ถููกใจ การทำำ�บุุญทำำ�ทานก็็เช่่นเดีียวกััน บางทีีถ้้าเราทำำ�
กัับที่�เราไม่่ค่่อยสนใจที่�จะไปทำำ� เราทำำ�แล้้วรู้้�สึึกว่่ามััน
ไม่ค่ ่อ่ ยมีคี วามอิ่�มเอิบิ ใจเหมือื นกับั ทำำ�กับั สถานที่�ที่�เราชอบ
เราอยากจะไปทำำ�
เพราะฉะนั้�น การทำำ�บุุญทำำ�ทานนี้�สามารถเลืือกทำำ�
ตามแบบที่�เราต้้องการได้้ บางคนก็็มีีความสุุขจากการ
ใส่่บาตร เขาก็็ใส่่บาตรกััน บางคนมีีความสุุขจากการ
ปล่อ่ ยนกปล่อ่ ยปลา เขาก็ซ็ื้�อนกซื้�อปลามาปล่อ่ ย บางคน
มีีความสุุขจากการไถ่่วััวควาย ไถ่่โคไถ่่กระบืือเพื่�อให้้เขา
ไม่่ถูกู ประหาร ให้เ้ ขาได้ม้ ีชี ีีวิติ ต่่อไป ก็็มีีความสุุข บางคน
ก็็ชอบทำำ�บุุญกัับโรงพยาบาล บางคนก็็ชอบทำำ�บุุญกัับวััด
สร้้างโบสถ์์ สร้า้ งเจดียี ์์ สุดุ แท้แ้ ต่ ่ อัันนี้�สามารถเลืือกทำำ�ได้้
ไม่ม่ ีขี ้อ้ บังั คับั ว่า่ จะต้อ้ งทำำ�กับั ศาสนาเพียี งอย่า่ งเดียี ว
ถึึงจะได้้ความสุุข ทำำ�กัับใครก็็ได้้ ทำำ�กัับพ่่อกัับแม่่ก็็ได้ ้
ทำำ�กับั พี่่�กัับน้้องก็็ได้ ้ ถ้้าเขาตกทุุกข์์ได้ย้ ากเดือื ดร้้อนขึ้�นมา
เราช่่วยเหลืือเขา ให้ค้ วามสุขุ แบ่ง่ ปันั ความสุุขให้ก้ ัับเขาไป
มัันก็็เป็็นการให้้ทาน ให้้ความสุุขกัับผู้�ให้้เหมืือนกััน อัันนี้�
คือื ข้อ้ ที่่� ๑
150 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
พููดยาวหน่่อยเดี๋�ยวข้้อต่่อไปอาจจะสรุุปให้้สั้�นลง
ข้้อที่่� ๒ คือื ศีลี การรัักษาศีีล คืือการไม่ท่ ำำ�บาป ๕ ประการ
ไม่่ฆ่่า ไม่่ลัักทรััพย์์ ไม่่ประพฤติิผิิดประเวณีี ไม่่พููดปด
ไม่่ดื่�มสุุรายาเมา เพราะการกระทำำ�เหล่่านี้้�มัันเป็็นโทษกัับ
ผู้้�ทำำ�เอง และผู้�ที่�ถูกกระทำำ�นั้้�นเอง ถ้้าเราไปฆ่่าใคร คนที่�
เขาถููกเราฆ่่า เขาก็็เสีียชีีวิิตไป ส่่วนเราก็็ต้้องถููกเจ้้าหน้้าที่�
ตำำ�รวจจัับเข้้าคุุกเข้้าตารางไป หรืือถ้้ายัังไม่่ถููกจัับก็็ต้้อง
คอยหลบคอยซ่่อน ก็็ไม่่มีีความสุุข ต่่างกัับคนที่ �ไม่่ฆ่่า
เวลาไม่่ฆ่่าก็ร็ ู้้�สึกสบาย อัันนี้�เป็น็ ผลที่�เราเห็น็ ได้ใ้ นปัจั จุุบััน
แต่่ตามหลัักธรรมนี้้� ตามกฎแห่่งกรรมนี้้� มัันมีีผลตามไป
แม้้กระทั่�งตอนที่่�ร่่างกายของเราตายไปแล้้ว เพราะผู้�ที่�
จะรัับผลของกรรมนี้้�ก็็คืือจิิตใจ ไม่่ใช่่ร่่างกาย ดัังนั้�นเวลา
ร่่างกายตายไป บาปที่�เราทำำ�ไว้้มัันก็็ยัังส่่งผลให้้ใจนี้�
มีีความทุุกข์์ เวลาไปเกิิดใหม่่ก็็จะไปเกิิดในภพที่�ไม่่ดีี
ภพที่่�มีแี ต่ค่ วามทุกุ ข์์ พระพุทุ ธเจ้า้ ถึงึ สอนว่า่ รักั ษาศีลี ไว้เ้ ถิดิ
แล้ว้ ใจจะสงบ เราไม่ฆ่ ่า่ ไม่ล่ ักั ทรัพั ย์์ ไม่ฉ่ ้อ้ โกง ไม่ป่ ระพฤติ ิ
ผิิดประเวณีี ไม่ผ่ ิดิ สามีภี รรยาของผู้�อื่�น ซื้้�อสััตย์์ต่่อภรรยา
สามีขี องเรา อยู่่�กันั ก็จ็ ะอยู่่�กันั อย่า่ งมีคี วามสุขุ ไม่ม่ าระแวง
สงสััย และไม่่ทำำ�ให้้บ้้านแตกสาแหรกขาด ถ้้าเกิิดเป็็น
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 151
ข่า่ วขึ้�นมา ถ้้าปรากฏเป็็นเรื่�องขึ้�นมา ชีวี ิิตที่�เคยมีคี วามสุุข
ในครอบครััวก็็จะกลายเป็็นบ้้านแตกสาแหรกขาดไป
เพราะฉะนั้�นการที่่�มีศี ีลี นี่�จะทำำ�ให้ม้ ีีความสุุข การไม่ม่ ีีศีีลนี้�
จะทำำ�ให้้มีีความทุุกข์ ์ อัันนี้้�ข้้อที่่� ๒
ข้้อที่่� ๓ ก็็อัันนี้้�สำำ�หรัับชาวพุุทธ หรืือใครก็็ได้้
คืือให้้เรามาฝึึกจิิต เรีียกว่่าภาวนา จิิตใจเราทำำ�ไมต้้องฝึึก
จิิตใจเราก็็เป็็นเหมืือนสััตว์์เลี้ �ยงที่่�ยัังไม่่ได้้รัับการฝึึกฝน
เหมือื นสัตั ว์ป์ ่่าที่�เราจับั มาใหม่่ๆ ยัังคึกึ ยัังคะนอง ยัังอยาก
จะทำำ�อะไรตามความต้้องการของมััน ถ้้าเราจะเอามาใช้้
งานให้้เกิิดประโยชน์์เราก็็ต้้องฝึึกมัันก่่อน สอนมัันก่่อน
สอนให้ม้ ันั รู้�จัก ทำำ�งาน รู้้�จักั ทำำ�อะไรที่�เราต้อ้ งการให้ม้ ันั ทำำ�
หรืือสอนมัันแล้้วมัันรู้�จักทำำ� แล้้วทีีนี้้�มัันก็็มาทำำ�ประโยชน์์
ให้้กัับเรา
จิิตใจเราก็็เหมืือนกััน ถ้้าไม่่ได้้รัับการฝึึกฝนอบรม
ใจของเรามันั มักั จะไปทางกิเิ ลสตัณั หาความโลภ ความโกรธ
ความหลง แล้ว้ เวลาเกิดิ ความโลภ ความโกรธ ความหลง
ขึ้�นมามัันก็็จะทำำ�ให้้จิิตใจเราวุ่�นวาย ทุุกข์์กััน เวลาโลภ
ก็็อยู่�ไม่่เป็็นสุุข เช่่นตอนนี้้�มีีการเลืือกตั้�ง คนที่�โลภอยาก
152 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
จะได้้ตำำ�แหน่่งก็็อยู่ �ไม่่เป็็นสุุขนะ ต้้องไปดิ้ �นรนไปหาเสีียง
ไปอะไรต่า่ งๆ ไปวางแผนไปอะไรเยอะแยะไปหมด ส่ว่ นคน
ที่�ไม่่ได้้มีีความอยากได้้ตำำ�แหน่่ง เขาไม่่มีีปััญหาอะไร
อยู่�สบาย นี่่�พูดู เปรียี บเทียี บตัวั อย่า่ ง เวลาจิติ ใจถูกู ความโลภ
ครอบงำ��แล้้วมัันจะทำำ�ให้้จิิตใจนี้�วุ่�นวาย ไม่่สงบ ไม่่มี ี
ความสุุข เพราะฉะนั้�นเราต้้องมาภาวนาเพื่�อเป็็นการมา
ฝึึกฝนอบรมจิิตใจ ให้้ละความโลภ ความโกรธ ความหลง
ให้้ลดให้้ละ และให้้กำำ�จััดมัันให้้หมดไปด้้วยการภาวนา
ซึ่�งมีแี บ่ง่ ไว้เ้ ป็น็ ๒ ระดับั ระดับั แรกเรียี กว่า่ สมถภาวนา คือื
ทำำ�ใจให้ส้ งบด้ว้ ยการใช้ส้ ติิ ระงับั ความโลภ ความโกรธ ความ
หลงชั่ �วคราว ด้้วยการใช้้สติิควบคุุมใจไม่่ให้้คิิดปรุุงแต่่ง
ด้้วยการเจริิญสติิ เช่่น พุุทธานุุสติิก็็นึึกถึึงพระพุุทธเจ้้า
พุุทโธ พุุทโธไปอยู่�เรื่�อยๆ ความคิิดปรุุงแต่่งต่่างๆ ก็็จะ
หยุดุ ลงได้้ เมื่�อหยุดุ แล้้วความโลภ ความโกรธ ความหลง
ก็็ทำำ�งานไม่่ได้้ เพราะความโลภ ความโกรธ ความหลงนี้�
ต้อ้ งอาศัยั ความคิดิ เป็น็ เครื่�องมือื ต้อ้ งคิดิ ถึงึ เรื่�องนั้�น เรื่�องนี้�
แล้้วถึึงจะอยากได้้เรื่�องนั้�น เรื่�องนี้้� หรืือไม่่พอใจกัับ
เรื่�องนั้�นเรื่�องนี้�ขึ้�นมา ต้อ้ งมีีความคิิดก่อ่ น พอไม่ม่ ีคี วามคิิด
ในใจก็จ็ ะว่า่ ง ไม่ม่ ีเี รื่�อง เมื่�อไม่ม่ ีเี รื่�องก็ไ็ ม่ม่ ีเี รื่�องที่่�ทำำ�ให้โ้ ลภ
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 153
ให้โ้ กรธ ให้ห้ ลง แต่ม่ ันั เป็น็ การสงบชั่�วคราว สตินิี้�ไม่ส่ ามารถ
ทำำ�ให้้จิิตสงบอย่่างถาวรได้้ เวลากำำ�ลัังของสติิอ่่อนลง
กำำ�ลัังของกิิเลสก็็จะโผล่่ขึ้�นมาใหม่่ ความโลภ ความโกรธ
ความหลง ความคิดิ ก็็จะถูกู กิิเลสตััณหาผลัักดันั ให้อ้ อกมา
คิิดปรุงุ แต่่งต่อ่ ไป ถ้า้ อยากจะทำำ�ให้ค้ วามโลภ ความโกรธ
ความหลงนี้�หมดไป ก็็ต้้องเจริิญวิิปััสสนาภาวนา ภาวนา
ขั้�นที่่� ๒ คืือสอนใจให้้เห็็นว่่าสิ่�งต่่างๆ ที่่�กิิเลสตััณหา
ความโลภ ความอยากต้้องการนั้�น ล้้วนเป็็นไตรลัักษณ์์
ทั้�งนั้�น ล้้วนเป็็นของไม่่เที่�ยง เช่่น อยากไปเที่�ยวอย่่างนี้้�
ก็็เป็็นไตรลัักษณ์์ ไปเที่�ยวแล้้วมัันก็็ต้้องจบ งานเลี้�ยง
มัันต้อ้ งมีวี ัันสิ้�นสุดุ ไม่ใ่ ช่่ไปเที่�ยวได้้ตลอดเวลา หรืือถ้้าจะ
เที่�ยวตลอดเวลาก็็เบื่�ออีีก ลองให้้ปล่่อยเที่�ยวดููสัักพัักหนึ่�ง
ก็จ็ ะเบื่�อ เพราะว่า่ ของต่่างๆ ในโลกนี้�ไม่ว่ ่่าเราจะทำำ�อะไร
ก็็ตาม มัันจะทำำ�ให้้เราเบื่�อ ของที่�เรารัักเราชอบกิินนี่่�
ลองกิินทุุกวัันดูู วัันละสามมื้�อดูู ไม่่ถึึงเดืือนรัับรองได้้
ไม่อ่ ยากจะกินิ อีกี ต่อ่ ไปเลย อันั นี้้�ก็เ็ ป็น็ ความทุกุ ข์์ ความเบื่�อ
ก็ค็ ือื ความทุกุ ข์อ์ ย่า่ งหนึ่�ง เพราะฉะนั้�นก็ใ็ ห้เ้ ห็น็ ว่า่ ความสุขุ
ที่�เราจะได้จ้ ากสิ่�งต่า่ งๆในโลกนี้�เป็น็ ของชั่�วคราว แล้ว้ มันั จะ
ทำำ�ให้เ้ ราทุกุ ข์ข์ึ้�นมา เมื่�อเราเบื่�อมันั หรือื เมื่�อเราไม่ไ่ ด้เ้ สพมันั
154 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
คืือเวลาที่�เรายัังไม่่เบื่�อ แต่่ไม่่ได้้เสพมัันๆ ก็็จะทำำ�ให้้เรา
ทุุกข์ข์ึ้�นมาได้้ มัันเป็น็ อนัตั ตา มัันเป็็นของที่�เราไม่่สามารถ
ควบคุุมบัังคัับให้้มัันให้้ความสุุขกัับเราได้้ตลอดเวลา
บางเวลามัันก็็หายไป ความสุุขที่�ได้้จากมัันก็็หายไป
ความทุุกข์์ก็็เข้้ามา ถ้้าเราใช้้ปััญญาพิิจารณาถึึงสิ่ �งต่่างๆ
ที่�เราอยากได้้ เช่น่ ลาภ ยศ สรรเสริญิ ความสุขุ ทางรูปู เสียี ง
กลิ่�น รสด้้วยปััญญานั้�นเราก็็จะตััดความอยากเหล่่านี้�ได้้
อัันนี้้�ก็็จะตััดความโลภ ความอยากต่่างได้้หมดด้้วยการ
พิิจารณาไตรลัักษณ์์ ทุุกครั้�งที่�อยากกัับอะไร อยากกัับ
ร่่างกายก็็ทุุกข์์เพราะร่่างกายก็็ไม่่เที่�ยง เรามัักอยากจะให้ ้
ร่า่ งกายอยู่�ไปนานๆ ไม่เ่ จ็บ็ ไข้ไ้ ด้ป้ ่ว่ ย แต่เ่ ราก็ห็ ้า้ มมันั ไม่ไ่ ด้้
ถึึงเวลาวันั ใด วันั หนึ่�งมันั ก็็ต้อ้ งเจ็็บไข้ไ้ ด้้ป่ว่ ย มันั ก็ต็ ้้องตาย
ขึ้�นมา อยากให้้เวทนาความเจ็็บ ไม่่มีี มีีแต่่ความไม่่เจ็็บ
มีแี ต่่ความสุขุ ก็ห็ ้้ามมัันไม่่ได้้ เวทนาก็็เปลี่�ยนไปเปลี่�ยนมา
อัันนี้้�ก็ต็ ้้องพิิจารณาแล้้วก็็ปล่่อยวาง แล้้วมัันก็็จะไม่่อยาก
เพราะอยากแล้้วมัันจะทำำ�ให้้ใจทุุกข์์ ถ้้าทำำ�ได้้กัับทุุกสิ่ �ง
ทุุกอย่า่ งที่�ใจอยากแล้ว้ มันั ก็็จะตััดความทุุกข์์ ความอยาก
ที่�จะได้้สิ่�งต่่างๆ เมื่�อไม่่มีีความอยากได้้สิ่�งต่่างๆ สิ่่�งต่่างๆ
ก็็ไม่่สามารถที่ �จะมาสร้้างความทุุกข์์ให้้กัับใจได้้อีีกต่่อไป
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 155
ใจสามารถอยู่่�กัับความว่่างได้้ อยู่่�กัับการไม่่มีีอะไร เพราะ
การไม่่มีีอะไรนี้้�คืือการไม่่มีีทุุกข์์ ถ้้ามีีอะไรแล้้วมัันต้้องมีี
ทุุกข์ข์ึ้�นมาทันั ที ี มีีทรััพย์์ก็็ต้อ้ งทุกุ ข์ก์ ัับทรัพั ย์ ์ มีีครอบครััว
ก็็ต้้องทุุกข์์กัับครอบครััว มีีภารกิิจบริิษััทก็็ต้้องทุุกข์์กัับ
ภารกิิจบริิษััท พอไม่่มีีอะไรแล้้วมัันไม่่มีีทุุกข์์อีีกต่่อไป
เมื่�อไม่่มีที ุกุ ข์์มัันก็ม็ ีแี ต่ค่ วามสุขุ
และนี่่�ก็็เป็็นวิิธีีหาความสุุขแบบสููงสุุด คืือวิิธีีภาวนา
แต่่เราก็็ต้้องไต่่เต้้าจากทานขึ้�นไป สู่่�ศีีล แล้้วก็็สู่�การ
ภาวนาธรรม อันั นี้�เป็น็ ๓ ข้อ้ แรก
ข้้อที่่�สี่่�ก็็คืือให้้เราอุุทิิศบุุญให้้กัับผู้้�ที่่�ล่่วงลัับไปแล้้ว
คืือผู้ �ที่ �ล่วงลัับไปแล้้วนี้ �เราไม่่สามารถช่่วยเขาได้้เหมืือนกัับ
คนที่่�มีีชีีวิิตอยู่่� คนที่่�มีีชีีวิิตอยู่่�ถ้้าเขาอดอยากขาดแคลน
เราก็็ซื้�ออาหารให้้เขากิินได้้ แต่่คนที่�ตายไปแล้้ว แล้้ว
อดอยากขาดแคลนเราก็็สามารถส่่งบุุญนี้้� ซึ่่�งเป็็นเหมืือน
อาหารทิิพย์์ให้้กัับดวงวิิญญาณได้้ ดัังนั้ �นเวลาที่ �เราทำำ�บุุญ
ทำำ�ทานเสร็็จ เราสามารถแบ่่งบุุญที่�เราได้้จากการทำำ�บุุญ
ทำำ�ทานนี้�ให้้กัับผู้้�ที่่�ล่่วงลัับไปแล้้วได้้ เราเรีียกว่่าความสุุข
ที่ �เกิิดจากการอุุทิิศบุุญ มัันจะทำำ�ให้้เรามีีความสุุขเช่่น
156 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
เราได้ท้ ำำ�บุญุ ได้อ้ ุทุ ิศิ บุญุ ให้ก้ ับั พ่อ่ กับั แม่ท่ี่�จากไป หรือื ปู่่�ย่า่
ตายายและเราเป็น็ ห่ว่ งท่า่ น กลัวั ท่า่ นจะอดอยากขาดแคลน
เพราะว่่าตอนที่่�ท่่านมีีชีีวิิตอยู่่�ท่่านอาจจะไม่่มีีเวลาทำำ�บุุญ
มากพอก็็ได้้ ก็็เลยอาจจะอาศััยบุุญที่ �เราทำำ�นี้้�แบ่่งไป
ส่่งไปให้้ ถึึงแม้้จะไม่่มากก็็ดีีกว่่าไม่่มีีเลย การที่�เราได้้
ช่ว่ ยเหลือื ผู้�ที่�ล่วงลับั ไปแล้ว้ ด้ว้ ยการอุทุ ิศิ บุญุ ก็จ็ ะทำำ�ให้เ้ รา
มีคี วามสุุขใจขึ้�นมา
ความสุุขใจเหล่่านี้�ที่�เล่่ามานี้้� มัันไม่่มีีความทุุกข์์ใจ
ตามมา สมมุุติิเราไม่่ได้้ทำำ�มัันก็็ไม่่ทุุกข์์ใจ แล้้วเวลาเรา
ไม่ไ่ ด้ท้ ำำ�บุญุ ทำำ�ทานเพราะเราไม่ม่ ีเี งินิ ทำำ� เราก็จ็ ะไม่ท่ ุกุ ข์ใ์ จ
เวลาเรารักั ษาศีลี รักั ษาศีลี นี่่�มันั ไม่ม่ ีคี วามทุกุ ข์ใ์ จเพราะศีลี
ไม่ไ่ ด้บ้ ังั คับั ให้เ้ ราทำำ�อะไร ให้เ้ ราอยู่�เฉยๆ การไม่ฆ่ ่า่ กับั การ
ฆ่า่ อย่า่ งไหนจะยากกว่า่ กันั การฆ่า่ นี่่�มันั ยากกว่า่ การไม่ฆ่ ่า่
การไม่่ฆ่่าเพราะเราไม่่ต้้องทำำ�อะไร การฆ่่านี้้�ต้้องไปหา
เครื่�องไม้้เครื่�องมืืออะไรต่่างๆ มาอีีก เพราะฉะนั้�นการ
รัักษาศีีลนี้้�มัันเป็็นของที่ � ไม่่จำำ�เป็็นจะต้้องมีีอะไรเลย
เพีียงแต่่ไม่ท่ ำำ�บาปเท่า่ นั้�นเอง ภาวนาก็็เหมือื นกันั ภาวนา
เพื่�อให้้ใช้้สติิ เมื่�อเราใช้้สติิ สติิก็็จะมีีมากขึ้�นๆ ใช้้ปััญญา
ปััญญาก็็จะมีีมากขึ้�นๆ ต่่างกัับทางโลก ใช้้เงิินไปมัันก็็
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 157
ยิ่�งน้้อยลงๆ แต่่ทางธรรมนี้�ยิ่�งใช้้สติิ ยิ่่�งใช้้ปััญญา มัันยิ่�ง
เพิ่�มพููนขึ้�นมา เจริิญงอกงามขึ้�นมามากขึ้�น เพราะฉะนั้�น
การหาความสุุขทางธรรมนี้้�มัันจะมีีแต่่ทำำ�ให้้เรามีีความสุุข
มากขึ้�นๆ ไปตามลำำ�ดัับ ความจริิงการอุุทิิศบุุญที่�แท้้จริิง
เราต้อ้ งรู้�ว่าดวงวิญิ ญาณที่�จากไปนี้�เขาเดือื ดร้อ้ น เช่น่ เขามา
เข้้าฝััน มาขอความช่่วยเหลืืออย่่างนี้้� เราก็็อุุทิิศไป แต่่ถ้้า
เขาไม่่มา เราจะอุุทิิศก็็ได้้ ถ้้าเราอุุทิิศเผื่�อไปก็็ได้้ สมมุุติิ
ถ้า้ เรามีโี อกาสได้ท้ ำำ�บุญุ อย่า่ งน้อ้ ยเราปีหี นึ่�งคงจะได้ท้ ำำ�บุญุ
สักั วันั ปีใี หม่บ่ ้า้ ง วันั เกิดิ บ้า้ ง วันั ครบรอบอะไรบ้า้ ง ทุกุ ครั้�ง
ที่ �เราทำำ�บุุญนี้ �เราก็็สามารถอุุทิิศบุุญให้้กัับผู้้�ที่่�ล่่วงลัับไป
แล้้วได้้
ต่่อมาข้้อที่่� ๕ คืืออนุุโมทนาบุุญ คืือการชื่�นชมยิินดี ี
กัับการทำำ�บุุญของผู้ �อื่ �น อัันนี้ �ไม่่ใช่่แบบที่ �เราเข้้าใจกััน
เวลาใครไปทำำ�บุญุ กลับั มา เราก็บ็ อกว่า่ วันั นี้�ผมไปทอดกฐินิ
มาแล้ว้ เราโอ้ย้ สาธุุอนุโุ มทนา อันั นี้้�มันั เป็น็ อนุโุ มทนาแต่ป่ าก
มัันไม่่ได้้เป็็นอนุุโมทนาที่�เกิิดจากการกระทำำ� อนุุโมทนา
ที่�เกิดิ จากการกระทำำ�นี้้� ทำำ�อย่า่ งไร เช่่น คุณุ หมอมีีบริษิ ัทั
มีีคนทำำ�งานกัับคุุณหมอหลายคน แล้้วมีีลููกจ้้างอยากจะ
ขอลาไปบวชสักั ๑ พรรษา เช่่นคุุณหมอบอกว่่าถ้้าไปเราก็ ็
158 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
จะขาดคนงานไป แต่่คุุณหมอก็็ยิินดีีเพราะว่่าอยากจะ
อนุุโมทนา ชื่่�นชมกัับการกระทำำ�ของเขา เราคิิดว่่าคง
ไม่่เดืือดร้้อน หรืืออาจจะไปหาใครมาช่่วยงานชั่�วครั้�ง
ชั่�วคราวได้้ ก็็ยิินดีีสนัับสนุุนเขา อย่่างนี้�เรีียกว่่าเป็็นการ
อนุุโมทนา คืือมัันต้้องเข้้าเนื้�อด้้วย ไม่่ใช่่พููดอนุุโมทนา
ปากเปล่่า มัันจะไม่่มีีความรู้้�สึึก ถ้้าอนุุโมทนาเมื่ �อมััน
เข้้าเนื้�อก็็เหมืือนเราเสีียสละ เหมืือนกัับทำำ�บุุญ ทำำ�ทาน
เราเสีียสละคนทำำ�งานให้้กัับเราไปคนหนึ่ �ง อัันนี้้�ล่่ะถึึงจะ
เรีียกว่่าอนุุโมทนาบุุญ หรืือสมมุุติิว่่าสามีีภรรยาอยู่่�ด้้วย
กััน มีีสมบัตั ิิร่่วมกันั แล้ว้ ภรรยาหรืือสามีีเอาเงินิ ไปทำำ�บุุญ
แล้้วค่่อยมาบอกทีีหลััง บอกว่่าได้้เอาเงิินไปถวายวััด
สร้้างกุุฏิิหลัังหนึ่�ง สามีีภรรยาฟัังแล้้วตกใจ ทำำ�ไมเธอ
ไม่่มาปรึึกษาเราก่่อน แต่่เมื่�อมัันผ่่านไปแล้้ว มัันก็็ต้้อง
ตกกระไดพลอยโจน อนุุโมทนา ยิินดีีด้้วย เป็็นบุุญ
เราก็ไ็ ด้บ้ ุญุ คุณุ ก็ไ็ ด้บ้ ุญุ เพราะเป็น็ เงินิ ของเราทั้�งคู่่� อย่า่ งนี้�
เรียี กว่า่ อนุุโมทนาบุญุ ถ้า้ ไม่่พอใจ โกรธแค้้น ทะเลาะกััน
ดีีไม่่ดีีเดี๋ �ยวตีีกััน ว่่าเธอทำำ�ไมทำำ�อย่่างนี้้� คุุณทำำ�ไม่่ทำำ�
อย่่างนี้้� ทำำ�ไมไม่่มาบอกผมก่่อน เงิินนี้้�ก็็เป็็นของผมด้้วย
เลยอาจจะกลายเป็็นเรื่�องเป็็นราว กลายเป็็นความทุุกข์์
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 159
ขึ้ �นมา ถ้้าไม่่อนุุโมทนา ถ้้าอนุุโมทนาแล้้วก็็มีีความสุุข
ด้้วยกััน อัันนี้้�ล่่ะคืือความหมายของการอนุุโมทนาบุุญ
ไม่่ใช่่อย่า่ งคนที่�เขาเข้า้ ใจกันั นะ วันั นี้�เมื่�อเช้า้ ไปใส่่บาตรมา
พอกลับั มาก็บ็ อกคนข้า้ งบ้า้ นว่า่ วันั นี้�ไปใส่บ่ าตร คนข้า้ งบ้า้ น
บอก สาธุุๆ อนุโุ มทนา อัันนี้�เขาไม่ไ่ ด้้อะไร แต่่ถ้า้ บอกเขา
ก่่อนวัันนี้้�ว่่า เดี๋�ยวพรุ่�งนี้�จะไปทำำ�บุุญที่่�วััด เขาบอกเออ
เดี๋�ยวขอฝากไปทำำ�หน่่อยนะ ขอร่่วมบุุญด้ว้ ย อย่่างนี้้�ถึึงจะ
เรีียกว่่าอนุุโมทนา แต่่อนุุโมทนาบุุญแบบปากเปล่่านี้้�มััน
ไม่ไ่ ด้้ประโยชน์์อะไร ไม่่ได้บ้ ุญุ
ข้อ้ ต่อ่ มาก็ค็ ือื การรับั ใช้ผู้้�อื่�นคือื เราอาจจะไม่ม่ ีเี งินิ ทอง
หรืือว่่าเราอาจจะมีีเวลาว่่าง มีีความสามารถจะทำำ�งาน
ทำำ�การอะไรได้้ เราก็อ็ าจจะไปเป็น็ อาสาสมัคั ร ไปรับั ใช้ส้ ังั คม
เช่น่ เขาเรียี กว่า่ จิติ อาสา จิติ อาสานี้�เขาก็เ็ ป็น็ พวกที่�เสียี สละ
เวลา และความรู้� ความสามารถของเขามาช่ว่ ยงานให้ก้ ับั
การกุศุ ล อาจจะไปช่ว่ ยปอเต็ก็ ตึ๊ง� อาจจะไปช่ว่ ยร่ว่ มกตัญั ญูู
ช่่วยล้้างป่่าช้้า หรืือช่่วยไปบููรณะซ่่อมแซมโบสถ์์ เจดีีย์์
ไปช่่วยกัันปััด ช่่วยกวาดถูู ทำำ�ความสะอาด อะไรแล้้วแต่ ่
ห้อ้ งน้ำำ��ของทางวััด หรือื อะไร ที่่�สาธารณะต่า่ งๆ ก็็ได้้ หรืือ
รับั ใช้ค้ นที่�เขาทุกุ ข์ย์ ากเดือื ดร้อ้ น คนแก่่ คนชรา ไม่ม่ ีลี ูกู เต้า้
160 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
คอยดููแล เราพอที่�จะช่่วยเหลืือเขาได้้เราก็็ไปช่่วย พาเขา
ไปโรงพยาบาล หาซื้�ออาหารมาให้เ้ ขาอะไรทำำ�นองนี้้� ก็เ็ รียี ก
ว่า่ เป็น็ การทำำ�บุญุ อีกี แบบ หาความสุขุ ให้ก้ ับั ตนเอง คือื การ
รัับใช้้ผู้ �อื่ �น ยิินดีีรัับใช้้ให้้ผู้ �อื่ �นเขามีีความสุุข อัันนี้ �รู้ �สึก
เป็็นข้้อที่่� ๖ หรืือข้อ้ ที่่� ๗ (นพ.วีรี ะพัันธ์:์ ข้อ้ ที่่� ๖ ครับั )
ข้้อที่่� ๗ ก็ค็ ือื การมีีความอ่อ่ นน้อ้ มถ่่อมตน มีสี ัมั มา-
คารวะ คืือพยายามทำำ�ตััวเราให้้เป็็นผู้้�น้้อย ผู้้�ต่ำำ�� เพราะ
ผู้้�น้อ้ ย ผู้�ต่ำ�นี้�ไปอยู่่�กับั ใครก็จ็ ะไม่ม่ ีใี ครรังั เกียี จ แต่ถ่ ้า้ ทำำ�ตัวั
เป็น็ คนหยิ่�งยโส เป็น็ คนที่่�สูงู ส่ง่ ทำำ�ให้ค้ นอื่�นเขาต้อ้ งเงยหน้า้
ขึ้�นไปหานี้้� ก็อ็ าจจะทำำ�ให้ค้ บกับั คนยาก จะไม่ม่ ีใี ครอยากจะ
คบค้้าสมาคมด้้วย คบค้้าสมาคมกัับคนอ่่อนน้้อมถ่่อมตน
นี้�รู้�สึกสบายใจ เพราะเขามีีความเกรงอกเกรงใจ เขามีี
ความเคารพอะไรต่่างๆ ทำำ�ตััวให้้เป็น็ แบบไม่่ไปทำำ�ให้ผู้้�อื่�น
เขารู้้�สึึกว่่าด้้อยกว่่าตน อัันนี้้�ก็็เป็็นคนที่่�มีีความอ่่อนน้้อม
ถ่่อมตนก็็สบาย ไม่่ต้้องไปอวดว่่ามีีนั่�นมีีนี่่� ต้้องไปยืืนยััน
ไปให้เ้ ขารู้�ว่าเรามีนีู่�นมีนี ี่่� มีคี วามสามารถอะไรต่า่ งๆ ไม่ต่ ้อ้ ง
เหนื่�อย อยู่�เฉยๆ ทำำ�ตััวให้้เป็็นผู้้�อ่่อนน้้อม เป็็นผู้้�ต่ำำ��
พระพุุทธเจ้้าสอนว่่าให้้ทำำ�ตััวเป็็นเหมืือนปฐพีีได้้ดีีที่่�สุุด
ต่ำำ��ที่่�สุุดก็ค็ ือื ดิิน พื้้�นดิินที่�เราเหยียี บนี้้� ใครอยากจะเหยียี บ
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 161
ใครจะย่ำำ�� ใครอยากจะถุุยน้ำำ��ลายใส่่ ปััสสาวะใส่่ปฐพีี
ปฐพีียิินดีีต้้อนรัับเสมอ ไม่่มีีการโกรธแค้้น โกรธเคืือง
เดือื ดร้อ้ น นี้้�ก็ค็ ือื การฝึกึ ทำำ�ใจให้เ้ ราเป็น็ ผู้้�ต่ำำ�� เป็น็ ผู้้�อ่อนน้อ้ ม
ถ่่อมตน แล้้วจะทำำ�ให้้มีีความสุุข ความสุุขแบบนี้�สบาย
มีคี วามสุุข ไปอยู่�ที่�ไหนก็็มีีความสุุข เพราะอยู่่�กับั ทุุกคนได้้
เขาให้้เราไปล้้างถ้้วยล้้างชามก็็ไป ไปกวาดทำำ�นู่่�นทำำ�นี่่�ก็็ได้้
ไม่ต่ ้อ้ งเลือื กว่า่ โอ้ย้ ต้อ้ งทำำ�งานมีหี น้า้ มีเี กียี รติ ิ ต้อ้ งเป็น็ โฆษก
อย่่างนี้้� คนที่่�อ่่อนน้อ้ มถ่อ่ มตนเป็็นแบบนี้้� ไม่แ่ ก่ง่ แย่ง่ ชิิงดี ี
อะไรกับั ใคร อันั นี้้�ข้้อที่่� ๗
ข้้อที่่� ๘ ก็็คืือการมีีความเห็็นที่่�ถููกต้้อง ความเห็็นที่�
ถูู ก ต้ ้ อ ง คืื อ ก า ร ทำำ�บุุ ญ ที่ � พ ร ะ พุุ ท ธ เจ้ ้ า ท ร ง ส อ น ใ ห้ ้ ทำำ�
เป็็นการมีีความเห็็นที่่�ถููกต้้อง ถ้้าเราเห็็นว่่าทำำ�บุุญทำำ�ทาน
แล้้วมีีความสุุข รัักษาศีีลแล้้วมีีความสุุข ภาวนาแล้้วมีี
ความสุุข โดยที่�เรายัังอาจจะไม่่เคยไปศึึกษาธรรมะ
กัับใครมาก่่อนก็็ได้้ มัันอาจจะเป็็นสิ่ �งที่่�มัันฝัังอยู่ �ในใจเรา
คือื ใจของคนบางคนนี้้�มีคี วามเมตตา ชอบช่ว่ ยเหลือื คนอื่�น
อยู่�แล้ว้ พอได้เ้ สียี สละแบ่ง่ ปันั ได้ช้ ่ว่ ยผู้�อื่�น ได้ท้ ำำ�ให้ผู้้�อื่�นเขา
มีคี วามสุุข ตนเองก็็มีคี วามสุุขด้ว้ ย อัันนี้้�ก็เ็ รีียกว่า่ เป็น็ การ
มีีสััมมาทิิฏฐิ ิ มีคี วามเห็็นที่่�ถููกต้อ้ ง วิธิ ีหี าความสุขุ ที่่�ถูกู ต้้อง
162 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
ต่่างๆ แล้้วถ้้าไม่่มีีสััมมาทิิฏฐิิ ก็็ต้้องสร้้างบุุญอีีกชนิิดหนึ่�ง
ขึ้�นมา คืือการฟัังเทศน์์ฟัังธรรม เพราะเราอาจจะไม่่รู้�วิธีี
สร้้างความสุุขที่�พระพุุทธเจ้้าทรงสอน เราก็็ไปฟัังเทศน์์
ฟัังธรรม อย่่างวัันนี้้�ท่่านทั้�งหลายมาฟัังเทศน์์ฟัังธรรม
ท่่านก็จ็ ะได้ย้ ินิ ได้ฟ้ ัังเรื่�องการสร้้างความสุุข ๑๐ ประการ
ด้้วยกััน ว่่าทำำ�อย่า่ งไรถึึงจะทำำ�ให้ท้ ่า่ นมีีความสุขุ ฟังั ธรรม
แล้้วมันั จะเกิิดอานิสิ งส์ค์ ือื จะได้ย้ ิินได้ฟ้ ังั เรื่�องที่�เราไม่เ่ คย
ได้ย้ ิินได้้ฟัังมาก่่อน เช่่นเรื่�องบุุญ ๑๐ ประการนี้้� เราอาจ
จะไม่่เคยได้้ยิินได้้ฟัังมาก่่อน พอฟัังแล้้วก็็จะรู้้�ว่่า อ้้อ
มีีวิิธีีสร้้างความสุุขอีีกรููปแบบหนึ่�ง เมื่�อก่่อนเราอาจจะ
คิดิ ว่า่ จะมีสี ุขุ ต้้องมีีเงิิน ต้้องมีตี ำำ�แหน่่ง ต้อ้ งไปเที่�ยวที่�นั่�น
ที่�นี่� อย่่างเดี่�ยวนี้�มาฟัังธรรมแล้้ว อ้้อ มีีวิิธีีหาความสุุขอีีก
ตั้�ง ๑๐ วิิธีีด้้วยกััน และเป็็นวิิธีีที่่�ดีีกว่่าด้้วย เพราะไม่่มี ี
ความทุุกข์์ตามมา อัันนี้้�ก็็จะทำำ�ให้้เรา อานิิสงส์์ของการ
ฟัังธรรม ได้้ยิินได้้ฟัังสิ่�งที่�เราไม่่เคยได้้ยิินได้้ฟัังมาก่่อน ๒
ถ้า้ เราเคยฟัังบ่่อยๆ สิ่่�งที่�เราเคยได้ย้ ิินได้ฟ้ ัังมาแล้้ว ถ้า้ เรา
ได้้ฟังั ซ้ำำ��เรื่�อยๆ เราก็จ็ ะเกิดิ ความเข้้าใจดีขีึ้�น เพราะการฟััง
หนเดีียวนี้้�มัันเข้้ามาปั๊๊�บเดี๋ �ยวมัันก็็ผ่่านไป ถ้้าเราบางทีีฟััง
ไม่่ทัันหรืือพิิจารณาไม่่ทััน เราก็็อาจจะไม่่เข้้าใจในบางข้้อ
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 163
ก็ไ็ ด้้ แต่่ถ้า้ เรากลัับมาฟังั บ่อ่ ยๆ ซ้ำำ��ๆ อยู่�เรื่�อยๆ ก็จ็ ะทำำ�ให้้
เกิดิ ความเข้้าอกเข้้าใจดีีขึ้�น อานิิสงส์ข์ ้อ้ ที่่� ๒
ข้อ้ ที่่� ๓ จากการฟัังธรรมก็ค็ ือื จะทำำ�ให้ม้ ีีความเห็็น
ที่�่ถููกต้้องนั่่�นเอง มีีสััมมาทิิฏฐิิ เพราะคำำ�สอนของ
พระพุทุ ธเจ้า้ นี้้เ� ป็น็ เรื่อ� งสัมั มาทิฏิ ฐิลิ ้ว้ นๆ ไม่ม่ ีีมิจิ ฉาทิฏิ ฐิิ
เจืือปนอยู่�เลย จะได้้สััมมาทิฏิ ฐิแิ ละจะกำำ�จััดความสงสัยั
ต่่างได้้ สงสััยว่า่ ทำ�ำ บุุญแล้ว้ จะได้้อะไร รักั ษาศีีลแล้้วจะ
ได้้อะไร ภาวนาแล้ว้ จะได้อ้ ะไร ก็จ็ ะหายสงสััยไป
และข้อ้ สุดุ ท้า้ ย เวลาฟังั ธรรม จิติ ใจก็จ็ ะสงบเย็น็ สบาย
เป็น็ ความสุขุ จากการฟังั ธรรม ก็ไ็ ด้ป้ ระโยชน์ท์ั้�ง ๔ ประการ
ด้้วยกััน นอกจากได้้ความสุุขแล้้วได้้ความรู้� ความเข้้าใจ
กำำ�จััดความลัังเลสงสััยต่่างๆ ให้้หมดไปได้้ ดัังนั้�นถ้้าเรา
ยังั ไม่ม่ ีสี ัมั มาทิฏิ ฐิิ เราก็ต็ ้อ้ งอาศัยั การฟังั เทศน์ฟ์ ังั ธรรมไปก่อ่ น
เมื่�อเราฟัังแล้้วเรารู้�แล้้ว วิิธีีสร้้างบุุญสร้้างความสุุข ๑๐
ประการนี้�สร้า้ งอย่า่ งไร พอเราไปทำำ� เราก็จ็ ะได้ส้ ัมั ผัสั กับั ผล
ทำำ�บุุญทำำ�ทานแล้้วมีีความสุุข รัักษาศีีลแล้้วมีีความสุุข
ภาวนาแล้้วมีีความสุุข เราก็็สามารถสร้้างความสุุขชนิิดที่่�
๑๐ ได้้ คืือการให้้ธรรมแก่่ผู้�อื่�น ให้้ความรู้�เกี่�ยวกัับวิิธีี
164 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
สร้้างความสุุข ๑๐ ประการนี้�ให้้แก่่ผู้�อื่�น เวลาเห็็นใครเขา
ไม่่มีีความสุุข เขาบอกว่่า ไม่่มีีความสุุขเลย มีีเงิิน มีีทอง
ใช้ไ้ ปเท่า่ ไหร่ม่ ันั ก็ไ็ ม่อ่ิ่�ม ไม่ม่ ีคี วามสุขุ ใช้ไ้ ปความสุขุ ได้ม้ าปั๊๊บ�
แล้ว้ มันั ก็ห็ มดไป เราก็บ็ อกลองมาทำำ�บุญุ ทำำ�ทานดูสู ิิ ลองมา
รัักษาศีีล ลองมาภาวนาดููสิิ อัันนี้้�ก็็เป็็นการให้้ธรรมะแก่ ่
ผู้�อื่�น เมื่�อเราให้ธ้ รรมะแก่ผู่้�อื่�นแล้ว้ สามารถช่ว่ ยเขาบรรเทา
ความทุุกข์์ ความไม่ส่ บายใจของเขาได้้ทำำ�ให้้เขามีคี วามสุขุ
จากธรรมะที่ �เราสอนเขาได้้ มัันก็็จะทำำ�ให้้เรามีีความสุุขใจ
ขึ้ �นมา
อัันนี้้�ก็็คืือการสร้้างความสุุข ๑๐ ประการด้้วยกััน
เป็็นความสุุขแบบที่ �บริิสุุทธิ์ �ปราศจากความทุุกข์์ ถ้้าเป็็น
เนื้ �อปลาก็็เป็็นเนื้ �อปลาที่ �ไม่่มีีก้้าง กิินเข้้าไปสบายไม่่ต้้อง
กัังวลว่า่ เดี๋�ยวจะถููกก้า้ งตำำ�คอหรือื ไม่่
ดัังนั้�นก็็ขอสรุุปอีีกครั้�งหนึ่�ง การสร้้างความสุุข ๑๐
ประการ
ข้้อ ๑ ทาน ทำำ�ทาน ทำำ�บุุญ
ข้อ้ ๒ รัักษาศีลี ศีีลห้้า
ข้้อ ๓ ภาวนา ฝึึกนั่�งสมาธิิ เจริิญปััญญา พิิจารณา
ไตรลัักษณ์์
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 165
ข้้อ ๔ อุุทิิศบุญุ ที่�เราทำำ�ให้แ้ ก่่ผู้้�ล่่วงลับั ไปแล้้ว
ข้อ ๕ อนโุ มทนาบุญ
ขอ้ ๖ ออ่ นน้อมถอ่ มตน
ข้อ ๗ รับใชผ้ อู้ น่ื ชว่ ยเหลอื ผ้อู ่นื
ข้้อ ๘ มีีสััมมาทิิฏฐิิ มีีความเห็็นที่่�ถููกต้้อง ถ้้าไม่่มีีก็ ็
ฟังั เทศน์์ฟัังธรรม
ข้้อ ๙ การศึึกษาธรรมะ การฟัังเทศน์์ฟัังธรรมก็็จะ
ทำำ�ให้้เรามีีความสุุข ได้ส้ ัมั มาทิิฏฐิิ
ข้้อ ๑๐ เมื่�อเรารู้�ว่าความสุุข ๑๐ ประการนี้้�มีีอะไร
เราก็็สามารถแบ่ง่ ปันั ให้แ้ ก่่ผู้�อื่�นได้้ อย่่างที่�เรามาทำำ�วันั นี้�
เมื่�อก่่อนเราก็็ไม่่รู้� เราก็็แสวงหาความสุุขทางโลก
เหมืือนกััน อุุตส่่าห์์ไปถึึงเมืืองนอกเมืืองนา ก็็คิิดว่่า
เมืืองนอกนี้�จะมีีสวรรค์์อยู่�ที่�นั่�น ไปถึึงแล้้วมัันก็็เหมืือนกัับ
บ้้านเรานั้ �นน่่ะ มัันไม่่ต่่าง มัันก็็อาจจะมีีอะไรแปลกหู ู
แปลกตาใหม่่ๆ มีีความสุุขชั่�วครั้�งชั่�วคราว เดี๋�ยวเดีียว
พออยู่�ไปนานๆ ก็็เป็็นเรื่�องจำำ�เจไป เหมืือนกัับอยู่่�บ้้านเรา
ไม่่ต่่างกััน แล้้วพอกลัับมาได้้ยิินได้้ฟััง ได้้ศึึกษาธรรมะ
ถึึงจะรู้้�ว่่า อ้้อ วิิธีีที่ �จะหาความสุุขที่ �แท้้จริิงนี้้�ต้้องหา
ความสุขุ ตามที่�พระพุทุ ธเจ้า้ ทรงสั่�งสอนนี้�เอง ก็เ็ ลยมาศึกึ ษา
166 วิสัชนาธรรม เล่ม ๓
มาปฏิิบััติิจนกระทั่�งได้้พบกัับความสุุขที่�แท้้จริิง แล้้วก็็เอา
มาแบ่่งปัันให้ก้ ับั ท่่านทั้�งหลายต่่อไป
วันั นี้้�พูดู ยาวหน่อ่ ยนะ
ถาม: ดีีมากเลยครัับพระอาจารย์์ครัับ กราบ
ขอบพระคุุณที่ �พระอาจารย์์เมตตาอธิิบายละเอีียดยิิบ
เลยครัับ เรื่�องนี้�ผมว่่าเรื่�องสำำ�คััญนะครับั แล้้วก็เ็ ป็็นเรื่�องที่�
ทุกุ คนใฝ่ห่ า ที่�เกิดิ มาก็ต็ ้อ้ งการหาความสุขุ กันั หมดนะครับั
พระอาจารย์์
ตอบ: ใช่ ่ รัับรองได้้ ๑๐ ประการนี้�ไม่ผ่ ิิดหวังั แน่น่ อน
ถ้า้ เราทำำ�จริิงๆ ถ้้าทำำ�ให้ม้ ันั ถููกหลััก ถ้า้ ทำำ�ไม่ถ่ ููกหลักั ก็อ็ าจ
จะผิิดหวัังได้้ เช่่นบางคนทำำ�บุุญทำำ�ทานแล้้วอยากได้้หน้้า
อย่่างนี้้� อยากได้้เหรีียญตรา อยากได้้สิ่�งตอบแทน อัันนี้�
ก็็เป็็นการผิิด การทำำ�บุุญที่�แท้้จริิงไม่่หวัังผลตอบแทน
แม้้แต่่คำำ�ว่่าขอบคุุณ ก็็ไม่่ต้้องการ แต่่ถ้้าเขาขอบคุุณ
ก็็ไม่่ห้้ามเขา ถ้้าเขาจะมีีอะไรของชำำ�ร่่วยมอบให้้เป็็นการ
แสดงน้ำำ��ใจ ก็็รัับได้้แต่่ไม่ไ่ ด้ห้ วััง ไม่่ต้้องการ
พระอาจารย์สุชาติ อภิชาโต 167
รับั ชมการแสดงธรรมโดย พระอาจารย์ส์ ุชุ าติิ อภิิชาโต ได้ท้ ุุกวันั
เวลา ๑๔.๐๐-๑๕.๔๕ น. รัับชมได้ท้ าง
Youtube: Phrasuchart Live
Youtube: Dr.V Channel
Facebook: พระอาจารย์์สุุชาติิ อภิชิ าโต
สามารถรัับฟัังผ่า่ นวิทิ ยุธุ รรมะออนไลน์์ที่่� Phrasuchart.com
หรืือ เข้้าคลับั เฮ้า้ ส์์ เพื่�อฟังั ธรรมได้้อีกี ช่่องทาง
https://www.joinclubhouse.com/@phrasuchartlive
ขอเชิิญ สนทนาธรรมและถาม-ตอบปัญั หาธรรม
กับั พระอาจารย์์สุชุ าติิ อภิิชาโต ผ่า่ นโปรแกรม Zoom
ภาษาอัังกฤษ ทุกุ วัันอังั คาร เวลา ๒ ทุ่่�ม
และภาษาไทย ทุุกวันั พุธุ เวลา ๒ ทุ่่�ม
Meeting ID: 821 1470 7209
Password: 840806
และสามารถถามปััญหาธรรมะได้้ทาง Facebook และ Youtube ดัังข้้างต้น้
หรือื เข้้าคลัับเฮ้้าส์์ เพื่�อฟังั ธรรมได้อ้ ีกี ช่่องทาง
https://www.joinclubhouse.com/@phrasuchartlive
สามารถดาวน์โ์ หลดพระธรรมเทศนา
พระอาจารย์ส์ ุุชาติิ อภิชิ าโต ได้ท้ ี่่�
www.kammatthana.com
www.phrasuchart.com
www.facebook.com/PhraSuchart Abhijato (พระอาจารย์์สุุชาติิ อภิชิ าโต)