51 ในพจนานุุกรมฉบัับราชบััณฑิิตย์์ฯ เก็็บคำนี้้เอาไว้้ ระบุุความหมายว่่า น. มัังกร และว่่าเป็็น ชื่่อดาวราศีีที่่ 10 อีีกด้้วย แต่่ในความคิิดเห็็นเชิิงช่่างชาวล้้านนาและล้้านช้้างย่่อมบอกได้้ว่่า มกร กัับ มัังกร เป็็นสััตว์์คนละอย่่าง ถึึงแม้้ว่่าจะมีีลำตััวยาวเหมืือนกัันก็็ตาม ทั้้งนี้้เพราะการสร้้างรููปมกรแล้้วมีี นาคเลื้้อยออกมาจากปากนั้้น เป็็นขนบนิิยมทางศิิลปกรรมของล้้านนาและล้้านช้้าง ไม่่ปรากฏในหมู่่ ศิิลปะของชาวล้้านเพีีย (คำว่่า ล้้านเพีียเป็็นคำลาวเรีียกอาณาจัักรและผู้้คนลุ่่มน้้ำเจ้้าพระยา เฉพาะคำ ว่่า เพีีย เป็็นคำเดีียวกัับคำว่่า พญา และ พระยา หมายถึึงผู้้เป็็นใหญ่่ ดัังนั้้�น คำเรีียก เจ้้าพระยา จึึงมีี ค่่าความหมายเท่่ากัับ ล้้านเพีีย แปลลาวเป็็นไทยอีีกครั้้�งได้้ความว่่า เขตอัันมีีพระยาอยู่่เนืืองแน่่น) เลย การสร้้างรููปนาคเลื้้อยออกจากปากมกร มีีทั้้งชนิิดเศีียรเดีียว สามเศีียร ห้้าเศีียร และเจ็็ดเศีียร ส่่วนที่่วััดผาทั่่งสร้้างเป็็นนาคสามเศีียร มีีผู้้พยายามอธิิบายว่่า การที่่ทำรููปมกรคายนาคนั้้น เพราะมกรซึ่่งมีีลัักษณะดั่่งจระเข้้ เป็็นตััวแทนของพม่่า ส่่วนนาคเป็็นตััวแทนของล้้านนา แสดงออกถึึงการผ่่อนคลายจากการกุุมอำนาจ หรืือหากมองจากมุุมของนาค ก็็หมายถึึงความเป็็นอิิสระ เป็็นต้้น ในทััศนะของผู้้เขีียนเห็็นว่่า เป็็นเพีียงจิินตนาการแห่่งยุุคสมััย น่่าจะไม่่ล้้ำลึึกไปถึึงการ ปลดปล่่อยอำนาจ หรืือการเป็็นอิิสระจากการครอบงำแต่่ประการใด เป็็นการอวดฝีีมืือเชิิงช่่าง แทนที่่ จะทำสััตว์์ (นาค) ตััวเดีียว ก็็อวดความสามารถในการทำให้้มีีความซัับซ้้อนมากยิ่่งขึ้้น ที่่บัันไดหอพระ แก้้ว เมืืองเวีียงจัันทน์์ สปป.ลาว ก็็ทำรููปมกรคายนาคเช่่นกััน แต่่เป็็นนาคเศีียรเดีียว เช่่นเดีียวกัับการ ทำลายเครืือเถา ยิ่่งทำซ้้อนเบีียดกัันอย่่างมีีระเบีียบมากเท่่าใด หรืือการทำลายกนกซ้้อนกัันหลายชั้้น เท่่าใด ย่่อมแสดงถึึงช่่างผู้้นั้้นมีีความสามารถมาก เมื่่อมีีคนอื่่นเห็็นว่่างาม ก็็เกิิดการทำตามกััน (ผลิิตซ้้ำ) จนเป็็นแนวนิิยมของท้้องถิ่่นไปโดยปริิยาย จัังหวััดอุุทััยธานีีเป็็นเขตศิิลปะวััฒนธรรมภาคกลาง ขณะเดีียวกััน ก็็มีีกลุ่่มชนชาววััฒนธรรม ลาวอยู่่คละปะปน รวมทั้้งชาววััฒนธรรมจีีนก็็มาก การสร้้างมกรคายนาคที่่วััดผาทั่่ง จึึงไม่่ถืือว่่าเป็็น ศิิลปะแปลกปลอมในท้้องถิ่่นแต่่ประการใด ยิ่่งกว่่านั้้น ฝีีมืือช่่างผู้้สรรค์์สร้้าง จััดทำขึ้้นอย่่างละเมีียด ละไม ซึ่่งผู้้ชมสามารถสััมผััสได้้ถึึงความอ่่อนช้้อยและความประณีีต เกล็็ดนาคและมกรแต่่ละเกล็็ด มีีที่่ อยู่่ของตััวเอง มีีขนาดเล็็กในมุุมที่่ควรเล็็ก และใหญ่่ในจุุดที่่ควรใหญ่่ ขนดหางลายกนกหลายชั้้น ช้้อย ขึ้้นอย่่างทรงพลััง - อย่่าลืืมสัังเกตตามคำพรรณนา
52 มีีต้้นไม้้ป่่าชนิิดหนึ่่งเกิิดขึ้้นเองตามธรรมชาติิ ภาษาลาวเรีียกว่่า ต้้นสะพุุง (อย่่างที่่ เรีียกว่่า อำเภอวัังสะพุุง จัังหวััดเลย) แถบอำเภอสวนผึ้้งเรีียกว่่า ต้้นผึ้้ง ส่่วนที่่บ้้านสะนำ อำเภอบ้้านไร่่ จัังหวััดอุุทััยธานีี ชาวบ้้านแต่่เดิิมเรีียกว่่า ต้้นเซีียง ปััจจุุบัันนี้้มีีป้้ายติิดระบุุ ว่่าชื่่อต้้น เลีียงผึ้้ง ไม่่ว่่าจะเรีียกชื่่ออย่่างไรก็็ตาม ไม้้ดัังกล่่าวเป็็นไม้้เนื้้ออ่่อน สมััยที่่ประเทศไทยมีีการ สััมปทานป่่าไม้้โดยที่่ชาวบ้้านมองดูดู้้วยสายตาปริิบๆ นั้้น ไม้้ชนิิดนี้้จะตััดนำไปทำก้้านไม้ขี้ีด ตะเกีียบ รวมถึึงทำกล่่องหรืือหีีบไม้้ที่่ไม่่ต้้องการความแข็็งแกร่่ง แต่่ต้้องการความเบาและ ความเป็็นระเบีียบงามตา ธรรมชาติิของไม้้เนื้้ออ่่อนจะมีี “พููพอน” ซึ่่งเป็็นส่่วนหนึ่่งของรากที่่โผล่พ้่ ้นดิินติิดกัับ โคนต้้น ทำหน้้าที่่ยึึดเหนี่่ยวลำต้้นให้้ทรงตััวอยู่่ได้้ ชาวบ้้านในอดีีตมัักเลื่่อยพููพอนตรงที่่รููป ทรงดุ้้ง แล้้วนำไปตััดเจีียนทำเป็็นเลีียงร่่อนทอง (เลีียง คืือภาชนะหรืือเครื่่องใช้้สำหรัับร่่อน ทอง รููปทรงอย่่างกระทะก้้นแหลม หรืือคล้้ายหมวกเจ๊๊ก ไม่่ใช่่สิ่่งที่่นำมาแกงกิินได้้) หากมีี การระดมตััดเฉืือนพููพอนออกไปมาก จะทำให้้ต้้นไม้้นี้้ล้้มได้้ ด้้วยรููปทรงของต้้นไม้้ มัักจะสููงเปลา (เปลา คืือสููงชะลููดขึ้้นไป ส่่วนโคนและส่่วน กลางต้้นไม่่มีีกิ่่งก้้าน) คน หมีี หรืือเสืือ ปีีนป่่ายขึ้้นไปยาก ผึ้้งนั้้นก็็ฉลาดพอตััว จึึงมัักทำรััง บนกิ่่งที่่สููงของไม้้ชนิิดนี้้ บางต้้นนั้้นมีีผึ้้งทำรัังมากกว่่า 30 รััง (ย้้ำ ในอดีีต) จึึงเป็็นที่่มาของ การเรีียกว่่า ต้้นผึ้้ง ต้้นไม้ยั ้ักษ์์เมือง ื อุทั ุ ัย
53 เมื่่ออดีีตประมาณ 20 ปีี เศษ บริิเวณโดยรอบต้้นไม้้ยัักษ์์ บ้้านสะนำนี้้ยัังเป็็นป่่าที่่สมบููรณ์์ แดดส่่องแทบไม่่ถึึงพื้้น มีีต้้นไม้้ อื่่นๆ เกิิดปะปนอยู่่มาก และมีี ต้้นหมากที่่เป็็นพืืชเศรษฐกิิจของ เมืืองอุุทััยขึ้้นเป็็นดง นอกจากนี้้ ยัังมีีต้้น “ว่่านค้้างคาวดำ” เป็็นพืืชประเภทบอนชนิิดหนึ่่ง ดอกเมื่่อบาน คล้้ายค้้างคาวกาง ปีีก และมีีรยางค์์คล้้ายหนวด แมว เหง้้านำมาทำยาลดไข้้ ฝาด สมาน หรืือแก้้บิิดถ่่ายเป็็นมููก เลืือดได้้ ปััจจุุบัันนี้้สัังคมเห็็นว่่า เป็็นของงามและแปลก ในรััศมีี 100 เมตร จากต้้นไม้้ยัักษ์์ หาต้้นค้้างคาวดำไม่่พบเลย “รีีบไปดููต้้นไม้้ยัักษ์์ที่่ยืืนต้้นให้้ดูู ก่่อนที่่จะกลายเป็็นตะเกีียบหรืือก้้านไม้้ขีีดไฟ”
54 ชาวกะเหรี่่ยงซึ่่งเป็็นชนพื้้นเมืืองในพื้้นที่่ภาคเหนืือ ภาคกลางและภาคตะวัันตกของไทย มีีความ รู้้ในการตีีผึ้้งบนต้้นเซีียง (ต้้นสะพุุง ต้้นผึ้้ง ต้้นเลีียงผึ้้ง) โดยการทำทอยไม้้ไผ่่ ยาวประมาณ 1 คืืบ ใหญ่่ และหนาประมาณ 3 นิ้้วชิิด เสี้้ยมปลายให้้แหลม ใช้้ค้้อนไม้้ตอกตั้้งแต่่โคนต้้น แล้้วก็็ไต่่ไปทีีละขั้้นจน ใกล้้รัังผึ้้งที่่ต้้องการตีี มีีคำสอนหรืือข้้อห้้ามในหมู่่ชาวกะเหรี่่ยงว่่า ห้้ามเหยีียบทอยที่่ตนไม่่ได้้ตอกหรืือตีี เพราะทอย ที่่คนอื่่นตอกไว้้อาจไม่่แน่่นเพีียงพอ หรืืออาจเก่่าและผุุหััก ดัังนั้้น ผู้้ปีีนทอยจะรู้้ว่่าตนเองตอกได้้ตรึึง แน่่นมั่่นคง การตอกทอยจะทำในช่่วงกลางวัันของคืืนพระจัันทร์์มืืด หมายความว่่า ตอกทอยในเวลา กลางวััน พอตกกลางคืืนก็็ปฏิิบััติิการตีีผึ้้ง ซึ่่งฟ้้าจะมืืดสนิิท ผึ้้งแลไม่่เห็็นการเคลื่่อนไหวใดๆ ของคน อุุปกรณ์์ตีีผึ้้งที่่สำคััญอีีกอย่่างหนึ่่งก็็คืือ เปลืือกเถารางจืืดตากแห้้ง ตััดให้้มีีความยาวประมาณ 1 แขน มััดเป็็นเปลาะๆ ความหนาใหญ่่ของฟ่่อนรางจืืดประมาณข้้อเท้้า คุุณสมบัติัิของเปลืือกเถารางจืืด คืือ เมื่่อจุุดไฟแล้้ว จะไม่่เกิิดเป็็นเปลว แต่่จะลุุกไหม้้ลามเป็็นสีีแดงคล้้ายกัับปลายธููป เมื่่อปลายสีีแดงที่่ ไหม้้อยู่่นั้้นหััก ไฟก็็ยัังลามเลีียส่่วนที่่ถััดเข้้ามา หรืือไฟไม่่ดัับจากปลายนั่่นเอง ผู้้ปีีนขึ้้นไปจะนำฟ่่อนเปลืือกรางจืืดที่่จุุดไฟแล้้ว และปี๊๊�บ หรืือถััง หรืือครุุไม้้ไผ่่ ผููกเชืือกยาวที่่ หูหิู้้วติิดตััวขึ้้นไปด้้วย เมื่่อปีีนไปใกล้รั้ัง ก็ยื่่ ็ นปลายฟ่่อนรางจืืดไปเขี่่ยรัังผึ้้ง ปลายฟ่่อนรางจืืดส่่วนที่่ติิดไฟ เมื่่อถููกกระทบกระเทืือนปลายที่่ติิดไฟนั้้นก็็จะหััก ผึ้้งจะบิินกรููติิดตามไฟสีีแดงที่่ร่่วงพรููสู่่พื้้น เมื่่อตกถึึง พื้้น ไฟแดงๆ นั้้น ก็็ดัับ ผึ้้งไม่่มีีหนทางไปทางใด จำต้้องไต่่ไปมาบนพื้้นจนกระทั่่งฟ้้าสาง ส่่วนคนตีีผึ้้ง ต้้องเขี่่ยรัังเพื่่อให้้ผึ้้งบิินติิดตามแสงไฟสู่่พื้้นให้้มากที่่สุุด เมื่่อคะเนว่่า ผึ้้งผละออกจากรัังจนหมดแล้้ว จึึงดึึง ฉีีก หรืือรููดรัังที่่มีีหััวน้้ำหวานนั้้นใส่่ในภาชนะที่่เตรีียมขึ้้นไป แล้้วหย่่อนเชืือกให้้คนรอข้้างล่่างรัับ ภาชนะที่่มีีน้้ำผึ้้งต่่อไป การตีีผึ้้งอย่่างวิิธีีของชาวกะเหรี่่ยง เป็็นความกล้้าหาญและเสี่่ยงเป็็นเสี่่ยงตาย ผู้้เขีียนได้้ร่่วม เก็็บข้้อมููลเพื่่อถ่่ายทำสารคดีี แต่่สุุดท้้ายไม่่มีีภาพกลัับออกจากป่่า เนื่่องจากประสบการณ์์ของชาว กะเหรี่่ยงห้้ามมิิให้้ทำแสงหรืือประกายไฟใดๆ ระหว่่างปฏิบัิติัิการตีผึ้้ ีง เพราะเมื่่อเห็็นแสง เช่่น แสงบุุหรี่่ แสงไฟฉาย แสงไม้้ขีีด แสงแฟลช ล้้วนเป็็นการเชิิญชวนให้้ผึ้้งเป็็นเข้้าไปหาได้้ทั้้งนั้้น กะเหรี่่ � ยงตีีผึ้ � ้ ง
55 การตอกทอย ต้้องตอกตั้้งแต่่โคนต้้น แล้้วไต่่สููงขึ้้นไปจนใกล้้รัังผึ้้ง
เมืองไทยเรานี้ มีแง่งามอีกมากมายหลบซ่อนอยู่ในท้องถิ่น หากไม่พิศเพ่งหรือหยุด ดูก็แลไม่เห็น ดังเดียวกับการควบม้าชมสวนดอกไม้ หากไม่ลงจากหลังม้าแล้วเดินทอดน่อง ท่องดู ไหนเลยจะพบพานกับความงามเหล่านั้นได้ เมืองอุทัยฯ เป็น “สวนดอกไม้” ขนัดเล็ก ถึงกระนั้นก็พาดูยังไม่ถ้วนทั่ว ด้วยข้อ จำกัดนานาประการ แต่ก็ใคร่หวังว่า ทุกท่านที่เข้าร่วมเดินทางท่องเที่ยว คงได้เพลิดเพลิน เจริญจิต กระชับมิตรผูกพันสัญญา ในโอกาสหน้าคณะพาเที่ยวจะพาไปชม “สวนดอกไม้” ขนัดใด โปรดติดตามตอนต่อไป บั้นท้าย คณะพาเที่ยว : วีระพงศ์ มีสถาน : วาทิตต์ ดุริยอังกูร : ศราวุฒิ เกตุยา
57