“ฟ้าหลังฝนงดงามเสมอ” คารมของใครก็ไม่ทราบ แต่ก็ขอยืมมาใช้กับเหตุ ระบาดของโควิดที่ทำ ให้สังคมโลกปั่นป่วน บัดนี้โควิดได้เบาบาง ดังเดียวกับเม็ดฝนที่จาง หายแล้ว ฟ้าแผ้วหลังฝน คณะพาเที่ยวจึงอาสาพาเที่ยวอีกครั้งดังแต่ก่อน ครั้งนี้ใคร่พาไปเยี่ยมเยือนเมืองอุทัยธานี เมืองเล็กๆ ที่ซ่อนในผืนป่าตะวันตก วิถีผู้คนยังเป็นแบบบ้านๆ มีความทรงจำดีๆ ตกค้างให้ได้ควานหา ชื่นสุขทุกเวลาในหมู่มวล มิตรผู้รู้ใจ การสำ รวจเป็นไปอย่างเข้มข้น ทั้งก่อนและหลังโควิด ได้พบเห็นสถานที่และ ประเด็นต่างๆ มากมาย หากกล่าวตามจริง ควรใช้เวลาท่องเที่ยวสัก 10 วัน เป็นอย่าง น้อย อย่างไรก็ดี คณะสำ รวจและพาเที่ยวได้หารือ แล้วคัดกรองให้เหลือแต่ “กะทิ” ที่ควรชิม จึงเหลือเพียง 3 วัน 2 คืน ดังที่ทราบ เนื้อความในเอกสารพาเที่ยวเล่มนี้ ผู้เขียนได้เรียบเรียงอย่างตั้งใจ สืบค้นและ ค้นคว้าไม่หย่อนไปกว่างานวิจัย เพียงแต่แปลงคำและถ้อยความให้ลดจากวิชาการเหลือ เพียงการสื่อสารเพื่อความเข้าใจ ตัดเชิงอรรถที่อาจจะเป็นเสี้ยนสายตาพะรุงพะรังออก แม้เมื่อกลับจากท่องเที่ยวแล้ว หากอ่านอีกครั้ง เชื่อว่าจะทำ ให้ข้อความระหว่างบรรทัดกับ ภาพทรงจำ ที่ประสบจากการท่องเที่ยวกระจ่างชัดเพิ่มขึ้น บั้นต้น ด้วยเคารพรัก คณะพาเที่ยว : วีระพงศ์ มีสถาน : วาทิตต์ ดุริยอังกูร : ศราวุฒิ เกตุยา มกราคม 2567
3 คนไทยในภาคกลาง มีีคำกล่่าวของ (บาง) คน พ.ศ. ปััจจุุบัันว่่า คนไทยไม่่มีีจริิง หรืือ ไม่่มีีคนไทย มีีแต่่ เรื่่องหลอกๆ หรืือถ้้อยคำอื่่นๆ ลัักษณะที่่ชี้้ชวนให้้เข้้าใจว่่า คนไทยโดยแท้้นั้้นไม่่มีี มีีแต่่การ หลอมรวมร่่วมผสมของผู้้คนต่่างๆ จนกลายเป็็นคนสยาม หรืือคนไทยในกาลปััจจุุบััน หากคิิดดููผาดๆ ก็็อาจเห็็นว่่าเป็็นจริิงเช่่นนั้้น แต่่ความจริิงที่่ซ่่อนลึึกกว่่าคำกล่่าว เมื่่อแรกนี้้คืือมีีคนไทยอาศััยอยู่่บนผืืนแผ่่นดิินนี้้มาก่่อนหน้้านี้้แล้้ว โดยอยู่่เป็็นพวกหรืือ เป็็นกลุ่่ม ขณะเดีียวกัันก็็มีีคน “ที่่มิิใช่่คนพููดไทย”เช่่น คนกะเหรี่่ยง ละว้้า มอญ ม่่าน (พม่่า) เขมร ขมุุ แขก ชวา จีีน จาม รวมกัันเป็็นกระจุุกเฉพาะของพวกตนเอง ชาวชุมชนโพหัก บางแพ เมืองราชบุรี กลุ่มคนที่มีเชื้อสายไทยมาแต่เดิม กาลต่อมาจึงมีคนจีนเข้ามาอยู่ร่วมในภายหลัง
4 พอบ่่ายเบี่่�ยงเสีียงละว้้าพวกข้้าบ่่าว ทั้้�งมอญลาวเลิิกนาเข้้ามาสิ้้�น บ้้างสุุมไฟใส่่ควัันกัันยุุงริ้้�น ตามที่่�ถิ่่�นบ้้านนอกอยู่่คอกนาฯ ครั้้�นพลบค่่ำย่่ำฆ้้องทองประศรีี เรีียกยายปลีียายเปลเข้้าเคหา เย็็บบายศรีีนมแมวจอกแก้้วมา ใส่่ข้้าวปลาเปรี้้�ยวหวานเอาพานรอง เทีียนดอกไม้้ไข่่ข้้าวมะพร้้าวพร้้อม น้้ำมัันหอมแป้้งปรุุงฟุ้้งทั้้�งห้้อง ลููกปะหล่่ำกำไลไขออกกอง บอกว่่าของพ่่อเจ้้าแต่่เยาว์์มา เอาสอดใส่่ให้้หลานสงสารเหลืือ ด้้วยหน่่อเนื้้�อนึึกรัักเป็็นหนัักหนา เหมืือนพ่่อแผนแสนเหมืือนไม่่เคลื่่�อนคลา ทั้้�งหููตาคมสัันเป็็นมัันยัับ พลางเรีียกหาข้้าคนมาบนหอ ให้้นั่่�งต่่อต่่อกัันเป็็นอัันดัับ บายศรีีตั้้�งพรั่่�งพร้้อมน้้อมคำนัับ เจริิญรัับมิ่่�งขวััญรำพัันไป ฯ ขวััญพ่่อพลายงามทรามสวาท มาชมภาชนะทองอัันผ่่องใส ล้้วนของขวััญจัันทน์์จวงพวงมาลััย ขวััญอย่่าไปป่่าเขาลำเนาเนิิน เห็็นแต่่เนื้้�อเสืือสิิงห์์ฝููงลิิงค่่าง จะอ้้างว้้างเวีียนวกกระหกกระเหิิน ขวััญมาหาย่่าเถิิดอย่่าเพลิิดเพลิิน จงเจริิญร้้อยปีีอย่่ามีีภััย นอกจากนี้้หากเป็็นชุุมชนที่่ร่่วมบางเดีียวกััน อาจมีีคนต่่างกลุ่่มมาร่่วมทำงาน ร่่วมเป็็นบ่่าว หรืือเป็็นไพร่่ของเจ้้านายเดีียวกััน หรืืออาจลามไปเป็็น เขย หรืือ สะใภ้้ ของอีีกกลุ่่ม ภาพงดงามของการอยู่่ร่่วมกัันในอดีีต มีีอยู่่ในหลายฉากของวรรณกรรมขุุนช้้าง ขุุนแผน ดัังตอนที่่พลายงาม เด็็กน้้อย 6 ขวบ ต้้องจำใจลาจากแม่่วัันทองที่่สุุพรรณบุุรีี ไปหาย่่าทองประศรีีที่่กาญจนบุุรีี ครั้้นปีีนต้้นมะยมจนถููกย่่าทองประศรีีจัับได้้และถููกตีี ไล่่เลีียงความจึึงรู้้ว่่าเป็็นหลานตน นางให้้หาข้้าวหาน้้ำมาให้้กิิน อาบน้้ำล้้างตััว ฝนขมิ้้น ว่่านไพลทาแผลให้้หลาน จนตกเย็็น ได้้จััดพิิธีีเรีียกขวััญหลานชาย ความในกลอนว่่า
5 แล้้วจุุดเทีียนเวีียนวงส่่งให้้บ่่าว มัันโห่่กราวเกรีียวลั่่�นสนั่่�นไหว คอยรัับเทีียนเวีียนส่่งเป็็นวงไป แล้้วดัับไฟโบกควัันให้้ทัันทีี มะพร้้าวอ่่อนป้้อนเจ้้าทั้้�งข้้าวขวััญ กระแจะจัันทน์์เจิิมหน้้าเป็็นราศีี ให้้สาวสาวลาวเวีียงที่่�เสีียงดีี มาซอปี่่�อ้้อชั้้�นทำขวััญนาย แม้้ว่่าวรรณกรรมไม่่จััดว่่าเป็็นเอกสารทางประวััติิศาสตร์์ ยากแก่่การอ้้างอิิงทาง ประวััติิศาสตร์์ แต่่วรรณกรรมเรื่่องนี้้ก็็ “ส่่อแสดง” หรืือช่่วยฉายภาพเป็็นเลาๆ ได้้ว่่า เมื่่อสมััยอยุุธยานั้้น ผู้้คนคงอยู่่กัันเป็็นหย่่อมย่่าน หมายความว่่า อยู่่ร่่วมกัันเป็็นชุุมชน หมู่่บ้้าน คนที่่เป็็นคหบดีีมัักเป็็นคนไทยที่่เป็็นผู้้นำในชุุมชน หรืือผู้้ที่่ทำงานราชการ ยิ่่งตำแหน่่งสููงก็็ย่่อมมีีบ่่าวไพร่่รัับใช้้มาก นางทองประศรีีนั้้น ตามเรื่่องไม่่บอกว่่าประกอบอาชีีพอะไรเป็็นมั่่นเหมาะ แต่่นาง เป็็นภรรยาของขุุนไกรพลพ่่าย แม้้ภายหลัังขุุนไกรฯ ถููกราชทััณฑ์์ประหารชีีวิิต เข้้าใจว่่า บรรดาบ่่าวและข้้าทาสของขุุนไกรฯ ก็็ยัังอยู่่กัับนางทองประศรีี นางย้้ายจากสุุพรรณบุุรีี ไปอยู่่กาญจนบุุรีี ก็็ยัังคงมีีบ่่าวรัับใช้้อยู่่มากมาย และมีีหลากหลายชาติิพัันธุ์์คืือมีีทั้้ง ละว้้า มอญ ลาว และลาวเวีียง ส่่วนตััวนางและบ่่าวอีีกบางส่่วนก็็เป็็นคนไทย เมืืองอุุทััยแต่่กาลก่่อนก็็น่่าจะมีีลัักษณะเช่่นกััน คืือมีีกลุ่่มคนไทย คนกะเหรี่่ยง ละว้้า ในภายหลัังจึึงมีีคนลาว คนจีีนอพยพเข้้าไปตั้้งรกรากฝัังตััวเป็็นชาวเมืืองอุุทััย
6 ตำำ นานชื่่ � อเมื ื อง อุ ุ ทััย เอกสารที่่กล่่าวถึึงเมืืองอุุทััย หรืือจัังหวััดอุุทััยธานีีในปััจจุุบััน แต่่เดิิมมัักเขีียนเป็็น อุุไท หรืือบ้้างก็็เขีียนเป็็น อุุไทย ซึ่่งมีีตำนานกำกัับว่่า เมื่่ออดีีตกาลเรีียกว่่า “อู่่ไท” ซึ่่ง คำว่่า อู่่ นอกจากจะหมายถึึงเปลนอนของเด็็กแล้้ว ยัังมีีความหมายว่่า แอ่่ง แหล่่ง หรืือ ที่่รวม หรืือที่่ชุุม ดัังที่่ใช้้ว่่า อู่่ข้้าวอู่่ปลา หมายถึึงแหล่่งที่่มีีข้้าวปลาอาหารอุุดมสมบููรณ์์ อู่่ทอง หมายถึึงแหล่่งที่่มีีทองมาก (ตามความหมายของคำศััพท์์) ดัังนั้้น อู่่ไท จึึงหมายถึึง แหล่่งที่่มีีคนไทชุุมกัันอยู่่มาก คำว่่า “คนไทชุุมกัันอยู่่มาก” ในที่่นี้้ก็็มิิได้้หมายความว่่า อยู่่กัันเต็็มแผ่่นดิิน แต่่ อยู่่กัันเป็็นหย่่อม เป็็นย่่านจากตััวอย่่างงานภาคสนามเช่่นที่่บ้้านโพหััก ตำบลโพหััก อำเภอบางแพ จัังหวััดราชบุุรีี หรืือหลายหมู่่บ้้านในตำบลโพรงมะเดื่่อ อำเภอเมืือง จัังหวััดนครปฐม ก็็มีีคนไทยพื้้นถิ่่น เป็็นอาทิิ จัังหวััดอุุทััยธานีี นัับได้้ว่่าเป็็นบ้้านเก่่าเมืืองแก่่ของกลุ่่มคนไทย หมายความว่่า คนไทย หรืือคนที่่พููดภาษาไทยในอดีีตนั้้น มีีกระจายเป็็นหย่่อมย่่านในพื้้นที่่ราบลุ่่ม ของเมืือง
7 ข้้อสัังเกตอีีกประการหนึ่่งในการทำความเข้้าใจเกี่่ยวกัับเรื่่องผู้้คนพลเมืือง ในภาษา และวััฒนธรรมไทยมัักจะสื่่อความกัันว่่า หากเป็็นคนจีีน หมายถึึงคนพููดภาษาจีีน, คนเขมร หมายถึึงคนพููดภาษาเขมร, คนมอญ หมายถึึงคนพููดภาษามอญ กรอบความหมาย เบื้้องต้้นเป็็นดัังนี้้ส่่วนรายละเอีียดของปรากฏการณ์์ทางสัังคมในปััจจุุบัันนี้้ต่่างหากที่่อาจ พบว่่า คนที่่พููดมอญได้้อาจไม่่ใช่่มอญ หรืือคนที่่พููดไทยได้้อาจไม่่ใช่่คนไทย ทั้้งนี้้เพราะ เป็็นการเลื่่อนไหลทางวััฒนธรรมและสัังคม เกิิดการเลีียนแบบและการปรัับตััวเข้้าหากััน แต่่โดยเนื้้อแท้้ทางวััฒนธรรมนั้้น การจำแนกกลุ่่มคนด้้วยหลัักเกณฑ์์ทางภาษาก็็ยัังนัับว่่า น่่าเชื่่อถืืออยู่่มาก เมืืองอู่่ไท ไม่่ได้้มีีเฉพาะคนไทเท่่านั้้น ยัังมีีคนกะเหรี่่ยง คนละว้้า ยิ่่งช่่วงสมััย อยุุธยาได้้มีีคนจีีนเข้้ามาตั้้งรกรากร่่วมอยู่่กัับคนไท จนเป็็นข้้าแผ่่นดิินสยามในเวลาต่่อๆ มา เมืืองอุุทััยฯ เมืืองเล็็กที่่ซ่่อนในแอ่่งเขา มีีน้้ำสะแกกรัังหล่่อเลี้้ยงมาแต่่ปางบรรพ์์
8 ลาวครั่ � ่ งเมื ื องอุ ุ ทััย ชาววััฒนธรรมลาวที่่อยู่่ในเขตภาคกลางของไทยทุุกวัันนี้้ เป็็นผลจากสงครามระหว่่าง สยามกัับลาวเมื่่อสมััยธนบุรีุีและต้้นรััตนโกสิินทร์์ การสงครามแห่่งยุุคสมััยหลายครั้้งที่่กล่่าว มา ส่่งผลให้้มีีการนำประชาชนชาวลาวจากฝั่่งซ้้ายเข้้ามาเป็็นข้้าแผ่่นดิิน การอพยพโยกย้้ายผู้้คนจากการสงครามนี้้ คนที่่มีช่ี่องทางหลบหนีีได้้ ก็็หลบหนีี ส่่วน คนพอจะมีีแรงกำลัังหลบหนีี แต่ขั่ ัดข้้องว่่าลููกเมีียยัังอยู่่ในขบวนขนย้้าย จึึงจำนนทนร่่วมมา ในขบวน ยอมให้้แม่่ทััพนายกองของสยามกำกัับ นอกจากนี้้ การเดิินทางก็็เป็็นไปอย่่าง ทุุลัักทุุเล บ้้างเจ็็บไข้้ บ้้างป่่วย ผิิดน้้ำผิิดอากาศ อดอยากขาดแคลน และล้้มตายไปก็็มาก ถึึง ขนาดเล่่าขานกัันว่่า “มาสี่่ตายสาม” ในหมู่่คนลาวด้้วยกัันเองต่่างก็็รู้้ว่่า พวกตนอยู่่บ้้าน อยู่่เมืือง หรืืออยู่่แขวงใด ก็็เลืือก จะร่่วมขบวนมาด้้วยกััน ทั้้งนี้้เพราะพููดสำเนีียงเดีียวกัันประการหนึ่่ง และเพราะคบคุ้้นกััน มาแต่่เดิิมอีีกประการหนึ่่ง ในปััจจุุบัันนี้้จึึงพบว่่า ตามจัังหวััดต่่างๆ ภาคกลางของไทย มีี ชุุมชนชาวลาวอยู่่เป็็นกลุ่่มๆ และแต่่ละกลุ่่มหรืือหมู่่บ้้าน ตำบล มัักเป็็นคนลาวที่่พููดภาษา ลาวสำเนีียงเดีียวกััน ซึ่่งสำเนีียงเหล่่านี้้นี่่เองเป็็นส่่วนในการเรีียกชื่่อกลุ่่มลาว เช่่น ลาวเวีียง ลาวพวน ประเทศไทยเริ่่มแสดงออกทางชาติินิิยมอ่่อนๆ ราว พ.ศ. 2456 เป็็นต้้นมา ยิ่่งเมื่่อ เข้้าสู่่ยุุคการบริิหารประเทศโดยนายกรััฐมนตรีีชื่่อ แปลก พิิบููลย์์สงคราม ได้้มีีข้้อกำหนด ต่่างๆ หลายอย่่างเพื่่อบ่่งชี้้ความเป็็นไทย “การออกรััฐนิิยมเปลี่่ยนชื่่อประเทศจาก “สยาม” เป็็น “ไทย” ในเดืือนมิถุิุนายน พ.ศ. 2482 เพื่่อให้้คำว่่า “ไทย” ครอบคลุุมเอากลุ่่มชาติพัิ ันธุ์์ “ไท” ต่่างๆ ที่่อยู่่นอกเหนืือเขตแดนรััฐไทยขณะนั้้นเข้้ามาเป็็นส่่วนหนึ่่ง” ดัังนั้้น ช่่วงเวลา ราว 50 กว่่าปีีที่่ผ่่านมา เราคนไทยยัังคงมีีการเรีียกขานชื่่อกลุ่่มคนด้้วยคำว่่า ไทย นำหน้้า เช่่น ชาวไทยภููเขา ชาวไทยมุุสลิิม ชาวไทยใหม่่ ชาวไทยอีีสาน ชาวไทยใต้้ ฯลฯ ซึ่่งจุุดประสงค์์ คืือการสร้้างความเป็็นเอกภาพในด้้านชื่่อเรีียกขาน
9 ปีีพ.ศ.2516-2519เกิิดความขััดแย้้งทางความคิิดระหว่่างผู้้บริิหารประเทศกัับกลุ่่ม ปััญญาชน ทำำ ให้้กลุ่่มหลัังแตกพ่่ายหนีีเข้้าป่่า แล้้วไปหลบอาศััยอยู่่ท้้องถิ่่�น ทำำ ให้้พบได้้ว่่า แท้้จริิงแล้้ว ผู้้คนที่่�อยู่่ตามท้้องถิ่่�นต่่างๆ นั้้�น มีีภาษา วััฒนธรรม ประเพณีี พิิธีีกรรมต่่างไป จากคนเมืืองในเขตภาคกลาง หรืือคนเมืืองหลวง ครั้้�นถึึงปีีพ.ศ. 2521 รััฐบาลโดยพลเอกเกรีียงศัักดิ์์�ชมะนัันทน์์เป็็นนายกรััฐมนตรีี ขณะนั้้�น ได้้ออกพระราชบััญญัติันิิรโทษกรรมแก่่ผู้้มีีส่่วนทุุกฝ่่ายในเหตุุการณ์์6 ตุุลาคม 2519 บรรดาเหล่่านักศึักึษาปััญญาชนที่่�ได้้ไปอยู่่อาศัยัตามถิ่่�นชนบท ได้นำ้ ำเรื่่�องราวชีวิีิตความเป็็น อยู่่ออกมาถ่่ายทอดเป็็นบทเพลง บทกวีีบทความ เป็็นการแสดง ประกอบกัับในเวลาต่่อมา แนวคิิดเรื่่�อง ความหลากหลาย (diversity) กลายเป็็นของดีีและเป็็นส่่วนผกผัันกัับความ เป็็นเอกภาพ หรืือความเป็็นหนึ่่�งเดีียว (unity) ก็็ลดบทบาทลง ผ้้าทอมืือผืืนงาม ผลงานสรรสร้้างที่่เกิิดจากความคิิดสร้้างสรรค์์ของชาวลาวครั่่ง
10 “ ภููมิิปััญญาและฝีีมืือที่่�หยั่่�งลึึกอยู่่�ในตััวตนคนลาวครั่่�ง ”
11 ชาวเย้า ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวเมี่ยน ชาวอีก้อ ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวอาข่า ชาวลีซอ ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวลีซู ชาวละว้า ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวละเวือะ ชาวบน ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวญัฮกูร ชาวมูเซอ ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวล่าหู่ ผีตองเหลือง ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวมลาบรี ชาวฮ่อ ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวจีนยูนนาน ชาวเงี้ยว ชื่อที่ถูกต้องตามต้องการคือ ชาวไทยใหญ่ การเรีียกขานชื่่�อกลุ่่มคนจากที่่�ต้้องเรีียกชื่่�อ “ไทย” นำำหน้้า เพื่่�อให้้เกิิดความเป็็น เอกภาพก็็ลดลง ชาวบ้้านร้้านถิ่่�นที่่�เป็็นชนกลุ่่มย่่อยๆ มีีภาษาวััฒนธรรมเป็็นของตนเอง ก็็กล้้าที่่�จะประกาศตน สร้้างที่่�ยืืนในสัังคม เช่่น คนยอง คนโทร้้(คนโส้้) คนผู้้ไท คนพวน ฯลฯ นอกจากนี้้� ชื่่�อกลุ่่มคนที่่�มีีการเรีียกขานมาก่่อนหน้้านี้้�แต่่ไม่่ตรงกัับการเรีียกตนเอง ก็็มีีการแสดงออก บอก แจ้้ง ทำำ ให้้รู้้ตามสื่่�อสาธารณะ เช่่น อย่่างไรก็็ดีี การกล้้าประกาศตนว่่าเป็็นคนเผ่่าอะไร ได้้สร้้างสีีสรรพ์์ (ราชบััณฑิิต กำำ หนดให้้เขีียน สีีสััน) แก่่สัังคมในภาพรวม นอกจากนี้้�ทางการยัังถืือเอาเป็็นประโยชน์์ ทางการปกครอง ทางการท่่องเที่่�ยว และทางเศรษฐกิิจ เช่่น การประกาศว่่าพื้้�นที่่�ของตนมีี คนหลากหลายเผ่่าพัันธุ์์, มีีอาหารชาติิพัันธุ์์, มีีผ้้าทอชาติิพัันธุ์์ เป็็นต้้น แต่่ในทางเกิินเลย ก็็เป็็นช่่องทางหรืือเปิิดโอกาสให้มี้กีารเรียกขีานชื่่�อกลุ่่มคนโดยไม่ศึ่กึษาถึึงแหล่่งที่่�มาของคำำ โดยเฉพาะนัักภาษาที่่�เน้้นความปลีีกย่่อยของภาษาจนลืืมมองถึึงองค์์รวมของผู้้คน เช่่น ชาวกุุลา* (กุุลา แปลว่่า คนที่่�ค้้าขายต่่างบ้้านต่่างเมืือง เป็็นชื่่�อเรีียกอาชีีพในภาษาไทใหญ่่ คล้้ายกัับคำำว่่า กุุลีี ที่่�แปลว่่า คนใช้้แรงงานยกหรืือขนสิ่่�งของขึ้้�น-ลงจากรถหรืือเรืือ กุุลีี ก็็ไม่่ใช่่ชาติพัิ ันธุ์์),ชาวไทยเบิ้้�ง* (เบิ้้�ง เป็็นคำำลงท้้ายภาษาโคราช),ชาวลาวบ้้อ*/ชาวลาวโบ้้*
12 (บ้้อ หรืือ โบ้้ เป็็นคำลงท้้ายภาษาลาวบางหมู่่บ้้าน ย่่านนครปฐม คำลงท้้ายเพีียงเล็็กน้้อย เหล่่านี้้ก็็ไม่่ควรนำมาเรีียกขานว่่าเป็็นชาติิพัันธุ์์), ชาวลาวแง้้ว (ในเอกสารงานวิิทยานิิพนธ์์ อ้้างว่่า เพราะมีีการตีีความว่่าคนพููดเสีียงแง้้วๆ จึึงเรีียกชาววััฒนธรรมลาวกลุ่่มนี้้ว่่า ลาวแง้้ว ซึ่่งเป็็นชื่่อเรีียกที่่ไม่่สร้้างเสริิมให้้เกิิดความภาคภููมิิใจแก่่กลุ่่มคนที่่ถููกเรีียกเลย) ตลอดถึึง ชาวลาวครั่่ง* (มีีหลายสาเหตุุว่่า ลาวครั่่ง เป็็นชื่่อชาติิพัันธุ์์ได้้อย่่างไร ซึ่่งจากการสืืบค้้นใน สปป.ลาว ไม่่ปรากฏชื่่อกลุ่่มลาวนี้้บ้้างก็็อ้้างว่่ามาจาก ภููครััง ใน สปป.ลาว ซึ่่งก็็ไม่่ทราบ พิิกััดทางภููมิิศาสตร์์) * ปััจจุุบััน ชื่่อเหล่่านี้้มีีสถานะเป็็นชื่่อกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ในประเทศไทยไปแล้้ว ซึ่่งชื่่อ “ลาวครั่่ง” เป็็นชื่่อที่่เริ่่มสู่่การรัับรู้้ของสัังคมไทยในราวๆ 40 ปีีที่่ผ่่านมา เนื่่องจากการ ศึึกษาวิิจััย การท่่องเที่่ยว การจััดทำสื่่อสมััยใหม่่ มีีส่่วนอย่่างสำคััญทำให้้คนไทยรัับรู้้ถึึง การมีีอยู่่ของชาวลาวครั่่งในประเทศไทย ชาวลาวครั่่งมีีความรู้้ความชำนาญเรื่่องการทอผ้้าอยู่่ในกระแสวััฒนธรรมของตนเอง
13
14 การแต่่งกายเพื่่อแสดงอััตลัักษณ์์ มัักนุ่่งห่่มด้้วยเฉดสีีแดงครั่่ง
15 ในด้้านกายภาพ รููปร่่างหน้้าตา ผิิวพรรณ ชาวลาวครั่่งไม่่ผิิดแปลกจากชาวไทย ท้้องถิ่่นทางภาคเหนืือ กลาง หรืือตะวัันออกเฉีียงเหนืือของไทย สิ่่งที่่โดดเด่่นเป็็นเอกลัักษณ์์ คืือภาษา (คำพููดคำจา) สำเนีียงภาษาพููดของชาวลาวครั่่ง เป็็นแบบเดีียวกัับภาษา (จัังหวััด) เลย ซึ่่งภาษา เลยเหมืือนกัับภาษาลาวถิ่่นหลวงพระบาง ลัักษณะภาษาดัังกล่่าว ยัังมีีชาวไทย (ที่่อยู่่ใน วััฒนธรรมลาว) อีีกหลายแห่่งในประเทศไทย เช่่น ชาวหล่่มเก่่าหล่่มสััก จัังหวััดเพชรบููรณ์์, ชาวตำบลโพรงมะเดื่่อบางหมู่่บ้้านในจัังหวััดนครปฐม นอกจากนี้้ก็็มีีแทรกอยู่่ในบางตำบล ของจัังหวััดกำแพงเพชร ชััยนาท พิิจิิตร สุุพรรณบุุรีี ชาวลาวครั่่งมีีทัักษะการผลิิตผ้้าทอ ดัังเดีียวกัับกลุ่่มวััฒนธรรมลาวชาติิพัันธุ์์อื่่นๆ ด้้วยว่่า คนในวััฒนธรรมลาวมีีความพากเพีียร มุุมานะ อดทน และรัักสงบ แม้้ว่่า ประวััติิศาสตร์์ระบุุชััดว่่า การที่่ชาววััฒนธรรมลาวต้้องมาอยู่่ในเขตภาคกลางของไทยนั้้น เพราะเหตุุแห่่งสงคราม แต่่ชาววััฒนธรรมลาวทั้้งหลายก็็อยู่่กัันอย่่างสงบ รัักสัันติิ ใช้้ชีีวิิต เป็็นประชากรไทยมาอย่่างราบรื่่น ผลิิตผลงานศิิลปกรรมด้้านผ้้าทอมาอย่่างโชกโชน จนปััจจุุบัันนี้้ เมื่่อกล่่าวถึึงผ้้าทอฝีีมืือพื้้นบ้้าน ผ้้าทอลาวครั่่งนัับว่่ามีีความโดดเด่่นและได้้ รัับการกล่่าวขานระดัับต้้นๆ ของประเทศไทย ลัักษณะเด่่นของชาว ลาวครั่ � ่ ง
16 นางทองลี้้ คณทา หญิิงไทย ชาวลาวครั่่งบ้้านผาทั่่ง จัังหวััดอุทัุัยธานีี เป็็นตััวอย่่างหญิิงแกร่่งที่่ไม่่ยอมพ่่ายแก่่ ความทุุกข์์ยากแร้้นแค้้น นางเติิบโตมา ท่่ามกลางวััฒนธรรมการทอผ้้าผืืนงาม เคยรวบรวมผืืนผ้้าจากผู้้เฒ่่าผู้้แก่่ใน หมู่่บ้้านกระเตงไปขายถึึงตลาดนััด สนามหลวงเมืืองบางกอก ทองลี้ � ้ คณทา แม่ ่ ค้้าผ้้าทอเมืื องอุ ุ ทััย ผ้้าเก่่าบางผืืนนั้้น งามระยัับราวกัับเทพมาจัับมืือทอ ซึ่่งการได้ผ้้้าเก่่าผืืนงาม เกิิดจาก วััฒนธรรมลาวที่่ว่่า เมื่่อมีีคนเสีียชีีวิิตแล้้ว จะนำผ้้าผืืนที่่ผู้้วายชนม์์เคยใช้้เผาไปกัับร่่าง เพื่่อ นำไปใช้้ในชาติิภพหน้้า ซึ่่งนางทองลี้้รู้้แก่่ใจดีว่ี่า กว่่าจะได้ผ้้้างามๆ หนึ่่งผืืน ต้้องใช้้เวลาสรรค์์ สร้้างแรมปีี แรงงาน ฝีีมืือ ปััญญา และผลงานที่่ทอกลัับต้้องหายสาบสููญไปกัับเปลวเพลิิง เผาศพ จึึงได้้เกิิดแนวคิิดว่่า หากเจ้้าภาพงานศพนำผ้้าไปถวายพระเพื่่ออุุทิิศส่่วนกุุศลแก่่ผู้้ ตาย ผ้้าอัันงามประณีีตนั้้นก็ยั็ังอยู่่จึึงได้้ขอบููชาจากพระ (ถวายเงิินแด่่พระสงฆ์์ผู้้รัับผ้้าผู้้ตาย) มาเก็็บสะสมเอาไว้้ การคมนาคมระหว่่างเมืืองอุทัุัยกัับเมืืองหลวงเมื่่อ 50 ปีที่่ ีแล้้ว เราชาวไทยผู้้เจนความ ย่่อมรำลึึกภาพบรรยากาศความขลุุกขลัักนั้้นได้้ แม้้เมื่่อไปถึึงปลายทาง ที่่หลัับที่่นอนก็อั็ ัตคััด ยิ่่งเมื่่อฝนตก ก็ต้็ ้องคอยปกป้้องผ้้ามิิให้้เปีียก ขโมยก็มั็ ักจะย่่องมาแอบฉวยเอาผ้้าไปอยู่่เสมอ
17 นางทองลี้้ เกิิดความคิิดว่่า ของดีีอยู่่ที่่ใดคนก็็จะดั้้นด้้นไปหา เช่่นเดีียวกัับผ้้าทอ ลาวครั่่งเมืืองอุุทััย ที่่นางสะสมไว้้นี้้ มีีมากเหลืือคณนา การจะหอบหิ้้วไปขายที่่เมืืองไกล ไม่่คุ้้มค่่าแรงค่่าเหนื่่อย จึึงได้้ขอความอนุุเคราะห์์จากนัักการเมืืองผู้้เห็็นแก่่ประโยชน์์ของ ชาวบ้้าน จััดสร้้างศููนย์์ผ้้าทอขึ้้นมา รวบรวมนัักทอผ้้าฝีีมืือดีีมาอยู่่ที่่ศููนย์์ฯ อีีกทั้้งเป็็นที่่จััด แสดงและเป็็นร้้านขายผ้้าไปในตััว นัับแต่่นั้้นมา นางทองลี้้ได้้หัันหลัังให้้ตลาดนััดสนามหลวง นัักท่่องเที่่ยวและลููกค้้า สามารถพบเห็็นและฟัังคำบอกเล่่าอย่่างไม่รู้้จั่ ักเหน็็ดเหนื่่อยของนาง ถึึงผ้้างามแต่่ละผืืนได้ที่่ ้ ศููนย์์ผ้้าทอโบราณ บ้้านผาทั่่ง ได้้ทุุกวััน ยกเว้้นวัันติิดธุุระสำคััญ ศููนย์์ผ้้าทอลายโบราณบ้้านผาทั่่ง น้้ำพัักน้้ำแรงจากนางทองลี้้และเครืือข่่ายในชุุมชน
18 แต่่เดิิมนั้้น ประเทศสยามมีีธงเป็็นรููปช้้างขาวบนผืืนผ้้าแดง พระบาทสมเด็็จ พระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว เสด็็จพระราชดำเนิินเยืือนเมืืองอุุทััยเมื่่อ พ.ศ. 2456 ทอดพระเนตรพบที่่ยอดหลัังคามุุงจากของเรืือนชาวบ้้านหลัังหนึ่่ง ปลิิวไสวในลัักษณะ ช้้างหงายท้้องขาชี้้ฟ้้า “ฉัับพลัันพระเนตรก็็แปรไปเมิินมองทางอื่่น เสมืือนมิิได้้มีีสิ่่งใด เป็็นที่่พึึงสัังเกตผิิดปกติิขึ้้น แต่่ทว่่าสีีพระพัักตร์์นั้้นสิิ ผู้้เขีียนขอย้้ำว่่าได้้สกิิดความรู้้สึึกในใจ ขึ้้นในบััดดลจริิงๆ ว่่าดููประหนึ่่งจะทรงมีีความสะเทืือนพระราชหฤทััยไปในทางสลดสัังเวช มากกว่่าทรงพระพิิโรธ หรืือไม่่พอพระทััยอย่่างใดอย่่างหนึ่่ง” นัับแต่่ปีีนั้้นมา พระเจ้้าอยู่่หััว รััชกาลที่่ 6 ทรงออกแบบผืืนธงอยู่่หลายครา เช่่น เป็็นผืืนผ้้าแถบแดงแถบขาวสลัับกัันเป็็น 5 ริ้้ว ต่่อมาจึึงจบที่่แถบน้้ำเงิินตรงกลาง แล้้วมีี แถบขาวและแถบแดงอยู่่ด้้านบนและล่่าง ธงชาติินี้้ไม่่มีีรููปสััตว์์ จึึงสะดวกใช้้ ไม่่ต้้องคำนึึง ถึึงการประดัับกลัับด้้าน พร้้อมกัับพระราชทานคำเรีียกและความหมายว่่า ธงไตรรงค์์ สีน้ี้ำเงิินหมายถึึงพระมหากษััตริย์ิ์ สีีขาวหมายถึึงศาสนา (ไม่่ระบุวุ่่าเป็็นศาสนาพุุทธเท่่านั้้น) และสีีแดงหมายถึึงชาติิ ซึ่่งคนไทยควรหวงแหนและรัักษาไว้้ แม้้ถึึงต้้องสละเลืือดหรืือชีีวิิต เมื ื องอุ ุ ทััยฯ มููลเหตุุเปลี่่�ยนธงไทยจนปััจจุุบััน
19 ธงช้้างเผืือกทรงเครื่่องบนพื้้นแดง ใช้้ในสมััยรััชกาลที่่ 6 ธงไตรรงค์์ ที่่เริ่่มใช้้ในรััชกาลที่่ 6 จวบจนปััจจุุบััน
20 “ตลาดซาวไฮ่่” ถ้้าเปลี่่ยนตััว ซ เป็็น ช และเปลี่่ยนตััว ฮ เป็็น ร ก็็จะอ่่านได้้ว่่า ตลาดชาวไร่่ เจตนาบางๆ ที่่มีีการคิิดคำนี้้ขึ้้นมาก็็เพื่่อบ่่งบอกถึึงวิิถีีผู้้คนในท้้องถิ่่นเมืือง อุุทััยฯ ว่่า ในความเป็็นคนไทยเรานี้้ก็็ยัังมีีการรวมเลืือดเนื้้อชาติิเชื้้อลาวอยู่่ด้้วย ชื่่อจาก รููปเขีียนและเสีียงจากการอ่่าน เป็็นการเลีียนเสีียงจากภาษาลาว ตลาดซาวไฮ่่อยู่่ในพิิกััดริิมถนนเทศบาลอำเภอบ้้านไร่่ จัังหวััดอุุทััยธานีี เนื้้อหา หลัักๆ ที่่นำเสนอคืือ เป็็นตลาดขายผลิิตผลทางการเกษตรจำพวกฟัักแฟงแตงบวบ ผัักพื้้นบ้้านนานาชนิิด เผืือกมัันกลอย อีีกทั้้งผลไม้้ตามฤดููกาล อาหารพื้้นบ้้าน ตลอดถึึง ของกิินของใช้้อื่่นๆ ตลาดซาวไฮ่่
21 เนื่่องจากเป็็นตลาดนััดมนุุษย์์เดิินที่่มีีเฉพาะวัันเสาร์์-อาทิิตย์์ วัันอื่่นๆ ชาวไร่ต้่ ้องกลัับ ไปดููแลไร่่และเครื่่องปลููกของฝััง รอนำมาแลกสตัังค์์ในวัันเสาร์์-อาทิิตย์์ต่่อไป ดัังนั้้น ตััวร้้าน ค้้าจึึงเป็็นการสร้้างเพิิงอย่่างง่่ายๆ บ้้างก็็มุุงด้้วยหญ้้าคา หรืือผ้้าใบ มีีบ้้างที่่จััดสร้้างให้้ดูู แข็็งแรงมั่่นคง มุุงกระเบื้้องและกรุุด้้วยไม้้กระดาน ทั้้งหมดนี้้อยู่่ใต้้ร่่มไม้้ใบบัังที่่เกิิดอยู่่ริิม ถนน เมื่่อก่่อนนี้้ร้้านกาแฟในเมืืองไทยมีีจำนวนน้้อยมาก เพราะคนไทยไม่่บริิโภคกาแฟ มาแต่่เดิิม จะมีีบ้้างก็็ ในตลาดสดของแต่่ละอำเภอที่่คนขายมัักสวม “เสื้้อกล้้าม” สีีขาว ตราห่่านคู่่ คนในตลาดมัักเรีียกว่่า “อาโกๆ” และก็็น่่าแปลกว่่า อาโก มีีอยู่่ทุุกตลาด ถ้้าอาโกไม่่อยู่่ก็็มีีอาเจ้้ อาหมวยมาชงกาแฟแทน การเสิิร์์ฟกาแฟของอาโก มัักเหมืือนๆ กััน คืือเสิิร์์ฟในแก้้วใสทรงสููง ปากผาย ก้้นสอบ จะแลเห็็นนมข้้น (คลั่่ก) หวานนอนอยู่่ที่่ก้้นแก้้ว และมีชั้้ ีนของกาแฟอยู่่เหนืือนมข้้น มีีช้้อนก้้านยาวใส่่คาปากแก้้ว ร้้านอาโกบางแห่่งที่่ “มีีคลาส” ขึ้้นมาอีีกนิิด จะเสิิร์์ฟชาร้้อน ในถ้้วยกระเบื้้องเคลืือบน้้ำเงิิน-ขาว กาแฟดัังว่่ามานี้้ เรีียกว่่า “กาแฟโบราณ” สิ่่งที่่ต้้องระมััดระวัังในการดื่่มกาแฟอาโก หรืือกาแฟโบราณ คืือ “อาจทำให้้ตาบอดได้้ !” ความจาก 3 ย่่อหน้้าข้้างต้้นนั้้นเป็็นภาพขาว-ดำ ไปเสีียแล้้ว เพราะปััจจุุบัันนี้้ร้้าน กาแฟผุุดขึ้้นเป็็นดอกเห็็ด แต่่งร้้านให้้กิ๊๊�บเก๋๋ ดููเท่่ ชวนให้้ไปหย่่อนก้้นนั่่งชิิวชิิว กลายเป็็น “กาแฟปััจจุบัุัน” ร้้านกาแฟดัังว่่านี้้ก็มี็ ีอยู่่ที่่ตลาดซาวไฮ่่เช่่นกััน ดัังนั้้น ใครก็็ตามที่่เกิิดอาการ มืืดหน้้าตาลายด้้วยภาวะกาแฟพร่่อง สามารถหวัังพึ่่งน้้ำกาแฟ ในตลาดซาวไฮ่่ได้้อย่่าง แน่่นอน
22 กาแฟโบราณ ระวััง “อาจทำให้้ตาบอดได้้”
23 ข้้าวโพดหัักสดๆ จากไร่่ นำมาปิ้้�งไฟบนถ่่านแดงๆ ยัังคงความหวานและหอมที่่ไม่่ควรเดิินเลย
24 ปีี พ.ศ. 2552 ราชบััณฑิิตยสถานได้้ผุุดไอเดีียเรื่่องการเขีียนอัักษรย่่อ จากเดิิม ร.ร. หมายถึึง โรงเรีียน และ รร. หมายถึึงโรงแรม แล้้วให้้เขีียนย่่อเพีียง รร. โดยให้้ หมายถึึงทั้้งโรงเรีียนและโรงแรม ฝ่่ายครููภาษาไทย และนัักวรรณกรรมก็็โวยว่่าการกำหนด ดัังกล่่าวก่่อให้้เกิิดความสัับสน และว่่า อัักษรย่่อ ควรทำเพื่่อให้้มีีการจำแนกแยกแยะได้้ ข้้างฝ่่ายราชบััณฑิิตย์์ฯ ก็็แจกแจงว่่า ให้้ดููคำแวดล้้อมเป็็นหลััก ฝ่่ายแย้้งก็็ว่่า ถ้้ามีีข้้อความ “นร. ใช้้ รร. เป็็น รร.” จะสื่่อความว่่ายัังไง ราชบััณฑิิตย์์ฯ ก็็ชี้้แจงว่่า ให้้ดููคำแวดล้้อม เป็็นหลััก – จบข่่าว รร. อุุไทย เฮอริิเทจ รููปทรงโรงแรมจากมุุมมองลานเสาธง
25 แต่่เรื่่องที่่เป็็นข่่าวนี้้จะใช้้ได้้กัับ รร. อุุไทย เฮอริิเทจ อย่่างไม่่ต้้องกัังวล เพราะว่่า ชื่่อนี้้ และสถานที่่นี้้ เป็็นโรงเรีียนมาแต่่เดิิม ต่่อมาได้้กลายสภาพเป็็นโรงแรมที่่ยัังเก็็บรัักษา กลิ่่นอายของสถานศึึกษาไว้้ได้้ครบครััน นัับตั้้งแต่่อาคารชั้้นล่่างที่่สููงโปร่่ง โล่่งโถง เป็็นไม้้ ผสมปููน ผนัังโครงสร้้างเป็็นปููนดิิบๆ แต่่ก็็สััมผััสได้้ถึึงความบรรจงให้้กลายมาเป็็นห้้องพััก สำหรัับแขกที่่ประสงค์์มานอนแรมคืืน ก่่อนฟ้้าราตรีี ม้้านั่่งยาวที่่สนามหญ้้า เป็็นสถานนั่่งรัับลมยามเย็็น ภายในห้้องพััก โล่่งโปร่่งสว่่างไสว
26 โรงเรีียน อุุทััยวิิทยาลััย โรงเรีียนเอกชนแห่่งแรกของจัังหวััดอุุทััยธานีี เมื่่อราว 80 ปีี ที่่ล่่วงเลย การเปลี่่ยนแปลงทางสัังคมยัังผลให้้โรงเรีียนต้้องยุติุกิิจการ แม้้การเปลี่่ยนมืือผู้้ถืือ กรรมสิิทธิ์์� เจ้้าของใหม่่ก็็มิิได้้ดำเนิินกิิจการต่่อ จึึงปล่่อยให้้สรรพนกและสััตว์์อื่่นๆ เข้้ามาอยู่่ อาศััยโดยไม่่คิิดค่่าพำนัักพัักพิิง แมกไม้้ผุุดขึ้้น กลายเป็็นป่่ารกชััฏ จนเจ้้าของคนปััจจุุบัันได้้ มาพลิิกฟื้้�นคืืนชีีพโรงเรีียนให้้เป็็นโรงแรม ห้้องรัับประทานอาหาร / ประชุุม / กาแฟ / สรวลเสเฮฮาประสาคนรู้้จัักกััน
27 ผนัังอาคารฉาบเรีียบ แต่ยั่ ังมีีรอยกะเทาะที่่เสาปููน ทั้้งนี้้คงไม่่หมายว่่าเจ้้าของโรงแรม หมดงบซ่่อมแซมแน่่ แต่่รู้้ได้้ถึึงเจตนาอยากอวดคราบของความเก่่า และก็็เป็็นจริิงเช่่นนั้้น ยัังมีีความเก่่าอีีกมากอย่่างที่่บ่่งชี้้ให้้ได้รู้้ว่้ ่า ในอดีีตโรงเรีียนแห่่งนี้้มีีความโดดเด่่นเป็็นเอกด้้าน ความทัันสมััย ดููได้้จากโต๊๊ะนัักเรีียนที่่ทำจากไม้้เนื้้อแข็็ง มีีที่่รองเขีียนอยู่่ในตััว ในขณะที่่ โรงเรีียนประชาบาลอีีกหลายแห่่งในสยามประเทศที่่ร่่วมสมััยเดีียวกััน ต้้องไปขอเจีียดที่่วััด ทำเป็็นโรงเรีียน นัักเรีียนนั่่งกัับพื้้นศาลาแล้้วก้้มหน้้าจดข้้อความลอกจากกระดานดำลงบน กระดานชนวน มีีไม้้แป้้นกระดานยาวพาดยกพื้้นอยู่่เบื้้องหน้้าเป็็นที่่รองเขีียน ระหว่่างที่่นั่่งรอกาแฟเข้้มๆ มีีลมจรพััดผ่่านประตููหน้้าต่่างที่่เปิิดโล่่ง หอบเอาไอเย็็น จากสระว่่ายน้้ำริิมอาคารมารวยริิน นกน้้อยโผเกาะกิ่่งจำปาลาวเพีียงชั่่วครู่่ แล้้วขยัับปีีกบิิน ถีีบกิ่่งจำปาให้้ดอกและใบไหวระริิก เพ่่งพิิศดููอาคาร บางคราวก็็เห็็นเป็็นโรงแรม บทสนทนา ในตััวเองบอกว่่า บ้้าล่่ะสิิ โรงแรมที่่ไหนเขาตั้้งเสาธงไว้้หน้้าอาคาร นี่่มัันโรงเรีียนชััดๆ คอยดููเถอะ สััก 8 โมงเช้้ากัับ 6 โมงเย็็นก็็จะมีีเสีียงเพลงชาติิ รอแต่่เพีียงคนมาร้้องเพลงชาติิ ร่่วมกัันเท่่านั้้น เก้้าอี้้ไม้้รองเขีียน ความล้้ำของโรงเรีียนอุุทััยวิิทยาลััยเมื่่อกาลก่่อน
28 หลายสิิบปีีมาแล้้วที่่ภาษาไทยนำคำว่่า แรด ซึ่่งแต่่เดิิมหมายถึึงสััตว์์สี่่ขา มีีนอ มาใช้้ ในลัักษณะคำสแลง โดยสื่่อความถึึงหญิิงที่่มีีบุุคลิิกและนิิสััยจััดจ้้านในเชิิงชู้้สาว คำเรีียก เช่่นนี้้มีีการรั้้งเสีียงให้้สั้้นเป็็น แร่่ด จากสััตว์์ที่่ดููเงีียบสงบ หนัังหนา กิินหญ้้า และเกืือบสููญพัันธุ์์ก็็ถููกอ้้างชื่่อไปเป็็น สััตว์์น้้ำ คืือเรีียกว่่า ปลาแรด ทั้้งนี้้อาจเป็็นการเรีียกโดยนำลัักษณะบริิเวณส่่วนหััวของปลา มีีสัันโหนก ประหนึ่่งว่่าเป็็นนอของแรด เราชาวไทยจึึงได้้ยิินชื่่อปลาแรด นอกจากนี้้ยัังรวม ถึึงชื่่อ มะม่่วงแรด เข้้าอีีกชื่่อหนึ่่ง ปลาแรดเป็็นปลาน้้ำจืืด มีีกระจายทั้้งทางจีีนตอนใต้้ ในอิินเดีีย เอเชีียตะวัันออก เฉีียงใต้้ โดยเฉพาะที่่อิินโดนีีเซีีย ในประเทศไทยที่่มีีแหล่่งน้้ำจืืดใหญ่่ๆ มัักพบปลาแรด อยู่่เสมอ เช่่น ในแม่่น้้ำเจ้้าพระยา แม่่น้้ำโขง แม่่น้้ำตาปีี และในแม่่น้้ำสะแกกรััง จัังหวััดอุุทััยธานีีก็็มีีปลาแรดเช่่นกััน ปลาแรด “ปลานัังไม่ ่ รัักดีี ?”
29 ด้้วยนโยบายของการท่่องเที่่ยว ปลาแรดลุ่่มน้้ำสะแกกรัังจึึงได้้รัับการประทัับชื่่อ ให้้อยู่่ในคำขวััญของจัังหวััด จนถึึงขั้้นมีข้ี้อมููลการบ่่งชี้้ทางภูมิูิศาสตร์์ หมายความว่่า หากจะ นิิยามว่่าปลาแรดของจัังหวััดอุุทััยธานีีมีีสััณฐาน ผิิดแผกหรืือแตกต่่างจากพื้้นที่่อื่่นอย่่างไร ก็็จะนำลัักษณะที่่ปรากฏหลายๆ อย่่างมารวมกััน ดัังคำบรรยายที่่ว่่า “ปลาแรดที่่มีีเกล็็ดหนา หน้้างุ้้ม ครีีบบนและล่่างสั้้น เพศผู้้มีีโหนกสููงใหญ่่กว่่าเพศเมีีย สีีเนื้้อเข้้ม หนัังหนา มีีเมืือก น้้อย ด้้านบนลำตััวสีีน้้ำตาลปนดำหรืือค่่อนข้้างเทา ด้้านล่่างสีีขาวเงิินแกมเหลืือง เพศผู้้ ที่่โคนครีีบหููมีีสีีขาวและมีีนอสีีแดง เพศเมีียที่่โคนครีีบหููมีีสีีดำ เนื้้อนุ่่มแน่่นเป็็นเส้้นใย มีีรส หวาน ไม่่มีีกลิ่่นโคลนหรืือกลิ่่นสาบ” หลายอย่่างรวมกััน จึึงเป็็นปลาแรดแห่่งลุ่่มน้้ำ สะแกกรััง ไม่่เกี่่ยวกัับปลาไม่่รัักดีีแต่่ประการใด
30 ตััวเมืืองอุทัุัยฯ เป็็นเมืืองเล็็กๆ ตลาดอัันเป็็นแหล่่งที่่คนจัับจ่่ายซื้้อหาเครื่่องกิินของใช้้ ก็็พลอยเล็็กไปด้้วย พื้้นที่่ประมาณไร่่เศษๆ เท่่านั้้น แต่่ก็็อััดแน่่นด้้วยสิินค้้าพื้้นบ้้านมากมาย เช่่น ผัักกููด ผัักชะอม ฝัักบััว ไหลบััว ดอกโสน ข้้าวหลาม ข้้าวจี่่ น้้ำผึ้้งสดยกรััง ฯลฯ ตลาดเช้้าเมืื องอุ ุ ทััยฯ ด้้วยเหตุุที่่เมืืองอุุทััยฯ มีีแม่่น้้ำสะแกกรัังไหลผ่่าน ประชาชนพลเมืืองจึึงมีีความรู้้ และอาชีีพจัับปลาแม่่น้้ำ รวมถึึงการเพาะเลี้้ยงปลาในกระชััง ตลาดเช้้าเมืืองอุุทััยฯ จึึงดาษดื่่นไปด้้วยปลา ทั้้งสีีแดง ชมพูู เหลืือง ขาว ดำ ทั้้งตััวเล็็กตััวเขื่่อง นอกจากวััตถุุดิิบที่่ชาวบ้้านซื้้อหานำไปปรุุงอาหาร ยัังมีีอาหารสำเร็็จพร้้อมรัับ ประทานกัับที่่อีีกมากอย่่าง หรืือจะซื้้อกลัับบ้้านก็มี็ ีบริิการ ของหวาน และขนม ซึ่่งบางอย่่าง อาจชัักพาให้ผู้้ ้พบเห็็นย้้อนรำลึึกถึึงวััยเยาว์์ได้้ไม่่ยาก เช่่น ขนมดอกจอก ขนมฝัักบััว ข้้าวต้้ม หััวหงอก ข้้าวแดกงา ขนมเปีียกปููน ขนมวง ข้้าวเหนีียวแดง กะทิิสาคูู กระยาสารท ฯลฯ ขนมและของกิินเหล่่านี้้มีีขายที่่ตลาดเมืืองอุุทััยฯ ขึ้้นอยู่่กัับคนขาย (มาบ้้างไม่่มาบ้้าง) และ เทศกาลที่่เหมาะสม
31 ผัักและสิินค้้าพื้้นบ้้าน อาจช่่วยรั้้งอดีีตของใครหลายคนให้้แจ่่มจ้้าคืืนมาอีีกครั้้ง ปลาพร้้อมปรุุง
32 ตลาดเช้้าเมืืองอุุทััยฯ อยู่่ริิมฝั่่งแม่่น้้ำสะแกกรััง ฝั่่งตรงกัันข้้ามเป็็นวััดอุุโปสถาราม ในยามเช้้ามีีเจ้้าอาวาสและภิิกษุุพายเรืือมารัับการตัักบาตรจากสาธุุชนที่่ฝั่่งตลาด ดัังนั้้น นอกจากได้้เพลิิดเพลิินกัับการจ่่ายตลาด ยัังสามารถทำบุุญตัักบาตรในคราวเดีียวกัันได้้อีีก ด้้วย ลููกค้้าที่่มาจ่่ายตลาด สามารถทำบุุญตัักบาตรในคราวเดีียวกััน ยามเช้้า ริิมฝั่่�งสะแกกรััง อุุทััยธานีี
33 อากาศเย็็นยามเช้้า มีีหมอกลอยอ้้อยอิ่่งเหนืือผิิวน้้ำ สายน้้ำนิ่่งแต่่ผู้้คนบนฝั่่งตลาด พลุุกพล่่าน บ้้างจัับจ่่ายซื้้อหา บ้้างเรีียกเชิิญลููกค้้าอยู่่เจื้้อยแจ้้ว เป็็นนาฏการชีีวิิตของผู้้คน บนผืืนแผ่่นดิินไทย ลองละสายตาและละใจจากข่่าวการเมืือง ข่่าวอาชญกรรม หรืือข่่าวตลาดหุ้้น มาเที่่ยวชมตลาดต่่างจัังหวััดเช่่นที่่เมืืองอุุทััยฯ นี้้ จะทำให้้นึึกได้้ว่่า “เมืืองไทยเรานี้้ แสนดีีหนัักหนา” จริิงๆ
34 ชื่่�อ “หลวงวิิจิิตรวาทการ” เป็็นที่่�รัับรู้้ และได้้ยิินกัันมากเมื่่�อสมััย 50 กว่่าปีีก่่อนนี้้� ตั้้�งแต่่นัักเรีียนชั้้�นประถม มััธยม ด้้วยว่่าเป็็นผู้้มีี ส่่วนสร้้างสรรค์์ผลงาน ศิิลปะ วััฒนธรรมที่่� หลอมรวมให้้เกิิดเป็็น “ไทย” เพีียงแต่่ฟื้้�นจาก หลัับในยามเช้้า บ้้านเรืือนใดที่่�มีีเครื่่�องรัับวิิทยุุ เมื่่�อเปิิดขึ้้�นมาก็็จะได้้ยิินเพลง “ตื่่�นเถิิดชาว ไทย” “รักัเมืืองไทย” “แหลมทอง” “รักัชาติิ” หรืือไม่่ก็็เพลง “ต้้นตระกููลไทย” เพลงเหล่่านี้้� แม้้ไม่่ฟัังก็็ยัังได้้ยิิน เพราะตามสถานีีวิิทยุุต่่างๆ โดยเฉพาะจากสถานีีวิิทยุุกรมประชาสััมพัันธ์์ จะเปิิดต้้นรายการ หรืือเปิิดแทรกรายการ พลตรีี หลวงวิ ิ จิ ิ ตรวาทการ ข่่าวสารบ้้านเมืือง การได้้ฟัังบ่่อยๆ ทำำ ให้้จดจำำเนื้้�อร้้องและทำำ นองได้้โดยอััตโนมััติิ คุุณครูู ในโรงเรีียนต่่างจัังหวััด มัักนำำเรื่่�องราวของหลวงวิิจิิตรวาทการมาเล่่าแก่่นัักเรีียน พร้้อมทั้้�ง บอกว่่า เพลงปลุุกใจที่่�ได้้ยิินทั้้�งเช้้าสายบ่่ายเย็็น ส่่วนหนึ่่�งเป็็นผลงานการประพัันธ์์ของท่่าน ผู้้นี้้� นัักเรีียนที่่�ตั้้�งใจฟัังครููก็็จะสามารถตอบได้้ว่่า เพลงใดใครเป็็นคนแต่่ง หลวงวิิจิิตรฯ เกิิดที่่�หมู่่บ้้านเล็็กๆ ในลุ่่มน้ำ ำ� สะแกกรัังท่่ามกลางคนไทย มีีชื่่�อจีีนว่่า กิิมเหลีียง (金良) เป็็นผู้้มีีความมุุมานะ ขยัันพากเพีียรและฉลาดเฉีียว เข้้าบรรพชาเป็็น สามเณร อุุปสมบทเป็็นพระ พร้้อมกัับการศึกึษาเล่่าเรียีนทั้้�งภาษาบาลีีและภาษาต่่างประเทศ อย่่างแตกฉาน กล่่าวกัันว่่าสามารถพููดได้้ถึึง 7 ภาษา
35 ความจริิงหลวงวิจิิตรฯ เป็็นนัักการทููต เคยดำรงตำแหน่่งเอกอััครราชทููตไทยประจำ ประเทศญี่่ปุ่่น-สวิิตเซอร์์แลนด์์-ออสเตรีีย และยููโกสลาเวีีย อีีกทั้้งสนใจประวััติิศาสตร์์ วััฒนธรรม และเป็็นนัักเขีียน นัักประพัันธ์์ เคยดำรงตำแหน่่งงานระดัับสููงอีีกหลายตำแหน่่ง เช่่น รััฐมนตรีว่ี่าการกระทรวงการ คลััง, ว่่าการการต่่างประเทศ, อธิิบดีีกรมพิิธีีการทููต, อธิิบดีีกรมศิิลปากร ฯลฯ ซึ่่งในแต่่ละ ตำแหน่่งงาน ล้้วนได้้สร้้างผลงานโดดเด่่นเป็็นที่่ประจัักษ์์ การได้้อยู่่ในคณะรััฐบาล วาระการบริิหารของจอมพล ป. พิิบููลสงคราม นายกรััฐมนตรีี หลวงวิิจิิตรฯ เป็็นผู้้ให้้คำปรึึกษาเกี่่ยวกัับนโยบายบริิหารทั้้งในประเทศและ ต่่างประเทศ ในประเทศนั้้น งานสร้้างความเป็็นไทยที่่ออกมาในรููปแบบหนัังสืือ บทละคร บทความ บทเพลงเป็็นจำนวนมาก พลตรีี หลวงวิิจิิตรวาทการ เป็็นหนึ่่งในหลายๆ บุุคคลสำคััญ ไม่่เฉพาะแห่่งเมืือง อุุทััยธานีีเท่่านั้้น แต่่ยัังเป็็นบุุคคลสำคััญระดัับชาติิไทยอีีกด้้วย
36 เขาสะแกกรััง เป็็นเขาทอดยาวขนานกัับแม่่น้ำ ำ� สะแกกรััง ที่่�มุุมหนึ่่�งของสัันเขาได้้ สร้้างเป็็นวััด ชาวบ้้านทั้้�งหลายเรีียกว่่า วััดเขาสะแกกรััง ในชาดกเรื่่�องที่่�พระพุุทธเจ้้าทรงโปรดพระพุุทธมารดาที่่ส�วรรค์ชั้้์ �นดาวดึึงส์ ซึ่่ ์ �งถืือว่่า เป็็นเทวโลก (เมืืองเทวดา, แดนสวรรค์์) แล้้วเสด็็จลงมาสู่่มนุุสโลก (เมืืองมนุุษย์์) เมื่่�อขึ้้�น 15 ค่ำ ำ� เดืือน 11 ซึ่่�งก็็คืือวัันออกพรรษาตามการนัับทางพุุทธศาสนาที่่�อิิงกัับระบบ จัันทรคติิโดยเสด็็จเข้้าสู่่ประตููเมืืองที่่�ชื่่�อว่่า สัังกััสสะ ชาดกนั้้�นเล่่าต่่อว่่า ได้้มีีเหล่่าเทพบุุตร เทพธิิดา มหาพรหมมาส่่งเสด็็จ ข้้างฝ่่ายชาว เมืืองก็็คอยเฝ้้ารัับเสด็็จอยู่่เนืืองแน่่น กาลต่่อมา สัังคมไทย (ภาคกลาง) จึึงได้้จััดให้้มีีการ ทำำบุุญออกพรรษาด้้วยการตัักบาตรเทโวโรหณ วั ั ดเขาสะแกกรััง
37 คำว่่า “เทโวโรหณ” (เท-โว-โร-หะ-นะ) ประกอบด้้วย คำว่่า เทวะ แปลได้้หลายความ หมาย ในที่่นี้้หมายถึึง สวรรค์์ สนธิิกัับคำว่่า โอโรหณ แปลว่่า การลง, ก้้าวลง ดัังนั้้น การตัักบาตรเทโวโรหณ (มัักเรีียกสั้้นๆ ว่่า ตัักบาตรเทโว) หมายถึึง การตัักบาตรเนื่่องใน เทศกาลออกพรรษาเฉลิิมฉลองต้้อนรัับการเสด็็จกลัับจากสวรรค์สู่่ ์มนุุสโลกของพระพุุทธเจ้้า ด้้วยทำเลที่่ตั้้งของวััดเขาสะแกกรัังอยู่่บนเขาสููง แล้้วมีขั้้ีนบัันไดทอดลงมาสู่่เบื้้องล่่าง มีีพระสงฆ์์สามเณรห่่มจีีวรเหลืืองอร่่ามทยอยเดิินลงมารัับของใส่่บาตรเมื่่อคราวออกพรรษา เหตุุการณ์์เช่่นนี้้ดููเข้้าเค้้าและได้้บรรยากาศสอดคล้้องกัับชาดกดัังเล่่ามา หน่่วยงานส่่งเสริิม การท่่องเที่่ยวไทยนำภาพไปเผยแพร่่จนเกิิดภาพจำ ติิดตรึึงในการรัับรู้้จนทุุกวัันนี้้ เมื่่อถึึงวััน ออกพรรษาคราใด ผู้้คนล้้นหลาม สาธุุชนและนัักท่่องเที่่ยวต่่างคราคร่่ำราวกัับเมืืองอุทัุัยแทบ แตก วััดเขาสะแกกรััง ต่่อมาภายหลัังได้รั้ับการขนานชื่่ออย่่างทางการว่่า วััดสัังกััสรััตนคีรีี เห็็นได้้ว่่า มีีคำว่่า สัังกััส พ้้องกัับชาดกที่่พระพุุทธเจ้้าเสด็็จเข้้าประตููเมืือง สัังกััสสะ สมเด็็จพระสััมมาสััมพุุทธเจ้้า เสด็็จลงจากดาวดึึงส์์สู่่โลกมนุุษย์์
38 เมื่่อยืืนริิมน้้ำสะแกกรััง ฝั่่งตลาดเมืืองอุทัุัยฯ แลไปฝั่่งตรงกัันข้้าม วััดที่่เห็็นนั้้นคืือวััด อุุโปสถาราม วััดนี้้สร้้างร่่วมปีีเมื่่อคราวสถาปนาเมืืองบางกอกเป็็นกรุุงรััตนโกสิินทร์์ พ.ศ. 2325 สามารถเดิินข้้ามสะพานจากตลาดไปสู่่บริิเวณวััดได้้ ความงามระยะไกลคืือ วััดนี้้มีสิ่่ ีงก่่อสร้้างที่่เป็็นอาคารทางพุุทธศาสนา มีีโบสถ์์ วิิหาร เจดีีย์์ ศาลา ตั้้งในตำแหน่่งที่่เหมาะเจาะลงตััว เบื้้องหลัังของหมู่่อาคาร เป็็นหมู่่ไม้้ป่่ายางนา ใหญ่่เบีียดรัับเป็็นฉากหลัังเขีียวทะมึึน ช่่วยขัับสีีกระเบื้้องและผนัังขาวอาคารให้้โดดเด่่น ยิ่่งขึ้้น อีีกสิ่่งหนึ่่งคืืออาคารหลัังคาแปดเหลี่่ยมตั้้งเด่่นอยู่่หน้้าอาคารทั้้งปวง วั ั ดอุุโปสถาราม
39 สิ่งิที่่ไม่มี่ ี แต่ช่่ ่วยขัับความงามของวััดเพิ่่มขึ้้นอีีกคืือ วััดนี้้ไม่มี่ ีกำแพงกั้้นเป็็นอาณาเขต นัับจากผืืนแม่่น้้ำสะแกกรััง ขึ้้นฝั่่งราบ แล้้วก็็เข้้าสู่่หมู่่อาคารได้้โดยตรง ราวกัับว่่า วััดแห่่งนี้้ ผุุดขึ้้นจากที่่ราบริิมฝั่่งน้้ำ ยัังไงยัังงั้้น การไม่่มีีอาณาเขตปิิดกั้้นขวางทางเข้้าออกวััด ทำให้้จิินตนาการได้้ว่่า เมื่่อครั้้งอดีีต จนปััจจุุบััน ผู้้คนพลเมืืองให้้ความเคารพศรััทธาวััด ยัังเกรงชั่่วกลััวบาป ไม่่หยิิบฉวยละลาบ เอาของวััดไปเป็็นของส่่วนตน ทางที่่เข้้าสู่่วััดด้้วยรถยนต์์ อยู่่ตรงกัันข้้ามกัับฝั่่งตลาด มีีถนนคดเคี้้ยวไปมา แวดล้้อม ด้้วยทุ่่งนาฟ้้ากว้้างและป่่าไม้้เขีียวขจีี ไม้้ใหญ่่ยืืนต้้นอยู่่รายเรีียง เฉพาะทิิวทััศน์์ระหว่่างทาง ก็็ชวนให้น่้ ่าเพลิิดเพลิินเจริิญตา หากไปยามหน้้าลงนา จะแลเห็็นต้้นกล้้าระบััดใบเขีียว หาก ไปยามหน้้าเก็็บเกี่่ยว จะแลเห็็นทุ่่งรวงทองเหลืืองอร่่ามจนสุุดเขาขวาง - อย่่าลืืมหยุุดรถ เพื่่อถ่่ายภาพทิิวทััศน์์เหล่่านี้้ไว้้ ก่่อนที่่ความเป็็นเมืืองจะคืืบคลานเข้้ามาครอบงำ โบสถ์์วััดอุุโปสถาราม มีีภาพฝาผนััง ฝีีมืือช่่างหลวง สมััยต้้นรััตนโกสิินทร์์
40 พระพุุทธรููปปููนปั้้�นประทัับยืืน รอบซุ้้มเรืือนแก้้วประดัับด้้วยลวดลายจีีนประสมฝรั่่ง
41 ภาพจิิตรกรรมภายในวิิหาร ฝีีมืือช่่างชั้้นครูู สมััยต้้นรััตนโกสิินทร์์
42 อุุโบสถ หรืือ อุุโปสถ หรืือ โบสถ์์ คืืออาคารที่่ประกอบพิิธีีกรรมทางศาสนา เฉพาะคำว่่า โบสถ์์ ยัังมีีการนำไปใช้้กัับศาสนาคริิสต์์ก็็มีี ถ้้าเป็็นแบบพุุทธ จะสร้้าง พระพุุทธรููปเป็็นประธาน ที่่ภายนอกอาคาร สร้้างหลัักเขต หรืือสีีมากำหนดไว้้ โบสถ์์ ใช้้ในพิิธีีบวชภิิกษุุ สามเณร และการสวดปาติิโมกข์์ การทำวััตรเช้้า-เย็็น ประหนึ่่งว่่ามีีพระพุุทธเจ้้ายัังทรงพระชนม์์ชีีพเป็็นประธานในกิิจกรรมนั้้นๆ โดยไม่่อนุุญาต ให้้ฆราวาสเข้้าร่่วมในพิิธีี แต่่ภายหลััง หรืือในปััจจุุบัันนี้้ มีีการผ่่อนปรนให้้เข้้าร่่วมได้้ เช่่น การอุุปสมบท บางวััดอนุุญาตให้้ช่่างภาพ หรืือบุุพการีีของผู้้อุุปสมบทเข้้าในโบสถ์์ได้้ วิิหารคืือ อาคารที่่ประกอบพิิธีีกรรมทางศาสนา หากเป็็นอาคารในพุุทธศาสนา จะสร้้างพระพุุทธรููปเป็็นประธาน วิิหารเป็็นอาคารประกอบพิิธีีกรรมร่่วมกัันระหว่่าง พระภิิกษุุกัับชาวบ้้าน ไม่่เคร่่งครััดเท่่ากัับพื้้นที่่ที่่เรีียกว่่าโบสถ์์ อุุโบสถกั ั บวิิหาร
43 การแปลภาษาอย่่างไม่่ต้้องเกรงใจนัักบาลีีจะได้้ความว่่า วิิชััย ก็็คืือ พิิชััย หรืือมีี ชััยชนะ ส่่วน มาร ก็็คืือผู้้ร้้าย มารวิิชััย แปลจากหลัังไปหน้้าได้้ความว่่า ชนะผู้้ร้้าย ดัังนั้้น “พระปางมารวิิชััย” ก็็คืือ พระพุุทธรููปในรููปทรงท่่าที่่ประทัับนั่่งขััดสมาธิิตอนมีีมารผจญ ไม่่ทรงพระวิิตกพรั่่นพรึึงใดๆ พระหััตถ์์ขวาวางคว่่ำอยู่่ที่่พระชานุุ (เข่่า) พระหััตถ์์ซ้้ายหงาย อยู่่บนพระเพลา (ตััก) มาร มีี 2 ชั้้น ขึ้้นอยู่่กัับว่่าจะนำไปเรื่่องเหล่่านี้้สาธยายแก่่ผู้้ใด ชั้้นลึึกก็็คืือมาร อัันได้้แก่่ความใคร่่อยาก ตััณหา ราคะ ปลายทางของการฝึึกปฏิิบััติิธรรม จึึงมุ่่งสู่่การชนะ มารชนิิดนี้้ส่่วนมารชั้้นตื้้น ได้้มีีการสร้้างเป็็นเรื่่องว่่า เมื่่อกองทััพพญามารจะมาถล่่ม พระพุุทธเจ้้า ประกาศด้้วยอาการสามหาวว่่า ท่่านนั้้นหรืือมีีความดีีประการใดจึึงกล้้าดีี ประกาศเป็็นศาสดาของโลก ข้้างฝ่่ายนางธรณีีซึ่่งเป็็นเทพีีแห่่งแผ่่นดิินจึึงออกมาขวางพญา มารว่่า ฉัันจะแสดงให้้ดููว่่า ความดีีของพระพุุทธองค์์นั้้นมีีมากสัักปานใด นางได้้บีีบมวยผม แล้้วมีีน้้ำไหลออกมาเอ่่อนองท่่วมกองทััพพญามารจนพ่่ายไป นางธรณีีจึึงไม่่ต่่างอะไรกัับผู้้ อำนวยการธนาคารความดีี ด้้วยตำนานความเชื่่อดัังเล่่านี้้ ชาวพุุทธในสยามประเทศ หลัังจากทำบุุญกุุศลใดๆ แล้้ว จึึงนิิยมกรวดน้้ำลงดิิน ฝากธนาคารแห่่งความดีีไว้้กัับนางธรณีี พระปางมารวิ ิ ชััย และการทำ ำ บุุญกรวดน้ำ � ำ
44 คำำว่่า “ยาอุุทััย” สามารถเป็็นตััวชี้้� วััดวัยัได้้อย่่างไม่ต้่ ้องสงสัย ด้ั ้วยว่่าเป็็นของที่่� เคยมีีมาตั้้�งแต่่สมััยต้้นรััตนโกสิินทร์์ในชื่่�อ ตำำรัับยา ยาอุุทััย ยาอุุทััยทิิพย์์ ยาทิิพย์์ สำำราญ เล่่าย้้อนความทรงจำำ ยาอุุทัย ัเป็็นยา สมุุนไพรไทย ชนิิดน้ำ ำ� สีีแดง บรรจุุในขวดเท่่า นิ้้�วแม่่มืือ หรืืออาจเขื่่�องขนาดขวดเครื่่�องดื่่�ม ชููกำำลัังก็็มีีเป็็นของที่่�ใช้้ประสมกัับน้ำ ำ�ดื่่�ม น้ำ � ำ ยาอุ ุ ทััยกั ั บเมื ื องอุ ุ ทััยฯ เกี่่ � ยวกัันไหมนี่่ � ? วิิธีีเตรีียมก็็คืือ นำน้้ำยาอุุทััยหยดประสมลงไปในน้้ำเปล่่าเพีียงหยดเดีียวต่่อน้้ำ หนึ่่งแก้้ว หรืือ 4-5 หยด ต่่อน้้ำหนึ่่งคนโท หรืือเหยืือก หรืือหากจะเตรีียมไว้้ต้้อนรัับสำหรัับ แขกเหรื่่อ หรืือผู้้คนจำนวนมาก อย่่างการออกแรงลงแขกทำนา เกี่่ยวข้้าว หรืือร่่วมกัันทำงาน บุุญในงานวััด ก็็หยดน้้ำยาอุุทััยใส่่ในน้้ำคููลเลอร์์ อาจใช้้ 20-30 หยด ซึ่่งน้้ำแดงจากยาอุุทััย ลงไปเจืือกัับน้้ำเปล่่า จะกลายเป็็นสีีชมพููเรื่่อๆ ยิ่่งถ้้ามีีก้้อนน้้ำแข็็งวางแช่่ในคููลเลอร์์ ก็็จะทำ น้้ำยาอุุทััยเป็็นน้้ำดื่่มต้้อนรัับแขกได้้ดููดีีมีีสกุุลมากยิ่่งขึ้้น ยาอุุทััยทำจากแก่่นไม้้ฝาง ซึ่่งไม้้ฝางนี้้ เมื่่อต้้มแล้้วจะมีีน้้ำสีีแดง นอกจากนี้้ก็็มีี สมุุนไพรอื่่นๆ อีีกมากอย่่าง เช่่นเกสรดอกมะลิิ พิิกุุล บุุนนาก สารภีี บััวหลวง ฯลฯ . มัักจะ โปรยสรรพคุุณว่่าเป็็นยาบำรุุงหััวใจ ทั้้งนี้้ชื่่อ ยาอุุทััย กัับ เมืืองอุุทััย ไม่่ได้้เกี่่ยวข้้องอะไรกััน อย่่างมีีนััยสำคััญแต่่ประการใด ซึ่่งยาอุุทััยนี้้ผู้้คนอาจหลงลืืมไปมากแล้้ว เพราะปััจจุุบัันมีี เครื่่องดื่่มที่่หลากหลายและรสชาติิให้้เลืือกสรร หากยาอุุทััยเป็็นสิ่่งมีีชีีวิิตมีีลมหายใจ ลมหายใจของยาอุุทััยก็็อยู่่ในขั้้นระทวย สามารถไปดููใจยาอุุทััยได้้ที่่ตลาดเช้้าเมืืองอุุทััย
45 กุุศโลบายในการเผยแผ่่พุุทธศาสนาในสัังคม สยามนัับแต่่อดีีตจนปััจจุุบััน ประการหนึ่่งก็็คืือ “การสร้้างให้้เห็็นเป็็นเรื่่องราว” เจตนาโดยแท้้ก็็คืือการสอนให้้เกรงชั่่ว กลััวบาป ซึึมซาบบุุญกุุศล ดัังเช่่นเรื่่องพระมาลััย เดิินทางไปรู้้เห็็นทั้้งเมืืองนรกและเมืืองสวรรค์์ “ หลวงพ่่อฤๅษีีลิิงดำ ำ ” วััดท่่าซุุง เมืืองนรกนั้้นไม่่น่่าอยู่่แน่่นอนเพราะอุุดมไปด้้วยฉากของการลงโทษคนทำชั่่ว มีีเสนาของ พญายมหน้้าตาขมึึงทึึง จัับคนชั่่วโยนลงกระทะทองแดง ครั้้นคนตะกายหนีี ก็็มีีแค่่ต้้นงิ้้วที่่ พอจะปีีนหนีีไปได้้ ลููกสมุุนพญายมก็็นำหอกไล่่ทิ่่มแทง ฝ่่ายข้้างบนก็็มีีแร้้งปากเหล็็กจ้้องจิิก อยู่่พััลวััน แลไปทางใดก็็แดงเถืือกด้้วยเปลวเพลิิง ข้้างฝ่่ายเมืืองสวรรค์์ก็็งามอร่่ามเรืือง มีีช่่อฟ้้าปราสาท ทรงพิิลาสอำไพ มีีเทพบุุตร และนางฟ้้าหน้้าแฉล้้มล่่องลอยไปมา ไม่มี่สีีหน้้าของการปวดหััวตััวร้้อน ทั้้งนี้้เพราะเป็็นนิิวาส สถานของผู้้มีีบุุญญามาแต่่ชาติิปางก่่อน ไม่่มีีทุุกข์์ ไม่่มีีโศก ไม่่ต้้องโขลกตำน้้ำพริิก การบ้้าน งานครััวไม่่ต้้องทำเพราะต่่างก็็อิ่่มด้้วยทิิพยาหาร การดำเนิินความเพื่่อสอนพุุทธศาสนาด้้วยแนวทางของ “การสร้้างเห็็นให้้เป็็น เรื่่องราว” จึึงเข้้าสู่่การรัับรู้้ของคนไทยได้ง่้่าย ไม่่เหมืือนกัับการสอนให้้หลุุดพ้้นสู่่นิิพพานด้้วย ศััพท์์แสงอัันล้้ำลึึก หลวงพ่่อฤๅษีลิีิงดำ มีีกระบวนการสอนที่่มีีแบบแผนคล้้ายกัับอดีีตกาล ด้้วยเรื่่องราว อิิทธิิฤทธิ์์�ปาฏิิหาริย์ิต่์ ่างๆ มีผู้้ีคนเลื่่อมใสศรััทธา จากเดิิมที่่พื้้นที่่ของวััดท่่าซุุงมีีเพีียง 6 ไร่่เศษ แต่่ด้้วยพลัังศรััทธาของสาธุุชน พื้้นที่่ของวััดได้้ขยายขึ้้นถึึง 289 กว่่าไร่่ในปััจจุุบััน
46 ประหนึ่่งว่่า เมื่่อเอ่่ยถึึงชื่่อ “หลวงพ่่อฤๅษีีลิิงดำ” คนทั้้งหลายมัักจะได้้ยิินต่่อไปว่่า “วััดท่่าซุุง” ราวกัับเป็็นชื่่อกัับนามสกุุลของฆราวาส หลวงพ่่อฤๅษีลิีิงดำ มีีนามเดิิมว่่า สัังเวีียน สัังข์สุ์ุวรรณ เป็็นชาวสุุพรรณบุรีุี เมื่่ออุุปสมบทได้ชื่่ ้อและฉายาว่่า “วีีระ ถาวโร” จนเมื่่อปััจฉิิม วััย ได้้รัับพระราชทานสมณศัักดิ์์�เป็็น “พระราชพรหมยาน” ชื่่อว่่า “ลิิงดำ” เป็็นชื่่อที่่หลวงพ่่อปาน (ผู้้เป็็นอาจารย์์) พระกรรมวาจาจารย์์เมื่่อ คราวบวชเรีียกพระสัังเวีียน (ผู้้เป็็นศิิษย์์) ด้้วยความรัักและสนิิทคุ้้นเคย เมื่่อพระสัังเวีียน หรืือพระวีีระจะเทศน์์ เล่่า หรืือเขีียนเรื่่องจากประสบการณ์์ชีีวิิต โดยมีีเหตุุการณ์์อัันเหลืือ เชื่่อประสมอยู่่ด้้วย ก็็เกรงสัังคมจะครหานิินทาว่่า แสดงอุุตริิมนุุสธรรม (คืือการอวดฌาน หรืือธรรมเกิินมนุุษย์์ทั่่วไป) ซึ่่งเป็็นข้้อห้้ามทางธรรมวิินััย จึึงได้้เลี่่ยงด้้วยการใช้้นามปากกา ว่่า “ฤๅษีีลิิงดำ” พอเมื่่อเป็็นนามว่่า ฤๅษีี จึึงอ้้างได้้ว่่าเป็็นเรื่่องราวของฤๅษีีในป่่า คนทั้้ง หลายที่่ติิดตามเรื่่องราวจึึงเติิมคำว่่า หลวงพ่่อ เพื่่อบ่่งบอกสถานะว่่าครองผ้้าเหลืืองเป็็น พระสููงอายุุ
47 อัักษรตััว ฤ ออกเสีียงและเรีียกว่่า รึึ ซึ่่งเป็็นเสีียง ร หัันลิ้้น โดยตััวนี้้เอง สามารถเป็็นทั้้งสระเสีียงสั้้น และพยััญชนะ ในพจนานุุกรมจึึงนำมาเรีียงต่่อจากพยััญชนะ ร เรืือ ข้้อพิิเศษก็็คืือ เมื่่อใดก็็ตาม หากประสงค์์ ต้้องการให้้เป็็นเสีียง รืือ จะมีีการเติิมขีีดลากข้้าง ซึ่่งรููปร่่างคล้้ายสระ อา แต่มี่ ีความยาวระดัับเดีียวกัับส่่วนล่่าง ของตััว ฤ โดยเส้้นที่่ขีีดลากข้้างนี้้ จะต้้องแตะกัับตััว ฤ บริิเวณสัันโค้้งขวาบน ซึ่่งบนแป้้นพิิมพ์์คอมพิิวเตอร์์ สััญลัักษณ์์ลากข้้างนี้้ อยู่่ที่่ปุ่่มเลข 1 ไม่่ใช่่ปุ่่ม K หรืือปุ่่ม ษ ดัังนั้้น การเขีียนคำว่่า ฤาษีี ถ้้ำฤาษีี พระฤาษีี เช่่นนี้้ เรีียกว่่า เขีียนหรืือพิิมพ์์อย่่างคนมีีครูู แต่่ถ้้าเขีียนหรืือพิิมพ์์ ฤ าษีี ถ้้ำฤ าษีี พระฤ าษีี เรีียกว่่าคนไม่่มีีครูู ฤๅษีี ไม่่ใช่่ ฤาษีี เมื่่อราว 50 กว่่าปีีที่่ผ่่านมา หลวงพ่่อฤๅษีีลิิงดำมีีชื่่อเสีียงเนื่่องเพราะพููดหรืือเทศน์์ ออกอากาศทางวิิทยุุกระจายเสีียงด้้วยคลื่่นเอเอ็็มสถานีวิีิทยุตุ่่างจัังหวััดหลายแห่่ง ถ่่ายทอด เสีียงเรื่่องราวที่่ท่่านบรรยายออกไปอีีกเป็็นทอดๆ ดัังนั้้น เมื่่อผู้้ฟัังหมุุนคลื่่นวิิทยุุเพื่่อเร่่หา รายการใดรายการหนึ่่ง ก็็มีีโอกาสจะปะเข้้ากัับรายการของหลวงพ่่อฤๅษีีลิิงดำ เพีียงหยุุด รัับฟัังชั่่วครู่่ก็็มีีโอกาสติิดใจ และติิดตามฟัังต่่อเรื่่อยๆ ทั้้งนี้้เป็็นเพราะวิิธีีพููดไม่่มีีเสีียงเอ้้ออ้้า หรืือไม่่ตรองตรึึกนึึกนาน อีีกทั้้งไม่่มีีคำศััพท์์ชาดกอิินเดีีย เช่่น เมืืองพาราณสีี แคว้้นมคธ ในทางตรงกัันข้้าม เป็็นการเล่่าฉัับๆ เหมืือนกัับผู้้ที่่ผ่่านเหตุุการณ์์มาโดยตรง พบเห็็นสิ่่งใด ก็็เล่่าได้้ตามนั้้น ทำให้้ผู้้ฟัังไม่่ง่่วงเหงาหาวนอน หลวงพ่่อฤๅษีีลิิงดำ มรณภาพเมื่่อ 2535 ได้้มอบมรดกทั้้งรููปธรรมและนามธรรม จำนวนมาก โดยเฉพาะที่่เป็็นรููปธรรมนั้้น คืืออาคาร สิ่่งก่่อสร้้างที่่สรรหาช่่างฝีีมืือดีีมาปรุุง แต่่งอย่่างวิิจิิตรบรรจง ลวดลายไทยตามขนบภาคกลาง พระพุุทธรููป รููปหล่่อ และอื่่นๆ อีีกเหลืือคณนา
48 แต่่เดิิมนั้้น วััดผาทั่่ง มีีอาณาบริิเวณ อยู่่ริิมน้้ำ ซึ่่งเป็็นตีีนสะพานและบริิเวณศููนย์์ ผ้้าโบราณในปััจจุุบััน ซึ่่งทุุกๆ ปีี มัักจะมีีน้้ำ หลากไหลเซาะตลิ่่งทำให้้ฝั่่งทะลายลงเรื่่อยๆ คำว่่า ผาทั่่ง ก็็มาจากการที่่น้้ำซััดหรืือกระแทก (ภาษาลาวเรีียกว่่า ทั่่ง ความจริิงควรเขีียนว่่า ถั่่ง) และ ผา หมายถึึงฝั่่งหรืือฟากริิมน้้ำ เมื่่อ เวลาน้้ำลดจะเหลืือเพีียงร่่องน้้ำแคบๆ ฟากฝั่่ง ตลิ่่งจึึงเป็็นผาสููงชััน เมื่่อน้้ำหลากขึ้้นสููง ฝั่่งน้้ำ จึึงทะลายไปทีีละน้้อย วั ั ดผาทั่่ � ง ดัังกล่่าวข้้างต้้น เมื่่อราว 90 กว่่าปีีที่่แล้้ว ชาวบ้้านและพระสงฆ์์จึึงร่่วมกัันย้้ายวััดไป อยู่่ที่่สููงกว่่า บริิเวณป่่าเนิินเขา ห่่างจากจุุดเดิิมราว 900 เมตร แล้้วสร้้างวิิหารไม้้ในป่่า ต่่อมาราวปีี 2530 มีีคณะผู้้มีจิีิตศรััทธา นำโดยคหบดีีชาวกรุุงเทพฯ ผู้้ใฝ่่ปฏิบัิติัิธรรม ได้้เดิินทางตามนิิมิิตว่่า ให้้สร้้างพระพุุทธรููปองค์์ใหญ่่ขึ้้นที่่ใดสัักแห่่งในเขาป่่าเขาเมืืองอุุทััย ครั้้นมาถึึงวััดผาทั่่งแห่่งนี้้ เห็็นว่่าสอดคล้้องต้้องกัับนิมิิตเมื่่อแรกเดิินทาง จึึงได้้รวบรวมผู้้มีจิีิต ศรััทธาและประชาชนในพื้้นที่่ ปรัับปรุุงพื้้นที่่เดิิมของวิิหารหลัังเก่่า แล้้วสร้้างเป็็นอาคารกึ่่ง อเนกประสงค์์ ชั้้นบนสร้้างพระพุุทธรููปปางประทานพรขนาดใหญ่่ มีสัีัดส่่วนและพุุทธลัักษณะ งดงามจัับตา ผิินพระพัักตร์์ไปเบื้้องตะวัันออก สร้้างแล้้วเสร็็จในปีี 2540 ชาวบ้้านเรีียกขาน ว่่าหลวงพ่่อโตวััดผาทั่่ง เมืืองอุุทััย
49 ความใหญ่่ของพระพุุทธรููปที่่สร้้างขึ้้นนี้้ แม้้อยู่่ในระยะไกลก็็ยัังสามารถแลเห็็น พระเศีียรเหลืืองอร่่ามเรื่่อเรืืองเสีียดพ้้นจากยอดไม้้ใหญ่่ในป่่าได้้อย่่างน่่าเข้้าไปสัักการะ บริิเวณโดยรอบอาคารฐานที่่ประดิิษฐานหลวงพ่่อโต ติิดตั้้งเสาคัันทวยแขวนระฆััง ไว้้รายล้้อม เพื่่อที่่ผู้้มาบำเพ็็ญบุุญ บริิจาคทาน หรืือภาวนา จะได้ตี้ีระฆัังซึ่่งเป็็นเสีียงแห่่งพลััง ศรััทธา น้้อมจิิตคิิดดีี ทำดีี แก่่ทุุกผู้้ทุุกนามที่่ได้้สดัับรัับฟััง
50 เนื่่องจากการสร้้างพระพุุทธรููปหลวงพ่่อโตวััดผาทั่่ง ผิินพระพัักตร์์ไปทางตะวัันออก โดยสร้้างในตำแหน่่งที่่เป็็นวิิหารเดิิม และเป็็นจุุดที่่สููงที่่สุุดของเขตวััด จึึงกลายเป็็นว่่า พระพุุทธรููปหัันหลัังแก่ผู้้ที่่ ่เดิินขึ้้น แต่่ทางขึ้้นไปสู่่ฐานหลวงพ่่อโต มีสิ่่ ีงดึึงสายตาน่่าชมอีีกสิ่่ง หนึ่่ง ทั้้งซ้้ายและขวามืือ คืือประติิมากรรม “มกรคายนาค” มกร อ่่านอย่่างบาลีีว่่า มะ กะ ระ แต่่โดยทั่่วไปคนไทยออกเสีียงอัักษร ร อยู่่หลััง พยััญชนะเป็็นเสีียง สระ -ออน- เช่่น กรรมกร ละคร บวร มัังกร ดัังนั้้น มกร จึึงมีีผู้้นิิยม ออกเสีียงว่่า มะ-กอน มกร เป็็นสััตว์์จำพวกหาสปีชีีส์ี์ไม่่ได้้ เพราะเป็็นสััตว์์ในจิินตนาการ หรืือการจััดพวก อย่่างง่่ายที่่สุุดก็็คืือ ผลัักให้้ไปเป็็นสััตว์์ในป่่าหิิมพานต์์ ซึ่่งคนสามััญไปไม่่ถึึงป่่าดัังกล่่าว โดยนิิยามด้้านรููปร่่างนั้้น มกรมีีลำตััวยาวอย่่างมัังกรของจีีน มีีปาก หน้้า และขา อย่่างจระเข้้ มีีเกล็็ดอย่่างปลา มกรคายนาค