สารบัญ หน้าที่ ๑. วิถีชีวิตและอัตลักษณ์ชุมชน ๑ ๑.๑ คุณลักษณะที่โดดเด่นของชุมชน ๒ ๑.๒ วัฒนธรรม/ประเพณี ๑๗ ๑.๓ ศิลปะการแสดง ๒๓ ๑.๔ ผลิตภัณฑ์ชุมชน ๒๔ ๑.๕ อาหาร (เมนูชุมชน) ๒๘ ๒. ความเข้มแข็งของชุมชน ๓๒ ๒.๑ การรวมกลุ่มของชุมชน ๓๓ ๒.๒ การบริหารด้านการท่องเที่ยว ๓๗ ๒.๓ นักเล่าเรื่อง/ผู้น าทาง ๓๙ ๒.๔ โครงสร้างพื้นฐานและสิ่งอ านวยสะดวกในการบริการนักท่องเที่ยว ๔๑ ๒.๕ เอกสารคู่มือ/ค าแนะน าส าหรับนักท่องเที่ยว ๔๘ ๒.๖ ความปลอดภัย ๔๙ ๓. ความยั่งยืนของการท่องเที่ยวชุมชน ๕๑ ๓.๑ ด้านทรัพยากรบุคคล ๕๒ ๓.๒ ด้านการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ ๕๔ ๓.๓ ด้านสังคมเศรษฐกิจ ๕๕ ๓.๔ ด้านสิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรมและธรรมชาติ ๕๖ ๔. ข้อมูลด้านการท่องเที่ยว เพิ่มเติม ๕๘ ๔.๑ จ านวนนักท่องเที่ยว ๕๙ ๔.๒ ประเภทนักท่องเที่ยว ๕๙ ๔.๓ รายได้ ๕๙ ๔.๔ กิจกรรม/เส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงชุมชน ๖๐ ๔.๕ สถาปัตยกรรม/สิ่งก่อสร้าง (ใหม่) ของชุมชนที่ดึงดูดนักท่องเที่ยว ๖๓
๑. วิถีชีวิตและอัตลักษณ์ชุมชน
๒ แบบรายงานข้อมูล ชุมชนต้นแบบ “เที่ยวชุมชน ยลวิถี” ระดับจังหวัด ประจ าปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๖ ชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค า) หมู่ ๕ ต าบลเวียง อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ค าขวัญของชุมชน “หลวงพ่อผาเงาลือเลื่อง ฟูเฟื่องเรื่องสมุนไพร ภาคภูมิใจผ้าทอลายเชียงแสน ร่วมหวงแหนภาษาถิ่นอันล าค่า สู่ภูมิปัญญาของชุมชน” ๑. วิถีชีวิตและอัตลักษณ์ชุมชน ๑.๑ คุณลักษณะที่โดดเด่นของชุมชน ๑.๑.๑ ชุมชนมีต านาน ความเชื่อ หรือประวัติศาสตร์ของชุมชนที่น่าสนใจ สร้างความประทับใจ แก่นักท่องเที่ยวได้ คือ ๑) เรื่อง ประวัติวัดพระธาตุผาเงาและหลวงพ่อผาเงา (พระพุทธรูปหลวงพ่อผาเงา) วัดพระธาตุผาเงา ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้้าโขงทางด้านทิศตะวันตก ตรงข้ามกับประเทศลาว อยู่ในหมู่บ้านสบค้า ต้าบลเวียง อ้าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย อยู่ทางทิศใต้ของตัวอ้าเภอเชียงแสนประมาณ ๓ กิโลเมตร มีพื้นที่ ทั้งหมด ๗๔๓ ไร่ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเนินเขาเล็ก ๆ ทอดยาวลงมาตั้งแต่บ้านจ้าปี ผ่านบ้านดอยจันและมาสิ้นสุด ที่บ้านสบค้า ชื่อของวัดนี้มาจากชื่อของพระธาตุผาเงา ที่ตั้งอยู่บนยอดหินก้อนใหญ่ ค้าว่า “ผาเงา” คือ เงาของก้อนผา (ก้อนหิน) หินก้อนนี้มีลักษณะสูงใหญ่คล้ายรูปทรงเจดีย์และท้าให้ร่มเงาได้ดีมาก ชาวบ้านจึงตั้งชื่อว่า “พระธาตุผาเงา” ความจริงก่อนที่จะย้ายวัดมาที่นี่ เดิมมีชื่อว่า “วัดสบค้า” ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้้าโขง ฝั่งน้้าได้พังทลายลง ท้าให้ บริเวณของวัดพังลงใต้น้้าโขงเกือบหมดวัด คณะศรัทธา จึงได้ย้ายวัดไปอยู่ที่ใหม่บนเนินเขา ซึ่งไม่ไกลจากวัดเดิม ในช่วงสมัยของอาณาจักรโยนก วัดร้างแห่งนี้ก้าลังอยู่ในช่วงที่เจริญรุ่งเรืองสุดขีด สันนิษฐานว่าอาจจะเป็นวัดที่ส้าคัญและประจ้ากรุงเก่าแห่งนี้ จะเห็นได้ว่า “พระพุทธรูปหลวงพ่อผาเงา” ที่ขุดค้นพบแห่งนี้ถูกสร้างและฝังอยู่ใต้พระพุทธรูปองค์ใหญ่ (พระประธาน) ปิดบังซ่อนเร้นกลัวถูกโจรกรรม จากพวกนิยมสะสมของเก่า แต่เดิมที่แห่งนี้เคยเป็นถ้้า เรียกว่า ถ้้าผาเงา ปากถ้้าถูกปิดไว้นาน ท้าให้บริเวณ แบบรายงาน ๒
๓ แห่งนี้เป็นป่ารก เต็มไปด้วยซากโบราณวัตถุกระจัดกระจาย การค้นพบพระพุทธรูปหลวงพ่อผาเงา เมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม ๒๕๑๙ เวลา ๑๔.๐๐ น. เมื่อคณะศรัทธาได้ปรับพื้นที่เรียบร้อยแล้ว ทุกคนต่างปีติยินดี เมื่อได้ พบว่า ใต้ตอไม้หน้าฐานพระประธานมีอิฐโบราณก่อเรียงไว้ เมื่อยกอิฐออกจึงได้พบพระพุทธรูป มีลักษณะ สวยงามมาก ประวัติหลวงพ่อผาเงา ผู้เชี่ยวชาญโบราณวัตถุ วิเคราะห์ว่า พระพุทธรูปองค์นี้มีอายุ ระหว่าง ๗๐๐ - ๑,๓๐๐ ปี คณะทั้งหมดจึงได้พร้อมกันตั้งชื่อพระพุทธรูปองค์นี้ว่า “หลวงพ่อผาเงา” และเปลี่ยนชื่อ วัดใหม่เป็น “วัดพระธาตุผาเงา” ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา “หลวงพ่อผาเงา” เป็นพระพุทธรูปศิลปะเชียงแสน ที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะสุโขทัย โดยเป็นพระพุทธรูปขัดสมาธิราบปางมารวิชัย พระพักตร์รูปไข่ พระหนุเป็นปม พระรัศมีเป็นเปลว มีหน้าตักกว้างประมาณ ๑ เมตร สูงประมาณ ๑.๕ เมตร โดยประดิษฐานอยู่กลางพระวิหาร ที่ชาวบ้านได้สร้างครอบเอาไว้ตั้งแต่เมื่อครั้นค้นพบองค์พระใหม่ๆ ส้าหรับความศักดิ์สิทธิ์ที่เล่าขานกันมาเกี่ยวข้องกับความเมตตา ก่อนจะมีการเข้าไป บุกเบิก เพื่อบูรณะวัดพระธาตุผาเงา บริเวณดังกล่าวยังเป็นยอดดอยและมีป่าไม้หนาแน่น ชาวบ้านเล่าขาน กันมาตั้งแต่บรรพบุรุษและหลายคนประสบพบเจอด้วยตัวเองว่าคราใดที่เข้าป่าล่าสัตว์ และติดตามสัตว์ป่า ไปจนถึงบริเวณที่ตั้งของวัดพระธาตุผาเงาในปัจจุบัน สัตว์ป่าส่วนใหญ่จะหยุดนิ่งและไม่วิ่งหลบหนี แต่ที่น่า อัศจรรย์ คือ ไม่ว่าพรานป่าจะใช้ปืน ธนู หรืออาวุธใด ๆ ยิงก็ไม่ได้ถูกเนื้อต้องตัวสัตว์หรือมักจะหายเอาตัวรอด ไปได้ทุกครั้ง ซึ่งเรื่องเล่านี้ยังคงตกทอดมาจนถึงปัจจุบัน ความมหัศจรรย์ของบริเวณดอยจันอันเป็นที่ตั้งของ วัดพระธาตุผาเงา ยังมีเรื่องเล่าขานจากผู้ที่เดินทางไปสักการะว่าเมื่อเจ็บไข้ได้ป่วยและเข้าไปสักการะจะหาย หรือทุเลาจากโรคต่าง ๆ ได้อย่างน่าอัศจรรย์ท้าให้มีนักท่องเที่ยวหรือญาติโยมหลายคนที่ไปเยือนจังหวัดเชียงราย เพื่อไปสักการะอย่างต่อเนื่องด้วยเห็นผลแห่งความอัศจรรย์ดังกล่าว ส่วนเรื่องโชคลาภ เป็นที่น่าสังเกตว่าผู้ที่ไป ขอโชคลาภและได้ดังใจหวัง มักจะเป็นนักท่องเที่ยวที่มาจากต่างพื้นที่หรือกรุงเทพฯ โดยบางครั้งถูกลอตเตอรี่ รางวัลที่ ๑ นอกจากนี้ ช่วงที่มีญาติโยมอุปถัมภ์วัดมากที่สุด คงหนีไม่พ้นช่วงเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในปี ๒๕๔๐ เพราะมีญาติโยมจากกรุงเทพฯ ที่ประสบกับปัญหาเดินทางไปเยือนวัดพระธาตุผาเงาเป็นจ้านวนมาก เมื่อคน เหล่านี้พ้นจากวิกฤต ได้ปวารณาตนขอเป็นโยมอุปถัมภ์วัด แต่เหนือสิ่งอื่นใด คือ หลวงพ่อผาเงายังคง ความเป็นพระพุทธรูป ที่เป็นสัญลักษณ์ของความเมตตาต่อสัตว์โลก ๒) เรื่อง ประวัติศาสตร์เวียงปรึกษาหรือเมืองเชียงแสนน้อย วัดพระธาตุผาเงา และบ้านสบค้า ตั้งอยู่ในเขตประวัติศาสตร์เมืองเชียงแสนน้อย หรือเวียงปรึกษาในเอกสารโบราณล้านนา อาทิ ต้านานเมืองเชียงแสน ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๖๑ หรือพงศาวดารโยนก เป็นต้น เวียงปรึกษา นี้ระบุไว้ใน เอกสารโบราณล้านนาว่าสร้างขึ้นโดยขุนลัง ภายหลังเวียงโยนกนาคพันธ์สิงหนวัติล่มสลายลงกลายเป็นหนองน้้าใหญ่ เมืองโยนกนาคพันธ์สิงหนวัตสถาปนาโดยสิงหนวัติกุมาร ผู้มีเชื้อสายพระมหาสมมติจากชมพูทวีปอพยพผู้คนมา สร้างเมืองโยนกนาคพันธ์สิงหนวัติบนพื้นที่เมืองสุวรรณโคมค้าเดิม เจริญรุ่งเรืองสืบมาจนกระทั่งปีพ.ศ. ๑๐๘๘ ตรงกับสมัยรัชสมัยพระเจ้ามหาไชยชนะ ภายหลังที่พระองค์ทรงครองราชย์ได้ ๑ ปี จึงเกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหว ครั้งใหญ่ ในวันเสาร์ เดือน ๗ แรม ๗ ค่้า “ในปฐมยามแผ่นดินสะท้านดังสนั่นครั่นครืนขึ้นครั้งหนึ่ง ครั้นล่วงเข้ามัชฌิมยาม ก็ดังสนั่นลั่นเลื่อนอีกครั้งหนึ่ง พอล่วงเข้าปัจฉิมยามก็ดังกึกก้องเป็นค้ารบสาม เมืองโยนกนครก็ทรุดล่มจมลง กลายเป็นหนองน้้าใหญ่ พระเจ้าแผ่นดินและขัติยะวงษาเสนาอ้ามาตย์ราษฎรบรรดาที่อยู่ในนครนั้น ก็ถึงกาลกิริยา ไปตามยถากรรม” (พงศาวดารโยกนก , ๒๕๕๗, หน้า ๑๕๗) การล่มสลายของเมืองโยนกนาคพันธ์สิงหนวัตินี้ ตามหลักฐานทางธรณีวิทยาได้พบ การทรุดตัวของเปลือกโลก ซึ่งเกิดจากการเคลื่อนตัวของแนวรอบเลื่อนของเปลือกโลกในพื้นที่เชื่อกันว่า เป็นพื้นที่ของเมืองโยนกนาคพันธ์สิงหนวัติเดิม คือ เขตเวียงหนองหล่มปัจจุบัน
๔ ๓) เรื่อง ประวัติและความเป็นมา “บ้านสบค า” เป็นหมู่บ้านหนึ่งที่อยู่ติดกับแม่น้้าโขง เหตุที่ชื่อ “บ้านสบค้า” เนื่องจากหมู่บ้านแห่งนี้มีแม่น้้าค้าไหลผ่านไปบรรจบกับแม่น้้าโขง ซึ่งค้าว่า “สบ” ในภาษาท้องถิ่นแปลว่า “พบ” หรือ “เจอ” นั่นคือ เป็นจุดที่แม่น้้าค้าและแม่น้้าโขงมาเจอ หรือมาบรรจบกัน แต่ในอดีตคนไทลาวจะเรียกว่า “บ้านปากแม่น้้าค้า” เพราะเป็นช่วงที่แม่น้้าค้ามาเจอกันแม่น้้าโขง เรียกว่า “ปากน้้า” แต่อย่างไรก็ตามผู้อยู่อาศัยส่วนใหญ่มักจะเรียกว่า “บ้านสบค้า” มากกว่าที่จะเรียก “บ้านปาก แม่น้้าค้า” ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นการเรียกตามภาษาท้องถิ่น และเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๐ บ้านสบค้า ได้แยกเขต การปกครอง จากหมู่ที่ ๓ ต้าบลเวียง มาเป็นหมู่ที่ ๕ บ้านสบค้า ๑.๑.๒ ชุมชนมีสถานที่ สิ่งก่อสร้าง สถาปัตยกรรม ที่สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยว ๑) พระพุทธรูปหลวงพ่อผาเงา เป็นพระพุทธรูปส้าคัญประจ้าวัดและมีอายุเก่าแก่ มากถึง ๗๐๐ – ๑,๓๐๐ ปี ขุดพบเมื่อวันที่ ๑๗ มีนาคม ๒๕๑๙ เวลา ๑๔.๐๐ น. มีนัยว่า เมื่อคณะศรัทธา ได้ปรับพื้นที่หมดเรียบร้อยแล้ว จึงเริ่มขุดและยกตอไม้ขนาดใหญ่ออก ทุกคนต่างตื่นเต้นและปีติยินดี เมื่อได้ พบว่า ใต้ตอไม้นั้นมีอิฐโบราณก่อเรียงไว้ เมื่อยกอิฐออกก็พบหน้ากาก (แผ่นทึบ) ก่อกั้นไว้ พอยกหน้ากากออก จึงได้พบพระพุทธรูปที่มีลักษณะสวยงามมาก ผู้เชี่ยวชาญด้านโบราณวัตถุได้วิเคราะห์ว่า พระพุทธรูปองค์นี้ มีอายุระหว่าง ๗๐๐-๑,๓๐๐ ปี คณะศรัทธาทั้งหมดจึงได้พร้อมใจกันตั้งชื่อพระพุทธรูปนี้ว่า “หลวงพ่อผาเงา” และเปลี่ยนชื่อวัดจากวัดสบค้า เป็นวัดพระธาตุผาเงา ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
๕ ๒) พระธาตุผาเงา ตั้งอยู่บนหินผาติดเนินเขาดอยชันเป็นเจดีย์องค์เล็กทรงแปดเหลี่ยม ศิลปะล้านนา ตั้งอยู่บนก้อนหินแกรนิตขนาดใหญ่ สูง ๑๐ เมตร ที่ฐานของก้อนหินที่ประดิษฐานพระธาตุ มีหินนอนลาด ลักษณะของหินผาที่เจดีย์ตั้งอยู่ คณะผู้ค้นพบจึงขนานนามว่า “พระธาตุผาเงา” ไม่ปรากฏ หลักฐานว่าสร้างในสมัยใด แต่สันนิฐานว่าสร้างร่วมสมัยเดียวกับหลวงพ่อผาเงา ๓) พระธาตุจอมจัน ตั้งอยู่บนไหล่ดอยชัน ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างทิศเหนือ ติดกับแม่น้้าค้า และที่ราบลุ่มเมืองเชียงแสน ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับ แม่น้้ากก และแม่น้้าโขง ทิศใต้ติดกับที่ราบลุ่ม ซึ่งไม่ปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์ แต่จากการบอกเล่าของชาวบ้านทราบว่า สันดอยอีกฝากหนึ่งนั้น มีโบราณสถานอีกหลายแห่ง ซึ่งน่าจะเป็นวัดส้าคัญของเมืองเชียงแสนน้อย มีลักษณะเดียวกับวัดพระธาตุ ดอยสุเทพของจังหวัดเชียงใหม่ ปัจจุบันเจดีย์จอมจันได้รับการบูรณะและอนุรักษ์เมืองประวัติศาสตร์เชียงแสน ของส้านักงานศิลปากรที่ ๗ เชียงใหม่ ซึ่งพระธาตุจอมจันคงเหลือแต่เจดีย์ตั้งแต่ฐานถึงปากระฆังเท่านั้น ส่วนองค์ระฆังและส่วนยอดพังทลายลงหมด
๖ ๔) พระธาตุเจ็ดยอด เป็นเจดีย์ที่สมบูรณ์ มีลักษณะเป็นเจดีย์เจ็ดยอด เมื่อชาวบ้าน อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานบ้านเรือน เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๘๕ ยังพบสภาพเดิมมีลักษณะเป็นเจดีย์เจ็ดยอด จวบจน ล่วงเลยมาถึงปี พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้มีการส้ารวจโดยชาวบ้านเพื่อจัดตั้งวัด ซึ่งแผ้วถางบริเวณเจดีย์เจ็ดยอด บนดอยชัน (ดอยจันปัจจุบัน) พบว่าเจดีย์ได้ช้ารุดทรุดโทรมเป็นอันมากตามกาลเวลา ต่อมาคณะกรรมการ ได้ด้าเนินการก่อสร้างพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (ปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร) และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ (ปัจจุบัน สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง) โดยการน้าของอาจารย์บุญธรรม โพธิแพ่งพุ่ม ได้เดินทางมาหาสถานที่เพื่อจัดสร้างพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ ขึ้นในพื้นที่ภาคเหนือสุดของประเทศไทย ซึ่งคณะกรรมการด้าเนินการก่อสร้างได้ดูที่ตั้งของเจดีย์เจ็ดยอดเดิม ตรงตามวัตถุประสงค์ คือ ตั้งอยู่บนยอดเขาสูง ติดชายแดน จึงได้เสนอและเรียนเชิญท่านผู้หญิงอุศนา ปราโมช ณ อยุธยา เป็นประธานด้าเนินการก่อสร้างพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ครอบองค์เจดีย์เจ็ดยอดองค์เดิม ดังปรากฏในปัจจุบัน ๕) พระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ สร้างขึ้นครอบพระเจดีย์เจ็ดยอดซึ่งเป็นเจดีย์เก่า ภายในมีภาพเขียนฝาผนังพระราชประวัติพระนางจามเทวี ด้านนอกสามารถเดินรอบได้ลักษณะคล้ายป้อม ปราการ สามารถมองเห็นภูมิทัศน์ประเทศลาว และพม่าได้ ขนาดกว้าง ๔๐ เมตร ยาว ๔๐ เมตร สูง ๓๙ เมตร โดยเริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๖ จนจวบปี พ.ศ. ๒๕๓๖ จึงจะแล้วเสร็จ
๗ วันศุกร์ ที่ ๒๙ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๓๖ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชด้าเนินพร้อมสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙ ทรงยกฉัตรพระบรมธาตุนิมิตเจดีย์และบรรจุพระพุทธบรมธาตุผาเงา วัดพระธาตุผาเงา ต้าบลเวียง อ้าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย พร้อมกับเยี่ยมเยียนราษฎรที่มาคอยรับเสด็จ และทรงปลูกต้นสาละลังกา
๘ ๖) อุโบสถไม้สักทอง การก่อสร้างได้น้าเอารูปแบบสถาปัตยกรรมล้านช้างของ วัดเชียงทอง หลวงพระบาง สปป.ลาว ซึ่งเป็นอุโบสถที่ยอมรับว่าสวยงามหลังหนึ่งที่เคยปรากฎในทางพระพุทธศาสนา ภายในตกแต่งด้วยไม้สักแกะสลักและลวดลายปูนปั้นศิลปะแบบล้านนาเป็นโบสถ์วิหารคด ผนังอุโบสถแกะสลักไม้ บอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติโดยรอบอย่างงดงาม ๗) วิหารหลวงพ่อผาเงา ลักษณะวิหารเป็นสถาปัตยกรรมล้านนาก่อสร้างด้วยคอนกรีต เสริมเหล็ก ตกแต่งด้วยลวดลายปูนปั้น มีขนาดความกว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๒๘ เมตร หลังคาลดหลั่น ๒ ชั้น มุงด้วยกระเบื้องดินขอเคลือบ หน้าบันวิหารประดับลวดลายปูนปั้นศิลปะเชียงแสน บานประตูท้าด้วยไม้สัก แกะสลักลวดลายเกี่ยวกับประเพณีสิบสองเดือนของล้านนา หน้าต่างท้าด้วยไม้สักแกะสลักลวดลายเกี่ยวกับ เรื่องราวพระเจ้าสิบชาติ และพระเวสสันดรภายในวิหาร ฝาผนังประดับประติมากรรมนูนต่้าเกี่ยวกับพุทธประวัติ สัตว์ป่าหิมพานต์ ก่อสร้างขึ้นครอบบริเวณวิหารเดิมด้วยอิฐโบราณที่มีอยู่เดิม โดยเริ่มก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒ จนแล้วเสร็จในปี พ.ศ. ๒๕๓๕
๙ ๘) หอพระไตรปิฎกเฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๕๐ วัดพระธาตุผาเงา สร้างหอพระไตรปิฎกขึ้นเพื่อรวบรวมพระไตรปิฎกนานาชาติ๙ ประเทศ ๙ ภาษา ประกอบด้วย อินเดีย ศรีลังกา พม่า จีน ญี่ปุ่น ลาว อังกฤษ กัมพูชา และประเทศไทย เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลเนื่องในวโรกาส พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงเจริญพระชนมายุ ๘๐ พรรษา ในวันที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๐ โดยสร้างในลักษณะของศิลปะแบบล้านนา กลางสระน้้า มีฐานรองรับสร้างด้วยคอนกรีต เสริมเหล็ก ประกอบด้วยเสา ๘๐ ต้น อาคารหอพระไตรปิฎกฯ สร้างด้วยไม้สักทองทั้งหลัง พื้นและราวระเบียง ตกแต่งด้วยหินทราย ล้อมรอยด้วยสระน้้า นักท่องเที่ยวจึงนิยมให้อาหารปลาและเต่าในบริเวณนี้เสมอ ๙) หอวัฒนธรรมนิทัศน์สร้างขึ้นเพื่อจัดแสดงโบราณวัตถุประวัติศาสตร์ความเป็นมา และภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นแหล่งเรียนรู้ หอวัฒนธรรมนิทัศน์เป็นอาคารรูปทรงล้านนาประยุกต์ มีจ้านวน ๓ ชั้น ชั้นที่ ๑ จัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับ พุทธประวัติ ต้านานพระเจ้าเลียบโลกพุทธศิลป์ พระพุทธศาสนาในดินแดนล้านนา เครื่องพุทธบูชา และความเชื่อเรื่องตุง ชั้นที่ ๒ จัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับโบราณวัตถุ ประวัติความเป็นมา ภาพประวัติศาสตร์ ของชุมชนในท้องถิ่น ชั้นที่ ๓ จัดแสดงนิทรรศการวิถีชีวิต และภูมิปัญญาของชุมชนในท้องถิ่น
๑๐ ๑๐) หอพระบรมฉายามหาราชพุทธิรังสรรค์เป็นอาคารที่ได้รังสรรค์ขึ้นอย่างวิจิตรงดงาม มีลวดลายไม้แกะสลักที่ผสมผสานศิลปกรรม ๓ แผ่นดิน คือ ศิลปะล้านนา ประเทศไทย ศิลปะล้านช้าง สปป.ลาว และศิลปะพม่า ประเทศพม่า เป็นหอจดหมายเหตุรวบรวมพระบรมฉายาลักษณ์พระราชกรณียกิจ ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิตติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พร้อมทั้งพระบรมวงศานุวงศ์ ที่ได้เสด็จพระราชด้าเนินมาทรงบ้าเพ็ญ พระราชกุศล ณ วัดพระธาตุผาเงา ภายในยังประดิษฐานอนุสาวรีย์พญามังรายมหาราช จ้าลอง ผู้สร้างเมืองเชียงราย ๑๑) สกายวอล์ค ผาเงา สามแผ่นดิน แลนด์มาร์กแห่งใหม่ของอ้าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย พื้นกระจกใสมองทะลุไปถึงพื้นข้างล่างที่มีระยะทางเดินยาวถึง ๗๐ เมตร ตั้งอยู่บนฐานสูง จากพื้นดิน ๒๕ เมตร บนหน้าผาสูง หันไปทางแม่น้้าโขง วิวมุมกว้าง ให้ไปถ่ายรูปมุมสวยของเชียงแสน แม่น้้าโขง และฝั่งประเทศเพื่อนบ้าน สปป.ลาว รวมถึงพม่า ตั้งอยู่บนไหล่เขาด้านทิศเหนือของพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ วัดพระธาตุผาเงา หมู่ ๕ ต้าบลเวียง อ้าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย มีความสูงจากระดับน้้าทะเล ๔๘๖ เมตร นับเป็นจุดแลนด์มาร์กแห่งใหม่ที่ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้้าโขงทางทิศตะวันตก สร้างขึ้นเพื่อให้พุทธศาสนิกชน และนักท่องเที่ยวได้ชมทิวทัศน์ของแม่น้้าโขงทั้งฝั่งไทยและบ้านดอนสะหวัน เมืองต้นผึ้ง แขวงบ่อแก้ว สปป.ลาว รวมทั้งสามเหลี่ยมทองค้า และประเทศเมียนมา ได้อย่างงดงามโดยไม่มีขุนเขาหรือสิ่งบดบัง ใช้เวลาก่อสร้าง ๘ เดือน จึงแล้วเสร็จ เปิดเป็นทางการตั้งแต่วันที่ ๒๗ ตุลาคม ๒๕๖๕ เป็นต้นมา เปิดให้บริการทุกวัน ตั้งแต่ เวลา ๐๗.๓๐ - ๑๘.๐๐ น. (ยกเว้นวันที่ฝนตก หมอกลงจัด พื้นเปียกลื่น) และมีค่าบริการคนละ ๔๐ บาท
๑๑ ส้าหรับพระ เณร เถร ชี นักเรียน (ชุดนักเรียน) และเด็กที่มีความสูงไม่ถึง ๑๒๐ เซนติเมตร เข้าฟรี นอกจากนี้ นักเรียน นักศึกษา เป็นหมู่คณะ สามารถท้าหนังสือประสานมาที่วัดได้ ๑๒) พิพิธภัณฑ์ผ้าทอล้านนาเชียงแสน เมืองเชียงแสน หรือเมืองหิรัญนครเงินยาง เป็นเมืองหนึ่งของอาณาจักรล้านนามีความเจริญรุ่งเรืองทั้งด้านการเมือง เศรษฐกิจ และพระพุทธศาสนา ต่อเมื่อ ถึงปีพุทธศักราช ๒๓๔๗ ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดให้กรมหลวง เทพหริรักษ์และพระยายมราชยกทัพมาตีเมืองเชียงแสนและกวาดต้อนผู้คนลงไปแบ่งไว้ยังเมืองเชียงใหม่ส่วนหนึ่ง เมืองน่านส่วนหนึ่ง เมืองล้าปางส่วนหนึ่ง เมืองเวียงจันทน์ส่วนหนึ่ง ส่วนที่เหลือไปยังกรุงเทพฯ โดยให้ไปอยู่ที่ เมืองราชบุรีและสระบุรี และเมื่อคนเชียงแสนไปอยู่ที่ใด ก็ได้น้าเอาเอกลักษณ์ศิลปะผ้าทอเชียงแสนที่มีลวดลาย สีสันที่เป็นรูปแบบเฉพาะมาแต่โบราณไปเผยแพร่ที่เมืองนั้น ๆ ด้วยการแต่งกายเป็นมรดกทางวัฒนธรรม ที่แสดงออกถึงภูมิปัญญาของผู้คนในท้องถิ่น อันเป็นรากฐานส่วนหนึ่งของชีวิตและมีบทบาทต่อสังคมทั้งด้านการปกครอง และเศรษฐกิจตั้งแต่อดีตจนปัจจุบัน ชาวล้านนาเป็นเผ่าไทยกลุ่มหนึ่งที่มีเอกลักษณ์การแต่งกาย วัดพระธาตุผาเงา อ้าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย โดยการน้าของพระครูไพศาลพัฒนาภิรัต (ปัจจุบัน พระพุทธฺญาณมุนี เจ้าคณะจังหวัดเชียงรายและเจ้าอาวาสวัดพระธาตุผาเงา) ได้ศึกษาประวัติเมืองเชียงแสน ท้าให้ทราบว่าในสมัยอดีตมีการทอผ้าลวดลายเชียงแสน มาแต่ดั้งเดิม แต่ปัจจุบันได้สูญหายไปแล้ว ด้วยเล็งเห็น ความส้าคัญของการส่งเสริมการทอผ้าลายพื้นเมืองเชียงแสนให้คงไว้เป็นการอนุรักษ์ศิลปะหัตถกรรมพื้นบ้าน ประกอบกับเป็นการส่งเสริมให้ชาวบ้านมีงานท้า มีรายได้เพิ่มขึ้น จากการท้านาท้าไร่ ที่ส้าคัญเป็นการสืบทอด ให้เยาวชนได้ศึกษาถึงความส้าคัญและความงอกงาม เป็นเอกลักษณ์ของล้านนาเชียงแสนที่สืบทอดมาแต่โบราณ จึงร่วมกับคณะศรัทธาจัดตั้ง “พิพิธภัณฑ์ผ้าทอล้านนาเชียงแสน” ขึ้น เมื่อวันที่ ๒๙ มีนาคม ๒๕๓๙ โดยมี วัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมผ้าทอเชียงแสนและถิ่นใกล้เคียง อนุรักษ์ผ้าทอโบราณ ส่งเสริมการทอผ้าแบบโบราณ เป็นการสร้างรายได้ให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น และยังเป็นการส่งเสริมการศึกษา ศิลปวัฒนธรรม และการท่องเที่ยว
๑๒ อาคารพิพิธภัณฑ์ผ้าทอล้านนาเชียงแสน เป็นเรือนไม้สองชั้นใต้ถุนโล่ง ชั้นบนจัดแสดง ผ้าทอลวดลายแบบต่าง ๆ เช่น ผ้าลายน้้าไหล ผ้าลายดอกผักแว่น ผ้าลายขวางด้าแดง กี่ทอผ้าที่ใช้ในสมัยโบราณ เป็นกี่ทอมือ ๔ ไม้ ผ้าปักพระเวสสันดร ที่นอนของชาวไท-ยวน “ตุง” เครื่องใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา ห้องสาธิต การอยู่ไฟหลังคลอด ครัวไฟที่ใช้ประกอบอาหารของชาวล้านนา ฯลฯ ๑๓) จุดชมวิวสองฝั่งโขง บ้านสบค า ตั้งอยู่บริเวณริมน้้าโขงของบ้านสบค้า ใช้เป็น ลานกิจกรรมของชุมชน และการออกก้าลังกายของชาวบ้าน รวมทั้งไว้ต้อนรับนักท่องเที่ยวที่มาศึกษาดูงาน ในประเด็นเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับชุมชน ในยามเย็นจัดเป็นลานขันโตก ซึ่งมักใช้จัดประเพณีไหลเรือไฟ ๑๒ ราศี และบริเวณที่จัดพิธีอัญเชิญพระอุปคุต ในช่วงเทศกาลบุญผะเหวต เทศน์มหาชาต ๑๓ กัณฑ์ ก่อนวันมาฆบูชา ทุกปีของชุมชน
๑๓ ๑๔) วัดสบค า เป็นวัดที่บูรณะสร้างขึ้นใหม่ในบริเวณวัดสบค้าเดิม ที่ถูกน้้าท่วมก่อนย้าย มาสร้างวัดพระธาตุผาเงา อยู่ห่างกันประมาณ ๑ กิโลเมตร ตรงถนนฝั่งตรงกันข้าม ๑๕) สถาปัตยกรรม หรือสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ ที่สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยว ได้แก่ รอยพระพุทธบาทจ าลอง รูปปั้นท้าวเวสสุวรรณ รูปปั้นเจ้าแม่กวนอิม วิสาหกิจชุมชนบ้านไร่สะบายดี บ้านสบค าฯลฯ
๑๔ ๑.๑.๓ ชุมชนมีกลุ่มชาติพันธุ์ ภาษา การแต่งกายที่เป็นอัตลักษณ์ หรืออื่น ๆ ที่สามารถดึงดูด นักท่องเที่ยวได้ คือ ชุมชนคุณธรรมวัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค้า) เป็นชาวไทยเชื้อสาย ไท-ลาว, ไท-ยวน และไท-ลื อ จึงท้าให้มีการสืบทอดผสมผสานวัฒนธรรมอย่างกลมกลืน ดังจะเห็นได้จากภาษา การแต่งกาย ประเพณี และวิถีชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว, ไท-ยวน, ไท-ลื้อ และคนเมือง ที่มีความเป็นอัตลักษณ์สามารถดึงดูด นักท่องเที่ยวได้ อาทิ การแต่งกายแบบพื้นเมือง โดยการสวมใส่ผ้าทอลายเชียงแสนซึ่งทอโดยกลุ่มทอผ้าล้านนา เชียงแสน การแต่งกายแบบชาติพันธุ์ไท-ลาว เข้าร่วมงานวัฒนธรรมประเพณีของชุมชนและวัด การแต่งกาย ด้วยเสื้ออัตลักษณ์ไท-ยวน ของชาวเชียงแสน
๑๕ ภาษาพูด ชุมชนพูดภาษาไทย โดยมีส้าเนียงแบบกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว และค้าเมือง เป็นส่วนใหญ่ อาหาร จะเป็นเมนูอาหารที่ได้รับอิทธิพลแบบอาหารไท-ลาว และคนเมืองผสมผสานกัน บวกด้วยกับเมนูอาหารประจ้าถิ่นที่ชุมชนมีวิถีชีวิตกับแม่น้้าโขง ก็จะมีเมนูอาหารปลาแม่น้้าโขงเป็นอัตลักษณ์ ของชุมชน วิถีชีวิตและวัฒนธรรม นับถือและยึดหลักปฏิบัติตามค้าสอนของพระพุทธศาสนาร่วมกับ การนับถือบรรพบุรุษ โดยชุมชนจะมีงานศาสนา วัฒนธรรมประเพณีของชุมชนตามความเชื่อชาวไท-ลาว, ไท-เมือง และตามหลักพระพุทธศาสนาตลอดทุกเดือน ๑.๑.๔ มีการน าคุณลักษณะที่โดดเด่นของชุมชนมาสร้างประสบการณ์ร่วมให้กับนักท่องเที่ยว อย่างไร การท่องเที่ยวยลวิถีของชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค้า) เพื่อสร้าง ประสบการณ์ร่วม มีลักษณะ ดังนี้ ๑) การท่องเที่ยวด้วยตนเอง คือ นักท่องเที่ยวสามารถมาสร้างประสบการณ์ได้อาทิ - การกราบสักการะหลวงพ่อผาเงา สักการะพระธาตุผาเงา สักการะพระบรมธาตุ พุทธนิมิตเจดีย์ กราบสักการะท้าวเวสสุวรรณ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ ในวัดพระธาตุผาเงา - การท่องเที่ยวเพื่อเรียนรู้แหล่งเรียนรู้ของชุมชน ได้แก่ หอวัฒนธรรมนิทัศน์ซึ่งน้าเสนอ เรื่องราวประวัติศาสตร์เมืองเชียงแสน พิพิธภัณฑ์ผ้าทอเชียงแสน น้าเสนอเรื่องราวความเป็นมาของผ้าทอเชียงแสน นับแต่อดีตการณ์ เรียนรู้วิสาหกิจชุมชนบ้านสบค้า (บ้านไร่ สะบายดี) ซึ่งน้าเสนอการ - การสร้างสรรค์ประสบการณ์ความตื่นเต้น ท้าทาย ด้วยการเยี่ยมชมสกายวอล์ค สามแผ่นดิน เดินทางบนกระจกใส ระยะทาง ๗๐ เมตร เพื่อชมบรรยากาศ และทิวทัศน์ที่สวยงาม ๒) การท่องเที่ยวสร้างประสบการณ์ร่วมกับคนในชุมชน เพื่อสัมผัสวิถีชีวิตคนบ้านสบค า “วิถีไท-ลาว, ไท-ยวน, ไท-ลื อ และคนเมือง” โดยร่วมกิจกรรมตามฐานการการเรียนรู้ภูมิปัญญาวัฒนธรรมชุมชน อาทิ ฐานเรียนรู้ วิสาหกิจชุมชนผลิตภัณฑ์สมุนไพรวัดพระธาตุผา ฐานเรียนรู้ ผ้าทอล้านนาลายเชียงแสน (ผลิตภัณฑ์วัฒนธรรม CPOT ประจ้าปี ๒๕๖๒) ฐานเรียนรู้ กลุ่มทอพรมเช็ดเท้าบ้านสบค้า ฐานเรียนรู้ กลุ่มท้าขนมพื้นบ้าน ฐานเรียนรู้ กลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ไข่
๑๖ ฐานเรียนรู้ กลุ่มแปรรูปผ้า ฐานเรียนรู้ กลุ่มท้าน้้าพริก ฐานเรียนรู้ กลุ่มจักสาน ฐานเรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียง ฐานเรียนรู้ โรงเรียนคนสามวัยวัดพระธาตุผาเงา ส้าหรับค่าบ้ารุงชุมชนพร้อมการบรรยายคณะละ ๕๐๐ - ๒,๐๐๐ บาท (ตามจ้านวนคน) ค่าวิทยากรฐานเรียนรู้วัฒนธรรมชุมชน ฐานละ ๕๐๐ บาท รวมทั้งสามารถเข้าพักกับโฮมสเตย์ของชุมชน ซึ่งมีการไว้ส้าหรับต้อนรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสวิถีวัฒนธรรมคนบ้านสบค้า ราคาเริ่มต้นคืนละ ๓๐๐ บาท/ท่าน พร้อมอาหารเช้าแบบคนเมือง, ไท-ลาว ซึ่งบ้านสบค้า ในปี ๒๕๖๐ ได้รับคัดเลือกเป็นหมู่บ้าน OTOP นวัตวิถี และในปี ๒๕๖๖ ได้รับ คัดเลือก ให้เป็น ๑ ใน ๕๐ ชุมชน OTOP นวัตวิถีทั่วประเทศ ในการเป็นพื นที่เป้าหมายของกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย เพื่อด าเนินโครงการพัฒนาเส้นทางชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีซึ่งเป็นชุมชนเดียว ของจังหวัดเชียงรายที่ได้รับการคัดเลือก ๓) การท่องเที่ยวแบบหมู่คณะเพื่อศึกษาดูงานหรือเรียนรู้ความส าเร็จของชุมชน ด้านต่าง ๆ อาทิ หมู่บ้านรักษาศีล ๕ , การด้าเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุ, การด้าเนินงานของกลุ่มสมุนไพร วัดพระธาตุผาเงา, การด้าเนินงานของกลุ่มทอผ้าล้านนาลายเชียงแสน, โครงการวัด ประชา รัฐ สร้างสุข ฯลฯ ๔) การท่องเที่ยวเพื่อเสริมสร้างประสบการณ์ในมิติพระพุทธศาสนา (ปฏิบัติธรรม) ซึ่งชุมชนหรือวัดเป็นสถานที่ส้าหรับผู้สนใจเข้ามาปฏิบัติธรรมได้ด้วยตนเอง หรือมาในรูปแบบหมู่คณะ ของหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน รวมถึงสถานศึกษาก็สามารถเข้ามาศึกษาดูงานและร่วมปฏิบัติธรรมได้
๑๗ ๑.๑.๕ มีการน าคุณลักษณะที่โดดเด่นของชุมชนมาพัฒนา ต่อยอด เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว ของชุมชน อย่างไร ๑) ชุมชนน าศักยภาพความโดดเด่นด้านสถานที่และสถาปัตยกรรมของวัดและชุมชน ที่มีความสวยงามและมีความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ น้ามาเป็นสิ่งดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาท่องเที่ยวและ มีกิจกรรมร่วมกับชุมชน สามารถสร้างอาชีพและรายได้ให้แก่ชุมชนได้ อาทิ กิจกรรมกราบสักการะหลวงพ่อ ผาเงา สักการะพระธาตุผาเงา สักการะพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ สร้างประสบการณ์ชมวิวสามแผ่นดิน กับสกายวอล์ค ๓ แผ่นดิน เรียนรู้ภูมิปัญญาการทอผ้าล้านนาลายเชียงแสน เรียนรู้การท้าสมุนไพรวัดพระธาตุ ผาเงา ฯลฯ ด้วยความเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ส้าคัญระดับจังหวัดของชุมชน ท้าให้คนในชุมชนมีร้านค้า คาเฟ่ ร้านอาหาร ไว้ให้บริการแก่นักท่องเที่ยวหลากหลายรูปแบบ หลายระดับ ๒) ชุมชนมีเสน่ห์วิถีชีวิต วัฒนธรรม ประเพณี ไท-ลาว และคนเมือง มาส่งเสริม การท่องเที่ยวของชุมชน อาทิ การแต่งกาย อาหารต้อนรับนักท่องเที่ยว งานประเพณีที่สามารถดึงดูด นักท่องเที่ยวให้มาท่องเที่ยวชุมชนได้ทุกเดือน ซึ่งเป็นประเพณีอันดีงามและโดดเด่น เช่น ประเพณีไหลเรือไฟ ๑๒ ราศี ประเพณีตานก๋วยสลาก งานทอดกฐินวัดพระธาตุผาเงา งานปริวาสกรรม งานฉลองวันขุดค้นพบหลวง พ่อผาเงา งานเทศน์มหาชาติงานประเพณีปี๋ใหม่เมือง งานสวดมนต์ข้ามปี รวมทั้งกิจกรรมท้าบุญตักบาตรทุกวัน ส้าคัญทางพระพุทธศาสนา หรือทุกวันธรรมสวนะ กิจกรรมเนื่องในวันส้าคัญของชาติ อาทิ วันพ่อ วันแม่ วันเด็กแห่งชาติ ซึ่งผู้ที่เข้ามาเที่ยวหรือพักในอ้าเภอเชียงแสน สามารถเข้ามาสัมผัสวิถีชีวิตได้ทุกช่วง ทุกฤดูกาลของปี ตามความสนใจของนักท่องเที่ยวแต่ละกลุ่ม ๑.๒ วัฒนธรรม/ประเพณี ๑.๒.๑ ชุมชนมีวัฒนธรรม/ ประเพณีที่สามารถสร้างประสบการณ์ร่วมให้กับนักท่องเที่ยว มีความสนุกสนาน น่าสนใจ และสร้างความประทับใจ คือ ๑) ประสบการณ์จากการเข้าร่วม “งานศาสนา และวัฒนธรรมประเพณีของชุมชน” ๑๒ เดือน ดังนี้ เดือน งานวัฒนธรรมประเพณี มกราคม - งานสวดมนต์ข้ามปี และท้าบุญวันขึ้นปีใหม่ - งานวันเด็กแห่งชาติ กุมภาพันธ์ - งานครบรอบอายุวัฒนมงคลพระพุทธิญาณมุนี เจ้าคณะจังหวัดเชียงราย - งานเทศมหาชาติ ๑๓ กัณฑ์ (ก่อนวันมาฆบูชา ๑ วัน) - พิธีท้าบุญตักบาตรเนื่องในวันมาฆบูชา มีนาคม - งานปริวาสกรรม พระสงฆ์กว่า ๔๐๐ รูป - งานฉลองวันขุดค้นพบหลวงพ่อผาเงา (๑๗ มีนาคมของทุกปี) เมษายน - งานบวชสามเณร พระภิกษุภาคฤดูร้อนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี - งานประเพณีปี๋ใหม่เมือง (๑๒ - ๑๙ เมษายนของทุกปี) - ประเพณีสรงน้้าพระธาตุผาเงา - ประเพณีสรงน้้าพระสงฆ์ - ประเพณีไหว้เสาหลักบ้านสบค้า
๑๘ เดือน งานวัฒนธรรมประเพณี พฤษภาคม - ประเพณีเลี้ยงศาลเจ้าพ่อสบค้า มิถุนายน - พิธีท้าบุญตักบาตรเนื่องในวันวิสาขบูชา - พิธีบวงสรวงเจ้าพ่อแสงเมืองโค้ง กรกฎาคม - ประเพณีเข้าพรรษาและหล่อเทียนเข้าพรรษา - กิจกรรมเข้าวัดปฏิบัติธรรม สิงหาคม - พิธีท้าบุญตักบาตรเนื่องในวันแม่ - ประเพณีบุญข้าวประดับดิน - กิจกรรมเข้าวัดปฏิบัติธรรม กันยายน - ประเพณีตานก๋วยสลาก - กิจกรรมเข้าวัดปฏิบัติธรรม ตุลาคม - ประเพณีไหลเรือไฟ ๑๒ ราศี - งานออกพรรษา พฤศจิกายน - จุลกฐินวัดพระธาตุผาเงา - ประเพณียี่เป็ง (ลอยกระทง) ธันวาคม - สวดมนต์ข้ามปี งานสวดมนต์ข้ามปี และท าบุญวันขึ นปีใหม่ งานวันเด็กแห่งชาติ งานงานเทศมหาชาติ ๑๓ และงานวันมาฆบูชา
๑๙ งานปริวาสกรรม งานฉลองวันขุดค้นพบหลวงพ่อผาเงา งานบวชภาคฤดูร้อน ประเพณีปี๋ใหม่เมือง
๒๐ ประเพณีตานก๋วยสลาก งานประเพณีไหลเรือไฟ ๑๒ ราศี บ้านสบค า งานวันออกพรรษา
๒๑ กฐินวัดพระธาตุผาเงา งานลอยกระทง (ยี่เป็ง) ๒) ประสบการณ์จากการเข้าร่วมกิจกรรม Work Shop หรือการเรียนรู้ภูมิปัญญา วัฒนธรรมของชุมชน อาทิ - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มทอผ้าลายเชียงแสน - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มทอพรมเช็ดเท้าบ้านสบค้า - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มท้าขนม - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มแปรรูปไข่ - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มท้าน้้าพริก - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มแปรรูปผ้า - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มท้าน้้าพริก - ฐานการเรียนรู้ กลุ่มจักสาน - ฐานการเรียนรู้ โรงเรียนคนสามวัย
๒๒ ๑.๒.๒ ชุมชนมีการพัฒนา ต่อยอด ปรับประยุกต์ เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว โดยไม่ขัดกับ ความเชื่อหรือจารีตของชุมชน อย่างไร ชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค้า) มีการส่งเสริมการท่องเที่ยว โดยไม่ขัด กับความเชื่อและจารีตของชุมชน ไม่ขัดต่อหลักพระพุทธศาสนา และหลักศีลธรรมอันดีงาม อาทิ - ส่งเสริมการท่องเที่ยวในศาสนสถานอย่างสุภาพไม่แต่งกายล่อแหลม - ส่งเสริมการกราบสักการะพระพุทธรูปและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ตามหลักความเชื่อของชุมชน โดยมีการพัฒนาต่อยอด อาทิ สักการะด้วยพวงมาลัย สักการะด้วยดอกไม้ธูปเทียน สักการะด้วยการถวาย ธุงเงิน ฯลฯ - ส่งเสริมการเข้าร่วมวัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม ด้วยการแต่งกายตามวิถีวัฒนธรรม ของชุมชน อาทิ การแต่งกายไท-ลาว การแต่งกายด้วยชุดพื้นเมือง การรับประทานอาหารพื้นถิ่น เป็นต้น ๑.๒.๓ ชุมชนมีการถ่ายทอดวัฒนธรรม / ประเพณีให้กับคนในชุมชนอย่างไร ชุมชนมีการถ่ายทอดวัฒนธรรม / ประเพณีให้กับคนทุกช่วงวัยในชุมชนเข้าร่วมกิจกรรม วัฒนธรรม ประเพณี อาทิ - ส่งเสริมกลุ่มเด็กและเยาวชนเข้ามามีส่วนร่วมในงานวัฒนธรรมประเพณีของชุมชน อาทิ กลุ่มเด็กและเยาวชนบ้านสบค้า เพื่อแข่งเรือพาย เพื่อท้าเรือไฟ ๑๒ ราศี หรือท้าจิตอาสาร่วมกับคนในชุมชน กลุ่มเด็กและเยาวชนที่สนใจด้านศิลปะการแสดงก็จะรวมกลุ่มฝึกซ้อมการแสดง อาทิ การเต้นบาสโลบ การฟ้อนร้า กลุ่มเยาวชนตีกลองหลวง เป็นต้น - ส่งเสริมให้ประชาชน และผู้สูงอายุเข้ามามีส่วนร่วมในงานวัฒนธรรมประเพณีของวัด และของชุมชนในทุกมิติผ่านกิจกรรมของโรงเรียนคนสามวัยวัดพระธาตุผาเงา
๒๓ ๑.๓ ศิลปะการแสดง ๑.๓.๑ ชุมชนมีศิลปะการแสดงที่สะท้อนตัวตนของชุมชน คือ ด้วยชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค้า) เป็นชุมชนที่ผสมผสานระหว่าง วัฒนธรรมคนเมือง และไท-ลาว ศิลปะการแสดงจึงมีความผสมผสานระหว่างสองวัฒนธรรม ได้แก่ ๑) การแสดงขับทุ้มหลวงพระบาง ซึ่งเป็น ๑ ใน ๒ แห่งที่หลงเหลือของ จังหวัดเชียงราย ซึ่งมักใช้แสดงในการต้อนรับแขกบ้านแขกเมืองที่มาเยือนชุมชมวัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค้า) เสมอเป็นอันดับแรก ๒) การแสดงเต้นบาสโลบ จะมีการแสดงทั้งของกลุ่มเด็ก และกลุ่มสตรีของชุมชน บ้านสบค้า เพื่อแสดงในงานประเพณีและเทศกาลต่าง ๆ ของชุมชน รวมทั้งใช้ต้อนรับนักท่องเที่ยว ๓) การแสดงตีกลองหลวง เป็นการแสดงของชาวเชียงแสนเกือบทุกหมู่บ้าน ที่มักแสดงในงานวัดหรืองานประเพณีของชุมชน ซึ่งชาวบ้านสบค้า ก็จะมีคณะตีกลองหลวงส้าหรับต้อนรับ นักท่องเที่ยว
๒๔ ๑.๓.๒ ชุมชนมีการปรับปรุง พัฒนาศิลปะการแสดงให้น่าสนใจ สนุกสนาน เกิดความประทับใจ และสามารถสร้างประสบการณ์ร่วมให้กับนักท่องเที่ยว อย่างไร ชุมชนฯ จะจัดการแสดงศิลปะและวัฒนธรรมที่ผสมผสามผสานอารยธรรมชาติพันธุ์ไท-ลาว และไท-เมือง โดยชุมชนฯ จะมีการพัฒนารูปแบบการจัดแสดงศิลปะและวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่อง อาทิ ประพันธ์ บทเพลง ท้านองดนตรี ท่วงท่าการแสดง และการแต่งกายให้ชุดการแสดงผลิตจากผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่นที่มีความ ทันสมัย เพื่อให้เกิดสีสัน น่าสนใจ สนุกสนาน และเกิดความประทับใจ นอกจากนี้ ยังมีกิจกรรมให้นักท่องเที่ยว หรือผู้ชมร่วมสร้างประสบการณ์ร่วมกัน เช่น การเปิดพื้นที่การแสดงศิลปะและวัฒนธรรมร่วมกัน ๑.๓.๓ ชุมชนมีการสืบสาน รักษา ต่อยอดศิลปะการแสดง ให้กับคนในชุมชน อย่างไร ชุมชนฯ มีการสืบสาน รักษา ต่อยอดการแสดงศิลปะและวัฒนธรรม โดยร่วมกับเครือข่าย อาทิ โรงเรียนบ้านสบค้า, โรงเรียนบ้านสบรวก, โรงเรียนบ้านห้วยเกี๋ยง ฯลฯ ด้าเนินการถ่ายทอดฝึกสอน การเต้นบาโลบ และการแสดงฟ้อนประกอบเพลง ให้กับเด็กนักเรียนและเยาวชนในโรงเรียน ส่วนโรงเรียน คนสามวัยวัดพระธาตุผาเงา มีการฝึกสอนการเต้นบาโลบให้กับกลุ่มผู้สูงอายุ เด็กและเยาวชน และผู้สนใจ อีกด้วย นอกจากนี้ ชุมชนฯ ยังเปิดโอกาสให้เด็กและเยาวชน เข้ามาร่วมฝึกซ้อมและตีกลองหลวง ๑.๔ ผลิตภัณฑ์ชุมชน ๑.๔.๑ มีผลิตภัณฑ์ชุมชนใดบ้างที่สะท้อนอัตลักษณ์ ใช้วัตถุดิบชุมชน มีคุณภาพ คุ้มค่า คุ้มราคา และสามารถบอกเล่าเรื่องราว (Story Telling) อย่างไร ชุมชนคุณธรรม วัดพระธาตุผาเงา มีผลิตภัณฑ์ชุมชนที่สะท้อนอัตลักษณ์ และสามารถ บอกเล่าเรื่องราวของชุมชนได้เป็นอย่างดี เป็นที่รู้จักทั้งในระดับต้าบล อ้าเภอ และจังหวัด ได้แก่ ๑) ผลิตภัณฑ์ผ้าทอล้านนาลายอัตลักษณ์เชียงแสน เกิดขึ้นโดยกลุ่มทอผ้าพื้นเมือง เชียงแสน (วัดพระธาตุผาเงา) ซึ่งเป็นการรวมตัวกันของกลุ่มแม่บ้านบ้านสบค้า เมื่อปี พ.ศ.๒๕๒๙ จัดตั้ง กลุ่มทอผ้าด้วยกี่กระตุกโดยการสนับสนุนฝึกอบรมการทอผ้าจากส้านักงานอุตสาหกรรมจังหวัดเชียงราย จนกระทั่งปี พ.ศ.๒๕๓๙ พระครูไพศาลพัฒนาภิรัต (พระพุทธิญาณมุนี เจ้าคณะอ้าเภอเชียงแสนปัจจุบัน) ได้ศึกษาประวัติศาสตร์เมืองเชียงแสนท้าให้ทราบว่าอดีตมีการทอผ้าลวดลายเชียงแสนมาแต่ดั้งเดิม แต่ปัจจุบัน ได้สูญหายไปแล้ว ท่านจึงได้ก่อสร้าง “พิพิธภัณฑ์ผ้าทอล้านนาเชียงแสน” ขึ้นในบริเวณวัดพระธาตุผาเงา เพื่อรวบรวมผ้าทอเชียงแสนและถิ่นใกล้เคียง จึงได้สืบแหล่งทอผ้าเชียงแสนพบว่ามีการทออยู่ที่จังหวัดราชบุรี ท่านจึงได้น้าสมาชิกกลุ่มผ้าทอ เพื่อไปศึกษาลายผ้าและน้ามาเป็นตัวอย่างและมีการไปฝึกทอผ้า ที่อ้าเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ จึงท้าให้เกิด “ผ้าทอล้านนาลายเชียงแสน” ขึ้น จุดเด่นของผลิตภัณฑ์ ผ้าทอล้านนาลายเชียงแสน เป็นผ้าทอด้วยมือโดยใช้กี่กระตุก ในการทอ ใช้เส้นด้ายผ้าฝ้ายและไหมประดิษฐ์ในการทอ มีลวดลายคงเดิมของชาวเชียงแสน ซึ่งถอดแบบ จากลายผ้าเชียงแสนโบราณที่ค้นพบในพื้นที่อ้าเภอเชียงแสน เป็นลายดั้งเดิมมีด้วยกันอยู่ ๕ ลาย ประกอบด้วย ๑) ลายขอพันเสา ๒) ลายเสือย่อย ๓) ลายดอกมะลิ ๔) ลายกาแล และ ๕) ลายไข่ปลา ซึ่งได้มีการจดทะเบียน ลิขสิทธิ์ลายผ้าทั้ง ๕ ลายเรียบร้อยแล้ว ผ้าทอลายเชียงแสนมีลักษณะโดดเด่น คือ มีการผสมผสานลวดลายทั้ง ๕ ลายเข้าด้วยกัน จึงท้าให้ผ้าทอมีลวดลายที่สวยงาม นอกจากกลุ่มจะทอผ้าล้านนาลายเชียงแสนแล้ว ยังทอ ลายน้้าไหล ลายกี่ตะกอ ลายตาราง แบบไทลื้อ หรือทอตามแบบที่ลูกค้าต้องการได้ ทั้งนี้ ผ้าทอล้านนา ลายอัตลักษณ์เชียงแสนได้รับการคัดเลือกเป็นผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรม(Cultural Product of Thailand : CPOT) ของกระทรวงวัฒนธรรม เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๖๒
๒๕ ๒) สมุนไพรวัดพระธาตุผาเงา ชุมชนคุณธรรมวัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค้า) เป็นพื้นที่ ที่ประชาชนปลูกและนิยมใช้สมุนไพรในครัวเรือน โดยปลูกไว้ตามท้องไร่ปลายนาหรือข้างรั้ว วัดพระธาตุผาเงา โดยพระพุทธิญาณมุนี เจ้าอาวาสวัดพระธาตุผาเงา จึงได้สนับสนุนให้มีการปลูกแปลงพืชสมุนไพรและใช้ ประโยชน์จากสมุนไพรพื้นบ้านไทย การจัดหาวิทยากรให้ความรู้ในเบื้องต้น และมีผู้เฒ่าผู้แก่ที่มีความรู้ในการใช้ สมุนไพรได้ถ่ายทอดความรู้ โดยใช้วัดเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ กลุ่มแม่บ้านและกลุ่มผู้สูงอายุบ้านสบค้า จึงได้รวมตัวกัน ก่อตั้งเป็นกลุ่มแปรรูปสมุนไพร วัดพระธาตุ ผาเงาในปี พ.ศ. ๒๕๕๐ เพื่อผลิตสมุนไพรใช้ในครัวเรือน เช่น แชมพู ลูกประคบ ยาหม่อง โดยได้รับ การอนุเคราะห์วิทยากรจากโรงพยาบาลเชียงแสน ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงานนานาชาติ กศน. และเทศบาล ต้าบลเวียง ได้สนับสนุนให้ใช้สมุนไพรและพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อใช้ในครัวเรือนและจ้าหน่าย จุดเด่นของผลิตภัณฑ์ เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรแปรรูปที่ผลิตโดยใช้สมุนไพรจากการ เพาะปลูกแบบอินทรีย์ของคนในชุมชนบ้านสบค้า น้ามาเป็นวัตถุดิบหลักในการผลิต และได้รับรองมาตรฐาน BEDO ของส้านักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) ซึ่งผลิตภัณฑ์ มีจ้าหน่ายที่โรงพยาบาลเชียงแสน และกลุ่มสมุนไพรวัดพระธาตุผาเงา ในบริเวณวัดพระธาตุผาเงา และส่งไปจ้าหน่ายที่กรุงเทพฯ มหานคร และออกจัดจ้าหน่ายตามแต่ละหน่วยงาน หรือองค์กรเชิญชวนเข้าร่วม
๒๖ ๓. ผลิตภัณฑ์อื่นของชุมชน ได้แก่ วัตถุมงคลของวัดพระธาตุผาเงา พรมเช็ดเท้า น้้าพริกตาแดง ไข่เค็ม เครื่องจักสานของกลุ่มอาชีพในชุมชน ใบลานห่อคัมภีร์เป็นต้น
๒๗ ๑.๔.๒ มีผู้ประกอบการชุมชนที่มีศักยภาพในการพัฒนาต่อยอด ออกแบบสร้างสรรค์ ผลิตภัณฑ์และมีสถานที่จัดจ าหน่าย หาซื อได้ง่ายในชุมชน คือ ๑) นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี กลุ่มสมุนไพรวัดพระธาตุผาเงา ๒) นางอ้าพร ธรรมวงค์ กลุ่มทอผ้าล้านนาเชียงแสน ๑.๔.๓ มีปราชญ์ชาวบ้าน ผู้รู้เกี่ยวกับเรื่องภูมิปัญญาชุมชน ที่สามารถถ่ายทอดให้กับคน ในชุมชนได้ คือ ชื่อ-สกุล ประเภทภูมิปัญญา ๑) พระพุทธิญาณมุนี ประวัติศาสตร์เมืองเชียงแสน ๒) นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี ด้านสมุนไพร ๓) นางอ้าพร ธรรมวงค์ ด้านทอผ้า ๔) นายเฉลิม พรมมินทร์ ด้านจักสาน และการสาธิตท้าซาลาเปาแบบ ต้นต้ารับ ๕) นางทองทิพย์ สุวรรณดี การท้าตุงข้าวเปลือก ๖) นางขันค้า ทองผาง การท้าตุงข้าวเปลือก ๗) นางมาลี บุญเรือง การท้าผ้าห่อคัมภีร์ ๘) นางทองใบ อินต๊ะวงศ์ การท้าผ้าห่อคัมภีร์ ๙) นางบุญมี อินต๊ะวิชัย การท้าอาหารชาติพันธ์ไท-ลาว ๑๐) นางณิชานันน์ ทองผาง ด้านอาหาร ๑๑) นางเทียนค้า ไชยจินดา ด้านศิลปะการแสดง ๑๒) นายจรัล ไชยจินดา ด้านศิลปะการแสดง ตีกลองหลวง ๑๓) นางบุญส่ง มหาเทพ ด้านอาหาร ๑๔) นายพัชพล ภิระปัญญา ด้านพิธีกรรม ๑๕) นายอ้านาจ กาไชยวงศ์ ด้านพิธีกรรม และนักประพันธ์เพลง
๒๘ ๑.๕ อาหาร (เมนูชุมชน) ๑.๕.๑ ชุมชนมีเมนูใดบ้างที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน ใช้วัตถุดิบชุมชน รสชาติอร่อย ราคา เหมาะสม และสามารถบอกเล่าเรื่องราว (Story Telling) ได้ ๑) อาหารชาติพันธ์ไท-ลาว อาทิ คั้วตูนใส่ไก่ เอาะหลาม (แกงแคแบบไท-ลาว) ย้าผักลาว สลัดหลวงพระบาง เคี่ยวปลาร้า แกงฟักหม่นใส่ขิง ขนมข้าวต้มเขาควาย ข้าวต้มไท-ลาว ข้าวต้มเขาควาย ๒) อาหารพื นเมือง หรือ เมนูคนเมือง อาทิ น้้าพริกหนุ่มผักต้ม น้้าพริกตาแดงผักต้ม แกงฮังเล ไส้อั่ว ขนมไทย เป็นต้น
๒๙ ๓) อาหารประจ าถิ่นหรือตามฤดูกาล เนื่องจากชุมชนอยู่ใกล้แม่น้้าโขง จึงมีเมนูอาหาร พื้นถิ่นคือ เมนูปลาแม่น้้าโขง ที่ขึ้นชื่อ คือ “ห่อหมกปลาแม่น้้าโขง” “ลาบปลาแม่น้้าโขง” ๑.๕.๒ ชุมชนมีร้านอาหารที่ปรุงเมนูชุมชนเป็นประจ า และมีสถานประกอบการร้านอาหาร ที่สะอาด ถูกสุขลักษณะ คือ ๑) บ้านไร่สะบายดีเวลาท้าการ เปิดบริการทุกวัน ๐๙.๐๐ - ๑๘.๐๐ น. เป็นร้านอาหารของชุมชนที่เน้นความเป็นออร์แกนิค คาเฟ่ พร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยวและบรรยากาศร่มรื่น บริเวณไร่ของร้านยังเป็นวิสาหกิชชุมชนบ้านไร่สะบายดี บ้านสบค้า เพื่อให้เข้ามาศึกษาเรียนรู้และชมบรรยากาศ สวนผักออแกนิค สวนดอกไม้ ฟาร์มกัญชา ฟาร์มเมล่อน มีห้องพักวิวธรรมชาติ ในบริเวณไร่ยังมีห้องประชุม/ สัมมนา และรับจัดงานเลี้ยง งานแต่งงาน สามารถติดตามข้อมูลทาง Facebook page “บ้านไร่สะบายดี”
๓๐ ๒) ม่อนฮัก ณ เชียงแสน เวลาท้าการ เปิดบริการทุกวัน ๐๙.๐๐ - ๑๘.๐๐ น. เป็นเป็นร้านคาเฟ่ & เรสเทอรอง อยู่ท่ามกลางธรรมชาติ เห็นวิวภูเขา อยู่ใกล้วัดพระธาตุผาเงา สกายวอร์คผา เงาสามแผ่นดิน มีเมนูให้เลือกรับประทานหลากหลาย มีโซนที่นั่งหลายมุม มีห้องแอร์ไว้คอยบริการ ๓. ร้านอาหารชุมชน มีให้บริการทั งภายในบริเวณวัดพระธาตุผาเงา และในบริเวณของ ชุมชน อาทิ ร้านก๋วยเตี๋ยวลุงพัน ร้านลาบ ร้านอาหารตามสั่ง ร้านกาแฟในวัดพระธาตุผาเงา ฯลฯ
๓๑ ๑.๕.๓ ชุมชนมีปราชญ์ชาวบ้าน หรือผู้รู้เกี่ยวกับเมนูชุมชน ที่สามารถถ่ายทอดให้กับคนใน ชุมชน คือ ชื่อ-สกุล ประเภทภูมิปัญญา ๑) นายเฉลิม พรมมินทร์ การท้าซาลาเปาแบบต้นต้ารับ ๒) นางบุญมี อินต๊ะวิชัย การท้าอาหารชาติพันธ์ไท-ลาว ๓) นางณิชานันน์ ทองผาง ด้านอาหาร ๔) นางบุญส่ง มหาเทพ ด้านอาหาร ๑.๕.๔ ชุมชนมีวิธีการพัฒนา ต่อยอด ออกแบบ ตกแต่งให้เมนูชุมชนสวยงาม และน่ารับประทาน อย่างไร (เช่น การจัดรูปแบบส้ารับ รูปแบบการเสิร์ฟ การใช้ภาชนะจากวัสดุธรรมชาติการประดับตกแต่ง และ อื่น ๆ) ๑) มีการเสริฟในรูปแบบขันโตกยกเสริฟ หรือในรูปแบบริการตนเองแล้วน้ามานั่ง รับประทานแบบขันโตก ขึ้นอยู่กับรูปแบบการจัดงานหรือกิจกรรม ๒) จัดเป็นส้ารับรายบุคคลส้าหรับผู้เข้าพักโฮมเสตย์
๒. ความเข้มแข็งของชุมชน
๓๓ ๒. ความเข้มแข็งของชุมชน ๒.๑ การรวมกลุ่มของชุมชน ๒.๑.๑ ชุมชนมีโครงสร้างคณะกรรมการ /คณะท างาน ที่มีการกระจายบทบาทการท างาน ด้านการท่องเที่ยวชุมชน อย่างไร โครงสร้างคณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยวบ้านสบค า นายอานนท์ สมพันธ์ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ ๕ บ้านสบค า ที่ปรึกษา พระพุทธิญาณมุนี เจ้าคณะจังหวัดเชียงราย/เจ้าอาวาสวัดพระธาตุผาเงา นายก าแพง จันทกูล รองนายกเทศมนตรีต าบลเวียง นายประดิษฐ์ พงษ์สวัสดิ์ อดีตผู้ใหญ่บ้านหมู่ ๕ บ้านสบค า นายผาย สมพันธ์ นายทองสุข จิตบุญตรง นายอรุณ ขุนวัน นายค าพันธ์ ทองผาง คณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยวบ้านสบค า ๑. นางวิววรรณ ขุนวรรณ ผู้อ านวยการคณะกรรมชุมชนท่องเที่ยว ๒. นายอ านาจ กาไชยวงศ์ รองผู้อ านวยการสานสัมพันธ์/เลขานุการ/ทะเบียน ๓. นางณิชานันท์ ทองผาง รองผู้อ านวยการฝ่ายบริหารจัดการ ๔. นายสนธยา มหาเทพ รองผู้อ านวยการฝ่ายกิจการพิเศษ ฝ่ายการตลาด ๑. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี ผู้จัดการฝ่ายการตลาด ๒. นางสาวรัตนากร สุวรรณ คณะกรรมการ ๓. นางสาวสุนีย์ทิพย์ ค าพูน คณะกรรมการ ๔. นางแดง พูลสวัสดิ์ คณะกรรมการ ๕. นายเฉลิม พรมมินทร์ คณะกรรมการ ๖. นางบุญมี อินต๊ะวิชัย คณะกรรมการ ๗. นางบัววรรณ แนตรรังสี คณะกรรมการ ๘. นางสุนีย์ พูลสวัสดิ์ คณะกรรมการ ๙. นางสาวรฎาชา ธรรมวงค์ คณะกรรมการ ฝ่ายต้อนรับ ๑. นางณิชานันท์ ทองผาง ประธานฝ่ายต้อนรับ ๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี ๓. นางจันทิมา ปวนศักดิ์ ๔. นางศิริพร วงค์อินทร์ ๕. นางวีณา สายเครื่อง ๖. นางอ าภา ธรรมรักษ์
๓๔ ๗. นางวันเพ็ญ เตียมฐานะ ๘. นางศศิกานต์ คณารักษ์ ฝ่ายอาหาร ๑. นางพัชรา ชาวสวน๒. นางวีณา สายเครื่อง๓. นางศุภลักษณ์ สุวรรณดี๔. นางแสงเดือน พานิชย์๕. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ๖. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ๗. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์ ฝ่ายหัวหน้าไกด์และกิจกรรมฐานเรียนรู้ชุมชน๑. นายอานนท์ สมพันธ์๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี๓. นายอ านาจ กาไชยวงค์๔. นางณิชานันท์ ทองผาง๕. นายเฉลิม พรมมินทร์๖. นายแดง พูลสวัสดิ์๗. นางอ าเภอ ธรรมวงศ์๘. นายทองสุข จิตบุญตรง ฝ่ายการแสดง๑. นางเทียนค า ไชยจินดา๒. นางณิชานันท์ ทองผาง๓. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ๔. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์๕. นายณรงค์ เชื้อเจ็ดตน๖. นายบุญแก้ว ค าหล่อ๗. นายเดียว ธรรมวงค์ ฝ่ายสวัสดิการ๑. นายสนธยา มหาเทพ๒. นายณรงค์ เชื้อเจ็ดตน๓. นางสุรัชนา สมพันธ์๔. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์๕. นางบัววรรณ เนตรรังสี๖. นายแดง พูลสวัสดิ์๗. นายบุญแก้ว ค าหล่อ ฝ่ายการเงิน/บัญชี๑. นางกาญจนา สมพันธ์๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี
๓๕ ๓. นางสุรัชนา สมพันธ์ ๔. นางบุญส่ง มหาเทพ ๕. นางวันรุณี อินต๊ะค า ๖. นางสาวสุนีย์ทิพย์ ค าพูน ๗. นางสาวรัตนากร สุวรรณ ๒.๑.๒ ชุมชนมีสิ่งที่แสดงถึงประกาศ กฎ ระเบียบ และกติกาชัดเจนในการบริหารจัดการ การท่องเที่ยวชุมชน คือ (เช่น ภาพถ่าย/ป้าย/คู่มือ) 1) ชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค า) มีกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ของชุมชนฯ ซึ่งเป็นกฎอันเป็นที่ตั้งแห่งความไม่เสื่อมเป็นประโยชน์ต่อชุมชนแต่เพียงฝ่ายเดียว ดังนี้ ข้อ ๑ สมาชิกร่วมประชุมกันเป็นนิตย์ ข้อ ๒ สมาชิกเริ่มประชุมและเลิกประชมพร้อมกันท ากิจที่พึงกระท าโดยพร้อมเพรียงกัน ข้อ ๓ สมาชิกยอมรับมติส่วนใหญ่ของที่ประชุมในการแก้ไขปัญหาของชุมชน ข้อ ๔ สมาชิกให้การยอมรับและเคารพผู้อาวุโส ข้อ ๕ สมาชิกให้การสงเคราะห์และช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสในสังคม (เช่น เด็ก สตรี คนชรา คนพิการ และคนที่ยากจนกว่า) ข้อ ๖ สมาชิกส่งเสริมและรักษาวัฒนธรรมประเพณีที่ดีงาม ข้อ ๗ สมาชิกช่วยกันท านุบ ารุงชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ “ร่วมแรงทุกคน ชุมชนเข้มแข็ง” 2) กฎระเบียบหมู่บ้านกองทุนแม่ของแผ่นดินบ้านสบค า ต าบลเวียง อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ประกอบด้วย ข้อ ๑ หากผู้ใดเกี่ยวข้องกับยาเสพติด ไม่ว่าจะเสพหรือค้าต้องได้รับโทษ ดังนี้ ข้อ ๑.๑ เตือน ข้อ ๑.๒ ถ้าถูกต ารวจจับและถูกศาลตัดสินจะต้องถูกตัดออกจาก สมาชิกฌาปนกิจหมู่บ้าน ๕ ปี ข้อ ๑.๓ หากเสียชีวิต พระสงฆ์ไม่รับนิมนต์ไปสวดงานศพ ข้อ ๒ หากคนใดยิงปืนในหมู่บ้าน และที่สาธารณะโดยไม่มีเหตุอันควรจะต้อง ถูกปรับ นัดละ ๑,๐๐๐ บาท ข้อ ๓ หากมีการชกต่อยกันภายในงานต่าง ๆ ในเขตหมู่บ้าน ผู้ก่อเหตุจะต้อง ถูกปรับ ๒,๐๐๐ บาท คู่กรณีปรับ ๑,๐๐๐ บาท (พิจารณาคู่กรณีก่อนว่าผิดจริงหรือไม่) ข้อ ๔ หากมีการลักขโมยของในหมู่บ้าน ไม่ว่าสิ่งของอะไรจะถูกปรับตามราคา ที่ขโมย ๒ เท่า ขั้นต่ า ๕๐๐ บาท ข้อ ๕ หากมีการลักลอบช็อตปลา ในบ่อสาธารณะ หนองของหมู่บ้าน ถ้าจับได้จะ มีโทษทั้งจ าทั้งปรับ ข้อ ๖ หากคนใดสร้างความเดือดร้อนภายในหมู่บ้าน หากเกินเที่ยงคืน จะถูกลงโทษตามกฎระเบียบของหมู่บ้าน แล้วแต่คณะกรรมการจะพิจารณาตามเหตุการณ์
๓๖ ๒.๑.๓ ชุมชนมีการจัดตั้งกลุ่ม /กองทุน /วิสาหกิจชุมชน เพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน อย่างไรบ้าง คณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีประกอบด้วย ๑. นายอานนท์ สมพันธ์ ประธาน ๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี รองประธาน ๓. นายอ านาจ กาไชยวงศ์ เลขานุการ ๔. นายสนธยา มหาเทพ เหรัญญิก ๕. นายณรงค์ เชื้อเจ็ดตน กรรมการ ๖. นางณิชานันน์ทองผาง กรรมการ ๗. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ กรรมการ ๘. นางพัชรา ชาวสวน กรรมการ ๙. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์ กรรมการ ๑๐. นายพิเชษฐ์ กัลยา กรรมการ ๒.๑.๔ ชุมชนมีการกระจายผลประโยชน์อย่างเท่าเทียม หรือคืนประโยชน์สู่ชุมชนอย่างไร (เช่น การปันส่วนรายได้จากการท่องเที่ยวแก่ผู้ปฏิบัติงาน/ การน ารายได้เข้ากองทุนเพื่อจัดสวัสดิการชุมชน/การ ดูแลกลุ่มเปราะบาง/ การพัฒนาโครงสร้างในชุมชน/ การแก้ไขปัญหาชุมชน) ชุมชนท่องเที่ยวบ้านสบค า มีมีการกระจายผลประโยชน์อย่างเท่าเทียม หรือคืนประโยชน์ สู่ชุมชน โดยหักรายได้ร้อยละ ๒๐ ของแต่ละคณะเป็นเงินกองกลางกลุ่มเพื่อบริหารจัดการกลุ่ม โดยมีค่าตอบแทนให้กับฐานการเรียนรู้ ค่าใช้จ่ายให้กับกลุ่มแม่บ้าน ตามแต่ละฝ่ายที่เข้ามาด าเนินการในแต่ละครั้ง ตามความเหมาะสมและสถานการณ์
๓๗ ๒.๒ การบริการด้านการท่องเที่ยว ๒.๒.๑ ชุมชนมีใบรับรองมาตรฐานหรือได้รับรางวัลเกี่ยวกับการท่องเที่ยว อะไรบ้าง ปี ๒๕๖๑ บ้านสบค า หมู่ ๕ ต าบลเวียง อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ได้รับ การคัดเลือกเป็น ๑ ใน ๗๐ ชุมชน ให้เป็นพื้นที่ด าเนินการ หมู่บ้าน OTOP นวัตวิถี ของส านักงานพัฒนาชุมชน จังหวัดเชียงราย กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ปี ๒๕๖๖ บ้านสบค า หมู่ ๕ ต าบลเวียง อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ได้รับ การคัดเลือกเป็น ๑ ใน ๕๐ ชุมชน ให้เป็นพื้นที่ด าเนินการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ของกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ด าเนินโครงการพัฒนาเส้นทางชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๖ ปี ๒๕๖๕ และ ปี ๒๕๖๖ จังหวัดเชียงราย โดยส านักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย คัดเลือกเป็นชุมชนคุณธรรมต้นแบบโดดเด่น “เที่ยวชุมชน ยลวิถี” ระดับจังหวัด ๒.๒.๒ ชุมชนมีบริการกิจกรรมการท่องเที่ยวเป็นประจ า หรือตามที่ก าหนดไว้อะไรบ้าง (เช่น โปรแกรมท่องเที่ยว กิจกรรม หรือทริปท่องเที่ยว) กิจกรรมการท่องที่น่าสนใจของชุมชน มีดังนี้ ๑) กิจกรรมนมัสการหลวงพ่อผาเงา กราบสักการะพระธาตุผาเงา ของพรองค์ท้าวเวสสุวรรณ ตามความเชื่อว่าหากผู้ใดเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วมาสักการะบูชาหลวงพ่อผาเงาและพระธาตุผาเงา อาการป่วย ก็จะทุเลาลงและหายในที่สุดอย่างน่าอัศจรรย์ใจ หลังจากกราบสักการะหลวงพ่อผาเงาและพระธาตุผาเงา เรียบร้อยแล้ว ต่อด้วยการกราบไหว้สักการะบูชาท้าวเวสสุวรรณ เพื่อขอโชคลาภบริเวณหน้าวิหารหลวงพ่อผาเงา ๒) กิจกรรมเยี่ยมชมกลุ่มผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรมวัดพระธาตุผาเงา ได้แก่ - กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองลายเชียงแสน มีผลิตภัณฑ์ผ้าทอมือ อาทิ ผ้าถุง ผ้าฝ้ายสีพื้น ผ้าขาวม้า ผ้าคลุมไหล่ กระเป๋า และย่าม - กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผลิตภัณฑ์สมุนไพรวัดพระธาตุผเงา มีผลิตภัณฑ์สมุนไพรหลากหลาย ประเภท อาทิ ยาหม่องไพร ยาหม่องพริก น้ ามันหญ้าเอ็นยืด แชมพูและสบู่สมุนไพร ลูกประคบสมุนไพร เป็นต้น ๓) กิจกรรมสักการะพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์และชมวิวสกายวอล์คสามแผ่นดิน (ไทย-ลาว-พม่า) ๔) โปรแกรมการท่องเที่ยวของชุมชน 1 daytrip โดย พัฒนาชุมชนอ าเภอเชียงแสนร่วมกับ ชุมชนวัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค า) ออกแบบ เวลา กิจกรรม ๐๙.๐๐ น. กิจกรรมนมัสการหลวงพ่อผาเงา กราบสักการะพระธาตุผาเงา ของพร องค์ท้าวเวส สุวรรณ ๑๐.๓๐ น. กิจกรรมเยี่ยมชมกลุ่มผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรมวัดพระธาตุผาเงา ๑๒.๐๐ น. พักรับประทานอาหาร ๑๓.๐๐ น. เยี่ยมชมม่อนดอยสมุนไพร/สวนสมุนไพรวัดพระธาตุผาเงา ๑๔.๐๐ น. สักการะพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์และชมวิวสกายวอล์คสามแผ่นดิน (ไทย-ลาว-พม่า) ๑๕.๐๐ น. เยี่ยมชมวิถีชาวบ้านสบค าริมฝั่งโขง ๑๖.๐๐ น. เดินทางกลับโดยสวัสดิภาพ
๓๘ ๕) โปรแกรมการศึกษาดูงานโรงเรียนคนสามวัยวัดพระธาตุผาเงา ส าหรับคณะนักท่องเที่ยว เพื่อการศึกษาดูงานความส าเร็จของการด าเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุ สามารถติดต่อกับคุณศราวุฒิ มโนเรือง ผู้อ านวยการโรงเรียนคนสามวัยวัดพระธาตุผาเงา โดยโปรแกรมการท่องเที่ยว มีดังนี้ - รับฟังบรรยายแนวทางและความส าเร็จการด าเนินการของโรงเรียนคนสามวัย วัดพระธาตุผาเงา - เยี่ยมชมฐานการเรียนรู้ของนักเรียนโรงเรียนคนสามวัย - รับประทานอาหารกลางวัน - กิจกรรมนมัสการหลวงพ่อผาเงา กราบสักการะพระธาตุผาเงา ขอพรองค์ท้าวเวสสุวรรณ / กิจกรรมเยี่ยมชมกลุ่มผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรมวัดพระธาตุผาเงา / กิจกรรมสักการะพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ และชมวิวสกายวอล์คสามแผ่นดิน (ไทย-ลาว-พม่า) ทั้งนี้ ขึ้นกับการประสานรายละเอียดของคณะศึกษาดูงานแต่ละคณะ ๒.๒.๓ ชุมชนมีบริการการท่องเที่ยวอื่น ๆ ส าหรับเป็นบริการทางเลือกให้กับนักท่องเที่ยว มีอะไรบ้าง (เช่น สปา คาเฟ่ ศูนย์ข้อมูล แหล่งเรียนรู้ชุมชน) - แหล่งเรียนรู้ กลุ่มทอผ้าพื้นเมือง (วัดพระธาตุผาเงา) - แหล่งเรียนรู้ กลุ่มสมุนไพรวัดพระธาตุผาเงา - แหล่งเรียนรู้ โรงเรียนคนสามวัยวัดพระธาตุผาเงา - แหล่งเรียนรู้ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านไร่สะบายดี บ้านสบค า สามารถเดินทางเข้า ไปเยี่ยมชมสวนผักออแกนิค การปลูกเมลอนออแกนิค สวนดอกไม้ รับประทานอาหาร รวมทั้งยังเป็นฟาร์มเสตย์ สามารถพักค้างคืนได้ ให้บริการสปาสมุนไพร
๓๙ ๒.๓ นักเล่าเรื่อง/ผู้น าทาง ๒.๓.๑ ชุมชนมีนักเล่าเรื่อง/กลุ่มนักเล่าเรื่อง หรือผู้น าทาง ที่สามารถแนะน าอัตลักษณ์ ของชุมชนได้ มีทักษะการสื่อสารที่ดี มีเสน่ห์ มั่นใจ มีความเชี่ยวชาญในข้อมูล เส้นทางการท่องเที่ยว และแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ได้ดี คือ ชื่อนักเล่าเรื่อง/ผู้น าทาง ๑. พระพุทธิญาณมุนี เจ้าคณะจังหวัดเชียงราย/เจ้าอาวาสวัดพระธาตุ ผาเงา ๒. พระครูสุจิณเจตุยานุการ เลขานุการวัดพระธาตุผาเงา ๓. นายอานนท์ สมพันธ์ ผู้ใหญ่บ้าน ๔. นางดวงเพ็ญ สุวรรณี ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านและประธานกลุ่มสมุนไพร วัดพระธาตุผาเงา ๕. นายอ านาจ ไชยกาวงค์ ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ๖. นางสาวนราภรณ์ บุญบ าเรอ ๑๐ สุดยอดชุมชนแชมป์เปี้ยน นักเล่าเรื่อง "เที่ยวชุมชน ยลวิถี" ประจ าปี ๒๕๖๕ ๗. นางสาวธิดารัตน์ ไชยจินดา เยาวชนนักเล่าเรื่องชุมชนบ้านสบค า ๘. นางทิพวรรณ โตแตง ประธานสภาวัฒนธรรมต าบลเวียง ๙. นายศราวุฒิ มโนเรือง ผู้อ านวยการโรงเรียนคนสามวัย วัดพระธาตุผาเงา
๔๐ ๒.๓.๒ ชุมชนมีการพัฒนาศักยภาพการเป็นนักเล่าเรื่อง/ผู้น าทาง ให้กับคนในชุมชน อย่างไรบ้าง ชุมชนคุณธรรม วัดพระธาตุผาเงา เป็นชุมชนที่เป็นที่รู้จัก จึงมีนักเล่าเรื่องที่เป็นธรรมชาติ ที่เป็นคนในชุมชนทั้งผู้น าชุมชน คนในชุมชนที่มาประกอบอาชีพในพื้นที่ของวัด สามารถบอกเล่าเรื่องราวของ คนในชุมชนได้ถึงประวัติความเป็นมาของชุมชนได้เกือบทุกท่าน แต่หากเป็นประเด็นของแต่ละกลุ่มก็จะมี นักเล่าเรื่องเป็นภูมิปัญญาหรือประธานกลุ่มหรือแหล่งเรียนรู้นั้น ทั้งนี้ ชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา มักได้รับโอกาสจากหน่วยงานทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ที่จะได้รับเชิญเข้าร่วมกิจกรรมเกี่ยวกับการพัฒนาศักยภาพด้านการท่องเที่ยว หรือจะได้รับโอกาส ทางด้านงบประมาณหรือโครงการ/กิจกรรมเข้ามาด าเนินการในพื้นที่เสมอ จึงได้รับการพัฒนาทักษะด้านการ เตรียมความพร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยว ทั้งหน่วยงานในระดับต าบล อันได้แก่ เทศบาลต าบลเวียง หน่วยงานใน ระดับอ าเภอ อาทิ ส านักงานพัฒนาชุมชนอ าเภอ หรือจะเป็นหน่วยงานระดับจังหวัด อาทิ ส านักงานวัฒนธรรม จังหวัด ส านักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดเชียงราย ส านักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดเชียงราย เป็นต้น
๔๑ ๒.๔ โครงสร้างพื้นฐานและสิ่งอ านวยความสะดวกในการบริการนักท่องเที่ยว ๒.๔.๑ ชุมชนมีเส้นทางคมนาคมที่สะดวก ง่ายต่อการเข้าถึงชุมชน อะไรบ้าง (เช่น ทางบก ทางน้ า ทางอากาศ รถไฟ) ชุมชนคุณธรรมฯ วัดพระธาตุผาเงา ห่างจากตัวเมืองเชียงราย ประมาณ ๕๐ กิโลเมตร การเดินทางสามารถเดินทางโดยรถยนต์ส่วนบุคคล รถรับจ้าง ซึ่งสามารถเดินทางได้หลายเส้นทางหลัก และ สามารถเชื่อมโยงการท่องเที่ยวไปยังตัวเมืองเชียงแสน การเดินทางโดยรถโดยสารประจ าทางเชียงราย-เชียงแสน การเดินทางระหว่างตัวเมืองเชียงแสน สามารถเดินทางโดยรถสกายแลป สามล้อรับจ้าง มายังชุมชนวัดพระธาตุผาเงา (บ้านสบค า) ได้ การเดินทางไปยังชุมชนคุณธรรมวัดพระธาตุผาเงา สามารถเดินทางได้หลายเส้นทางขึ้นอยู่ กับว่านักท่องเที่ยวมุ่งเป้าหมายท่องเที่ยวระหว่างทางอะไรบ้าง เฉลี่ยระยะทางจากท่าอากาศยานแม่ฟ้าหลวง เชียงราย ไปยังวัดพระธาตุผาเงา ระยะทางประมาณ ๕๐ กม. ใช้เวลาการเดินทางประมาณ ๔๕ - ๖๐ นาที ซึ่งนักท่องเที่ยวเดินทางโดยรถรับจ้าง อาทิ รถตู้ รถแท็กซี่ ฯลฯ หรือรถยนต์ส่วนตัว จะเดินทางสะดวกมากกว่า การนั่งรถโดยสารประจ าทาง
๔๒ ๒.๔.๒ ชุมชนมีรถรับจ้าง รถสาธารณะบริการในชุมชน ประเภทใดบ้าง การให้บริการคณะ ศึกษาดูงานระบุตามความต้องการ (เยี่ยมชมตามฐานโดยการเดิน/ปั่นจักรยาน/ นั่งรถบริการของวัด/ นั่งรถสามล้อเครื่อง) ๑) มีรถรางหรือรถบริการของวัดพระธาตุผาเงา ๒) มีรถสกายแลป สามล้อเครื่องรับจ้าง ๓) รถยนต์บริการขึ้นสกายวอล์คผาเงา ๒.๔.๓ ชุมชนมีที่พัก โฮมเตย์ หรืออื่นๆ ที่มีมาตรฐาน สะอาด สวยงาม ที่ใดบ้าง ๑) ที่พักในชุมชน อาทิ โรงแรม รีสอร์ท ฟาร์มเสตย์ และโฮมเสตย์ ได้แก่ โรงแรมโอโย โกล์เด้นแลนด์รีสอร์ท บ้านพักในฟาร์มสเตย์บ้านไร่สะบายดี รีสอร์ทเฮือนฮิมโขง
๔๓ โฮมสเตย์ของชุมชน ๒) ที่พักใกล้ชุมชน ได้แก่ โรงแรม รีสอร์ท ที่พักรายวัน ในตัวเมืองเชียงแสน ซึ่งห่างจาก วัดระยะทาง ๓ - ๑๐ กิโลเมตร ซึ่งมีมากกว่า ๑๐ แห่ง อาทิ ๒.๔.๔ ชุมชนมีจุดบริการห้องน้ าที่สะอาด ปลอดภัย ได้มาตรฐาน และเพียงพอต่อการรับรอง นักท่องเที่ยว จ านวนกี่แห่ง และที่ใดบ้าง ในพื้นที่วัดพระธาตุผาเงา มีห้องน้ าให้บริการที่สะอาดและปลอดภัยให้บริการในวัดรวม มากกว่า ๑๐๐ ห้อง มีการท าความสะอาดอย่างสม่ าเสมอ และยังมีห้องน้ าส าหรับคนพิการ บริเวณทางขึ้นพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ บริเวณพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์และ สกายวอล์คผาเงา ๓ แผ่นดิน
๔๔ ๒.๔.๕ ชุมชนมีสิ่งอ านวยความสะดวกอื่น ๆ ที่สะอาด ปลอดภัย ส าหรับรับรองนักท่องเที่ยว อะไรบ้าง - มีร้านค้าชุมชนในวัด อาทิ ผลิตภัณฑ์ชุมชน กาแฟผาเงา อาหาร จ าหน่ายเสื้อผ้า ฯลฯ - มีคนท าความสะอาด - มีเจ้าหน้าที่คอยอ านวยความสะดวกการจราจร ๒.๔.๖ ชุมชนมีสิ่งอ านวยความสะดวก ส าหรับรับรองผู้สูงอายุ และผู้พิการ อะไรบ้าง - มีห้องน้ าส าหรับผู้พิการ - มีรถวีลแชร์ ส าหรับให้บริการผู้พิการและผู้สูงอายุ ๒.๔.๗ ชุมชนมีป้ายบอกทาง ป้ายแจ้งกฎ ระเบียบ และมาตรการด้านการท่องเที่ยว ภายในชุมชน อย่างไรบ้าง - ชุมชนมีป้ายบอกทาง และป้ายบอกการจราจรทั้งในวัดพระธาตุผาเงา และบริเวณ ชุมชนอย่างชัดเจน - มีป้ายแจ้งกฎ ระเบียบ และมาตรการการท่องเที่ยวอย่างชัดเจน อาทิ การแต่งกาย การประกอบพิธี การใช้ห้องน้ า สิ่งอ านวยความสะดวกของชุมชน บริเวณลานจอดรถ บริเวณอาคาร OTOP
๔๕ ๒.๔.๘ ชุมชนมีผู้ประสานงาน ทีม หรือกลุ่มงาน ที่สามารถประสานงานด้านการท่องเที่ยว ในชุมชนโดยตรง คือ โครงสร้างคณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยวบ้านสบค า นายอานนท์ สมพันธ์ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ ๕ บ้านสบค า ที่ปรึกษา พระพุทธิญาณมุนี เจ้าคณะจังหวัดเชียงราย/เจ้าอาวาสวัดพระธาตุผาเงา นายก าแพง จันทกูล รองนายกเทศมนตรีต าบลเวียง นายประดิษฐ์ พงษ์สวัสดิ์ อดีตผู้ใหญ่บ้านหมู่ ๕ บ้านสบค า นายผาย สมพันธ์ นายทองสุข จิตบุญตรง นายอรุณ ขุนวัน นายค าพันธ์ ทองผาง คณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยวบ้านสบค า ๑. นางวิววรรณ ขุนวรรณ ผู้อ านวยการคณะกรรมชุมชนท่องเที่ยว ๒. นายอ านาจ กาไชยวงศ์ รองผู้อ านวยการสานสัมพันธ์/เลขานุการ/ทะเบียน ๓. นางณิชานันท์ ทองผาง รองผู้อ านวยการฝ่ายบริหารจัดการ ๔. นายสนธยา มหาเทพ รองผู้อ านวยการฝ่ายกิจการพิเศษ ฝ่ายการตลาด ๑. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี ผู้จัดการฝ่ายการตลาด ๒. นางสาวรัตนากร สุวรรณ คณะกรรมการ ๓. นางสาวสุนีย์ทิพย์ ค าพูน คณะกรรมการ ๔. นางแดง พูลสวัสดิ์ คณะกรรมการ ๕. นายเฉลิม พรมมินทร์ คณะกรรมการ ๖. นางบุญมี อินต๊ะวิชัย คณะกรรมการ ๗. นางบัววรรณ แนตรรังสี คณะกรรมการ ๘. นางสุนีย์ พูลสวัสดิ์ คณะกรรมการ ๙. นางสาวรฎาชา ธรรมวงค์ คณะกรรมการ ฝ่ายต้อนรับ ๑. นางณิชานันท์ ทองผาง ประธานฝ่ายต้อนรับ ๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี
๔๖ ๓. นางจันทิมา ปวนศักดิ์๔. นางศิริพร วงค์อินทร์๕. นางวีณา สายเครื่อง๖. นางอ าภา ธรรมรักษ์๗. นางวันเพ็ญ เตียมฐานะ ๘. นางศศิกานต์ คณารักษ์ ฝ่ายอาหาร ๑. นางพัชรา ชาวสวน๒. นางวีณา สายเครื่อง๓. นางศุภลักษณ์ สุวรรณดี๔. นางแสงเดือน พานิชย์๕. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ๖. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ๗. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์ ฝ่ายหัวหน้าไกด์และกิจกรรมฐานเรียนรู้ชุมชน๑. นายอานนท์ สมพันธ์๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี๓. นายอ านาจ กาไชยวงค์๔. นางณิชานันท์ ทองผาง๕. นายเฉลิม พรมมินทร์๖. นายแดง พูลสวัสดิ์๗. นางอ าเภอ ธรรมวงศ์๘. นายทองสุข จิตบุญตรง ฝ่ายการแสดง๑. นางเทียนค า ไชยจินดา๒. นางณิชานันท์ ทองผาง๓. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ๔. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์๕. นายณรงค์ เชื้อเจ็ดตน๖. นายบุญแก้ว ค าหล่อ๗. นายเดียว ธรรมวงค์ ฝ่ายสวัสดิการ๑. นายสนธยา มหาเทพ๒. นายณรงค์ เชื้อเจ็ดตน๓. นางสุรัชนา สมพันธ์๔. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์
๔๗ ๕. นางบัววรรณ เนตรรังสี ๖. นายแดง พูลสวัสดิ์ ๗. นายบุญแก้ว ค าหล่อ ฝ่ายการเงิน/บัญชี ๑. นางกาญจนา สมพันธ์ ๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี ๓. นางสุรัชนา สมพันธ์ ๔. นางบุญส่ง มหาเทพ ๕. นางวันรุณี อินต๊ะค า ๖. นางสาวสุนีย์ทิพย์ ค าพูน ๗. นางสาวรัตนากร สุวรรณ นอกจากนี้ชุมชนมีการจัดตั้งกลุ่ม /กองทุน /วิสาหกิจชุมชน เพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน ดังนี้ คณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีประกอบด้วย ๑. นายอานนท์ สมพันธ์ ประธาน ๒. นางดวงเพ็ญ สุวรรณดี รองประธาน ๓. นายอ านาจ กาไชยวงศ์ เลขานุการ ๔. นายสนธยา มหาเทพ เหรัญญิก ๕. นายณรงค์ เชื้อเจ็ดตน กรรมการ ๖. นางณิชานันน์ ทองผาง กรรมการ ๗. นางอ่อนค า รุ้งอ าไพ กรรมการ ๘. นางพัชรา ชาวสวน กรรมการ ๙. นางอ าเภอ ธรรมรักษ์ กรรมการ ๑๐. นายพิเชษฐ์ กัลยา กรรมการ
๔๘ ๒.๕ เอกสารคู่มือ/ค าแนะน าส าหรับนักท่องเที่ยว ๒.๕.๑ ชุมชนมีการให้ค าแนะน าข้อมูลที่เป็นประโยชน์ด้านการท่องเที่ยวที่มีความพร้อม และเพียงพอต่อการรับรองนักท่องเที่ยว อะไรบ้าง - มีศูนย์อ านวยการการท่องเที่ยว อยู่บริเวณหน้าวิหารหลวงพ่อผาเงา สามารถสอบถาม ข้อมูลด้านการท่องเที่ยวของชุมชนได้ - มีป้ายประชาสัมพันธ์เส้นทางการท่องเที่ยวเชื่อมโยง ศูนย์อ านวยการท่องเที่ยว วัดพระธาตุผาเงา อาคารศูนย์การบริการวัดพระธาตุผาเงา (ก าลังก่อสร้าง)