniub на долгую 3iму! — Не журыцеся, мае дзетю! — супакоша ix пчалшая Maui. — Паляшм уа'м роем да Лета, nanpociM, можа, яно дасць якую раду. Знайшл1 пчолы Лета на лузе, яно кастла траву. — Што ж ты нас крыудзпп, Лета? — загуЛ пчолы. — Вясна нас запрасша да сябе, расквещла сады... А ты fee галшш атрэсла, луп скаала, усё высушыла... няужо ты не ведаеш, што мы без красак i без работы запнем?! Выслухала Лета пчол, задумалася. — Не ведала я, што вам патрзбны кветю, але пачакайце, можа, мае месяцы нешта параяць... Эгэ-гэ-гэ! Дзе вы, мае месяцы? — гукнула Лета. Выбепп з зялёнага гаю тры вясёлыя, загарэлыя летшя месяцы, стал1 у рад. — Мы тут, Лецейка! Што загадаеш? — спыталп — Памажыце пчолам! — папраала CBaix месяцау Лета i расказала iM пра пчалшую скаргу. — Я тольк1 магу падоужыць дзень, каб пчолы мапи больш красак абляцець, — сказау першы месяц Лета. — А я замест скошаных красак падгадую новыя, — паабяцау трэц1, anomHi месяц. — А што ж ты маучыш? — спытала Лета у еярэдняга месяца. Сярэдн4 месяц доуга думау, што яму зраб)ць, каб памагчы пчолам. — Я расквечу лшы, яны яшчэ не цвШ! — радасна сказау ён. — Вось i будзе пчолам удосталь i працы, i мёду. — Вельм4 добра ты прыдумау! — зарадавалася Лета. — За тое, што ты расквещш л!пы i дапаможаш пчолам, ты i будзеш звацца Лшень. — Дзякуй табе, Лшень! Добры Лшень! Шчодры Лшень! — загул1 пчолы i паляцел! да nin. I да гэтага часупчолы дзякуюць шчодраму JJiпеню. — Дзя-дзя-куй! Дз-дзякуй! — дзынкаюць яны над л ’т&т. Пастойце хвшнку у nineni пад расквечаным! лшамц прыслухайцеся, caMi пачуеце. — Чаму лшень так называецца? — Як дапамапп пчолам летн1я месяцы? — Як дзякуюць Л i пеню пчолы? 3) Творы пра шшых членар сямЧ. — Хто чытау творы пра шшых членау сямЧ? — Яш я тэта творы? • Абмен KHiraMi i чытанне творау з KHiri суседа (самастойна 7 хвшш). IV. Падвядзенне вын1кау урока — Щ хочацца вам, каб хутчэй настушла лета? — Чым вы будзеце займацца летам? • Складанне Ннквейна да слова «лета». Лета цёплае сонечнае грэе радуе спявае Летам стащь цудоунае надвор’е. Кашкулы! 71
• Знаёмства з тэмай чытання «Адпачывай, а чытаць не забывай» i cnicaM 1таратуры. А. Вольскй «Сцяпан — вялш пан». Р. 1гнаценка. «Апавяданш». A. Савщм. «Радасщ i нягоды залащстага KapaciKa Бублжа». Ул. Ягоядзж. «Творы пра жывёл». Творы /. АношкЫа, Я. Бяганскай, П. Кавалёва пра дзяцей. Вершы К. Камейшы, В. Гардзея аб прыродзе i роднай зямлк М. Чарнярсм. «Акадэмпя на колах», «Добры доктар», «Казак1-памочн1к1», «Вясёлка над полем». B. Хомчанка. «Сустрэча з цудам», «Б1леты у цырк», «Дождж», «Шырокая вулща», «Дзве Дашы». Ул. Карызна. «Зямля — два na$hnap’i». Maconic «Вясёлка». V. Дамашняе задание Рэгулярна чытаць летам творы на беларускай мове у адпаведнасш са cnicKaM. VI. РэфлекЫя — Што ас.абл1ва запомшлася сёння на уроку? — Аб чым напомн1у урок? — Што хочацца зрабщь пасля урока? ДЛЯ ЗАП1СУ V. 72 Зак. 94/5873731-1